ସଯଇମାଁସ୍ ତ୍ରୀଂଲ୍ ଲୋକାନ୍ପୂର୍ଣାନ୍ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଯାତ୍ ସୋଽସ୍ଯା ଏତତ୍ପ୍ରଥମଂ ପଦମାପ୍ନୁଯାଦ୍; ଅଥ ଯାଵତୀଯଂ ତ୍ରଯୀଵିଦ୍ଯା, ଯସ୍ ତାଵତ୍ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଯାତ୍ ସୋଽସ୍ଯା ଏତଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯଂ ପଦମାପ୍ନୁଯାଦ୍; ଅଥ ଯାଵଦିଦଂ ପ୍ରାଣି, ଯସ୍ ତାଵତ୍ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଯାତ୍ ସୋଽସ୍ଯା ଏତତ୍ତୃତୀଯଂ ପଦମାପ୍ନୁଯାଦ୍; ଅଥାସ୍ଯା ଏତଦେଵତୁରୀଯଂ ଦର୍ଶତଂ ପଦଂ, ପରୋରଜା ଯଏଷତପତି, ନୈଵକେନ ଚନାପ୍ଯମ୍ କୁତ ଉ ଏତାଵତ୍ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଯାତ୍
ଯଦି କେହି ଏହି ତିନିଟି ଜଗତକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ। ତାପରେ, ଯେତେ ଟି ତ୍ରୟୀ ବିଦ୍ୟା ଅଛି, ଯିଏ ଏତିକି ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ତାଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ। ତାପରେ, ଯେତେ ଟି ପ୍ରାଣୀ ଅଛି, ଯିଏ ଏତିକି ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ତାଙ୍କର ତୃତୀୟ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ। ଏହାପରେ, ଏହି ତାଙ୍କର ଚତୁର୍ଥ ଦୃଶ୍ୟମାନ ପଦ, ଅନ୍ଧକାର ପରେ ଅଛି, ଯାହାକୁ କେହି ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ—ତେଣୁ କିପରି ଏତିକି ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବ?
ଏତଦ୍ଧ ଵୈତଜ୍ ଜନକୋଵୈଦେହୋ ବୁଢିଲମାଶ୍ଵତରାଶ୍ଵିମୁଵାଚଃ ଯନ୍ନୁହୋ ତଦ୍ଗାଯତ୍ରୀଵିଦବ୍ରୂଥା, ଅଥ କଥଁ ହସ୍ତୀଭୂତୋଵହସୀତି॥ ମୁଖଁ ହ୍ଯସ୍ଯାଃ, ସମ୍ରାଡ୍, ନଵିଦାଂ ଚକରେତି ହୋଵାଚ
ଜନକ, ବିଦେହର ରାଜା, ଅଶ୍ୱତରାଶ୍ୱିର ପୁଅ ବୁଡିଲାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ କହିଥିଲା ଯେ ଗାୟତ୍ରୀ ହସ୍ତୀ ହୋଇଯାଇଛି, ତେବେ ସେ କିପରି ବୋହିଥାଏ?' ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ରାଜା, ତାଙ୍କର ମୁଖ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ମୁହଁ।'
ତସ୍ଯା ଆଗ୍ନିରେଵମୁଖଂ; ଯଦି ହ ଵାଅପି ବହ୍ଵିଵାଗ୍ନାଵଭ୍ଯାଦଧତି, ସର୍ଵମେଵତତ୍ସଂଦହତି॥ ଏଵଁ ହୈଵୈଵଂଵିଦ୍ ଯଦ୍ଯପି ବହ୍ଵିଵ ପାପଂ କରୋତି ସର୍ଵମେଵତତ୍ସଂପ୍ସାଯ ଶୁଦ୍ଧଃ ପୂତୋଽଜରୋଽମୃତଃ ସଂଭଵତି
ତାଙ୍କର ମୁଖ ହେଉଛି ଅଗ୍ନି; ଯଦି ଅଗ୍ନିରେ ବହୁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଦିଆଯାଏ, ସେ ସବୁକୁ ଦହିଦେଇଥାଏ। ଏହିପରି, ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଯଦି ବହୁ ପାପ କରିଥିବେ, ସେ ସବୁକୁ ଦହିଦେଇ ପବିତ୍ର, ଶୁଦ୍ଧ, ବୟସ ନଥିବା, ଅମୃତ ହୋଇଯାଏ।
