16-25, 15; ଯଦ୍ଵୈତନ୍ନରସଯତି, ଵିଜାନନ୍ଵୈତଦ୍ରସଂ ନରସଯତି; ନହିରସଯିତୂରସାଦ୍ଵିପରିଲୋପୋଵିଦ୍ଯତେଽଵିନାଶିତ୍ଵାନ୍ ନତୁତଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯମସ୍ତି, ତତୋଽନ୍ଯଦ୍ଵିଭକ୍ତଂ ଯଦ୍ରସଯେତ୍
ଯେତେବେଳେ କେହି ରସ ଅନୁଭବ କରୁନାହାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ରସ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି, ଏହି ରସକୁ ଅନୁଭବ କରିବା ଉଚିତ। ରସ ଅନୁଭବ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଏହି ଅନୁଭୂତି କେବେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ଅବିନାଶୀ। ଏହା ଛାଡ଼ି ଆଉ କିଛି ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ରସ କିପରି ଅନୁଭବ କରିବେ?
16-25, 15; ଯଦ୍ଵୈତନ୍ନଵଦତି, ଵଦନ୍ଵୈତଦ୍ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ନଵଦତି; ନହିଵକ୍ତୁର୍ଵଚୋ ଵିପରିଲୋପୋଵିଦ୍ଯତେଽଵିନାଶିତ୍ଵାନ୍ ନତୁତଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯମସ୍ତି, ତତୋଽନ୍ଯଦ୍ଵିଭକ୍ତଂ ଯଦ୍ଵଦେତ୍
ଯେତେବେଳେ କେହି କଥା କହୁନାହାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ଯଦି କଥା କହୁଛନ୍ତି, ଏହି କଥାକୁ କହିବା ଉଚିତ। କଥା କହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଏହି କଥା କେବେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ଅବିନାଶୀ। ଏହା ଛାଡ଼ି ଆଉ କିଛି ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି କଥା କିପରି କହିବେ?
16-25, 15; ଯଦ୍ଵୈତନ୍ନଶୃଣୋତି, ଶୃଣ୍ଵନ୍ଵୈତଚ୍ଛ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ନଶୃଣୋତି; ନହିଶ୍ରୋତୁଃ ଶ୍ରୁତେର୍ଵିପରିଲୋପୋଵିଦ୍ଯତେଽଵିନାଶିତ୍ଵାନ୍ ନତୁତଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯମସ୍ତି, ତତୋଽନ୍ଯଦ୍ଵିଭକ୍ତଂ ଯଚ୍ଛୃଣୁଯାତ୍
ଯେତେବେଳେ କେହି ଶୁଣୁନାହାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଶୁଣୁଛନ୍ତି, ଏହି ଶବ୍ଦକୁ ଶୁଣିବା ଉଚିତ। ଶୁଣୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଏହି ଶୁଣିବା କେବେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ଅବିନାଶୀ। ଏହା ଛାଡ଼ି ଆଉ କିଛି ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି କିପରି ଶୁଣିବେ?
16-25, 15; ଯଦ୍ଵୈତନ୍ନମନୁତେ, ମନ୍ଵାନୋଵୈତନ୍ମନ୍ତଵ୍ଯଂ ନମନୁତେ; ନହିମନ୍ତୁର୍ମତେର୍ଵିପରିଲୋପୋଵିଦ୍ଯତେଽଵିନାଶିତ୍ଵାନ୍ ନତୁତଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯମସ୍ତି, ତତୋଽନ୍ଯଦ୍ଵିଭକ୍ତଂ ଯନ୍ମନ୍ଵୀତ
ଯେତେବେଳେ କେହି ଭାବୁନାହାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଭାବୁଛନ୍ତି, ଏହି ଭାବନାକୁ ଭାବିବା ଉଚିତ। ଭାବୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଏହି ଭାବନା କେବେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ଅବିନାଶୀ। ଏହା ଛାଡ଼ି ଆଉ କିଛି ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି କିପରି ଭାବିବେ?
