ਆਓ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹ્મਣ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਲੀਲਾ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਘੋੜਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮਾਦਾ ਘੋੜੀ ਬਣ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਗਧਾ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਾਦਾ ਗਧੀ ਬਣ ਗਈ। ਜਦ ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਇਕ-ਖੁਰ ਵਾਲੇ ਜੰਤੂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਬੱਕਰਾ ਬਣਿਆ, ਉਹ ਮਾਦਾ ਬੱਕਰੀ ਬਣੀ; ਉਹ ਮੇਂਡਾ ਬਣਿਆ, ਉਹ ਮਾਦਾ ਭੇੜ ਬਣੀ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬੱਕਰੀਆਂ ਤੇ ਭੇੜਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। ਇੰਝ, ਜੋ ਵੀ ਜੋੜੇ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਛੋਟੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ—ਸਭ ਦੀ ਰਚਨਾ ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸਭ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਜਾਣਿਆ ਕਿ "ਮੈਂ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਹੀ ਰਚਿਆ ਹੈ।" ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਤੱਤ ਜਾਣਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਰਚਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅੱਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਯੋਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਰੋਮ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਜਦ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਆਓ, ਇਸ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੀਏ, ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੀਏ," ਤਾਂ ਹਰ ਇਕ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਪਰਮ ਇਕ ਦਾ ਹੀ ਅੰਸ਼ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਦਰਅਸਲ, ਉਸ ਇਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਇਥੇ ਤਰਲ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਰਚਿਆ—ਇਹ ਹੀ ਸੂਕਰਤ (ਬੀਜ) ਹੈ, ਜੋ ਸੋਮ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰਾ ਭੋਜਨ ਤੇ ਜੋ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਘੇਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਸੋਮ ਭੋਜਨ ਹੈ, ਅਗਨੀ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਰਚਨਾ ਹੈ: ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਰਚਿਆ, ਫਿਰ ਮਰਣਹਾਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ। ਜੋ ਇਸ ਉੱਚੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅਭੇਦ ਸੀ। ਫਿਰ, ਨਾਂ ਤੇ ਰੂਪ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਇਆ: "ਇਹ ਫਲਾਂ ਨਾਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਫਲਾਂ ਰੂਪ ਨਾਲ ਹੈ।" ਅੱਜ ਵੀ, ਨਾਂ ਤੇ ਰੂਪ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਵੱਖਰਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਇੱਥੇ, ਨਖਾਂ ਦੀਆਂ ਨੋਕਾਂ ਤੱਕ, ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਉਸਤਰਾ ਆਪਣੇ ਖੋਲ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ, ਇੰਝ ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਦ ਉਹ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ "ਸਾਹ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ "ਵਾਣੀ"; ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ "ਅੱਖ"; ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ "ਕੰਨ"; ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ "ਮਨ"। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਜੋ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਸਿਰਫ਼ ਆਤਮਾ ਦੀ ਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਇਹ ਸਭ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਸਾਰਾ ਆਧਾਰ ਹੈ: ਆਤਮਾ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਰਸਤਾ ਲੱਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਇੰਝ ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਵੈਦਿਕ ਰਚਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਪੁੱਤਰ, ਧਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਹੇ, "ਜੋ ਤੂੰ ਪਿਆਰਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ," ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ। ਪਰ, ਸਿਰਫ਼ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਪਿਆਰਾ ਮੰਨੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਕਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਈ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਬ੍ਰਹਮਣ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ," ਪਰ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਣ ਕੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਇਆ? ਸੱਚਮੁੱਚ, ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮਣ ਸੀ—ਇੱਕੋ ਇਕ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ: "ਮੈਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਣ ਹਾਂ।" ਇਸ ਲਈ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਤੋਂ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਦੇਵਤੇ ਨੇ ਇਹ ਤੱਤ ਜਾਣਿਆ, ਉਹ ਉਹੀ ਹੋ ਗਿਆ; ਇੰਝ ਹੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਮਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਮਨੂ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਹੋ ਗਿਆ।" ਅੱਜ ਵੀ, ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਣ ਹਾਂ," ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ, ਨਾ ਪਿਤਰ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਤਮਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਮਝਦਾ ਹੈ "ਉਹ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੱਖਰਾ ਹਾਂ," ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਈ ਪਸ਼ੂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇੰਝ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਇੱਕ ਪਸ਼ੂ ਲੈ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ; ਤਾਂ ਕਿੰਨਾ ਵਧੇਰੇ ਜਦ ਬਹੁਤ ਲੈ ਲਏ ਜਾਣ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ। ਸੱਚਮੁੱਚ, ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮਣ ਸੀ, ਇਕਲਾ। ਉਹ ਇਕ ਹੋ ਕੇ ਵੱਖਰਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰੂਪ—ਕਸ਼ਤ੍ਰ (ਰਾਜਸੱਤਾ)—ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ: ਇੰਦਰ, ਵਰੁਣ, ਸੋਮ, ਰੁਦ੍ਰ, ਪਰਜਨਯ, ਯਮ, ਮ੍ਰਿਤਿਉ, ਈਸ਼ਾਨ। ਇਸ ਲਈ, ਕਸ਼ਤ੍ਰ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਦੀ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਸ਼ਤ੍ਰ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਸ਼ਤ੍ਰ ਦਾ ਗਰਭ ਬ੍ਰਹਮਣ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਜੇ ਉੱਚੀ ਪਦਵੀ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਆਖਿਰਕਾਰ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਣ ਨੂੰ ਹੀ ਆਸਰਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਆਹਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਗਰਭ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਪੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਦੈਵੀ ਵਰਗ ਰਚੇ, ਜੋ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਵਸੂ, ਰੁਦ੍ਰ, ਆਦਿਤਯ, ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ, ਮਰੁਤ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਵਰਗ, ਪੁਸ਼ਣ, ਰਚਿਆ। ਇਹ ਪੁਸ਼ਣ, ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਧਰਮ—ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰੂਪ—ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਰਾਜਸੱਤਾ ਉੱਤੇ ਰਾਜਸੱਤਾ ਹੈ: ਧਰਮ। ਇਸ ਲਈ, ਧਰਮ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਤਾਕਤਵਰ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ। ਜੋ ਧਰਮ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ "ਉਹ ਧਰਮ ਬੋਲਦਾ ਹੈ," ਅਤੇ ਜੋ ਧਰਮ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, "ਉਹ ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।" ਦੋਵੇਂ ਇਕੋ ਹੀ ਹਨ। ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਕਸ਼ਤ੍ਰ, ਵੈਸ਼, ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਣ ਅੱਗ ਬਣਿਆ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ; ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਦੁਆਰਾ, ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ; ਵੈਸ਼ ਦੁਆਰਾ, ਵੈਸ਼; ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਦੁਆਰਾ, ਸ਼ੂਦ੍ਰ। ਇਸ ਲਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ ਲੱਭਦੇ ਹਨ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਬ੍ਰਹਮਣ ਹੋਇਆ। ਪਰ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਜਗ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਅਜਾਣਿਆ ਕੁਝ ਵੀ ਭੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਨ ਪੜ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਵੇਦ ਜਾਂ ਨਾ ਕੀਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵੱਡੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰ ਲਵੇ, ਆਖਿਰਕਾਰ ਉਹ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੀ ਦੁਨੀਆ ਜਾਣ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੀ ਦੁਨੀਆ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਮੁੱਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਤਮਾ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਹੈ। ਜਦ ਕੋਈ ਯਜਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ; ਜਦ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ; ਜਦ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ; ਜਦ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਘਾਹ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ; ਜਦ ਘਰ ਦੇ ਜੀਵ—ਕੁੱਤੇ, ਪੰਛੀ, ਕੀੜੇ—ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸਭ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇੰਝ ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਭਲਾਈ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਤਮਾ ਹੀ ਸੀ—ਇਕਲਾ, ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ: "ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਾਂ, ਫਿਰ ਧਨ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਕਰਮ ਕਰਾਂ।" ਇੱਛਾ ਦੀ ਹੱਦ ਇਤਨੀ ਹੀ ਹੈ; ਚਾਹ ਕੇ ਵੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਅੱਜ ਵੀ, ਜਦ ਕੋਈ ਇਕੱਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ: "ਪਤਨੀ ਹੋਵੇ, ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ, ਧਨ ਹੋਵੇ, ਕਰਮ ਹੋਣ।" ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਸਭ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਧੂਰਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਇੱਥੇ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਉਸ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਵਾਣੀ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ; ਪ੍ਰਾਣ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ; ਅੱਖਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਦੌਲਤ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਲਾਭਕਾਰੀ ਚੀਜ਼ ਲੱਭਦਾ ਹੈ; ਕੰਨ ਉਸ ਦੀ ਦੈਵੀ ਦੌਲਤ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਲਾਭਕਾਰੀ ਚੀਜ਼ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਕਰਮ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਮ ਆਤਮਾ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਯਜਨਾ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਪਸ਼ੂ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਨੁੱਖ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਸੱਤ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਰਚੇ: ਇੱਕ ਸਭ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ, ਦੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ, ਤਿੰਨ ਆਪਣੇ ਲਈ ਰਾਖੇ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਜੋ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਭੋਜਨ ਸਦਾ ਖਾਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮੁੱਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਇਹ ਅਖੁੰਚਤਾ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੋਜਨ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸੱਤ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਰਚੇ, ਇੱਕ ਸਭ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਭੋਜਨ ਹੈ, ਜੋ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਿਲਿਆ-ਝੁਲਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਭੋਜਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ: ਹਵਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਹਵਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੇ ਗੌਣ ਦੋਵੇਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਨਵੀਂ ਤੇ ਪੂਰਨਿਮਾ ਯਜਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ: ਉਹ ਹੈ ਦੁੱਧ। ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਪਸ਼ੂ ਦੁੱਧ ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜਦ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਘੀ ਚਟਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਛਾਤੀ ਤੇ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਬਛੜਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਹਾਲੇ ਘਾਹ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ।" ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਨਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਦੋਵੇਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸਾਲ ਭਰ ਦੁੱਧ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਮੁੱਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ," ਤਾਂ ਇਹ ਸਮਝੋ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਦਿਨ ਆਹੁਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਉਸ ਦਿਨ ਮੁੱਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭੋਜਨ ਮੁੱਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਾਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਅਖੁੰਚਤਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਹ ਭੋਜਨ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਅਖੁੰਚਤਾ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਅਖੁੰਚਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਭੋਜਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਉਹ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਭੋਜਨ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ: ਮੂੰਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਭੋਜਨ ਆਪਣੇ ਲਈ ਰਾਖੇ: ਮਨ, ਵਾਣੀ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ। ਜਦ ਮੇਰਾ ਮਨ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਸੀ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ; ਜਦ ਮੇਰਾ ਮਨ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਸੀ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ। ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ। ਇੱਛਾ, ਨਿਸ਼ਚੈ, ਸੰਦੇਹ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਡੌਲ, ਅਡੌਲਤਾ, ਲਾਜ, ਬੁੱਧੀ, ਡਰ—ਇਹ ਸਭ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜਦ ਪਿੱਛੋਂ ਛੂਹਾ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਧੁਨੀ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਣੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਣੀ ਉਸ ਉੱਤੇ।