ହ୍ଵେତକେତୁର୍ହ . . ଵାଅରୁଣେଯଃ ପନ୍ଚାଲାନାଂ ପରିଷଦମାଜଗାମ॥ ସଆଜଗାମ ଜୈଵଲଂ ପ୍ରଵାହଣଂ ପରିଚାରଯମାଣଂ॥ ତମୁଦୀକ୍ଷ୍ଯାଭ୍ଯୁଵାଦଃ କୁମାରା୩ ଇତି॥ ସଭୋର୍୩ ଇତି ପ୍ରତିଶୁଶ୍ରାଵା-॥ -ନୁଶିଷ୍ଟୋ ନ୍ଵସି ପିତ୍ରେତି॥ ଓମିତି ହୋଵାଚ
ଉଦ୍ଧେତକେତୁ, ଆରୁଣଙ୍କ ପୁଅ, ପଞ୍ଚାଳମାନଙ୍କ ସଭାକୁ ଆସିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ପ୍ରବାହଣଙ୍କ ପୁଅ ଜୈବଲିଙ୍କୁ ତାଙ୍କ କାମରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଦେଖିଲେ। ଦେଖି, ସେ ଡାକିଲେ: 'ହେ ଯୁବକ!' ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ହଁ, ସ୍ୱାମୀ।' 'ତୁମେ କି ବାପାଙ୍କ ଠାରୁ ଶିଖିଛ?' 'ହଁ,' ସେ କହିଲେ।
ଵେତ୍ଥ ଯଥେମାଃ ପ୍ରଜାଃ ପ୍ରଯତ୍ଯୋ ଵିପ୍ରତିପଦ୍ଯନ୍ତା୩ ଇତି॥ ନେତି ହୋଵାଚ॥ ଵେତ୍ଥ ଯଥେମଂ ଲୋକଂ ପୁନରାପଦ୍ଯନ୍ତା୩ ଇତି॥ ନେତି ହୈଵୋଵାଚ॥ ଵେତ୍ଥ ଯଥାସୌଲୋକଏଵଂ ବହୁଭିଃ ପୁନଃ-ପୁନଃ ପ୍ରଯଦ୍ଭିର୍ନସଂପୂର୍ଯତା୩ ଇତି॥ ନେତି ହୈଵୋଵାଚ
'ତୁମେ କି ଜାଣ, ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯେତେବେଳେ ଯାଆନ୍ତି, କେମିତି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ଯାଆନ୍ତି?' 'ନାହିଁ,' ସେ କହିଲେ। 'ତୁମେ କି ଜାଣ, ସେମାନେ କେମିତି ଏହି ଲୋକକୁ ପୁଣି ଫେରନ୍ତି?' 'ନାହିଁ,' ସେ କହିଲେ। 'ତୁମେ କି ଜାଣ, ବହୁମାନେ ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଲୋକ କାହିଁକି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ନାହିଁ?' 'ନାହିଁ,' ସେ କହିଲେ।
ଵେତ୍ଥ ଯତିଥ୍ଯାମାହୁତ୍ଯାଁ ହୁତାଯାମାପଃ ପୁରୁଷଵାଚୋ ଭୂତ୍ଵାସମୁତ୍ଥାଯ ଵଦନ୍ତୀ୩ ଇତି॥ ନେତି ହୈଵୋଵାଚ॥ ଵେତ୍ଥୋ ଦେଵଯାନସ୍ଯ ଵା ପଥଃ ପ୍ରତିପଦଂ ପିତୃଯାଣସ୍ଯ ଵା, ଯତ୍କୃତ୍ଵାଦେଵଯାନଂ ଵା ପନ୍ଥାନଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯନ୍ତେ ପିତୃଯାଣଂ ଵା ==ସଂବଂଧିତ କଡ଼ିଯାଁ== #[[ଉପନିଷଦ୍]] ##[[ବୃହଦାରଣ୍ଯକ ଉପନିଷଦ୍]] ###[[ବୃହଦାରଣ୍ଯକ ଉପନିଷଦ୍ 1]] ###[[ବୃହଦାରଣ୍ଯକ ଉପନିଷଦ୍ 2]] ###[[ବୃହଦାରଣ୍ଯକ ଉପନିଷଦ୍ 3]] ###[[ବୃହଦାରଣ୍ଯକ ଉପନିଷଦ୍ 4]] ###[[ବୃହଦାରଣ୍ଯକ ଉପନିଷଦ୍ 5]] ==ବାହରୀ କଡିଯାଁ== [[ଵର୍ଗଃ:]] [[ଵର୍ଗଃ:ଅପରିଷ୍କୃତମ୍]]
'ତୁମେ କି ଜାଣ, ଯେତେବେଳେ ହୋମ କରାଯାଏ, ପାଣି ଲୋକମାନେ ପୁରୁଷଙ୍କର କଥା ହେଇ ଉଠି ଆସି କଥା କହନ୍ତି?' 'ନାହିଁ,' ସେ କହିଲେ। 'ତୁମେ କି ଜାଣ, ଦେବମାନଙ୍କ ପଥ କିମ୍ବା ପିତୃମାନଙ୍କ ପଥ କ'ଣ, ଯାହା କରି ସେମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ କିମ୍ବା ପିତୃମାନଙ୍କ ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି?'
