ਗੌਤਮ ਜੀ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਆਪੇ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵੱਡਾ ਅੱਗ ਦਾ ਹਵਨਕੁੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਅੱਗ ਦਾ ਈਧਨ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਧੂੰਆ ਹਵਾ ਹੈ, ਅੱਗ ਦੀ ਲੌ ਰਾਤ ਹੈ, ਦਿਸਾਵਾਂ ਅੰਗਾਰ ਹਨ ਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਪਾਸੇ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਵਰਖਾ ਨੂੰ ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ ਵਜੋਂ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਸ ਚੜ੍ਹਾਵਤ ਤੋਂ ਹੀ ਅਨਾਜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਆਪੇ ਵਿਚ ਇਕ ਅੱਗ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਮੂੰਹ ਈਧਨ ਹੈ, ਸਾਹ ਧੂੰਆ ਹੈ, ਬੋਲੀ ਲੌ ਹੈ, ਅੱਖ ਅੰਗਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਕੰਨ ਚਿੰਗਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਹੀ ਵੀਰਜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਔਰਤ ਵੀ ਅੱਗ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਈਧਨ ਹੈ, ਵਾਲ ਧੂੰਆ ਹਨ, ਯੋਨੀ ਲੌ ਹੈ, ਅੰਦਰ ਜੋ ਕੁਝ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਅੰਗਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਆਨੰਦ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਵੀਰਜ ਨੂੰ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਦ ਮਰਦਾ ਹੈ— ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਅੱਗ ਆਪੇ ਅੱਗ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਈਧਨ ਈਧਨ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਧੂੰਆ ਧੂੰਆ, ਲੌ ਲੌ, ਅੰਗਾਰ ਅੰਗਾਰ, ਤੇ ਚਿੰਗਾਰੀ ਚਿੰਗਾਰੀ। ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੌ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ; ਲੌ ਤੋਂ ਦਿਨ, ਦਿਨ ਤੋਂ ਸੁਕਲ ਪੱਖ, ਸੁਕਲ ਪੱਖ ਤੋਂ ਉੱਤਰਾਯਣ ਦੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਲੋਕ, ਉਥੋਂ ਸੂਰਜ, ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ। ਬਿਜਲੀ ਤੋਂ, ਮਨ-ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਾਣੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੇ ਲੋਕ ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਜੋ ਲੋਕ ਯਜ, ਦਾਨ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧੂੰਏ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ; ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਰਾਤ, ਰਾਤ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਤੋਂ ਦੱਖਣਾਯਣ ਦੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਪਿਤਰ ਲੋਕ, ਉਥੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਉਥੇ ਭੋਜਨ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਦੇਵਤੇ, ਸੋਮਾ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਭਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਦੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ—"ਵਧ, ਘਟ"—ਤੇ ਉਥੇ ਉਹ ਖਪ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੰਨ ਫੁਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੋਂ ਹਵਾ, ਹਵਾ ਤੋਂ ਵਰਖਾ, ਵਰਖਾ ਤੋਂ ਧਰਤੀ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਭੋਜਨ। ਫਿਰ, ਉਹ ਔਰਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਹ ਦੋ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਕੀੜੇ, ਪੱਤੰਗੇ ਆਦਿ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਵਧੀਆ ਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਹ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵਧੀਆ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੋਲੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਧਾਰ ਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਤਲ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਡਟ ਕੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਖ ਆਧਾਰ ਹੈ; ਅੱਖ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਮਤਲ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੋ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੰਨ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ; ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੋ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਵਾਸ ਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਹੈ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਤਪੱਤੀ ਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੰਸ਼ ਤੇ ਧਨ-ਧਾਨ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਵੀਰਜ ਹੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੈ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੰਸ਼ ਤੇ ਧਨ-ਧਾਨ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਣ-ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਹੋਣ ਦੀ ਲੜਾਈ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਣ ਕੋਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ—"ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕੌਣ ਹੈ?" ਉਹ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਇਹ ਸਰੀਰ ਨਿਕੰਮਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੋਲੀ ਚਲੀ ਗਈ। ਇਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਆਈ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਜੀਏ?" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਗੂੰਗੇ ਲੋਕ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੰਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨ ਨਾਲ ਸੋਚ ਕੇ, ਤੇ ਵੀਰਜ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਕਰਕੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਜੀਏ।" ਫਿਰ ਬੋਲੀ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਅੱਖ ਚਲੀ ਗਈ। ਇਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਆਈ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਜੀਏ?" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਲੋਕ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਬੋਲੀ ਕਰਕੇ, ਸੁਣ ਕੇ, ਸੋਚ ਕੇ, ਤੇ ਉਤਪੰਨ ਕਰਕੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਜੀਏ।" ਫਿਰ ਅੱਖ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਕੰਨ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਆਏ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਜੀਏ?" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਬਹਿਰੇ ਲੋਕ ਨਾ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਬੋਲੀ ਕਰਕੇ, ਵੇਖ ਕੇ, ਸੋਚ ਕੇ, ਤੇ ਉਤਪੰਨ ਕਰਕੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਜੀਏ।" ਫਿਰ ਕੰਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਮਨ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਜੀਏ?" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਲੋਕ ਨਾ ਸੋਚ ਕੇ ਵੀ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਬੋਲੀ ਕਰਕੇ, ਵੇਖ ਕੇ, ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇ ਉਤਪੰਨ ਕਰਕੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਜੀਏ।" ਫਿਰ ਮਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਵੀਰਜ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਜੀਏ?" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਨਪੂੰਸਕ ਲੋਕ ਨਾ ਉਤਪੰਨ ਕਰਕੇ ਵੀ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਬੋਲੀ ਕਰਕੇ, ਵੇਖ ਕੇ, ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇ ਸੋਚ ਕੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਜੀਏ।" ਫਿਰ ਵੀਰਜ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਸਾਹ ਚਲਣ ਲੱਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਧ ਦੇ ਉੱਤਮ ਘੋੜੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਇੰਝ ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਨ, ਤੂੰ ਨਾ ਜਾ; ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।" ਸਾਹ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਭਾਗ ਦੇਵੋ।" ਸਭ ਨੇ ਮਨ ਲਿਆ। ਬੋਲੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਵਧੀਆ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੈਂ।" ਅੱਖ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਆਧਾਰ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਵੀ ਆਧਾਰ ਹੈਂ।" ਕੰਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸੰਪਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਵੀ ਸੰਪਦਾ ਹੈਂ।" ਮਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਨਿਵਾਸ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਵੀ ਨਿਵਾਸ ਹੈਂ।" ਵੀਰਜ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਵੰਸ਼ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਵੀ ਵੰਸ਼ ਹੈਂ।" ਸਾਹ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੇਰਾ ਭੋਜਨ ਕੀ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਵਸਤ੍ਰ ਕੀ ਹਨ?" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਘੋੜਿਆਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ, ਕੀੜਿਆਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਭੋਜਨ ਹੈ; ਪਾਣੀ ਤੇਰਾ ਵਸਤ੍ਰ ਹੈ।" ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਪੰਡਤ ਲੋਕ, ਭੋਜਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਬਾਅਦ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਆਰਜ਼ੂ ਕਰੇ ਕਿ ਮੈਂ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾਸ ਦੇ ਸੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਭ ਦਿਨਾਂ ਤੇ, ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਉਦੁੰਬਰਾ ਦੇ ਫਲ ਤੇ ਸਭ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗਾ ਕੇ, ਅੱਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਘੀ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਪੁਸ਼ਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਮਥ ਕੇ, ਹਵਨ ਕਰੇ। "ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਤੀਜੀ ਆਹੁਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। "ਵਧੀਆ ਲਈ, ਸਵਾਹਾ; ਪੁਰਾਣੇ ਲਈ, ਸਵਾਹਾ;"—ਇੰਝ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੱਥਣ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਰਸ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਹ ਆਹੁਤੀਆਂ ਸਾਹ, ਬੋਲੀ, ਅੱਖ, ਕੰਨ, ਮਨ, ਵੀਰਜ, ਭਾਵ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸੰਸਾਰ, ਸਭ, ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਸਵਰਗ, ਦਿਸਾਵਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਣ, ਕਸ਼ਤ੍ਰ, ਭੂ: ਭੁਵ: ਸਵ: ਭੂਰਭੁਵ: ਸਵ:, ਅਗਨਿ, ਸੋਮ, ਤਜ, ਸ਼ੋਭਾ, ਸੰਪਦਾ, ਸਵਿਤਾ, ਸਰਸਵਤੀ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ—ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ: "ਤੂੰ ਚਲਣ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਪੂਰਨਤਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਅਡੋਲਤਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਏਕਤਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਸਵੀਕਾਰਤਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਭੀਜੀ ਹੋਈ ਤੇ ਜਲਦੀ ਹੋਈ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਭੋਜਨ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਮੌਤ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਲੀਨਤਾ ਹੈਂ।" ਫਿਰ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ: "ਤੂੰ ਕੱਚਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰ। ਰਾਜਾ ਤੈਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਵੇ।" ਫਿਰ ਉਹ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ: "ਉਹ ਸਵਿਤਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਸੱਚ ਲਈ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਮਿੱਠੇ ਦਰਿਆ ਵਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਮਿੱਠੀਆਂ ਹੋਣ।" ਭੂ: ਸਵਾਹਾ। "ਅਸੀਂ ਦਿਵ੍ਯ ਚਾਨਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੀਏ; ਮਿੱਠੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਹਨ, ਮਿੱਠੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਧੂੜ ਹੈ, ਮਿੱਠਾ ਅਸਮਾਨ, ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ।" ਭੁਵ: ਸਵਾਹਾ। "ਬੁੱਧਿ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇਵੇ। ਮਿੱਠਾ ਜੰਗਲ ਸਾਡਾ ਹੋਵੇ, ਸੂਰਜ ਮਿੱਠਾ ਹੋਵੇ, ਗਾਈਆਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਮਿੱਠੀਆਂ ਹੋਣ।" ਸਵ: ਸਵਾਹਾ। ਉਹ ਪੂਰੀ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ, ਸਾਰੇ ਮਧੁਰ ਮੰਤ੍ਰ, ਸਾਰੇ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ: "ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬਣ ਜਾਵਾਂ।" ਭੂਰਭੁਵ: ਸਵ: ਸਵਾਹਾ। ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਹੱਥ ਧੋ ਕੇ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਪਿੱਠ ਕਰਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਖਦਾ ਹੈ: "ਤੂੰ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਕੌਂਡਲਾ ਹੈਂ; ਮੈਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਕੌਂਡਲਾ ਬਣ ਜਾਵਾਂ।" ਇੰਝ ਆਖ ਕੇ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਪਿੱਠ ਕਰਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਦਾਲਕ ਆਰੁਣੀ, ਜੋ ਵਾਜਸਨੇਯਾ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਦਾ ਚੇਲਾ ਸੀ, ਆਖਦਾ ਹੈ: "ਜੇ ਕਿਸੇ ਸੁੱਕੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਤੇ ਡਾਲੀਆਂ ਤੇ ਪੱਤੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮਧੁਕਾ ਪਾਈਂਗੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ, ਵਾਜਸਨੇਯੀ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਨੇ ਵੀ ਆਖਿਆ: "ਜੇ ਕਿਸੇ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਡਾਲੀਆਂ ਤੇ ਪੱਤੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਚੂਡਾ ਭਾਗਵਿੱਤਾ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ, ਮਧੁਕਾ ਪਾਈਂਗਿਆ ਨੇ ਵੀ ਆਖਿਆ: "ਜੇ ਕਿਸੇ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਡਾਲੀਆਂ ਤੇ ਪੱਤੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਜਣਕ ਆਯਸਥੂਨਾ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ, ਚੂਡਾ ਨੇ ਵੀ ਆਖਿਆ: "ਜੇ ਕਿਸੇ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਡਾਲੀਆਂ ਤੇ ਪੱਤੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਸਤ੍ਯਕਾਮ ਜਾਬਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ, ਜਣਕ ਨੇ ਵੀ ਆਖਿਆ: "ਜੇ ਕਿਸੇ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਡਾਲੀਆਂ ਤੇ ਪੱਤੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ, ਸਤ੍ਯਕਾਮ ਜਾਬਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵੀ ਆਖਿਆ: "ਜੇ ਕਿਸੇ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਡਾਲੀਆਂ ਤੇ ਪੱਤੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਗਿਆਨ ਨਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਨਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ। ਉਦੁੰਬਰਾ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ: ਉਦੁੰਬਰਾ ਦਾ ਕੱਠਾ, ਉਦੁੰਬਰਾ ਦੀ ਹਵਨ ਚਮਚ, ਉਦੁੰਬਰਾ ਦਾ ਈਧਨ, ਤੇ ਰਗੜਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋ ਲੱਕੜੀਆਂ—ਇਹ ਸਭ ਉਦੁੰਬਰਾ ਦੀਆਂ ਹਨ।