ਇਹ ਜਗਤ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸੱਤਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਜਾਣਦਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪਾਣੀ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਨਿਯੰਤਰਕ, ਅਮਰ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਉਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਅੱਗ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅੱਗ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਅੱਗ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਨਿਯੰਤਰਕ, ਅਮਰ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਸੱਤਾ ਮੱਧ-ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ, ਮੱਧ-ਆਕਾਸ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮੱਧ-ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਮੱਧ-ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਹਵਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਹਵਾ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹਵਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਅਕਾਸ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅਕਾਸ਼ ਹੈ, ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਨਿਯੰਤਰਕ, ਅਮਰ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਚੰਦ ਤੇ ਤਾਰੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀਆਂ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਿਜਲੀ ਵਿੱਚ, ਗੱਜ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ, ਹਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਵੇਦ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਉਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਨਿਯੰਤਰਕ, ਅਮਰ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਇਹੀ ਸੱਤਾ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਉਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਤੱਤਾਂ ਬਾਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਆਤਮਾ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਉਹ ਜੋ ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਹ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਸਾਹ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸਾਹ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਸਾਹ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਨਿਯੰਤਰਕ, ਅਮਰ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਸੱਤਾ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ, ਅੱਖ ਵਿੱਚ, ਕੰਨ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਵਿੱਚ, ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਬੀਜ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਆਪੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ, ਪਰ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਇਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਨਿਯੰਤਰਕ, ਅਮਰ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਪਰ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ; ਅਸੁਣਿਆ, ਪਰ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ; ਅਸੋਚਿਆ, ਪਰ ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ; ਅਜਾਣਿਆ, ਪਰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੇਖਣ, ਸੁਣਨ, ਸੋਚਣ ਜਾਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਨਿਯੰਤਰਕ, ਅਮਰ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਉੱਦਾਲਕ, ਅਰੁਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਵਚਕਨਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮਾਣਯੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੈਂ ਯਾਜ਼੍ਨਵਲਕਯਾ ਨੂੰ ਦੋ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਾਂਗੀ। ਜੇ ਉਹ ਜਵਾਬ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਨ ਬਾਰੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕੋਗੇ। ਜੇ ਉਹ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਢਹਿ ਜਾਵੇਗਾ।" ਸਭ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪੁੱਛੋ, ਗਾਰਗੀ।" ਗਾਰਗੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆ ਰਹੀ ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਾਸ਼ੀ ਜਾਂ ਵਿਦੇਹ ਦਾ ਕੋਈ ਯੋਧਾ ਤਣੀ ਹੋਈ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਦੋ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਦੋ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਲੈ ਕੇ ਆਈ ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿਓ।" ਯਾਜ਼੍ਨਵਲਕਯਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਪੁੱਛੋ, ਗਾਰਗੀ।" ਗਾਰਗੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਯਾਜ਼੍ਨਵਲਕਯਾ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜੋ ਸੀ, ਹੈ ਤੇ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਹ ਸਭ ਬਾਰੇ ਲੋਕ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਵਣੇ ਤੇ ਗੁੰਝੇ ਹੋਏ ਹਨ?" ਯਾਜ਼੍ਨਵਲਕਯਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਗਾਰਗੀ, ਇਹ ਸਭ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਣੇ ਤੇ ਗੁੰਝੇ ਹੋਏ ਹਨ।" ਗਾਰਗੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਦੂਜਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸੁਣੋ।" ਯਾਜ਼੍ਨਵਲਕਯਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਪੁੱਛੋ, ਗਾਰਗੀ।" ਗਾਰਗੀ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜੋ ਸੀ, ਹੈ ਤੇ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਹ ਸਭ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਵਣੇ ਤੇ ਗੁੰਝੇ ਹੋਏ ਹਨ?" ਯਾਜ਼੍ਨਵਲਕਯਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਸਭ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਣੇ ਤੇ ਗੁੰਝੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਰ ਆਕਾਸ਼ ਖੁਦ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਵਣਿਆ ਤੇ ਗੁੰਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?" ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਗਾਰਗੀ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਇਸ ਨੂੰ ਅਖੰਡ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਾ ਮੋਟਾ, ਨਾ ਪਤਲਾ, ਨਾ ਛੋਟਾ, ਨਾ ਲੰਮਾ, ਨਾ ਲਾਲ, ਨਾ ਤਰਲ, ਨਾ ਛਾਂ, ਨਾ ਹਨੇਰਾ, ਨਾ ਹਵਾ, ਨਾ ਆਕਾਸ਼, ਨਾ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਨਾ ਛੂਹਣਯੋਗ, ਨਾ ਸੁਗੰਧ, ਨਾ ਰਸ, ਨਾ ਅੱਖਾਂ, ਨਾ ਕੰਨ, ਨਾ ਬੋਲ, ਨਾ ਮਨ, ਨਾ ਚਮਕ, ਨਾ ਸਾਹ, ਨਾ ਮੂੰਹ, ਨਾ ਨਾਮ, ਨਾ ਵੰਸ਼, ਨਾ ਨਾਸ਼ਵੰਤ, ਅਮਰ, ਨਿਰਭੈ, ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਿਰਮਲ, ਅਵਾਜ਼ ਰਹਿਤ, ਅਪਰਗਟ, ਅਸੀਮ, ਨਾ ਆਰੰਭ, ਨਾ ਅੰਤ, ਨਾ ਅੰਦਰ, ਨਾ ਬਾਹਰ। ਕੋਈ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" "ਗਾਰਗੀ, ਇਸ ਅਖੰਡ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਅਡੋਲ ਹਨ; ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਹਨ; ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਮਹੀਨੇ, ਰੁੱਤਾਂ, ਸਾਲ ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਹਨ; ਪੂਰਬ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਪੱਛਮ ਵਾਲੀਆਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਦੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕ ਦਾਨੀਆਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦੇਵਤਾ ਯਜਮਾਨ ਦੀ, ਤੇ ਪਿਤਰ ਤਰਪਣ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਗਾਰਗੀ, ਜੋ ਕੋਈ ਬਿਨਾ ਇਸ ਅਖੰਡ ਨੂੰ ਜਾਣੇ ਹੋਏ ਯਜਨਾ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਕਰੇ, ਉਸ ਦਾ ਲੋਕ ਸੀਮਤ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਅਖੰਡ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਰਸਯੋਗ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਇਸ ਅਖੰਡ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਹੈ।" "ਇਹੀ, ਗਾਰਗੀ, ਅਖੰਡ ਹੈ: ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਪਰ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ; ਅਸੁਣਿਆ, ਪਰ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ; ਅਸੋਚਿਆ, ਪਰ ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ; ਅਜਾਣਿਆ, ਪਰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੇਖਣ, ਸੁਣਨ, ਸੋਚਣ ਜਾਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਣਿਆ ਤੇ ਗੁੰਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" ਗਾਰਗੀ ਨੇ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਨ ਬਾਰੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕੋਗੇ।" ਫਿਰ ਵਚਕਨਵੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਵਿਦਗਧ ਸ਼ਾਕਲਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਯਾਜ਼੍ਨਵਲਕਯਾ, ਕਿੰਨੇ ਦੇਵਤੇ ਹਨ?" ਯਾਜ਼੍ਨਵਲਕਯਾ ਨੇ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਨਿਵਿਦ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਤਿੰਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਸੌ, ਤਿੰਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ।" "ਹਾਂ," ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ। "ਯਾਜ਼੍ਨਵਲਕਯਾ, ਕਿੰਨੇ ਦੇਵਤੇ ਹਨ?" "ਤਿੰਤੀ।" "ਹਾਂ," ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ। "ਕਿੰਨੇ?" "ਛੇ।" "ਹਾਂ।" "ਕਿੰਨੇ?" "ਤਿੰਨ।" "ਹਾਂ।" "ਕਿੰਨੇ?" "ਦੋ।" "ਹਾਂ।" "ਕਿੰਨੇ?" "ਇੱਕ ਤੇ ਅੱਧ।" "ਹਾਂ।" "ਕਿੰਨੇ?" "ਇੱਕ।" "ਹਾਂ।" "ਇਹ ਤਿੰਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਸੌ, ਤਿੰਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?" ਯਾਜ਼੍ਨਵਲਕਯਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਤੀ ਦੇਵਤੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਤਿੰਤੀ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?" "ਅੱਠ ਵਸੂ, ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰ, ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤਯ—ਇਹ ਹੋਏ ਇਕੱਤੀ—ਇੰਦ੍ਰ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤਿੰਤੀ।" "ਵਸੂ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?" "ਅੱਗ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਸੂਰਜ, ਅਕਾਸ਼, ਚੰਦ, ਤੇ ਤਾਰੇ—ਇਹ ਹਨ ਵਸੂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਸੂ ਆਖਦੇ ਹਨ।" "ਰੁਦ੍ਰ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?" "ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਦੱਸ ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਗਿਆਰਵਾਂ ਆਤਮਾ। ਜਦ ਇਹ ਨਾਸ਼ਵੰਤ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਰੋਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਆਖਦੇ ਹਨ।" "ਆਦਿਤਯ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?" "ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ—ਇਹ ਹਨ ਆਦਿਤਯ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਆਦਿਤਯ ਆਖਦੇ ਹਨ।" "ਇੰਦ੍ਰ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕੌਣ ਹਨ?" "ਗੱਜ ਇੰਦ੍ਰ ਹੈ, ਯਜਨਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ।" "ਗੱਜ ਕੀ ਹੈ?" "ਬਿਜਲੀ।" "ਯਜਨਾ ਕੀ ਹੈ?" "ਪਸ਼ੂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਅਸਲ ਆਤਮਾ, ਅਖੰਡ ਸੱਤਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।