ଅପି ହିନ ଋଷେର୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତମ୍ ଦ୍ଵେସୃତୀଅଶୃଣଵଂ ପିତ୍ର଼୍ଣାମ୍ ଅହଂ ଦେଵାନାମୁତମର୍ତ୍ଯାନାଂ; ତାଭ୍ଯାମିଦଂ ଵିଶ୍ଵମେଜତ୍ସମେତି ଯଦନ୍ତରାପିତରଂ ମାତରଂ ଚେତି॥ ନାହମତ ଏକଂ ଚନଵେଦେତି ହୋଵାଚ
ମୁଁ ଋଷିଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଛି, କିନ୍ତୁ ମୋ ବାପା, ଦେବତାମାନେ, ମଣିଷମାନେ ଓ ଅମରମାନେ କ’ଣ କହିଥିଲେ ତାହା ବୁଝିପାରିନି। ବାପା ଓ ମାଁ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠି ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଘୁଞ୍ଚିଯାଏ, ସେଠି କ’ଣ ଅଛି ମୁଁ ଜାଣେନି। ଏହି ସବୁ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏଟିଏ କଥା ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଜାଣେନି,” ସେ କହିଲେ।
ଅଥ ହୈନଂ . ଵସତ୍ଯୋପମନ୍ତ୍ରଯାଂ ଚକ୍ରେ॥ ଅନାଦୃତ୍ଯ ଵସତିଂ କୁମାରଃ ପ୍ରଦୁଦ୍ରାଵ॥ ସଆଜଗାମ ପିତରଂ, ତଁ ହୋଵାଚେତି ଵାଵକିଲ ନୋ ଭଵାନ୍ପୁରାନୁଶିଷ୍ଟାନଵୋଚ ଇତି॥ କଥଁ, ସୁମେଧ ଇତି॥ ପଙ୍ଚ ମା ପ୍ରଶ୍ନାନ୍ରାଜନ୍ଯବନ୍ଧୁରପ୍ରାକ୍ଷୀତ୍ ତତୋ ନୈକଂ ଚନଵେଦେତି ହୋଵାଚ . କତମେତଇତୀ- -ମଇତି ହ ପ୍ରତୀକାନ୍ଯ୍ ଉଦାଜହାର
ସହୋଵାଚଃ ତଥା ନସ୍ ତ୍ଵଂ, ତତ, ଜାନୀଥା ଯଥା, ଯଦହଂ କିଂଚ ଵେଦ, ସର୍ଵମହଂ ତତ୍ତୁଭମଵୋଚଂ॥ ପ୍ରେହି ତୁ, ତତ୍ର ପ୍ରତୀତ୍ଯ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଵତ୍ସ୍ଯାଵ ଇତି॥ ଭଵାନେଵଗଚ୍ଛତ୍ଵିତି
ବାପା କହିଲେ, “ତୁମେ ଯେପରି ଜାଣ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେପରି ଜାଣେ। ମୁଁ ଯେଉଁ କିଛି ଜାଣିଥିଲି, ସେସବୁ ତୁମକୁ କହିଦେଇଛି। ଏବେ ତୁମେ ସେଠାକୁ ଯାଅ, ଏବଂ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି, ଆମେ ଦୁଇଁଜଣ ଛାତ୍ର ଭାବେ ରହିବା।" “ଆପଣ ଯିଅନ୍ତୁ,” ସେ କହିଲେ।
ସଆଜଗାମ ଗୌତମୋଯତ୍ର ପ୍ରଵାହଣସ୍ଯ ଜୈଵଲେରାସ॥ ତସ୍ମା ଆସନମାହାର୍ଯୋଦକଂ \^ ଆହାରଯାଂ ଚକାରାଥ ହାସ୍ମା ଅର୍ଘଂ ଚକାର
ସେ ଗଉତମଙ୍କଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରବାହଣ ଜୈବଲିଙ୍କ ପୁଅ ବସିଥିଲେ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅସନ ଓ ପାଉଁଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଣି ଆଣିଦେଲେ, ତାପରେ ଅତିଥି ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ତଁ ହୋଵାଚଃ ଵରଂ ଭଵତେ ଗୌତମାଯ ଦଦ୍ମ ଇତି
ସେ କହିଲେ, 'ଗୌତମ, ତୁମକୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଛି।'
ସହୋଵାଚଃ ପ୍ରତିଜ୍ଞତୋ ମ ଏଷଵରୋ; ଯାଂ ତୁକୁମାରସ୍ଯାନ୍ତେ ଵାଚମଭାଷଥାଃ ତାଂ ମେ ବ୍ରୂହୀତି
ସେ କହିଲେ, 'ଯେପରି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛ, ସେହି ଭଳି ହେଉ। ତୁମେ ଯୁବକଙ୍କୁ ଶେଷରେ ଯାହା କହିଥିଲ, ମୋତେ ସେହି କଥା କହ।'
ସହୋଵାଚଃ ଦୈଵେଷୁ ଵୈ, ଗୌତମ, ତଦ୍ଵରେଷୁ, ମାନୁଷାଣାଂ ବ୍ରୂହୀତି
ସେ କହିଲେ, 'ଗୌତମ, ଦେବତାମାନେ ଏପରି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏବେ ମାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କହ।'
ସହୋଵାଚଃ ଵିଜ୍ଞାଯତେ ହାସ୍ତି ହିରଣ୍ଯସ୍ଯାପାତ୍ତଂ ଗୋଅଶ୍ଵାନାଂ ଦାସୀନାଂ ପ୍ରଵାରାଣାଂ ପରିଧାନାନାଂ, ମାନୋ ଭଵାନ୍ବହୋରନନ୍ତସ୍ଯାପର୍ଯନ୍ତସ୍ଯାଭ୍ଯଵଦାନ୍ଯୋ ଭୂଦିତି॥ ସଵୈ, ଗୌତମ, ତୀର୍ଥେନେଚ୍ଛସା ଇତି ଉପୈମ୍ଯହଂ ଭଵନ୍ତମିତି ଵାଚାହ ସ୍ମୈଵପୂର୍ଵ ଉପଯନ୍ତି
