ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਵਾਂਗ, ਸਰਲ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਦਾ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਸਵਾਮੀ ਵਜੋਂ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪੰਜ ਦੇ ਪੰਜ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ—ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਮਰ ਬ੍ਰਹਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਲ, ਦਿਨਾਂ ਸਮੇਤ, ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਅਮਰਤਾ ਵਜੋਂ ਪੂਜਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਤਮਾ—ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਅੱਖ, ਕੰਨ ਦੀ ਕੰਨ, ਭੋਜਨ ਦਾ ਭੋਜਨ, ਮਨ ਦਾ ਮਨ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ, ਆਦਿ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਪਨ ਨਹੀਂ। ਜੇਹੜਾ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਿੰਨਤਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੌਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਣਗਿਣਤ, ਅਟੱਲ ਹੈ। ਇਹ ਆਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਉੱਚਾ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ, ਅਜੰਮਿਆ, ਮਹਾਨ, ਅਟੱਲ ਹੈ—ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੁਧੀਮਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਝ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਕਰੇ, ਬਹੁਤ ਬੋਲਣ ਵਿਚ ਨਾ ਪਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ ਗਲੇ ਨੂੰ ਥਕਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਮਾਲਕ, ਨਿਯੰਤਾ ਹੈ। ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਮਾੜੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਘਟਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਦਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਪੁਲ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਵੇਦ ਪਾਠ, ਬ੍ਰਹਮਚਰੀਆ, ਤਪ, ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹਵਨ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ ਪੰਡਿਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ: "ਸਾਡਾ ਆਤਮਾ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਸੀਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਕੀ ਕਰੀਏ?" ਇਸ ਲਈ, ਪੁੱਤਰ, ਧਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਸੰਨਿਆਸੀ ਵਾਂਗ ਜੀਉਂਦੇ ਸਨ। ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ—ਇਹ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਹੀ ਹਨ। ਇਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ—"ਇਹ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਨਹੀਂ"—ਇਹ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਣਫੜ ਹੈ; ਇਹ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਾਸਵੰਤ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਦੁੱਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਸੋਚੇ "ਮੈਂ ਮਾੜਾ ਕੀਤਾ" ਜਾਂ "ਮੈਂ ਚੰਗਾ ਕੀਤਾ," ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਉਹ ਅਮਰ ਹੈ, ਚੰਗੇ ਤੇ ਮਾੜੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ। ਕੋਈ ਵੀ ਕਰਮ ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਇਹੀ ਗੀਤ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ: "ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਦੀ ਇਹ ਸਦੀਵੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹੈ; ਕਰਮ ਨਾਲ ਇਹ ਵਧਦੀ ਨਹੀਂ, ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ।" ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਾੜੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ, ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ, ਵਾਪਸ ਖਿੱਚਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖੇ। ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸਦਾ ਆਪ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਾੜੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਾੜਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾੜਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮਾੜੇ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਾੜੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਪਵਿੱਤਰ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ," ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਇਹੀ ਮਹਾਨ, ਅਜੰਮਿਆ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਮਹਾਨ, ਅਜੰਮਿਆ ਆਤਮਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਮਹਾਨ, ਅਜੰਮਿਆ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਸ ਰਹਿਤ, ਅਮਰ, ਨਿਰਭੈ, ਅਮਰਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈ। "ਤੁਸੀਂ ਨਿਰਭਉ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਨਕ," ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਨੇ ਕਿਹਾ। "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪੂਜਨਯ, ਮੈਂ ਵਿਦੇਹਾ ਦਾ ਰਾਜ ਤੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੌਂਪਦਾ ਹਾਂ।" ਹੁਣ, ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ, ਮੈਤਰੇਈ ਅਤੇ ਕਾਤਿਆਇਨੀ। ਮੈਤਰੇਈ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਖੋਜੀ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਕਾਤਿਆਇਨੀ ਆਮ ਸਮਝ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਹੋਰ ਜੀਵਨ-ਮਾਰਗ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਤਰੇਈ, ਮੈਂ ਇਹ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਆਓ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅਤੇ ਕਾਤਿਆਇਨੀ ਵਿਚ ਅੰਤਿਮ ਵੰਡ ਕਰ ਦਿਆਂ।" ਮੈਤਰੇਈ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜੇਕਰ, ਸਰ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਧਨ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਮੇਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕੀ ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਲ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ?" ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਨਹੀਂ, ਤੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਿਰਫ ਧਨਵਾਨਾਂ ਵਰਗੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਪਰ ਧਨ ਰਾਹੀਂ ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਕੋਈ ਆਸ ਨਹੀਂ।" ਮੈਤਰੇਈ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਇਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਅਮਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੇਰੇ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦੀ? ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।" ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਬੋਲ ਵੀ ਪਿਆਰੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ; ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।" "ਬੋਲੋ, ਪੂਜਨਯ," ਮੈਤਰੇਈ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ: "ਪਤੀ ਆਪਣੀ ਖਾਤਰ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਖਾਤਰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ; ਪਤਨੀ ਆਪਣੀ ਖਾਤਰ ਪਿਆਰੀ ਨਹੀਂ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਖਾਤਰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ; ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੀ ਖਾਤਰ ਪਿਆਰੇ ਨਹੀਂ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਖਾਤਰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ; ਧਨ ਆਪਣੀ ਖਾਤਰ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਖਾਤਰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮ ਆਪਣੀ ਖਾਤਰ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਖਾਤਰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ; ਕਸ਼ਤ੍ਰ ਆਪਣੀ ਖਾਤਰ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਖਾਤਰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੀ ਖਾਤਰ ਪਿਆਰੇ ਨਹੀਂ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਖਾਤਰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ; ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੀ ਖਾਤਰ ਪਿਆਰੇ ਨਹੀਂ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਖਾਤਰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ; ਜੀਵ ਆਪਣੀ ਖਾਤਰ ਪਿਆਰੇ ਨਹੀਂ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਖਾਤਰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ; ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੀ ਖਾਤਰ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਖਾਤਰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ, ਸੁਣਨਾ, ਸੋਚਣਾ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਮੈਤਰੇਈ; ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ, ਸੁਣਨ, ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਜਾਣਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਕੋਈ ਵੇਦ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੇਦ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਕੋਈ ਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਯਜਨ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕਸ਼ਤ੍ਰ, ਸੰਸਾਰ, ਦੇਵਤੇ, ਜੀਵ, ਸਭ ਕੁਝ, ਜੇ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਇਹੀ ਕਸ਼ਤ੍ਰ ਹੈ, ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ, ਦੇਵਤੇ, ਵੇਦ, ਜੀਵ, ਸਭ ਕੁਝ—ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ, ਜਦੋਂ ਡੌਲ ਵੱਜਦਾ ਹੈ, ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਧੁਨ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਡੌਲ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵੱਜਣ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਧੁਨ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਤੰਤੂਵਾਦਨ (ਸਿਤਾਰ) ਵੱਜਣ ਤੇ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਧੁਨ ਫੜੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਪਰ ਤੰਤੂ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵੱਜਣ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਧੁਨ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੰਖ ਵੱਜਣ ਤੇ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਧੁਨ ਫੜੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਪਰ ਸ਼ੰਖ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵੱਜਣ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਧੁਨ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਠੀਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਮੀ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਿਚੋਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਲਦੀ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧੂੰਏਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਇਸ ਮਹਾਨ ਸੱਤ ਤੋਂ—ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ—ਰਿਗਵੇਦ, ਯਜੁਰਵੇਦ, ਸਾਹਮਵੇਦ, ਅਥਰਵਵੇਦ, ਇਤਿਹਾਸ, ਪੁਰਾਣ, ਗਿਆਨ, ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ, ਸ਼ਲੋਕ, ਸੂਤਰ, ਵਿਆਖਿਆ, ਟਿੱਪਣੀਆਂ, ਦਾਨ, ਹਵਨ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਅਗਲਾ ਸੰਸਾਰ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਇਹ ਸਭ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਇਕੋ ਮੰਜ਼ਿਲ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸਪਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਚਮੜੀ, ਸਾਰੀਆਂ ਸੁਗੰਧਾਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨੱਕ, ਸਾਰੇ ਸੁਆਦਾਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਜੀਭ, ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਅੱਖ, ਸਾਰੇ ਧੁਨੀਆਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਕੰਨ, ਸਾਰੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਮਨ, ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦਿਲ, ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹੱਥ, ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ ਪੈਰ, ਸਾਰੇ ਸੁਖ-ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਲਿੰਗ, ਸਾਰੀ ਮਲ-ਮੂਤ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਗੁਦਾ, ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਬੋਲਣ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਨਮਕ ਦਾ ਡਲਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਅੰਦਰ ਹੈ ਨਾ ਬਾਹਰ, ਪੂਰਾ ਨਮਕ ਹੀ ਨਮਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇੰਝ ਹੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਸੱਤ, ਬੇਅੰਤ, ਬੇਹੱਦ, ਪੂਰਾ ਗਿਆਨ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਠ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਜਾਂਦਿਆਂ, ਫਿਰ ਵੱਖਰਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ—ਇਹੀ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਮੈਤਰੇਈ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪੂਜਨਯ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝੀ: 'ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਜਾਂਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵੱਖਰਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।'" ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਉਲਝਣ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ; ਇਹ ਆਤਮਾ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਕਦੇ ਟੁੱਟਦੀ ਨਹੀਂ; ਸਿਰਫ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖੋ; ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਵੇਖਣ ਦੀ ਕਦੇ ਸਮਾਪਤੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ? ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੁੰਘਦਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਸੁੰਘ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁੰਘੋ; ਸੁੰਘਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਸੁੰਘਣ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁੰਘਿਆ ਜਾਵੇ? ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਚੱਖਦਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਚੱਖ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਚੱਖੋ; ਚੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਚੱਖਣ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਚੱਖਿਆ ਜਾਵੇ? ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬੋਲੋ; ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਬੋਲਣ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਬੋਲਿਆ ਜਾਵੇ? ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣੋ; ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਸੁਣਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਿਆ ਜਾਵੇ? ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੋਚੋ; ਸੋਚਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਸੋਚਣ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਸੋਚਿਆ ਜਾਵੇ? ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਛੂਹਦਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਛੂਹ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਛੂਹੋ; ਛੂਹਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਛੂਹੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਛੂਹਿਆ ਜਾਵੇ? ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਜਾਣਦਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜਾਣ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਜਾਣੋ; ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਜਾਣੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ?" "ਜਿੱਥੇ, ਜਿਵੇਂ, ਦੁਆਲਤਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ, ਸੁੰਘਦਾ, ਚੱਖਦਾ, ਬੋਲਦਾ, ਸੁਣਦਾ, ਸੋਚਦਾ, ਛੂਹਦਾ, ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਆਤਮਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਕਿਹੜਾ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖੇ? ਕਿਹੜਾ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸੁੰਘੇ? ਕਿਹੜਾ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਚੱਖੇ? ਕਿਹੜਾ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲੇ? ਕਿਹੜਾ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸੁਣੇ? ਕਿਹੜਾ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸੋਚੇ? ਕਿਹੜਾ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਛੂਹੇ? ਕਿਹੜਾ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣੇ? ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣੇ? ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ? ਇੱਥੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੈਤਰੇਈ। ਇਹੀ ਅਮਰਤਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਆਖ ਕੇ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਚਲੇ ਗਏ।