ସହୋଵାଚଃ ତଥା ନସ୍ ତ୍ଵଂ, ତତ, ଜାନୀଥା ଯଥା, ଯଦହଂ କିଂଚ ଵେଦ, ସର୍ଵମହଂ ତତ୍ତୁଭମଵୋଚଂ॥ ପ୍ରେହି ତୁ, ତତ୍ର ପ୍ରତୀତ୍ଯ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଵତ୍ସ୍ଯାଵ ଇତି॥ ଭଵାନେଵଗଚ୍ଛତ୍ଵିତି
ବାପା କହିଲେ, “ତୁମେ ଯେପରି ଜାଣ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେପରି ଜାଣେ। ମୁଁ ଯେଉଁ କିଛି ଜାଣିଥିଲି, ସେସବୁ ତୁମକୁ କହିଦେଇଛି। ଏବେ ତୁମେ ସେଠାକୁ ଯାଅ, ଏବଂ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି, ଆମେ ଦୁଇଁଜଣ ଛାତ୍ର ଭାବେ ରହିବା।" “ଆପଣ ଯିଅନ୍ତୁ,” ସେ କହିଲେ।
ସଆଜଗାମ ଗୌତମୋଯତ୍ର ପ୍ରଵାହଣସ୍ଯ ଜୈଵଲେରାସ॥ ତସ୍ମା ଆସନମାହାର୍ଯୋଦକଂ \^ ଆହାରଯାଂ ଚକାରାଥ ହାସ୍ମା ଅର୍ଘଂ ଚକାର
ସେ ଗଉତମଙ୍କଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରବାହଣ ଜୈବଲିଙ୍କ ପୁଅ ବସିଥିଲେ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅସନ ଓ ପାଉଁଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଣି ଆଣିଦେଲେ, ତାପରେ ଅତିଥି ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ତଁ ହୋଵାଚଃ ଵରଂ ଭଵତେ ଗୌତମାଯ ଦଦ୍ମ ଇତି
ସେ କହିଲେ, 'ଗୌତମ, ତୁମକୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଛି।'
ସହୋଵାଚଃ ପ୍ରତିଜ୍ଞତୋ ମ ଏଷଵରୋ; ଯାଂ ତୁକୁମାରସ୍ଯାନ୍ତେ ଵାଚମଭାଷଥାଃ ତାଂ ମେ ବ୍ରୂହୀତି
ସେ କହିଲେ, 'ଯେପରି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛ, ସେହି ଭଳି ହେଉ। ତୁମେ ଯୁବକଙ୍କୁ ଶେଷରେ ଯାହା କହିଥିଲ, ମୋତେ ସେହି କଥା କହ।'
ସହୋଵାଚଃ ଦୈଵେଷୁ ଵୈ, ଗୌତମ, ତଦ୍ଵରେଷୁ, ମାନୁଷାଣାଂ ବ୍ରୂହୀତି
ସେ କହିଲେ, 'ଗୌତମ, ଦେବତାମାନେ ଏପରି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏବେ ମାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କହ।'
ସହୋଵାଚଃ ଵିଜ୍ଞାଯତେ ହାସ୍ତି ହିରଣ୍ଯସ୍ଯାପାତ୍ତଂ ଗୋଅଶ୍ଵାନାଂ ଦାସୀନାଂ ପ୍ରଵାରାଣାଂ ପରିଧାନାନାଂ, ମାନୋ ଭଵାନ୍ବହୋରନନ୍ତସ୍ଯାପର୍ଯନ୍ତସ୍ଯାଭ୍ଯଵଦାନ୍ଯୋ ଭୂଦିତି॥ ସଵୈ, ଗୌତମ, ତୀର୍ଥେନେଚ୍ଛସା ଇତି ଉପୈମ୍ଯହଂ ଭଵନ୍ତମିତି ଵାଚାହ ସ୍ମୈଵପୂର୍ଵ ଉପଯନ୍ତି
ସେ କହିଲେ, 'ସୁନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ହାତୀ, ସୁନା, ଗାଁ, ଘୋଡା, ଦାସୀ, ଉତ୍ତମ ପୋଶାକ ଦାନ ହେଉଛି; କିନ୍ତୁ ଅସୀମ ଓ ଅନନ୍ତ ଦାନଦାତା ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ସବୁଠୁ ଉଦାର। ଏହିପରି ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ ବୋଲି, ଗୌତମ, ଆଗରୁ ଯେପରି ଲୋକେ ଶବ୍ଦରେ ଆଗକୁ ଆସିଥିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି ଭାବରେ ଆଗକୁ ଆସୁଛି।'
ସହୋପାଯନକୀର୍ତାଉଵାଚ
ସେ ଉପହାର ଉଲ୍ଲେଖ କରି, କଥା କହିଲେ।
ତଥା ନସ୍ ତ୍ଵଂ, ଗୌତମ, ମାପରାଧାସ୍ ତଵ ଚ ପିତାମହା, ଯଥେଯଂ ଵିଦ୍ଯେତଃ ପୂର୍ଵଂ ନକସ୍ମିଁଶ୍ଚନବ୍ରାହ୍ମନଉଵାସ; ତାଂ ତ୍ଵହଂ ତୁଭ୍ଯଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମିଃ କୋହିତ୍ଵୈଵଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତମର୍ହତି ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମିତି
ଗୌତମ, ଆମକୁ ଓ ତୁମର ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବେନି। ଏହି ଜ୍ଞାନ ପୂର୍ବରୁ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇନଥିଲା; ମୁଁ ଏହାକୁ ତୁମକୁ କହିବି। ଏପରି କଥା କହୁଥିବା ଜଣେ ଜଣକୁ କିଏ ଅସ୍ୱୀକାର କରିପାରିବ?
ଅସୌଵୈଲୋକୋଽଗ୍ନିଃ ଗୌତମ॥ ତସ୍ଯାଦିତ୍ଯଏଵସମିଦ୍ ରଶ୍ମଯୋ ଧୂମୋ, ଅହରର୍ଚିଶ୍, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଅଙ୍ଗାରା .\^ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଵିଷ୍ଫୁଲିଙ୍ଗାଃ॥ ତସ୍ମିନ୍ନେତସ୍ମିନ୍ନଗ୍ନୌଦେଵାଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାଂ ଜୁହ୍ଵତି; ତସ୍ଯା ଆହୁତେଃ ସୋମୋ ରାଜା ସଂଭଵତି
ଏହି ପୃଥିବୀ ଅଗ୍ନି, ଗୌତମ। ଏହାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଳନୀ, କିରଣଗୁଡିକ ଧୂଆଁ, ଦିନ ଅଗ୍ନିଶିଖା, ଚନ୍ଦ୍ର ଅଙ୍ଗାର, ତାରାଗୁଡିକ ଚିଙ୍ଗା। ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ଦେବତାମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାକୁ ହୋମ କରନ୍ତି; ଏହି ହୋମରୁ ସୋମ ରାଜା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ପର୍ଜନ୍ଯୋ ଵାଅଗ୍ନିଃ ଗୌତମ॥ ତସ୍ଯ ସଂଵତ୍ସରଏଵସମିଦ୍ ଅଭ୍ରାଣି ଧୂମୋ, ଵିଦ୍ଯୁଦର୍ଚିଃ ଅଶନିରଙ୍ଗାରା, ହ୍ରାଦୁନଯୋ ଵିଷ୍ଫୁଲିଙ୍ଗାଃ॥ ତସ୍ମିନ୍ନେତସ୍ମିନ୍ନଗ୍ନୌଦେଵାଃ ସୋମଂ . ଜୁହ୍ଵତି; ତସ୍ଯା ଆହୁତେର୍ଵୃଷ୍ଟିଃ ସଂଭଵତି
ବର୍ଷା ଅଗ୍ନି, ଗୌତମ। ଏହାରେ ବର୍ଷ ଜଳନୀ, ମେଘ ଧୂଆଁ, ବିଜୁଳି ଅଗ୍ନିଶିଖା, ତଡ଼ିତ୍ ଅଙ୍ଗାର, ଗୁଡ଼ି ଚିଙ୍ଗା। ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ଦେବତାମାନେ ସୋମକୁ ହୋମ କରନ୍ତି; ଏହି ହୋମରୁ ବର୍ଷା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଅଯଂ ଵୈଲୋକୋଽଗ୍ନିଃ ଗୌତମ॥ ତସ୍ଯ ପୃଥିଵ୍ଯ୍ ଏଵସମିଦ୍ ଵାଯୁର୍ ? ଧୂମୋ, ରାତ୍ରିରର୍ଚିଃ ଦିଶୋ ଅଙ୍ଗାରା, ଅଵନ୍ତରଦିଶୋ ଵିଷ୍ଫୁଲିଙ୍ଗାଃ॥ ତସ୍ମିନ୍ନେତସ୍ମିନ୍ନଗ୍ନୌଦେଵାଵୃଷ୍ଟିଂ ଜୁହ୍ଵତି; ତସ୍ଯା ଆହୁତେରନ୍ନଁ ସଂଭଵତି
ଏହି ପୃଥିବୀ ହେଉଛି ଅଗ୍ନି, ଗୌତମ। ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ପୃଥିବୀ ହେଉଛି ଜଳାନ୍ତ, ବାୟୁ ହେଉଛି ଧୂଆଁ, ରାତି ହେଉଛି ଅଗ୍ନିର ଶିଖା, ଦିଗଗୁଡିକ ହେଉଛି ଅଙ୍ଗାର, ମଧ୍ୟଦିଗଗୁଡିକ ହେଉଛି ଚିଁଟା। ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ଦେବତାମାନେ ବର୍ଷାକୁ ଅନ୍ନ ଭାବରେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି; ଏହି ଅର୍ପଣରୁ ଅନ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ପୁରୁଷୋ ଵାଅଗ୍ନିଃ ଗୌତମ॥ ତସ୍ଯ ଵ୍ଯାତ୍ତମେଵସମିତ୍ ପ୍ରାଣୋଧୂମୋ, ଵାଗର୍ଚିଶ୍, ଚକ୍ଷୁରଙ୍ଗାରାଃ, ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ଵିଷ୍ଫୁଲିଙ୍ଗାଃ॥ ତସ୍ମିନ୍ନେତସ୍ମିନ୍ନଗ୍ନୌଦେଵାଅନ୍ନଂ ଜୁହ୍ଵତି; ତସ୍ଯା ଆହୁତେ ରେତଃ ସଂଭଵତି
