ਇੱਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਨੇ ਵਿਦੇਹ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਉੱਚੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਸੁਣਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਸੁਣਨ ਦੀ ਸਮਝ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਕਦੇ ਰੁਕਦਾ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਅਮਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਦੂਜੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਸੁਣ ਸਕੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਸੋਚਣ ਦੀ ਸਮਝ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ ਕਦੇ ਰੁਕਦਾ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਵੀ ਅਮਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਦੂਜੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉਹ ਸੋਚ ਸਕੇ। ਇਹੀ ਹਾਲਤ ਛੂਹਣ, ਜਾਣਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਦੂਜਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਛੂਹਿਆ ਜਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਜੇ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ, ਸੁੰਘਦਾ, ਚੱਖਦਾ, ਗੱਲ ਕਰਦਾ, ਸੁਣਦਾ, ਸੋਚਦਾ, ਛੂਹਦਾ ਤੇ ਜਾਣਦਾ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ, ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ—ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਜਗਤ ਹੈ, ਰਾਜਨ। ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ: ਇਹ ਉਹਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਜਗਤ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਨੰਦ ਹੈ। ਹੋਰ ਜੀਵ ਇਸ ਆਨੰਦ ਦੇ ਕੇਵਲ ਇਕ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਧਨ, ਸੰਪਤੀ, ਰਾਜ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਖ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਆਨੰਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਇਸ ਆਨੰਦ ਦਾ ਸੌ ਗੁਣਾ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁਕੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਸੌ ਗੁਣਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਹੈ, ਜੋ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵੀ ਹੋਏ। ਉਸ ਦਾ ਸੌ ਗੁਣਾ ਜਨਮ ਤੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਤੇ ਪੰਡਿਤ, ਨਿਰਪਾਪ, ਤੇ ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਸੌ ਗੁਣਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਜਗਤ ਦਾ ਤੇ ਪੰਡਿਤ, ਨਿਰਪਾਪ, ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਆਨੰਦ। ਉਸ ਦਾ ਸੌ ਗੁਣਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਜਗਤ ਦਾ ਤੇ ਪੰਡਿਤ, ਨਿਰਪਾਪ, ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਆਨੰਦ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਜਗਤ ਹੈ, ਰਾਜਨ। ਇਹ ਅਮਰਤਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਗਿਆ ਕੀਤੀ: "ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਸਿਖਾਓ।" ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਜਾਗਣ ਤੇ ਸੁੱਤਣ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਹਾਲਤ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਤੇ ਅਕਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਰ ਜਨਮ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਲਈ। ਜਿਵੇਂ ਭਾਰੀ ਰੱਢੀ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਸਰੀਰ-ਧਾਰੀ ਆਤਮਾ, ਬੁਧੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਪਰਲੇ ਸਾਹ ਦੇ ਨਿਕਲਣ 'ਤੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਆਤਮਾ ਸੁਖਮ ਹਾਲਤ 'ਚ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਬੁਢਾਪੇ ਜਾਂ ਮੌਤ ਰਾਹੀਂ, ਫਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਟੰਗ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਿਵੇਂ, ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟ ਕੇ, ਸਾਹ ਰਾਹੀਂ, ਹਰੇਕ ਜਨਮ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ, ਚਰਚੀ, ਪਿੰਡ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਆਦਿ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ—"ਉਹ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ!"—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ!" ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਸਾਹ ਦੇ ਨਿਕਲਣ 'ਤੇ, ਸਾਰੇ ਸਾਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਆਤਮਾ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਸਾਹ ਉਸਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਕੇਵਲ ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਲੈ ਕੇ, ਦਿਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਅੱਖ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਉਹ ਇੱਕ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਨਹੀਂ ਸੁੰਘਦਾ, ਨਹੀਂ ਚੱਖਦਾ, ਨਹੀਂ ਗੱਲ ਕਰਦਾ, ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ, ਨਹੀਂ ਸੋਚਦਾ, ਨਹੀਂ ਛੂਹਦਾ, ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।" ਦਿਲ ਦੀ ਟਿੱਪ ਰੋਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਕਦੇ ਅੱਖ ਰਾਹੀਂ, ਕਦੇ ਸਿਰ, ਕਦੇ ਹੋਰ ਅੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ। ਜਦ ਆਤਮਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਹ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਦ ਸਾਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸਾਹ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਕਰਮ, ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਸਮਝ ਉਸ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਜੋਂਕ ਪੱਤ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਿਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀ, ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਅਗਿਆਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਾਰਗਰ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਤੋਂ ਨਵਾਂ, ਵਧੀਆ ਰੂਪ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀ, ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਅਗਿਆਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਵਾਂ, ਵਧੀਆ ਰੂਪ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਪਿਤਰ, ਦੇਵੀ, ਬ੍ਰਹਮਣ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਦਿਵਿਆ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦਾ। ਇਹ ਆਤਮਾ—ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ—ਜੋ ਗਿਆਨ, ਮਨ, ਬੋਲ, ਸਾਹ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸੁਣਨ, ਆਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ, ਗੁੱਸਾ, ਅ-ਗੁੱਸਾ, ਖੁਸ਼ੀ, ਅ-ਖੁਸ਼ੀ, ਧਰਮ, ਅ-ਧਰਮ—ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਗਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਚੰਗਾ, ਮਾੜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਾੜਾ। ਚੰਗਾ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਚੰਗਾ, ਮਾੜਾ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਮਾੜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ।" ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਤਿਵੇਂ ਉਸਦੀ ਇਰਾਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਇਰਾਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਕਰਮ; ਜੋ ਕਰਮ ਕਰਦਾ, ਉਹੀ ਪਾਉਂਦਾ। ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਆਉਂਦੀ ਹੈ: "ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਸਮੇਤ, ਜਿਸ ਵਸਤੂ ਨਾਲ ਮਨ ਲੱਗਾ, ਉਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇੱਥੇ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਉਸ ਜਗਤ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ। ਪਰ ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਤ੍ਰਿਪਤ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਇੱਛਾ ਬਣਾਇਆ—ਉਸਦੇ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਲੋਕ: "ਜਦ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਤਾਂ ਮਰਣ ਵਾਲਾ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ; ਇੱਥੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਆਪਣੀ ਖਾਲ ਛੱਡ ਕੇ ਚੀਟੀ ਦੇ ਢੇਰ 'ਤੇ ਪੈ ਜਾਂਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਪੈ ਜਾਂਦਾ; ਪਰ ਇਹ ਅਸਰੀਰ, ਬੁਧੀ ਆਤਮਾ, ਉੱਚਾ ਪਾ ਕੇ, ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਲੋਕ: "ਸੜਕ ਤੰਗ ਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਛੂਹਿਆ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਇਸ ਰਾਹ ਰਾਹੀਂ, ਇੱਥੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" ਉਸ ਰਾਹ 'ਤੇ, ਚਿੱਟਾ, ਨੀਲਾ, ਪੀਲਾ, ਹਰਾ, ਲਾਲ—ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ; ਉਸ ਰਾਹ 'ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮ-ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਧਰਮਕ, ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ; ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਮਗਨ, ਉਹ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ। "ਅਸੁਰਿਆ" ਜਗਤ, ਜੋ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹਨ—ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਜਾਣ, ਅਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਉਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ। ਜੋ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ। ਜੋ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ; ਹੋਰ ਦੁਖ ਵਿਚ ਪੈਂਦੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਆਤਮਾ ਨੂੰ "ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ" ਜਾਣ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਕਿਸ ਲਈ ਤੇ ਕਿਸ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹੇ? ਜਿਸਦਾ ਜਾਗਰਤ ਆਤਮਾ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਗੂੜ੍ਹੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਆਇਆ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਕਰਣ ਵਾਲਾ—ਉਸ ਦਾ ਜਗਤ ਉਹੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ। ਜਦ ਕੋਈ ਇਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਸਿੱਧਾ, ਭੂਤ-ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਹਾਕਮ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੰਜ ਪੰਜ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਟਿਕੇ ਹਨ—ਇਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਅਮਰ ਬ੍ਰਹਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਲ, ਦਿਨ, ਆਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਜੀਵਨ, ਤੇ ਅਮਰਤਾ ਵਜੋਂ ਪੂਜਦੇ ਹਨ। ਸਾਹ ਦਾ ਸਾਹ, ਅੱਖ ਦੀ ਅੱਖ, ਕੰਨ ਦਾ ਕੰਨ, ਭੋਜਨ ਦਾ ਭੋਜਨ, ਮਨ ਦਾ ਮਨ—ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ, ਆਦਿ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਇੱਥੇ ਵੱਖਰਾ ਵੇਖਦਾ, ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੌਤ 'ਤੇ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ; ਇਹ ਅਪਾਰ, ਅ-ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਧ, ਪਰਮ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਅਜਨਮਾ, ਮਹਾਨ, ਅ-ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ—ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਧਨਾ ਕਰੇ, ਨਾ ਕਿ ਬਹੁਤ ਬੋਲਾਂ 'ਤੇ ਰਹੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੋਲ ਥਕਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਤਮਾ, ਦਿਲ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ, ਸਭ ਦਾ ਹਾਕਮ, ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਚਲਾਉਂਦਾ। ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਵਧਦਾ, ਮਾੜੇ ਨਾਲ ਘਟਦਾ। ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਹਾਕਮ, ਜਗਤ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਜਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਪੁਲ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਖੋਜ, ਲੋਕ ਵੇਦ ਪਾਠ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਤਪ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਤੇ ਅ-ਨਾਸਵਾਰ ਯਜਨ ਰਾਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ; ਜੋ ਕੇਵਲ ਇਹ ਜਗਤ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਵਿਰਕਤ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਤਨ ਬ੍ਰਹਮ-ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਪੁੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ: "ਸਾਨੂੰ ਪੁੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀ, ਜਦ ਸਾਡਾ ਆਤਮਾ ਇਹ ਜਗਤ ਬਣ ਚੁੱਕਾ?" ਇਸ ਲਈ, ਪੁੱਤ, ਧਨ, ਤੇ ਜਗਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹੋ ਗਏ। ਪੁੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਧਨ ਦੀ, ਤੇ ਜਗਤ ਦੀ—ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਛਾਵਾਂ ਹੀ ਹਨ। ਇਹ ਆਤਮਾ—"ਨਾ ਇਹ, ਨਾ ਉਹ"—ਪਕੜਣ-ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਕੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਨਾਸ-ਰਹਿਤ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਅ-ਲੱਗਣ-ਯੋਗ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੱਗਦੀ ਨਹੀਂ, ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਸੋਚੇ "ਮੈਂ ਮਾੜਾ ਕੀਤਾ," ਜਾਂ "ਮੈਂ ਚੰਗਾ ਕੀਤਾ," ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ; ਉਹ ਅਮਰ, ਚੰਗਾ-ਮਾੜਾ ਤੋਂ ਪਾਰ। ਨਾ ਚੰਗਾ, ਨਾ ਮਾੜਾ ਕਰਮ ਉਸ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਨੇ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨੂੰ ਆਤਮਾ, ਕਰਮ, ਇੱਛਾ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪਰਮ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਅਮਰਤਾ ਤੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।