ସେ କହିଲେ, 'ସୁନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ହାତୀ, ସୁନା, ଗାଁ, ଘୋଡା, ଦାସୀ, ଉତ୍ତମ ପୋଶାକ ଦାନ ହେଉଛି; କିନ୍ତୁ ଅସୀମ ଓ ଅନନ୍ତ ଦାନଦାତା ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ସବୁଠୁ ଉଦାର। ଏହିପରି ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ ବୋଲି, ଗୌତମ, ଆଗରୁ ଯେପରି ଲୋକେ ଶବ୍ଦରେ ଆଗକୁ ଆସିଥିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି ଭାବରେ ଆଗକୁ ଆସୁଛି।'
ସହୋପାଯନକୀର୍ତାଉଵାଚ
ସେ ଉପହାର ଉଲ୍ଲେଖ କରି, କଥା କହିଲେ।
ତଥା ନସ୍ ତ୍ଵଂ, ଗୌତମ, ମାପରାଧାସ୍ ତଵ ଚ ପିତାମହା, ଯଥେଯଂ ଵିଦ୍ଯେତଃ ପୂର୍ଵଂ ନକସ୍ମିଁଶ୍ଚନବ୍ରାହ୍ମନଉଵାସ; ତାଂ ତ୍ଵହଂ ତୁଭ୍ଯଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମିଃ କୋହିତ୍ଵୈଵଂ ବ୍ରୁଵନ୍ତମର୍ହତି ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମିତି
ଗୌତମ, ଆମକୁ ଓ ତୁମର ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରିବେନି। ଏହି ଜ୍ଞାନ ପୂର୍ବରୁ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇନଥିଲା; ମୁଁ ଏହାକୁ ତୁମକୁ କହିବି। ଏପରି କଥା କହୁଥିବା ଜଣେ ଜଣକୁ କିଏ ଅସ୍ୱୀକାର କରିପାରିବ?
ଅସୌଵୈଲୋକୋଽଗ୍ନିଃ ଗୌତମ॥ ତସ୍ଯାଦିତ୍ଯଏଵସମିଦ୍ ରଶ୍ମଯୋ ଧୂମୋ, ଅହରର୍ଚିଶ୍, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଅଙ୍ଗାରା .\^ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଵିଷ୍ଫୁଲିଙ୍ଗାଃ॥ ତସ୍ମିନ୍ନେତସ୍ମିନ୍ନଗ୍ନୌଦେଵାଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାଂ ଜୁହ୍ଵତି; ତସ୍ଯା ଆହୁତେଃ ସୋମୋ ରାଜା ସଂଭଵତି
ଏହି ପୃଥିବୀ ଅଗ୍ନି, ଗୌତମ। ଏହାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଳନୀ, କିରଣଗୁଡିକ ଧୂଆଁ, ଦିନ ଅଗ୍ନିଶିଖା, ଚନ୍ଦ୍ର ଅଙ୍ଗାର, ତାରାଗୁଡିକ ଚିଙ୍ଗା। ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ଦେବତାମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାକୁ ହୋମ କରନ୍ତି; ଏହି ହୋମରୁ ସୋମ ରାଜା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ପର୍ଜନ୍ଯୋ ଵାଅଗ୍ନିଃ ଗୌତମ॥ ତସ୍ଯ ସଂଵତ୍ସରଏଵସମିଦ୍ ଅଭ୍ରାଣି ଧୂମୋ, ଵିଦ୍ଯୁଦର୍ଚିଃ ଅଶନିରଙ୍ଗାରା, ହ୍ରାଦୁନଯୋ ଵିଷ୍ଫୁଲିଙ୍ଗାଃ॥ ତସ୍ମିନ୍ନେତସ୍ମିନ୍ନଗ୍ନୌଦେଵାଃ ସୋମଂ . ଜୁହ୍ଵତି; ତସ୍ଯା ଆହୁତେର୍ଵୃଷ୍ଟିଃ ସଂଭଵତି
ବର୍ଷା ଅଗ୍ନି, ଗୌତମ। ଏହାରେ ବର୍ଷ ଜଳନୀ, ମେଘ ଧୂଆଁ, ବିଜୁଳି ଅଗ୍ନିଶିଖା, ତଡ଼ିତ୍ ଅଙ୍ଗାର, ଗୁଡ଼ି ଚିଙ୍ଗା। ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ଦେବତାମାନେ ସୋମକୁ ହୋମ କରନ୍ତି; ଏହି ହୋମରୁ ବର୍ଷା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଅଯଂ ଵୈଲୋକୋଽଗ୍ନିଃ ଗୌତମ॥ ତସ୍ଯ ପୃଥିଵ୍ଯ୍ ଏଵସମିଦ୍ ଵାଯୁର୍ ? ଧୂମୋ, ରାତ୍ରିରର୍ଚିଃ ଦିଶୋ ଅଙ୍ଗାରା, ଅଵନ୍ତରଦିଶୋ ଵିଷ୍ଫୁଲିଙ୍ଗାଃ॥ ତସ୍ମିନ୍ନେତସ୍ମିନ୍ନଗ୍ନୌଦେଵାଵୃଷ୍ଟିଂ ଜୁହ୍ଵତି; ତସ୍ଯା ଆହୁତେରନ୍ନଁ ସଂଭଵତି