ମନୁଷ୍ୟ ହେଉଛି ଅଗ୍ନି, ଗୌତମ। ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ଖୋଲା ମୁହଁ ହେଉଛି ଜଳାନ୍ତ, ଶ୍ୱାସ ହେଉଛି ଧୂଆଁ, କଥା ହେଉଛି ଅଗ୍ନିର ଶିଖା, ଚକ୍ଷୁ ହେଉଛି ଅଙ୍ଗାର, କାନ ହେଉଛି ଚିଁଟା। ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ଦେବତାମାନେ ଅନ୍ନକୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି; ଏହି ଅର୍ପଣରୁ ଶୁକ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଯୋଷା ଵାଆଗ୍ନିଃ ଗୌତମ॥ ତସ୍ଯା ଉପସ୍ଥ ଏଵସମିଲ୍, ଲୋମାନି ଧୂମୋ, ଯୋନିରର୍ଚିଃ ଯଦନ୍ତଃ କରୋତି, ତେଽଙ୍ଗାରା, ଅଭିନନ୍ଦା ଵିଷ୍ଫୁଲିଙ୍ଗାଃ॥ ତସ୍ମିନ୍ନେତସ୍ମିନ୍ନଗ୍ନୌଦେଵାରେତୋ ଜୁହ୍ଵତି; ତସ୍ଯା ଆହୁତେଃ ପୁରୁଷଃ ସଂଭଵତି॥ ସଜାଯତେ . ସଜୀଵତି ଯାଵଜ୍ ଜୀଵତି ଅଥ ଯଦାମ୍ରିଯତେ,
ନାରୀ ହେଉଛି ଅଗ୍ନି, ଗୌତମ। ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ଯୌନାଙ୍ଗ ହେଉଛି ଜଳାନ୍ତ, କେଶ ହେଉଛି ଧୂଆଁ, ଯୋନି ହେଉଛି ଅଗ୍ନିର ଶିଖା, ଭିତରେ ଯାହା କରାଯାଏ ତାହା ଅଙ୍ଗାର, ଆନନ୍ଦ ହେଉଛି ଚିଁଟା। ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ଦେବତାମାନେ ଶୁକ୍ରକୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି; ଏହି ଅର୍ପଣରୁ ପୁରୁଷ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ସେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ଜୀବନ ଯାପନ କରେ, ଯେତେଦିନ ଜୀବନ ରହେ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ,
ଅଥୈନମଗ୍ନଯେ ହରନ୍ତି
ତାପରେ ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିକୁ ନେଇଯାଯିବ।
ତସ୍ଯାଗ୍ନିରେଵାଗ୍ନିର୍ଭଵତି, ସମିତ୍ସମିଦ୍ ଧୂମୋଧୂମୋ, ଅର୍ଚିରର୍ଚିଃ ଅଙ୍ଗାରା ଅଙ୍ଗାରା, ଵିଷ୍ଫୁଲିଙ୍ଗା ଵିଷ୍ଫୁଲିଙ୍ଗାଃ॥ ତସ୍ମିନ୍ନେତସ୍ମିନ୍ନଗ୍ନୌଦେଵାଃ ପୁରୁଷଂ ଜୁହ୍ଵତି; ତସ୍ଯା ଆହୁତେଃ ପୁରୁଷୋ ଭାସ୍ଵରଵର୍ଣଃ ସଂଭଵତି
ତାହା ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ଅଗ୍ନି ହୁଏ, ଜଳାଣ ହେଉଛି ଜଳାଣ, ଧୂଆଁ ଧୂଆଁ ହୁଏ, ଆଲୋକ ଆଲୋକ ହୁଏ, ଅଙ୍ଗାର ଅଙ୍ଗାର ହୁଏ, ଝିଙ୍କା ଝିଙ୍କା ହୁଏ। ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ଦେବତାମାନେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ହୋମ କରନ୍ତି; ସେହି ଆହୁତିରୁ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଦେହର ପୁରୁଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଯୋହ ଵୈଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଚ ଵେଦ, ଜ୍ଯେଷ୍ଠଶ୍ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠଶ୍ଚ ସ୍ଵାନାଂ ଭଵତି॥ ପ୍ରାଣୋଵୈଜ୍ଯେଷ୍ଠଶ୍ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠଶ୍ଚ॥ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଶ୍ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠଶ୍ଚ ସ୍ଵାନାଂ ଭଵତି ଅପି ଚ ଯେଷାଂ ବୁଭୂଷତି, ଯଏଵଂ ଵେଦ