16-25, 15; ଯଦ୍ଵୈତନ୍ନସ୍ପୃଶତି, ସ୍ପୃଶନ୍ଵୈତତ୍ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ନସ୍ପୃଶତି; ନହିସ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁଃ ସ୍ପୃଷ୍ଟେର୍ଵିପରିଲୋପୋଵିଦ୍ଯତେଽଵିନାଶିତ୍ଵାନ୍ ନତୁତଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯମସ୍ତି, ତତୋଽନ୍ଯଦ୍ଵିଭକ୍ତଂ ଯତ୍ସ୍ପୃଶେତ୍
ଯେଉଁଠି ଏହାକୁ ଛୁଇଁପାରିବା ନାହିଁ, ଛୁଇଲେ ଯେଉଁଠି ଛୁଇବା ଯୋଗ୍ୟ ଏହା ହେଉଛି, ତଥାପି ଏହାକୁ ଛୁଇଁପାରିବା ନାହିଁ; କାରଣ ଛୁଇବାରୁ ଛୁଇବା ଯୋଗ୍ୟ ଦୂର ହେବା ନାହିଁ, ଏହା ଅବିନାଶୀ ଅଟୁଟ; ଏହାଠାରୁ ଅଲଗା ଦ୍ୱିତୀୟ କିଛି ନାହିଁ, ଯାହା ଏହାକୁ ଛୁଇପାରିବ।
16-25, 15; ଯଦ୍ଵୈତନ୍ନଵିଜାନାତି, ଵିଜାନନ୍ଵୈତଦ୍ଵିଜ୍ଞେଯଂ ନଵିଜାନାତି; ନହିଵିଜ୍ଞାତୁର୍ଵିଜ୍ଞାନାଦ୍ଵିପରିଲୋପୋଵିଦ୍ଯତେଽଵିନାଶିତ୍ଵାନ୍ ନତୁତଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯମସ୍ତି, ତତୋଽନ୍ଯଦ୍ଵିଭକ୍ତଂ ଯଦ୍ଵିଜାନୀଯାତ୍॥ 24 16-25, 15; ଯତ୍ର ଵାଅନ୍ଯଦିଵ ସ୍ଯାତ୍ ତତ୍ରଽନ୍ଯୋଽନ୍ଯତ୍ପଶ୍ଯେଦ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଜ୍ ଜିଘ୍ରେଦ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଦ୍ରସଯେଦ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଦ୍ଵଦେଦ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଚ୍ଛୃଣୁଯାଦ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯନ୍ମନ୍ଵୀତାନ୍ଯୋଽନ୍ଯତ୍ସ୍ପୃଶେଦ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଦ୍ଵିଜାନୀଯାତ୍॥ 25 16-25, 15; ଯତ୍ର ତ୍ଵସ୍ଯ ସର୍ଵମାତ୍ମୈଵାଭୂତ୍ ତତ୍କେନ କଂ ପଶ୍ଯେତ୍ ତତ୍କେନ କଂ ଜିଘ୍ରେତ୍ ତତ୍କେନ କଁ ରସଯେତ୍ ତତ୍କେନ କମଭିଵଦେତ୍ ତତ୍କେନ କଂ ଶୃଣୁଯାତ୍ ତତ୍କେନ କଂ ମନ୍ଵୀତ, ତତ୍କେନ କଁ ସ୍ପୃଶେତ୍ ତତ୍କେନ କଂ ଵିଜାନୀଯାଦ୍॥ ଯେନେଦଁ ସର୍ଵଂ ଵିଜାନାତି, ତଂ କେନ ଵିଜାନୀଯାଦ୍॥ ଵିଜ୍ଞାତାରମରେ କେନ ଵିଜାନୀଯାଦିତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତାନୁଶାସନାସି, ମୈତ୍ରେଯି ଏତାଵଦରେ ଖଲ୍ଵମୃତତ୍ଵମିତି ହୋକ୍ତ୍ଵାଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯୋ ପ୍ରଵଵ୍ରଜ
ଯେଉଁଠି ଏହାକୁ ଜାଣିପାରିବା ନାହିଁ, ଜାଣିଲେ ଯେଉଁଠି ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ଏହା ହେଉଛି, ତଥାପି ଏହାକୁ ଜାଣିପାରିବା ନାହିଁ; କାରଣ ଜାଣିବାରୁ ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ଦୂର ହେବା ନାହିଁ, ଏହା ଅବିନାଶୀ ଅଟୁଟ; ଏହାଠାରୁ ଅଲଗା ଦ୍ୱିତୀୟ କିଛି ନାହିଁ, ଯାହା ଏହାକୁ ଜାଣିପାରିବ।
ଅଥ ଵଁଶଃ ପଶୁତିମାଷ୍ଯୋ ଗୌପଵନାଦ୍ ଗୌପଵନଃ ପଶୁତିମାଷ୍ଯାତ୍ ପଶୁତିମାଷ୍ଯୋ ଗୌପଵନାଦ୍ ଗୌପଵନଃ କୌଶିକାତ୍ କୌଶିକଃ କୌଣ୍ଡିନ୍ଯାତ୍ କୌଣ୍ଡିନ୍ଯଃ ହାଣ୍ଡିଲ୍ଯାଚ୍, ଛାଣ୍ଡିଲ୍ଯଃ କୌଶିକାଚ୍ଚ ଗୌତମାଚ୍ଚ, ଗୌତମୋ
ଏହାପରେ ପଶୁତିମାଷ୍ୟ ଗୌପବନାରୁ, ଗୌପବନା ପଶୁତିମାଷ୍ୟରୁ, ପଶୁତିମାଷ୍ୟ ଗୌପବନାରୁ, ଗୌପବନା କୌଶିକରୁ, କୌଶିକ କୌଣ୍ଡିନ୍ୟରୁ, କୌଣ୍ଡିନ୍ୟ ହାଣ୍ଡିଲ୍ୟରୁ, ଚାଣ୍ଡିଲ୍ୟ କୌଶିକ ଓ ଗୌତମ ଠାରୁ, ଗୌତମ...
