ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਸਾਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਸ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਥੋਂ ਪ੍ਰਾਣ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਅੰਗ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਾਣ ਹੀ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਰਸ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਹੈ—ਬਾਣੀ ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਉਸਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੀ ਹੈ, ਜਿਉਂਕਿ ਬਾਣੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਉਸਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਸਾਮਨ ਹੈ, ਬਾਣੀ ਸਾਮਨ ਹੈ, ਤੇ ਉਹੀ ਉਸਦਾ ਗਾਵਕ ਹੈ। ਸਾਮਨ ਦੀ ਸਾਰ ਇਹ ਹੈ—ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਘੋੜੇ, ਮੱਛਰ, ਹਾਥੀ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਲ ਸਮਾਨਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਮਨ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਤੇ ਲੋਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਇਹ ਸਾਮਨ ਜਾਣ ਲਵੇ। ਉਹੀ ਉਦਗੀਥ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਾਣ ਹੀ ਉਦਗੀਥ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਾਣ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਬਾਣੀ ਹੀ ਗੀਤ ਤੇ ਗਾਵਕ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਉਦਗੀਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਚਿਕਿਤਾਨਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਖਾਣਾ ਖਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ—ਇਹ ਉਹ ਰਾਜਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸਿਰ ਵਿੰਡ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰਾਹੀਂ ਨਿਕਲ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਰਾਹੀਂ ਨਿਕਲ ਗਈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸਾਮਨ ਦੀ ਅਸਲ ਮਲਕੀਅਤ ਜਾਣ ਲੈ, ਉਹ ਮਲਕੀਅਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਸਵਰ ਹੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਪੁਰੋਹਿਤ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਵਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੇ; ਸਵਰਯੁਕਤ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਉਹ ਯਜਮਾਨੀ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਯਜਮਾਨੀ ਵਿੱਚ ਮਲਕੀਅਤ ਦੇਖਣੀ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਸਵਰ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਹ ਅਸਲ ਮਲਕੀਅਤ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਮਲਕੀਅਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਾਮਨ ਦੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਸੋਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਲਈ ਸੋਨਾ ਹੀ ਸਵਰ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਾਮਨ ਦੀ ਨੀਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਲਈ ਨੀਹ ਬਾਣੀ ਹੈ। ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪ੍ਰਾਣ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਭੋਜਨ ਹੈ। ਹੁਣ, ਜਦੋਂ ਪਵਮਾਨਾਂ ਦਾ ਚੜ੍ਹਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਸਤੋਤਾ ਆਪਣੇ ਸਾਮਨ ਨੂੰ ਗਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਗਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਅਰਦਾਸ ਕਰੇ: "ਅਸੱਤੋਂ ਸਤ ਵੱਲ ਲੈ ਚਲ, ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੱਲ ਲੈ ਚਲ, ਮੌਤ ਤੋਂ ਅਮਰਤਾ ਵੱਲ ਲੈ ਚਲ।" ਜਦ ਉਹ ਆਖਦਾ, "ਅਸੱਤੋਂ ਸਤ ਵੱਲ ਲੈ ਚਲ," ਤਾਂ ਅਸਤ ਮੌਤ ਹੈ, ਸਤ ਅਮਰਤਾ ਹੈ; "ਮੌਤ ਤੋਂ ਅਮਰਤਾ ਵੱਲ"—ਇਹ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਮੌਤਵਾਨ ਨਾ ਕਰ। "ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੱਲ ਲੈ ਚਲ"—ਮੌਤ ਹਨੇਰਾ ਹੈ, ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਮਰਤਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਗੁਪਤ ਨਹੀਂ। ਹੋਰ ਜਿਹੜੇ ਗੀਤ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲਈ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਉਹ ਚੁਣ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਗਾਇਕ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜਾਂ ਯਜਮਾਨ ਲਈ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਗਾ ਸਕਦਾ। ਇਹੀ ਵਿਜੇਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਸਾਮਨ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਦੇਖੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਤਮਾ ਹੀ ਸੀ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਉਸਨੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵੇਖਿਆ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਹਾਂ।" ਇਸ ਲਈ ਉਹ "ਮੈਂ" ਨਾਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਦੇ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਆਖਦਾ, "ਮੈਂ ਹਾਂ," ਫਿਰ ਹੋਰ ਨਾਮ ਲੈਂਦਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸਾਰੀ ਬੁਰਾਈ ਸਾੜ ਦਿੱਤੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ "ਪੁਰੁਸ਼" ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਬੁਰਾਈ ਸਾੜਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਵੀ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਸਾੜ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਡਰਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਹੋਵੇ ਉਹ ਡਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸੋਚਿਆ, "ਜਦ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਸ ਤੋਂ ਡਰਾਂ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਡਰ ਸਦਾ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਕੱਲਾ ਮਨੁੱਖ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪੁਰਖ ਤੇ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵਰਗਾ ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਯਾਜ਼੍ਯਵਲਕਯਾ ਆਖਦੇ, "ਇਹ ਵੰਡ ਸਾਂਝੀ ਮਟਰ ਦੇ ਦਾਣੇ ਵਰਗੀ ਹੈ।" ਇਸਤਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ—ਕਦੇ ਬਲਦ ਤੇ ਗਾਂ, ਕਦੇ ਘੋੜਾ ਤੇ ਘੋੜੀ, ਕਦੇ ਗਧਾ ਤੇ ਗਧੀ, ਕਦੇ ਬਕਰਾ ਤੇ ਬਕਰੀ, ਕਦੇ ਮੇੰਢਾ ਤੇ ਭੇਡ, ਹਰ ਜੋੜਾ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਚਿਊਂਟੀਆਂ ਤੱਕ—ਸਭ ਉਸਨੇ ਰਚੇ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ, "ਮੈਂ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਹੀ ਇਹ ਰਚਿਆ।" ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਘਿਸਿਆ; ਮੂੰਹ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲਈ ਮੂੰਹ ਤੇ ਯੋਨੀ ਅੰਦਰੋਂ ਰੋਆਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਤਰਲ ਹੈ, ਉਹ ਉਸਨੇ ਵੀਰਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ, ਜੋ ਸੋਮ ਹੈ। ਸੋਮ ਹੀ ਭੋਜਨ ਹੈ, ਅੱਗੀ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਵਾਲਾ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਰਚਨਾ ਹੈ—ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤੇ ਬਣਾਏ, ਫਿਰ ਮਰਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ। ਜੋ ਇਹ ਉੱਚੀ ਰਚਨਾ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਅਭੇਦ ਸੀ, ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਤੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਵੱਖਰਾ ਹੋਇਆ—"ਇਹ ਐਸਾ ਹੈ ਨਾਮ ਤੇ ਐਸਾ ਰੂਪ।" ਅੱਜ ਵੀ, ਨਾਮ ਤੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਖਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਉਹ ਇੱਥੇ, ਨਖਾਂ ਦੀ ਨੋਕ ਤੱਕ, ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਉਸਤਰਾ ਮਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅਪਰੇਗਮ ਹੈ; ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਉਹ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ, ਤਦ "ਪ੍ਰਾਣ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ; ਜਦ ਬੋਲਦਾ, "ਬਾਣੀ"; ਜਦ ਵੇਖਦਾ, "ਅੱਖ"; ਸੁਣਦਾ, "ਕੰਨ"; ਸੋਚਦਾ, "ਮਨ"। ਇਹ ਉਸਦੇ ਕੰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਮ ਹਨ। ਜੋ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੰਨਦਾ, ਉਹ ਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਏਕਤਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਤੋਂ ਰਸਤਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ, ਐਸਾ ਜੋ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਯਸ਼ ਤੇ ਛੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ। ਇਹ ਆਤਮਾ ਪੁੱਤਰ, ਧਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧਕੇ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਆਖੇ, "ਜੋ ਤੂੰ ਪਿਆਰਾ ਮੰਨਦਾ, ਉਹ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ," ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਪਿਆਰਾ ਮੰਨੋ। ਜੋ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਪਿਆਰਾ ਮੰਨਦਾ, ਉਸਦਾ ਪਿਆਰਾ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਖਦੇ, "ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ," ਪਰ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਕੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਇਆ? ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਸੀ, ਇਕੱਲਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ, "ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ," ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਜਿਹੜਾ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਉਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਵਾਮਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਮਨੂ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਹੋ ਗਿਆ।" ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ, "ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ," ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਨਾ ਦੇਵਤੇ, ਨਾ ਪਿਤਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ; ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਆਤਮਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਸੋਚੇ "ਉਹ ਹੋਰ ਹੈ, ਮੈਂ ਹੋਰ," ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗੁ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਪਸ਼ੂ। ਜਦ ਇੱਕ ਪਸ਼ੂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹਨੂੰ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਤਾਂ ਜਦ ਬਹੁਤ ਲਏ ਜਾਣ, ਕਿੰਨਾ ਵਧ? ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਸੀ, ਇਕੱਲਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੀਤਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰੂਪ, ਕਸ਼ਤ੍ਰ (ਸੰਪ੍ਰਭੂਤਾ) ਰਚੀ—ਇਹ ਹਨ ਇੰਦਰ, ਵਰੁਣ, ਸੋਮ, ਰੁਦ੍ਰ, ਪਰਜਨਯ, ਯਮ, ਮ੍ਰਿਤਿਉ, ਈਸ਼ਾਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਜਸੂਯ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਤ੍ਰ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂੋਂ ਪੂਜਦੇ ਹਨ। ਕਸ਼ਤ੍ਰ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਯਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਸ਼ਤ੍ਰ ਦਾ ਗਰਭ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਚਾਹੇ ਉੱਚਾ ਚੜ੍ਹ ਜਾਵੇ, ਆਖਰ ਬ੍ਰਹਮ ਵੱਲ ਹੀ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦਾ। ਜਿਹੜਾ ਉਸਨੂੰ ਆਹਤ ਕਰੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਵਧੀਆ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲਾ ਪਾਪੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ—ਵਸੂ, ਰੁਦ੍ਰ, ਆਦਿਤਯ, ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ, ਮਰੁਤ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਸ਼ੂਦਰ ਜਾਤੀ, ਪੂਸ਼ਣ, ਬਣਾਈ। ਇਹ ਪੂਸ਼ਣ ਇੱਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪਾਲਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰੂਪ ਧਰਮ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਸੰਪ੍ਰਭੂਤਾ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਭੂਤਾ ਹੈ—ਧਰਮ। ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ। ਜੋ ਧਰਮ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ, ਉਸਨੂੰ "ਉਹ ਧਰਮ ਬੋਲਦਾ" ਆਖਦੇ; ਜੋ ਧਰਮ ਬੋਲਦਾ, "ਉਹ ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ"; ਦੋਵੇਂ ਇਕੋ ਹਨ। ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮ, ਕਸ਼ਤ੍ਰ, ਵੈਸ਼, ਸ਼ੂਦਰ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮ ਅੱਗ ਬਣਿਆ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ; ਕਸ਼ਤ੍ਰੀਅ ਤੋਂ ਕਸ਼ਤ੍ਰੀਅ; ਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਵੈਸ਼; ਸ਼ੂਦਰ ਤੋਂ ਸ਼ੂਦਰ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅੱਗ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਹੀਂ। ਇਹ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਬ੍ਰਹਮ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਸਭ ਕੁਝ, ਉਸ ਇੱਕੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲਿਆ, ਤੇ ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ—ਉਸਦੇ ਰੂਪ, ਨਾਮ, ਤੇ ਰਚਨਾ ਅਨੇਕ, ਪਰ ਮੂਲ ਇੱਕੋ ਹੈ।