ଯେଉଁଠି ଜେଷ୍ଠ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ'ଣ ତାହା ଜାଣେ, ସେ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଓ ଉତ୍ତମ ହୁଏ। ପ୍ରାଣ ସବୁଠୁ ଜେଷ୍ଠ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହିପରି ଯେଉଁଠି ଏହାକୁ ଜାଣେ, ସେ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଓ ଯାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଚାହେ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସବୁଠୁ ଜେଷ୍ଠ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ।
ଯୋହ ଵୈଵସିଷ୍ଠାଂ ଵେଦ, ଵସିଷ୍ଠଃ ସ୍ଵାନାଂ ଭଵତି॥ ଵାଗ୍ଵୈଵସିଷ୍ଠା॥ ଵସିଷ୍ଠଃ ସ୍ଵାନାଂ ଭଵତି . ଯଏଵଂ ଵେଦ
ଯେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠତାକୁ ଜାଣିଛି, ସେ ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ। ଏଠିରେ ମୁଖ୍ୟ ହେଉଛି କଥା। ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣେ, ସେ ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ।
ଯୋହ ଵୈପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ଵେଦ, ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି ସମେ, ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି ଦୁର୍ଗେ॥ ଚକ୍ଷୁର୍ଵୈପ୍ରତିଷ୍ଠା; ଚକ୍ଷୁଷା ହିସମେଚ ଦୁର୍ଗେଚ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି॥ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି ସମେ, ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି ଦୁର୍ଗେ, ଯଏଵଂ ଵେଦ
ଯିଏ ଭିତ୍ତିକୁ ଜାଣେ, ସେ ସମ ଏବଂ କଠିନ ସ୍ଥାନରେ ଦୃଢ଼ ରହିପାରେ। ଏଠିରେ ଭିତ୍ତି ହେଉଛି ଦୃଷ୍ଟି। ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ସମ ଏବଂ କଠିନ ସ୍ଥାନରେ ଦୃଢ଼ ରହିପାରେ। ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣେ, ସେ ସମ ଏବଂ କଠିନ ସ୍ଥାନରେ ଦୃଢ଼ ରହିପାରେ।
ଯୋହ ଵୈସଂପଦଂ ଵେଦ, ସଁ ହାସ୍ମୈ ପଦ୍ଯତେ, ଯଂ କାମଂ କାମଯତେ॥ ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ଵୈସଂପଚ୍; ଛ୍ରୋତ୍ରେ ହୀମେସର୍ଵେ ଵେଦା ଅଭିସଂପନ୍ନାଃ॥ ସଁ ହାସ୍ମୈ ପଦ୍ଯତେ, ଯଂ କାମଂ କାମଯତେ, ଯଏଵଂ ଵେଦ
ଯିଏ ସଫଳତାକୁ ଜାଣେ, ସେଠାରେ ସଫଳତା ଆସେ, ସେ ଯାହା ଚାହେ, ତାହା ପାଏ। ଏଠିରେ ସଫଳତା ହେଉଛି କାନ। କାନ ମାଧ୍ୟମରେ ସମସ୍ତ ବେଦ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ। ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣେ, ସେଠାରେ ସଫଳତା ଆସେ, ସେ ଯାହା ଚାହେ, ତାହା ପାଏ।
ଯୋହ ଵାଆଯତନଂ ଵେଦାଯତନଁ ସ୍ଵାନାଂ ଭଵତି ଆଯତନଂ ଜନାନାଂ॥ ମନୋ ଵାଆଯତନମ୍॥ ଆଯତନଁ ସ୍ଵାନାଂ ଭଵତି ଆଯତନଂ ଜନାନାଂ, ଯଏଵଂ ଵେଦ
ଯିଏ ଆଶ୍ରୟକୁ ଜାଣେ, ସେ ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କ ଓ ସମସ୍ତ ମଣିଷଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ହୁଏ। ଏଠିରେ ଆଶ୍ରୟ ହେଉଛି ମନ। ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣେ, ସେ ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କ ଓ ସମସ୍ତ ମଣିଷଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ହୁଏ।