ଏହି ପୃଥିବୀ ହେଉଛି ଅଗ୍ନି, ଗୌତମ। ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ପୃଥିବୀ ହେଉଛି ଜଳାନ୍ତ, ବାୟୁ ହେଉଛି ଧୂଆଁ, ରାତି ହେଉଛି ଅଗ୍ନିର ଶିଖା, ଦିଗଗୁଡିକ ହେଉଛି ଅଙ୍ଗାର, ମଧ୍ୟଦିଗଗୁଡିକ ହେଉଛି ଚିଁଟା। ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ଦେବତାମାନେ ବର୍ଷାକୁ ଅନ୍ନ ଭାବରେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି; ଏହି ଅର୍ପଣରୁ ଅନ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ପୁରୁଷୋ ଵାଅଗ୍ନିଃ ଗୌତମ॥ ତସ୍ଯ ଵ୍ଯାତ୍ତମେଵସମିତ୍ ପ୍ରାଣୋଧୂମୋ, ଵାଗର୍ଚିଶ୍, ଚକ୍ଷୁରଙ୍ଗାରାଃ, ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ଵିଷ୍ଫୁଲିଙ୍ଗାଃ॥ ତସ୍ମିନ୍ନେତସ୍ମିନ୍ନଗ୍ନୌଦେଵାଅନ୍ନଂ ଜୁହ୍ଵତି; ତସ୍ଯା ଆହୁତେ ରେତଃ ସଂଭଵତି
ମନୁଷ୍ୟ ହେଉଛି ଅଗ୍ନି, ଗୌତମ। ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ଖୋଲା ମୁହଁ ହେଉଛି ଜଳାନ୍ତ, ଶ୍ୱାସ ହେଉଛି ଧୂଆଁ, କଥା ହେଉଛି ଅଗ୍ନିର ଶିଖା, ଚକ୍ଷୁ ହେଉଛି ଅଙ୍ଗାର, କାନ ହେଉଛି ଚିଁଟା। ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ଦେବତାମାନେ ଅନ୍ନକୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି; ଏହି ଅର୍ପଣରୁ ଶୁକ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଯୋଷା ଵାଆଗ୍ନିଃ ଗୌତମ॥ ତସ୍ଯା ଉପସ୍ଥ ଏଵସମିଲ୍, ଲୋମାନି ଧୂମୋ, ଯୋନିରର୍ଚିଃ ଯଦନ୍ତଃ କରୋତି, ତେଽଙ୍ଗାରା, ଅଭିନନ୍ଦା ଵିଷ୍ଫୁଲିଙ୍ଗାଃ॥ ତସ୍ମିନ୍ନେତସ୍ମିନ୍ନଗ୍ନୌଦେଵାରେତୋ ଜୁହ୍ଵତି; ତସ୍ଯା ଆହୁତେଃ ପୁରୁଷଃ ସଂଭଵତି॥ ସଜାଯତେ . ସଜୀଵତି ଯାଵଜ୍ ଜୀଵତି ଅଥ ଯଦାମ୍ରିଯତେ,
ନାରୀ ହେଉଛି ଅଗ୍ନି, ଗୌତମ। ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ଯୌନାଙ୍ଗ ହେଉଛି ଜଳାନ୍ତ, କେଶ ହେଉଛି ଧୂଆଁ, ଯୋନି ହେଉଛି ଅଗ୍ନିର ଶିଖା, ଭିତରେ ଯାହା କରାଯାଏ ତାହା ଅଙ୍ଗାର, ଆନନ୍ଦ ହେଉଛି ଚିଁଟା। ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ଦେବତାମାନେ ଶୁକ୍ରକୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି; ଏହି ଅର୍ପଣରୁ ପୁରୁଷ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ସେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ଜୀବନ ଯାପନ କରେ, ଯେତେଦିନ ଜୀବନ ରହେ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ,
ଅଥୈନମଗ୍ନଯେ ହରନ୍ତି
ତାପରେ ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିକୁ ନେଇଯାଯିବ।
ତସ୍ଯାଗ୍ନିରେଵାଗ୍ନିର୍ଭଵତି, ସମିତ୍ସମିଦ୍ ଧୂମୋଧୂମୋ, ଅର୍ଚିରର୍ଚିଃ ଅଙ୍ଗାରା ଅଙ୍ଗାରା, ଵିଷ୍ଫୁଲିଙ୍ଗା ଵିଷ୍ଫୁଲିଙ୍ଗାଃ॥ ତସ୍ମିନ୍ନେତସ୍ମିନ୍ନଗ୍ନୌଦେଵାଃ ପୁରୁଷଂ ଜୁହ୍ଵତି; ତସ୍ଯା ଆହୁତେଃ ପୁରୁଷୋ ଭାସ୍ଵରଵର୍ଣଃ ସଂଭଵତି
ତାହା ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ଅଗ୍ନି ହୁଏ, ଜଳାଣ ହେଉଛି ଜଳାଣ, ଧୂଆଁ ଧୂଆଁ ହୁଏ, ଆଲୋକ ଆଲୋକ ହୁଏ, ଅଙ୍ଗାର ଅଙ୍ଗାର ହୁଏ, ଝିଙ୍କା ଝିଙ୍କା ହୁଏ। ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ଦେବତାମାନେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ହୋମ କରନ୍ତି; ସେହି ଆହୁତିରୁ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଦେହର ପୁରୁଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଯୋହ ଵୈଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଚ ଵେଦ, ଜ୍ଯେଷ୍ଠଶ୍ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠଶ୍ଚ ସ୍ଵାନାଂ ଭଵତି॥ ପ୍ରାଣୋଵୈଜ୍ଯେଷ୍ଠଶ୍ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠଶ୍ଚ॥ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଶ୍ଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠଶ୍ଚ ସ୍ଵାନାଂ ଭଵତି ଅପି ଚ ଯେଷାଂ ବୁଭୂଷତି, ଯଏଵଂ ଵେଦ
