ਯਾਜ਼੍ਯਾਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਮੈਤ੍ਰੇਈ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਤਮਾ ਦੇ ਮੂਲ ਤੱਤ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸੋਝੀ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜਦੋਂ ਡੰਕ ਵੱਜਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਫੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਪਰ ਜੇ ਅਸੀਂ ਡੰਕ ਜਾਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵੱਜਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਫੜੀਏ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਵੀਣਾ ਵੱਜਦੀ ਹੈ, ਬਾਹਰ ਦੀ ਧੁਨੀ ਫੜੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਪਰ ਜੇ ਅਸੀਂ ਵੀਣਾ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵਜਾਉਣ ਨੂੰ ਫੜੀਏ, ਤਾਂ ਧੁਨੀ ਪਕੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸ਼ੰਖ ਵੱਜਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਧੁਨੀ ਫੜੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਪਰ ਜੇ ਅਸੀਂ ਸ਼ੰਖ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਫੂਕਣ ਨੂੰ ਫੜੀਏ, ਤਾਂ ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਯਾਜ਼੍ਯਾਵਲਕ੍ਯ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਗਿੱਲੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧੂੰਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਮਹਾਨ ਚੇਤਨ ਤੋਂ—ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਹਾਂ ਵਜੋਂ ਸਾਰੇ ਰਿਗਵੇਦ, ਯਜੁਰਵੇਦ, ਸਾਮਵੇਦ, ਅਥਰਵੇਦ, ਇਤਿਹਾਸ, ਪੁਰਾਣ, ਗਿਆਨ, ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਸ਼ਲੋਕ, ਸੂਤਰ, ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ, ਦਾਨ, ਹੋਮ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਇਹ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਹਾਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅੰਤ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸਪਰਸ਼ ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਸੁਗੰਧ ਨੱਕ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਸਵਾਦ ਜੀਭ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਅੱਖ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਕੰਨ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਮਨ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਦਿਲ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਹੱਥ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ ਪੈਰ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਜਨਾਨੇਂਦ੍ਰ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੀ ਮਲ-ਮੂਤ੍ਰ ਗੁਦਾ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਤਮਾ ਦੀ ਅਖੰਡਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਲੂਣ ਦਾ ਪਿੰਡ ਅੰਦਰੋਂ-ਬਾਹਰੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੂਣ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਅਨੰਤ, ਅਸੰਖ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਆਤਮਾ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੱਖਰਾ ਜਾਨਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ—ਇਹੀ ਮੈਂ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਯਾਜ਼੍ਯਾਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਮੈਤ੍ਰੇਈ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਹਾਨੁਭਾਵ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਲਝਾ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਵੱਖਰਾ ਜਾਨਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।" ਯਾਜ਼੍ਯਾਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਉਲਝਣ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਆਤਮਾ ਅਜਰ-ਅਮਰ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸਿਰਫ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਉਹ ਫਿਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਆਖਦੇ ਹਨ—ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਦੇਖਦਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਦੇਖਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਦੇਖੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਕਦੇ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਦੂਜੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੀ ਦੇਖੀਏ? ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁੰਘਣ, ਚੱਖਣ, ਬੋਲਣ, ਸੁਣਨ, ਸੋਚਣ, ਛੂਹਣ, ਜਾਣਣ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹਨ, ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ ਜਿਸਨੂੰ ਅਲੱਗ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ। ਜਿੱਥੇ ਦੁਅਲਤਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ, ਸੁੰਘਦਾ, ਚੱਖਦਾ, ਬੋਲਦਾ, ਸੁਣਦਾ, ਸੋਚਦਾ, ਛੂਹਦਾ, ਜਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਕੌਣ ਕਿਸਨੂੰ ਦੇਖੇ? ਕੌਣ ਕਿਸਨੂੰ ਜਾਣੇ? ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣੀਏ? ਇਹੀ ਅਮਰਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਯਾਜ਼੍ਯਾਵਲਕ੍ਯ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਰ ਵਰਨਨਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ—ਕਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਚੇਲੇ ਤੱਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲੜੀ ਚੱਲੀ: ਪਸ਼ੁਤਿਮਾਸ਼੍ਯ ਤੋਂ ਗੌਪਵਨ, ਗੌਪਵਨ ਤੋਂ ਕੌਸ਼ਿਕ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਤੋਂ ਕੌਣਡੀਨਯ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਤੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੋਈ ਇਹ ਲੜੀ ਆਖਿਰਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਅੰਤ, "ਓਮ"—ਪੂਰਨਤਾ—ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਇਹ ਪੂਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੈ, ਪੂਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪੂਰਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਪੂਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪੂਰਾ ਲੈ ਲਵੋ, ਪੂਰਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਕਾਸ਼ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਹਵਾ ਅਕਾਸ਼ ਹੈ, ਇਹੀ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ—ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਅਸੁਰ—ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਵਿਦਿਆ ਲੈਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਦਾ" ਅੱਖਰ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤੇ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, "ਦਮ"—ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਸਯਾਮ ਰੱਖੋ। ਮਨੁੱਖ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, "ਦਾਨ"—ਦਾਨ ਦਿਓ। ਅਸੁਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, "ਦਇਆ"—ਦਇਆਵਾਨ ਬਣੋ। ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਗੜਗੜਾਹਟ ਰਾਹੀਂ ਇਹੀ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਵੱਜਦੇ ਹਨ: "ਦਾ, ਦਾ, ਦਾ"—ਸਯਾਮ, ਦਾਨ, ਦਇਆ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਿਲ ਹੈ, ਦਿਲ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਇਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ। "ਹ੍ਰਿ-ਦਾ-ਯਮ"—ਇਹ ਤਿੰਨ ਅੱਖਰ ਹਨ। "ਹ੍ਰਿ" ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, "ਦਾ" ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, "ਯਮ" ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਸਵਰਗ ਲੱਭਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਮਹਾਨ, ਪਹਿਲਾ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਬ੍ਰਹਮ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਜਗਤਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਜਗਤ ਪਾਣੀ ਹੀ ਸੀ। ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਸੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਸੱਚ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੀ ਦੇਵਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸੱਚ ਦੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। "ਸ-ਤ੍ਯ-ਮ"—ਇਹ ਤਿੰਨ ਅੱਖਰ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਤੇ ਆਖਰੀ ਅੱਖਰ ਸੱਚ ਹਨ, ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਲਾ ਝੂਠ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੂਠ ਸੱਚ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਸੱਚ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਝੂਠ ਉਸਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਮਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ—ਸੂਰਜ ਦਾ ਚੱਕਰ ਤੇ ਸੱਜੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਚਿੱਟਾ ਚੱਕਰ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਰੇਸ਼ਮੀਆਂ ਉਸ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ। ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰਖ ਦੀ "ਭੂ:" ਸਿਰ ਹੈ, "ਭੁਵ:" ਬਾਂਹਾਂ, "ਸੁਵ:" ਪੈਰ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਗੁਪਤ ਉਪਦੇਸ਼ "ਅਹ" ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰਖ ਦੀ ਵੀ ਇਹੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਗੁਪਤ ਉਪਦੇਸ਼ "ਅਹੰ" ਹੈ। ਜੋ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਿਜਲੀ (ਵਿਜਲੀ) ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਖ ਮਨ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਜੋਤ ਸੱਚ ਹੈ। ਦਿਲ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਚੌਲ ਜਾਂ ਜੌ ਅੰਨ ਦੇ ਛਿਲਕੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਆਤਮਾ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਸਰਵ-ਸ਼ਾਸਕ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਸੋਚੋ—ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਥਣ ਹਨ: "ਸ੍ਵਾਹਾ", "ਵਸ਼ਟ", "ਹੰਤ", "ਸ੍ਵਧਾ"। ਦੇਵਤੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਥਣਾਂ ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਮਨੁੱਖ "ਹੰਤ" ਤੇ, ਪਿਤਰ "ਸ੍ਵਧਾ" ਤੇ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ "ਬਲਦ" ਹੈ, ਮਨ "ਵੱਛਾ" ਹੈ। ਇਹ ਅੱਗ, ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਪਕਦਾ ਤੇ ਪਚਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੰਨ ਢੱਕੀਏ, ਜੋ ਧੁਨੀ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਓਹੀ ਇਸ ਅੱਗ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਧੁਨੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਸ ਦੀ ਦੇਹ ਅਖੀਰਕਾਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਦੇਹ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਵਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਖੁਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੱਥ ਦੇ ਪਹੀਏ ਵਿੱਚ ਸੁਰਾਖ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਵੀ ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਖੁਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਡੰਕ ਵਿੱਚ ਛੇਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਵੀ ਰਸਤਾ ਖੁਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਡੋਲਕ ਵਿੱਚ ਖੋਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਉਂ ਉਹ ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ, ਮਹਿਮਾ ਭਰਪੂਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਅੰਨ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।" ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਨ ਬਿਨਾਂ ਸਾਹ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਸਾਹ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।" ਪਰ ਸਾਹ ਬਿਨਾਂ ਅੰਨ ਦੇ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵੀ-ਤੱਤ ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਤ੍ਰਦਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਮੈਂ ਕੀ ਚੰਗਾ ਕਰਾਂ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਕਰਾਂ?" ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਐਸਾ ਨਾ ਆਖ, ਪ੍ਰਾਤ੍ਰਦਾ। ਜੋ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਲਈ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, "ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਅੰਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ" ਅਤੇ "ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। "ਉਕਥ" (ਸ੍ਤੁਤੀ) ਸਾਹ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਹ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਉੱਠਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਉਕਥ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਯਜੁਸ ਵੀ ਸਾਹ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਹ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜੁੜਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਭਲਾਈ ਲਈ ਜੁੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਯਜੁਸ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਾਜ਼੍ਯਾਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਆਤਮਾ, ਬ੍ਰਹਮ, ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਰਮ ਸਤਿ ਦੀ ਮਹਾਨ ਗਾਥਾ ਸੁਣਾਈ।