ଯୋହ ଵୈପ୍ରଜାତିଂ ଵେଦ, ପ୍ରଜାଯତେ ହ ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭୀ॥ ରେତୋ ଵୈପ୍ରଜାତିଃ॥ ପ୍ରଜାଯତେ . ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭିଃ ଯଏଵଂ ଵେଦ
ଯିଏ ପ୍ରଜାତିର ଅର୍ଥ ଜାଣିଛି, ସେ ପିଲାମାନେ ଓ ପଶୁମାନେ ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ପ୍ରଜାତି ଅର୍ଥ ହେଉଛି ରେତସ। ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣିଥାଏ, ସେ ପିଲାମାନେ ଓ ପଶୁମାନେ ସହିତ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ତେହେମେପ୍ରାଣା, ଅହଁଶ୍ରେଯସେ ଵିଵଦମାନା, ବ୍ରହ୍ମ ଜଗ୍ମୁଃ . \` କୋନୋ ଵସିଷ୍ଠ ଇତି॥ . ଯସ୍ମିନ୍ଵ ଉତ୍କ୍ରାନ୍ତ ଇଦଁ ଶରୀରଂ ପାପିଯୋ ମନ୍ଯତେ, ସଵୋ ଵସିଷ୍ଠ ଇତି
ଏହି ପ୍ରାଣମାନେ, କିଏ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତାହା ନେଇ ଆପସରେ ମତଭେଦ କରି, ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। 'କିଏ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ?' ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଯାହା ଚାଲିଯିବା ପରେ ଏହି ଶରୀର ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଲାଗେ, ସେଇ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଵାଗ୍ଘୋଚ୍ଚକ୍ରାମ॥ ସାସଂଵତ୍ସରଂ ପ୍ରୋଷ୍ଯାଗତ୍ଯୋଵାଚଃ କଥମଶକତ ମଦୃତେଜୀଵିତୁମିତି॥ ତେହୋଚୁଃ ଯଥା କଡା ଅଵଦନ୍ତୋ ଵାଚା, ପ୍ରାଣନ୍ତଃ ପ୍ରାଣେନ, ପଶ୍ଯନ୍ତଶ୍ଚକ୍ଷୁଷା, ଶୃଣ୍ଵନ୍ତଃ ଶ୍ରୋତ୍ରେଣ, ଵିଦ୍ଵାଁସୋ ମନସା, ପ୍ରଜାଯମାନା ରେତସୈଵମଜୀଵିଷ୍ମେତି॥ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ଵାକ୍
ବାକ୍ ଶରୀର ଛାଡିଗଲା। ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ଫେରି ଆସି, ପଚାରିଲା— 'ମୁଁ ନଥିବାବେଳେ କିପରି ବଞ୍ଚିଲେ?' ସେମାନେ କହିଲେ— 'ଯେପରି ଗୋଉଁ ଲୋକେ କଥା କହିପାରିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା ବଞ୍ଚନ୍ତି, ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖନ୍ତି, କାନ ଦ୍ୱାରା ଶୁଣନ୍ତି, ମନ ଦ୍ୱାରା ଜାଣନ୍ତି, ରେତସ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାତି କରନ୍ତି, ଏହିପରି ଆମେ ବଞ୍ଚିଲୁ।' ପରେ ବାକ୍ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ଚକ୍ଷୁର୍ହୋଚ୍ଚକ୍ରାମ॥ ତତ୍ସଂଵତ୍ସରଂ ପ୍ରୋଷ୍ଯାଗତ୍ଯୋଵାଚଃ କଥମଶକତ ମଦୃତେଜୀଵିତୁମିତି॥ ତେହୋଚୁଃ ଯଥାନ୍ଧା, ଅପଶ୍ଯନ୍ତଶ୍ଚକ୍ଷୁଷା, ପ୍ରାଣନ୍ତଃ ପ୍ରାଣେନ, ଵଦନ୍ତୋ ଵାଚା, ଶୃଣ୍ଵନ୍ତଃ ଶ୍ରୋତ୍ରେଣ, ଵିଦ୍ଵାଁସୋ ମନସା, ପ୍ରଜାଯମାନା ରେତସୈଵମଜୀଵିଷ୍ମେତି॥ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ଚକ୍ଷୁଃ