ଯେଉଁଠି ଜେଷ୍ଠ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ'ଣ ତାହା ଜାଣେ, ସେ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଓ ଉତ୍ତମ ହୁଏ। ପ୍ରାଣ ସବୁଠୁ ଜେଷ୍ଠ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହିପରି ଯେଉଁଠି ଏହାକୁ ଜାଣେ, ସେ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଓ ଯାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଚାହେ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସବୁଠୁ ଜେଷ୍ଠ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ।
ଯୋହ ଵୈଵସିଷ୍ଠାଂ ଵେଦ, ଵସିଷ୍ଠଃ ସ୍ଵାନାଂ ଭଵତି॥ ଵାଗ୍ଵୈଵସିଷ୍ଠା॥ ଵସିଷ୍ଠଃ ସ୍ଵାନାଂ ଭଵତି . ଯଏଵଂ ଵେଦ
ଯେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠତାକୁ ଜାଣିଛି, ସେ ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ। ଏଠିରେ ମୁଖ୍ୟ ହେଉଛି କଥା। ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣେ, ସେ ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ।
ଯୋହ ଵୈପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ଵେଦ, ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି ସମେ, ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି ଦୁର୍ଗେ॥ ଚକ୍ଷୁର୍ଵୈପ୍ରତିଷ୍ଠା; ଚକ୍ଷୁଷା ହିସମେଚ ଦୁର୍ଗେଚ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି॥ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି ସମେ, ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି ଦୁର୍ଗେ, ଯଏଵଂ ଵେଦ
ଯିଏ ଭିତ୍ତିକୁ ଜାଣେ, ସେ ସମ ଏବଂ କଠିନ ସ୍ଥାନରେ ଦୃଢ଼ ରହିପାରେ। ଏଠିରେ ଭିତ୍ତି ହେଉଛି ଦୃଷ୍ଟି। ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ସମ ଏବଂ କଠିନ ସ୍ଥାନରେ ଦୃଢ଼ ରହିପାରେ। ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣେ, ସେ ସମ ଏବଂ କଠିନ ସ୍ଥାନରେ ଦୃଢ଼ ରହିପାରେ।
ତସ୍ଯା ଉପସ୍ଥାନମ୍ ଗାଯତ୍ରି ଅସ୍ଯ୍ ଏକପଦୀ ଦ୍ଵିପଦୀ ତ୍ରିପଦୀ ଚତୁଷ୍ପଦି ଅପଦସି, ନହିପଦ୍ଯସେ॥ ନମସ୍ ତେ ତୁରୀଯାଯ ଦର୍ଶତାଯ ପଦାଯ ପରୋରଜସେଃ ଅସାଵଦୋମାପ୍ରାପଦିତି, ଯଂ ଦ୍ଵିଷ୍ଯାଦ୍; ଅସାଵସ୍ମୈ କାମୋ ମାସମର୍ଧୀତି ଵା, ନହୈଵାସ୍ମୈ ସକାମଃ ସମୃଧ୍ଯତେ ଯସ୍ମା ଏଵମୁପତିଷ୍ଠତେ; ଅହମଦଃ ପ୍ରାପମିତି ଵା
ତାଙ୍କର ସମ୍ମିଳନ ହେଉଛି ଗାୟତ୍ରୀ; ସେ ଏକ ପଦ, ଦୁଇ ପଦ, ତିନି ପଦ, ଚାରି ପଦ ଓ ପଦହୀନ; କାରଣ, ପଦରେ ପଦରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିହେବା ନାହିଁ। ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ଚତୁର୍ଥ ଦୃଶ୍ୟମାନ ପଦ, ଅନ୍ଧକାର ପରେ ଅଛି। ଯାହାକୁ ଦ୍ୱେଷ କରିଥିବେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କହିବା ଉଚିତ—'ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉନାହିଁ' କିମ୍ବା 'ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପୂରଣ ରହୁ।' ଯେଉଁଠି ଏଭଳି ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା ସଫଳ ହୋଇନଥାଏ। କିମ୍ବା 'ମୁଁ ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବି' କହିବା ଉଚିତ।
