ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕ ਪੂਰੇ ਭਰ ਕੇ ਮਿਲ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਮਹਾਨਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਿੰਨੀ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਜੇ ਕੋਈ ਉਹਨਾ ਦੀ ਸਮੂਹਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਏ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਪਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਿੰਨੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਹਨ, ਜੇ ਕੋਈ ਉਹਨੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਲਏ, ਉਹ ਤੀਜੇ ਪਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਚੌਥਾ ਪਗ, ਜੋ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਫਿਰ ਆਖਰ ਕੌਣ ਇੰਨਾ ਕੁ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਸ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਗਾਯਤਰੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਉਹ ਇਕ ਪੈਰ ਵਾਲੀ, ਦੋ ਪੈਰ ਵਾਲੀ, ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਵਾਲੀ, ਚਾਰ ਪੈਰ ਵਾਲੀ ਤੇ ਬਿਨਾ ਪੈਰ ਵਾਲੀ ਵੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੈਰੀ ਪੈਰੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। "ਹੇ ਚੌਥੇ, ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦੇ ਪਗ, ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੈਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਖ ਸਕਦਾ ਹੈ, "ਇਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ," ਜਾਂ "ਇਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਅਧੂਰੀ ਰਹੇ।" ਪਰ ਜੋ ਇੰਝ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕਦੇ ਤਰੱਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜਾਂ, "ਮੈਂ ਉਹ ਪਾਉਂ," ਇੰਝ ਵੀ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਨਕ, ਵਿਦੇਹ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਨੇ ਬੁਦੀਲਾ, ਅਸ਼ਵਤਰਾਸ਼ਵੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜਦ ਤੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਗਾਯਤਰੀ ਹਾਥੀ ਬਣ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਢੋਹਦੀ ਹੈ?" ਬੁਦੀਲੇ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਅੱਗ ਹੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੋਮਾਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੇ ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਕਿੰਨੇ ਮਰਜੀ ਪਾਪ ਕਰ ਲਵੇ, ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਸੁੱਚਾ, ਅਜਰਾ ਤੇ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਚ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸੋਨੇ ਦੀ ਥਾਲੀ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। "ਹੇ ਪੂਸ਼ਨ, ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਝਲਕ ਲਈ, ਇਸ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦੇ। ਹੇ ਪੂਸ਼ਨ, ਇਕੱਲਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਯਮ, ਸੂਰਜ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੀਆਂ ਕਰਨੀਆਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈ, ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਸਮੇਟ ਲੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮੰਗਲਮਈ ਰੂਪ ਵੇਖ ਸਕਾਂ। ਜੋ ਉਥੇ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਸਾਹ ਅਮਰ ਹਵਾ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਹੇ ਮਨ, ਯਾਦ ਕਰ, ਜੋ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹੇ ਅੱਗ, ਸਾਨੂੰ ਚੰਗੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਲੈ ਚਲ, ਤੂੰ ਸਭ ਰਸਤੇ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ; ਸਾਡੀਆਂ ਵੱਕਰੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੂਰ ਕਰ, ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਦਰ ਦੇਵਾਂਗੇ।" ਇਕ ਵਾਰ, ਵੈਤਕੇਤੁ, ਆਰੁਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਪੰਚਾਲਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਜੈਵਲੀ, ਪ੍ਰਵਾਹਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਦੇਖਿਆ। ਵੇਖ ਕੇ ਪੁਕਾਰਿਆ, "ਹੇ ਨੌਜਵਾਨ!" ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਹਾਂ ਜੀ।" "ਕੀ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਸਿਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ?" "ਹਾਂ," ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। "ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਜਦ ਇਹ ਜੀਵ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?" "ਨਹੀਂ," ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। "ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ?" "ਨਹੀਂ," "ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਇੰਨੇ ਲੋਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਜਗਤ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਭਰਦਾ?" "ਨਹੀਂ," ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। "ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਜਦ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬੋਲੀ ਬਣ ਕੇ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਬੋਲਦੇ ਹਨ?" "ਨਹੀਂ," ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। "ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਦੇਵਯਾਨੀ ਤੇ ਪਿਤਰਯਾਨੀ ਮਾਰਗ ਕਿਹੜੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੁਝ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਜਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ?" "ਮੈਂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਾ ਆਇਆ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਦੇਵਤੇ, ਮਰਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਮਰ ਕਿਹੜਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਪਿਤਾ ਮਾਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਥੇ ਹੀ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ," ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਗੀ, ਪਰ ਆਗਿਆ ਨਾ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾਇਆ?" "ਕਿਵੇਂ, ਪੁੱਤਰ?" "ਇੱਕ ਕਸ਼ਤਰੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੰਜ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ," ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤਾਂ ਪਿਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਜਾਣੋ, ਜਿੰਨਾ ਮੈਂ ਜਾਣਿਆ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ ਜਾ, ਅਸੀਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਾਂਗ ਰਹੀਏ।" "ਤੂੰ ਆਪ ਜਾ," ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਉਹ ਗੌਤਮ, ਪ੍ਰਵਾਹਣ ਜੈਵਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਲਈ ਆਸਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਗੌਤਮ।" ਗੌਤਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੋ ਵਰ ਤੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ; ਜੋ ਸਬਕ ਤੂੰ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਆਖ।" ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਗੌਤਮ, ਇਹ ਵਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖ।" ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸੋਨੇ, ਗਾਊਂ, ਘੋੜੇ, ਦਾਸੀਆਂ, ਕਪੜੇ—ਇਹ ਤਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਅਸীম ਹੋ, ਬੇਅੰਤ ਹੋ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਦਾਤਾ ਹੋ। ਇਸ ਲਈ, ਗੌਤਮ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।" ਉਸ ਨੇ ਆਹੁਤੀ ਦੱਸ ਕੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। "ਗੌਤਮ, ਸਾਨੂੰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਤੇ ਤੇਰੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨਾਲ ਅਣਦੇਖਾ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਗਿਆਨ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਜੋ ਇੰਝ ਆਖੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੌਣ ਮਨਾਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅੱਗ ਹੈ, ਹੇ ਗੌਤਮ। ਇਸ ਦਾ ਇੰਦਨ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਧੂੰਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਹਨ, ਲੌ ਦਿਨ ਹੈ, ਅੰਬਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਹੈ, ਤੇ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਤਾਰੇ ਹਨ। ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਪਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਸੋਮਾ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।" "ਮੀਂਹ ਅੱਗ ਹੈ, ਹੇ ਗੌਤਮ। ਇਸ ਦਾ ਇੰਦਨ ਸਾਲ ਹੈ, ਧੂੰਆਂ ਬੱਦਲ ਹਨ, ਲੌ ਬਿਜਲੀ ਹੈ, ਅੰਬਰ ਗੜਗੜਾਹਟ ਹੈ, ਤੇ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਗੁੰਜ ਹਨ। ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਸੋਮਾ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਪਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਤੋਂ ਮੀਂਹ ਬਣਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅੱਗ ਹੈ, ਹੇ ਗੌਤਮ। ਇਸ ਦਾ ਇੰਦਨ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਧੂੰਆਂ ਹਵਾ ਹੈ, ਲੌ ਰਾਤ ਹੈ, ਅੰਬਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਦਿਸ਼ਾ। ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਮੀਂਹ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਪਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਤੋਂ ਅਨਾਜ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।" "ਇਨਸਾਨ ਅੱਗ ਹੈ, ਹੇ ਗੌਤਮ। ਉਸ ਦਾ ਖੁੱਲਾ ਮੂੰਹ ਇੰਦਨ ਹੈ, ਸਾਹ ਧੂੰਆਂ, ਬੋਲੀ ਲੌ, ਅੱਖ ਅੰਬਰ, ਤੇ ਕੰਨ ਚਿੰਗਾਰੀ। ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਅਨਾਜ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਪਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਤੋਂ ਵੀਰਜ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।" "ਇਸਤਰੀ ਅੱਗ ਹੈ, ਹੇ ਗੌਤਮ। ਉਸ ਦੀ ਯੋਨੀ ਇੰਦਨ ਹੈ, ਵਾਲ ਧੂੰਆਂ, ਯੋਨੀ ਦੀ ਅੱਗ ਲੌ, ਅੰਦਰ ਕੀਤੀ ਗੱਲ ਅੰਬਰ, ਤੇ ਆਨੰਦ ਚਿੰਗਾਰੀ। ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਵੀਰਜ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਪਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਫਿਰ ਉਹਨੂੰ ਅੱਗ ਕੋਲ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਉਸ ਲਈ, ਅੱਗ ਅੱਗ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੰਦਨ ਇੰਦਨ, ਧੂੰਆਂ ਧੂੰਆਂ, ਲੌ ਲੌ, ਅੰਬਰ ਅੰਬਰ, ਤੇ ਚਿੰਗਾਰੀ ਚਿੰਗਾਰੀ। ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਪਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਤੋਂ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੌ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਲੌ ਤੋਂ ਦਿਨ; ਦਿਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਕਲ ਪਖਵਾਡਾ; ਸ਼ੁਕਲ ਪਖਵਾਡੇ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀਆਂ ਛੇ ਮਹੀਨੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਲੋਕ; ਉਥੋਂ ਸੂਰਜ; ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ। ਬਿਜਲੀ ਤੋਂ, ਮਨੋਜਾਤ ਪ੍ਰਾਣੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਨਹੀਂ।" "ਪਰ ਜੋ ਯਜਨਾ, ਦਾਨ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਲੋਕ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧੂੰਏਂ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਰਾਤ; ਰਾਤ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਖਵਾਡਾ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਖਵਾਡੇ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਛੇ ਮਹੀਨੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਲੋਕ; ਉਥੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਉੱਤੇ ਉਹ ਖੁਰਾਕ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਸੋਮਾ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਭਰਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਵਧਾਉਂਦੇ, ਕਦੇ ਘਟਾਉਂਦੇ, ਉਹ ਉਥੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਪੂੰਝ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ, ਹਵਾ ਤੋਂ ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ, ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਧਰਤੀ ਤੇ ਆ ਕੇ ਖੁਰਾਕ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਉਥੋਂ, ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਝ ਉਹ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਇਹ ਦੋ ਮਾਰਗ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਕੀੜੇ, ਪਤੰਗੇ ਆਦਿ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਚੰਗਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਚੰਗਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਹ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਚੰਗਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਚੰਗਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੋਲੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਆਧਾਰ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਖ ਆਧਾਰ ਹੈ; ਅੱਖ ਨਾਲ ਹੀ ਆਦਮੀ ਹਰੇਕ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਜਾਣਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੋ ਚਾਹੀਦਾ ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ; ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਜੋ ਨਿਵਾਸ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਹੈ।" "ਜੋ ਉਤਪੱਤੀ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਵੀਰਜ ਹੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੈ।" ਇੱਕ ਵਾਰ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਦ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਕਿ ਕੌਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕੌਣ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ?" ਜਿਸਦੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਇਹ ਸਰੀਰ ਨਿਕੰਮਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੋਲੀ ਚਲੀ ਗਈ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਮਗਰੋਂ ਵਾਪਸ ਆਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਜੀਉਂਦੇ ਰਹੇ?" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, "ਜਿਵੇਂ ਗੂੰਗੇ ਲੋਕ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੰਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨ ਨਾਲ ਸੋਚ ਕੇ, ਵੀਰਜ ਨਾਲ ਉਤਪੱਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਜੀਏ।" ਫਿਰ ਬੋਲੀ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਫਿਰ ਅੱਖ ਚਲੀ ਗਈ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਆਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਜੀਏ?" ਉਹ ਆਖਦੇ, "ਜਿਵੇਂ ਅੰਨੇ ਲੋਕ, ਬਿਨਾ ਵੇਖੇ, ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਬੋਲੀ ਨਾਲ, ਕੰਨ ਨਾਲ, ਮਨ ਨਾਲ ਤੇ ਵੀਰਜ ਨਾਲ ਜਿੰਦਗੀ ਗੁਜਾਰਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਜੀਏ।" ਫਿਰ ਅੱਖ ਆ ਗਈ। ਫਿਰ ਕੰਨ ਚਲੇ ਗਏ। ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਜੀਏ?" ਉਹ ਆਖਦੇ, "ਜਿਵੇਂ ਬਹਿਰੇ, ਬਿਨਾ ਸੁਣੇ, ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਬੋਲੀ ਨਾਲ, ਅੱਖ ਨਾਲ, ਮਨ ਨਾਲ ਤੇ ਵੀਰਜ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਜੀਏ।" ਫਿਰ ਕੰਨ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮਨ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਜੀਏ?" ਉਹ ਆਖਦੇ, "ਜਿਵੇਂ ਮੰਦ-ਬੁੱਧੀ, ਬਿਨਾ ਸੋਚੇ, ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਬੋਲੀ ਨਾਲ, ਅੱਖ ਨਾਲ, ਕੰਨ ਨਾਲ ਤੇ ਵੀਰਜ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਜੀਏ।" ਫਿਰ ਮਨ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਵੀਰਜ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਜੀਏ?" ਉਹ ਆਖਦੇ, "ਜਿਵੇਂ ਨਪੁੰਸਕ, ਬਿਨਾ ਉਤਪੱਤੀ ਕੀਤੇ, ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ, ਬੋਲੀ ਨਾਲ, ਅੱਖ ਨਾਲ, ਕੰਨ ਨਾਲ ਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਜੀਏ।" ਫਿਰ ਵੀਰਜ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਸਾਹ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਧ ਦੇ ਉੱਚੇ ਘੋੜੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਆਖਦੇ, "ਮਹਾਨ, ਤੂੰ ਨਾ ਜਾ; ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਅਸੀਂ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।" ਉਹ ਆਖਿਆ, "ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਦਿਓ।" "ਜਿਵੇਂ ਆਖੋ," ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੰਝ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਤੇ ਰਾਜ਼ ਉਪਦੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਟ ਹੋਏ।