ଶ୍ରୋତ୍ରଁ ହୋଚ୍ଚକ୍ରାମ॥ ତତ୍ସଂଵତ୍ସରଂ ପ୍ରୋଷ୍ଯାଗତ୍ଯୋଵାଚଃ କଥମଶକତ ମଦୃତେଜୀଵିତୁମିତି॥ ତେହୋଚୁଃ ଯଥା ବଧିରା, ଅଶୃଣ୍ଵନ୍ତଃ ଶ୍ରୋତ୍ରେଣ, ପ୍ରାଣନ୍ତଃ ପ୍ରାଣେନ, ଵଦନ୍ତୋ ଵାଚା, ପଶ୍ଯନ୍ତଶ୍ଚକ୍ଷୁଷା, ଵିଦ୍ଵାଁସୋ ମନସା, ପ୍ରଜାଯମାନା ରେତସୈଵମଜୀଵିଷ୍ମେତି॥ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ଶ୍ରୋତ୍ରମ୍
ମନୋ ହୋଚ୍ଚକ୍ରାମ॥ ତତ୍ସଂଵତ୍ସରଂ ପ୍ରୋଷ୍ଯାଗତ୍ଯୋଵାଚଃ କଥମଶକତ ମଦୃତେଜୀଵିତୁମିତି॥ ତେହୋଚୁଃ ଯଥା ମୁଗ୍ଧା, ଅଵିଦ୍ଵାଁସୋ ମନସା, ପ୍ରାଣନ୍ତଃ ପ୍ରାଣେନ, ଵଦନ୍ତୋ ଵାଚା, ପଶ୍ଯନ୍ତଶ୍ଚକ୍ଷୁଷା, ଶୃଣ୍ଵନ୍ତଃ ଶ୍ରୋତ୍ରେଣ, ପ୍ରଜାଯମାନା ରେତସୈଵମଜୀଵିଷ୍ମେତି॥ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ମନଃ
ମନ ଚାଲିଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା। ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ଫେରି ଆସି ପଚାରିଲା, 'ମୁଁ ନଥିବାବେଳେ ତମେ କିପରି ବଞ୍ଚିପାରିଲା?' ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଯେପରି ଅବୁଜ ଲୋକେ ମନରେ ଚିନ୍ତା କରିନାହାନ୍ତି, ତେବେ ଶ୍ୱାସରେ ଶ୍ୱାସ ନିଆନ୍ତି, ଜିହ୍ୱାରେ କଥା କହନ୍ତି, ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖନ୍ତି, କାନରେ ଶୁଣନ୍ତି, ରେତସରେ ସନ୍ତାନ ହୁଅନ୍ତି—ଏଭଳି ଆମେ ବଞ୍ଚିଥିଲୁ।' ପରେ ମନ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ରେତୋ ହୋଚ୍ଚକ୍ରାମ॥ ତତ୍ସଂଵତ୍ସରଂ ପ୍ରୋଷ୍ଯାଗତ୍ଯୋଵାଚଃ କଥମଶକତ ମଦୃତେଜୀଵିତୁମିତି॥ ତେହୋଚୁଃ ଯଥା କ୍ଲୀବା, ଅପ୍ରଜାଯମାନା ରେତାସା, ପ୍ରାଣନ୍ତଃ ପ୍ରାଣେନ, ଵଦନ୍ତୋ ଵାଚା, ପଶ୍ଯନ୍ତଶ୍ଚକ୍ଷୁଷା, ଶୃଣ୍ଵନ୍ତଃ ଶ୍ରୋତ୍ରେଣ, ଵିଦ୍ଵାଁସୋ ମନସୈଵମଜୀଵିଷ୍ମେତି॥ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ରେତଃ
ଅଥ ହ ପ୍ରାଣଉତ୍କ୍ରମିଷ୍ଯନ୍ ଯଥା ମହାସୁହଯଃ ସୈନ୍ଧଵଃ ପଡ୍ଵୀଶଶଙ୍ଖୂନ୍ତ୍ସଂଵୃହେଦ୍ ଏଵଁ ହୈଵେମାନ୍ପ୍ରାଣାନ୍ତ୍ସଂଵଵର୍ହ॥ ତେହୋଚୁଃ ମା, ଭଗଵ, ଉତ୍କ୍ରମୀଃ ନଵୈଶକ୍ଷ୍ଯାମସ୍ ତ୍ଵଦୃତେଜୀଵିତୁମିତି॥ ତସ୍ଯୋ ମେ ବଲିଂ କୁରୁତେତି॥ ତଥେତି
ତାପରେ ଶ୍ୱାସ ଚାଲିଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା। ଯେପରି ସିନ୍ଧୁ ଦେଶର ଉତ୍ତମ ଘୋଡା ନିଜ ଅଙ୍ଗଗୁଡିକୁ ଏକତ୍ର କରେ, ସେପରି ସମସ୍ତ ଶ୍ୱାସ ଏକଠା ହେଲା। ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଭଗବନ୍, ଆପଣ ଚାଲିଯିବେ ନାହିଁ; ଆପଣ ନଥିଲେ ଆମେ ବଞ୍ଚିପାରିବୁ ନାହିଁ।' ଶ୍ୱାସ କହିଲା, 'ତେବେ ଆମକୁ ଆପଣଙ୍କର ଆଦର ଦିଅ।' ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଠିକ ଅଛି।'