. ହିରଣ୍ମଯେନ ପାତ୍ରେଣ ସତ୍ଯସ୍ଯାପିହିତଂ ମୁଖଂ; ତତ୍ତ୍ଵଂ, ପୂଷନ୍ନ୍ ଅପାଵୃଣୁ ସତ୍ଯଧର୍ମାଯ ଦୃଷ୍ଟଯେ॥ ପୂଷନ୍ନ୍ ଏକର୍ଷେ, ଯମ, ଷୂର୍ଯ, ପ୍ରାଜାପତ୍ଯ, ଵ୍ଯୂହ ରଶ୍ମୀନ୍ ସମୂହ ତେଜୋ; ଯତ୍ତେ ରୂପଂ କଲ୍ଯାଣତମଂ, ତତ୍ତେ ପଶ୍ଯାମି॥ ଯୋଽସାଵସୌ ପୁରୁଷଃ, ସୋଽହମସ୍ମି॥ ଵାଯୁରନିଲମମୃତମ୍ ଅଥେଦଂ ଭସ୍ମାନ୍ତଁ ଶରୀରଂ॥ କ୍ରତୋ, ସ୍ମର, କୃତଁ ସ୍ମର, କ୍ରତୋ, ସ୍ମର, କୃତଁ ସ୍ମରା-॥ -ଗ୍ନେ, ନଯ ସୁପଥା ରାଯେଽସ୍ମାନ୍ ଵିଶ୍ଵାନି, ଦେଵ, ଵଯୁନାନି ଵିଦ୍ଵାନ୍; ଯୁଯୋଧ୍ଯସ୍ମଜ୍ ଜୁହୁରାଣମେନୋ, ଭୂଯିଷ୍ଠାଂ ତେ ନମଃଉକ୍ତିଂ ଵିଧେମ॥ 6 = 14.9 =
ସତ୍ୟର ମୁହଁ ଏକ ସୁନାର ବାଟିରେ ଢାକାଯାଇଛି। ହେ ପୂଷା, ଆମ ପାଇଁ ଏହି ପରଦା ଖୋଲିଦିଅ, ଯେଉଁଠାରେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମକୁ ଦେଖିପାରିବି। ହେ ପୂଷା, ଏକମାତ୍ର ଦର୍ଶା, ହେ ଯମ, ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁଅ, ତୁମ ରେଖାଗୁଡ଼ିକୁ ହଟାଅ, ତୁମ ଆଲୋକକୁ ଏକଠି କର, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମର ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପକୁ ଦେଖିପାରିବି। ସେଉଁଠି ଯିଏ ଅଛନ୍ତି, ସେ ମୁଁ ଅଟୁ। ଏହି ଶରୀର ଛାଇଁ ହେଉ, ପବନ ଅମର ହେଉ। ମନ, ସ୍ମରଣ କର, ମନ, ସ୍ମରଣ କର, ତୁମେ କରିଥିବା କାମକୁ ମନେ ପକା। ହେ ଅଗ୍ନି, ଆମକୁ ଭଲ ପଥରେ ନେଇଯାଅ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଉପାୟ ଜାଣ, ଆମ ଦୁଷ୍କର୍ମକୁ ଦୂର କର, ଆମେ ତୁମକୁ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେବୁ।
ତାପରେ ସେ ରହିବା ପାଇଁ ଅନୁମତି ଚାହିଲେ। କିନ୍ତୁ ଅନୁମତି ନ ଦେଇ, ସେ ଯୁବକ ଚୁପଚାପ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ ପଚାରିଲେ, “ଆପଣ ମୋତେ ପୂର୍ବରୁ ଶିଖାଇନଥିଲେ କି?” “କିଭଳି, ସୁମେଧା?” “ଏକ ରାଜପୁତ୍ର ମୋତେ ପାଞ୍ଚଟି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଲେ, ମୁଁ ଗୋଟିଏଟିଏ ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟ ଜାଣିନଥିଲି,” ସେ କହିଲେ। ସେ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଯେପରି ଥିଲେ ସେପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ତେଯଏଵମେତଦ୍ଵିଦୁଃ ଯେଚାମୀଅରଣ୍ଯେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଁ ସତ୍ଯମୁପାସତେ, ତେଽର୍ଚିରଭିସଂଭଵନ୍ତି ଅର୍ଚିଷୋଽହଃ ଅହ୍ନ ଆପୂର୍ଯମାଣପକ୍ଷମ୍ ଆପୂର୍ଯମାଣପକ୍ଷାଦ୍ଯାନ୍ଷଣ୍ମାସାନୁଦଙ୍ଙ୍ ଆଦିତ୍ଯଏତି, ମାସେଭ୍ଯୋ ଦେଵଲୋକଂ, ଦେଵଲୋକାଦାଦିତ୍ଯମ୍ ଆଦିତ୍ଯାଦ୍ଵୈଦ୍ଯୁତଂ; ତାନ୍ଵୈଦ୍ଯୁତାତ୍ ପୁରୁଷୋ ମାନସଏତ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଲୋକାନ୍ଗମଯତି; ତେତେଷୁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେଷୁ ପରାଃ ପରାଵତୋ ଵସନ୍ତି॥ ତେଷାଂ ଇହ . ନପୁନରାଵୃତ୍ତିରସ୍ତି .
ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ଜାଣନ୍ତି, ଏବଂ ଅରଣ୍ୟରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ସତ୍ୟକୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଆଲୋକରୁ ଦିନ, ଦିନରୁ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରୁ ଉତ୍ତରାୟଣ ଛଅ ମାସ, ମାସରୁ ଦେବଲୋକ, ଦେବଲୋକରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ବିଜୁଳି। ବିଜୁଳିରୁ ଏକ ମନରେ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁରୁଷ ସେମାନେଂକୁ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ନେଇଯାଏ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଦେବଲୋକରେ ବସନ୍ତି; ସେମାନେ ପୁନର୍ବାର ଏଠାକୁ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅଥ ଯେଯଜ୍ଞେନ ଦାନେନ ତପସା ଲୋକଂ ~ ଜଯନ୍ତି, ତେଧୂମମଭିସଂଭଵନ୍ତି, ଧୂମାଦ୍ରାତ୍ରିଁ, ରାତ୍ରେରପକ୍ଷୀଯମାଣପକ୍ଷମ୍ ଅପକ୍ଷୀଯମାଣପକ୍ଷାଦ୍ଯାନ୍ଷଣ୍ମାସାନ୍ଦକ୍ଷିଣାଦିତ୍ଯଏତି, ମାସେଭ୍ଯଃ ପିତୃଲୋକଂ, ପିତୃଲୋକାଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ; ତେଚନ୍ଦ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ଯାନ୍ନଂ ଭଵନ୍ତି; ତାଁସ୍ ତତ୍ର ଦେଵାଯଥା ସୋମଁ ରାଜାନମ୍ ଆପ୍ଯାଯସ୍ଵ, ଅପକ୍ଷୀଯସ୍ଵେତି ଏଵମେନାଁସ୍ ତତ୍ର ଭକ୍ଷଯନ୍ତି॥ ତେଷାଂ ଯଦାତତ୍ପର୍ଯଵୈତି ଅଥେମମେଵାକାଶମଭିନିଷ୍ପଦ୍ଯନ୍ତ, ଆକାଶାଦ୍ଵାଯୁଂ, ଵାଯୋର୍ଵୃଷ୍ଟିଂ, ଵୃଷ୍ଟେଃ ପୃଥିଵୀଂ; ତେପୃଥିଵୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯାନ୍ନଂ ଭଵନ୍ତି; . , ତତୋ ଯୋଷାଗ୍ନୌ ଜାଯନ୍ତେ॥ ତଏଵମେଵାନୁପରିଵର୍ତନ୍ତେ॥ ଅଥ ଯଏତୌପନ୍ଥାନୌ ନଵିଦୁଃ ତେକୀଟାଃ, ପତଙ୍ଗା, ଯଦିଦଂ ଦନ୍ଦଶୂକମ୍॥ 2/
ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଲୋକକୁ ଜିତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧୂଆଁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଧୂଆଁରୁ ରାତି, ରାତିରୁ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରୁ ଦକ୍ଷିଣାୟଣ ଛଅ ମାସ, ମାସରୁ ପିତୃଲୋକ, ପିତୃଲୋକରୁ ଚନ୍ଦ୍ର। ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସେମାନେ ସେଠାରେ ଖାଦ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି; ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ସୋମ ରାଜାଙ୍କୁ 'ବଢ଼, କମ' ବୋଲି କହନ୍ତି, ସେପରି ସେମାନେ ସେଠାରେ ଭୋଗ କରାଯାନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହୁଏ, ସେମାନେ ଆକାଶକୁ, ଆକାଶରୁ ବାୟୁକୁ, ବାୟୁରୁ ବର୍ଷାକୁ, ବର୍ଷାରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଆସନ୍ତି; ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସେମାନେ ଖାଦ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ତାହାଠାରୁ ନାରୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି। ଏଭଳି ସେମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଦୁଇଟି ପଥ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ କୀଟ, ପୋକା, ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନ୍ତୁ ହୁଅନ୍ତି।