ତେଯଏଵମେତଦ୍ଵିଦୁଃ ଯେଚାମୀଅରଣ୍ଯେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଁ ସତ୍ଯମୁପାସତେ, ତେଽର୍ଚିରଭିସଂଭଵନ୍ତି ଅର୍ଚିଷୋଽହଃ ଅହ୍ନ ଆପୂର୍ଯମାଣପକ୍ଷମ୍ ଆପୂର୍ଯମାଣପକ୍ଷାଦ୍ଯାନ୍ଷଣ୍ମାସାନୁଦଙ୍ଙ୍ ଆଦିତ୍ଯଏତି, ମାସେଭ୍ଯୋ ଦେଵଲୋକଂ, ଦେଵଲୋକାଦାଦିତ୍ଯମ୍ ଆଦିତ୍ଯାଦ୍ଵୈଦ୍ଯୁତଂ; ତାନ୍ଵୈଦ୍ଯୁତାତ୍ ପୁରୁଷୋ ମାନସଏତ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଲୋକାନ୍ଗମଯତି; ତେତେଷୁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେଷୁ ପରାଃ ପରାଵତୋ ଵସନ୍ତି॥ ତେଷାଂ ଇହ . ନପୁନରାଵୃତ୍ତିରସ୍ତି .
ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ଜାଣନ୍ତି, ଏବଂ ଅରଣ୍ୟରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ସତ୍ୟକୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଆଲୋକରୁ ଦିନ, ଦିନରୁ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରୁ ଉତ୍ତରାୟଣ ଛଅ ମାସ, ମାସରୁ ଦେବଲୋକ, ଦେବଲୋକରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ବିଜୁଳି। ବିଜୁଳିରୁ ଏକ ମନରେ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁରୁଷ ସେମାନେଂକୁ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ନେଇଯାଏ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଦେବଲୋକରେ ବସନ୍ତି; ସେମାନେ ପୁନର୍ବାର ଏଠାକୁ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅଥ ଯେଯଜ୍ଞେନ ଦାନେନ ତପସା ଲୋକଂ ~ ଜଯନ୍ତି, ତେଧୂମମଭିସଂଭଵନ୍ତି, ଧୂମାଦ୍ରାତ୍ରିଁ, ରାତ୍ରେରପକ୍ଷୀଯମାଣପକ୍ଷମ୍ ଅପକ୍ଷୀଯମାଣପକ୍ଷାଦ୍ଯାନ୍ଷଣ୍ମାସାନ୍ଦକ୍ଷିଣାଦିତ୍ଯଏତି, ମାସେଭ୍ଯଃ ପିତୃଲୋକଂ, ପିତୃଲୋକାଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ; ତେଚନ୍ଦ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ଯାନ୍ନଂ ଭଵନ୍ତି; ତାଁସ୍ ତତ୍ର ଦେଵାଯଥା ସୋମଁ ରାଜାନମ୍ ଆପ୍ଯାଯସ୍ଵ, ଅପକ୍ଷୀଯସ୍ଵେତି ଏଵମେନାଁସ୍ ତତ୍ର ଭକ୍ଷଯନ୍ତି॥ ତେଷାଂ ଯଦାତତ୍ପର୍ଯଵୈତି ଅଥେମମେଵାକାଶମଭିନିଷ୍ପଦ୍ଯନ୍ତ, ଆକାଶାଦ୍ଵାଯୁଂ, ଵାଯୋର୍ଵୃଷ୍ଟିଂ, ଵୃଷ୍ଟେଃ ପୃଥିଵୀଂ; ତେପୃଥିଵୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯାନ୍ନଂ ଭଵନ୍ତି; . , ତତୋ ଯୋଷାଗ୍ନୌ ଜାଯନ୍ତେ॥ ତଏଵମେଵାନୁପରିଵର୍ତନ୍ତେ॥ ଅଥ ଯଏତୌପନ୍ଥାନୌ ନଵିଦୁଃ ତେକୀଟାଃ, ପତଙ୍ଗା, ଯଦିଦଂ ଦନ୍ଦଶୂକମ୍॥ 2/
ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଲୋକକୁ ଜିତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧୂଆଁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଧୂଆଁରୁ ରାତି, ରାତିରୁ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରୁ ଦକ୍ଷିଣାୟଣ ଛଅ ମାସ, ମାସରୁ ପିତୃଲୋକ, ପିତୃଲୋକରୁ ଚନ୍ଦ୍ର। ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସେମାନେ ସେଠାରେ ଖାଦ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି; ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ସୋମ ରାଜାଙ୍କୁ 'ବଢ଼, କମ' ବୋଲି କହନ୍ତି, ସେପରି ସେମାନେ ସେଠାରେ ଭୋଗ କରାଯାନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହୁଏ, ସେମାନେ ଆକାଶକୁ, ଆକାଶରୁ ବାୟୁକୁ, ବାୟୁରୁ ବର୍ଷାକୁ, ବର୍ଷାରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଆସନ୍ତି; ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସେମାନେ ଖାଦ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ତାହାଠାରୁ ନାରୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ଏଭଳି ସେମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଦୁଇଟି ପଥ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ କୀଟ, ପୋକା, ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନ୍ତୁ ହୁଅନ୍ତି।
ଚକ୍ଷୁ ଶରୀର ଛାଡିଗଲା। ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ଫେରି ଆସି, ପଚାରିଲା— 'ମୁଁ ନଥିବାବେଳେ କିପରି ବଞ୍ଚିଲେ?' ସେମାନେ କହିଲେ— 'ଯେପରି ଅନ୍ଧ ଲୋକେ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିପାରିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା ବଞ୍ଚନ୍ତି, ବାକ୍ ଦ୍ୱାରା କଥା କହନ୍ତି, କାନ ଦ୍ୱାରା ଶୁଣନ୍ତି, ମନ ଦ୍ୱାରା ଜାଣନ୍ତି, ରେତସ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାତି କରନ୍ତି, ଏହିପରି ଆମେ ବଞ୍ଚିଲୁ।' ପରେ ଚକ୍ଷୁ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
କାନ ଚାଲିଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା। ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ଫେରି ଆସି ପଚାରିଲା, 'ମୁଁ ନଥିବାବେଳେ ତମେ କିପରି ବଞ୍ଚିପାରିଲା?' ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଯେପରି ବହିରା ଲୋକେ କାନରେ ଶୁଣିନାହାନ୍ତି, ତେବେ ଶ୍ୱାସରେ ଶ୍ୱାସ ନିଆନ୍ତି, ଜିହ୍ୱାରେ କଥା କହନ୍ତି, ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖନ୍ତି, ମନରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ତଥା ରେତସରେ ସନ୍ତାନ ହୁଅନ୍ତି—ଏଭଳି ଆମେ ବଞ୍ଚିଥିଲୁ।' ପରେ କାନ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ରେତସ ଚାଲିଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା। ଏକ ବର୍ଷ ପରେ ଫେରି ଆସି ପଚାରିଲା, 'ମୁଁ ନଥିବାବେଳେ ତମେ କିପରି ବଞ୍ଚିପାରିଲା?' ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଯେପରି ଅସମର୍ଥ ଲୋକେ ରେତସରେ ସନ୍ତାନ ହୁଅନ୍ତିନାହାନ୍ତି, ତେବେ ଶ୍ୱାସରେ ଶ୍ୱାସ ନିଆନ୍ତି, ଜିହ୍ୱାରେ କଥା କହନ୍ତି, ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖନ୍ତି, କାନରେ ଶୁଣନ୍ତି, ମନରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି—ଏଭଳି ଆମେ ବଞ୍ଚିଥିଲୁ।' ପରେ ରେତସ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।