1 ପୂର୍ଣମଦଃ, ପୂର୍ଣମିଦଂ, ପୂର୍ଣାତ୍ପୂର୍ଣମୁଦଚ୍ଯତେ॥ ପୂର୍ଣସ୍ଯ ପୂର୍ଣମାଦାଯ, ପୂର୍ଣମେଵାଵଶିଷ୍ଯତେ॥ ଖଂ ବ୍ରହ୍ମ, ଖଂ ପୁରାଣଂ, ଵାଯୁରଂ ଖମ୍ ଇତି ହ ସ୍ମାହ କୌରଵ୍ଯାଯଣୀପୁତ୍ରୋ॥ ଵେଦୋଽଯଂ, ବ୍ରାହ୍ମଣାଵିଦୁଃ ଵେଦୈନେନ ଯଦ୍ଵେଦିତଵ୍ଯମ୍॥ 2
ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହିଠି ପୂର୍ଣ୍ଣ; ପୂର୍ଣ୍ଣରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ପୂର୍ଣ୍ଣରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନେଇ ଦେଲେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟୁଟ ରହିଯାଏ। ଆକାଶ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମା, ଆକାଶ ପୁରାତନ, ପବନ ଆକାଶ—ଏହିପରି କୌରବ୍ୟାୟଣୀପୁତ୍ର କହିଥିଲେ। ଏହିଠି ହେଉଛି ବେଦ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦକୁ ଜାଣନ୍ତି, ଏହା ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଜାଣିବା ଦରକାର, ସେ ସବୁ ଜାଣିଯାଏ।
ତ୍ରଯାଃ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯାଃ ପ୍ରଜାପତୌ ପିତରି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମୂଷୁଃ ଦେଵାମନୁଷ୍ଯାଅସୁରାଃ
ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ତିନି ପ୍ରକାର ନ୍ୟାସ—ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ ଏବଂ ଅସୁର—ସେମାନେ ପିତା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସହ ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀ ଭାବରେ ରହିଥିଲେ।
ଉଷିତ୍ଵାବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଦେଵାଊଚୁଃ ବ୍ରଵୀତୁ ନୋ ଭଵାନିତି॥ ତେଭ୍ଯୋ ହୈତଦକ୍ଷରମୁଵାଚଃ ଦଇତି; ଵ୍ଯଜ୍ଞାସିଷ୍ଟା୩ ଇତି॥ ଵ୍ଯଜ୍ଞାସିଷ୍ମେତି ହୋଚୁଃ ଦାମ୍ଯତେତି ନ ଆତ୍ଥେତି॥ ଓମିତି ହୋଵାଚ, ଵ୍ଯଜ୍ଞାସିଷ୍ଟେତି
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ହେଇ ରହିବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: 'ଦୟାକରି ଆମକୁ ଶିଖାନ୍ତୁ।' ସେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଅକ୍ଷର କହିଲେ: 'ଦ'। 'ତମେ ବୁଝିଲା?' ସେ ପଚାରିଲେ। 'ହଁ, ବୁଝିଲୁ,' ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, 'ଆମେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ବୁଝିଲୁ।' ସେ କହିଲେ, 'ହଁ, ତମେ ବୁଝିଛ।'
ଅଥ ହୈନଂ ମନୁଷ୍ଯାଊଚୁଃ ବ୍ରଵୀତୁ ନୋ ଭଵାନିତି॥ ତେଭ୍ଯୋ ହୈତଦେଵାକ୍ଷରମୁଵାଚଃ ଦ ଇତି; ଵ୍ଯଜ୍ଞାସିଷ୍ଟା୩ ଇତି॥ ଵ୍ଯଜ୍ଞାସିଷ୍ମେତି ହୋଚୁଃ ଦତ୍ତେତି ନ ଆତ୍ଥେତି॥ ଓମିତି ହୋଵାଚ, ଵ୍ଯଜ୍ଞାସିଷ୍ଟେତି
ତାପରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ କହିଲେ: 'ଦୟାକରି ଆମକୁ ଶିଖାନ୍ତୁ।' ସେ ତାଙ୍କୁ ସେଇ ଅକ୍ଷର କହିଲେ: 'ଦ'। 'ତମେ ବୁଝିଲା?' ସେ ପଚାରିଲେ। 'ହଁ, ବୁଝିଲୁ,' ମନୁଷ୍ୟମାନେ କହିଲେ, 'ଦେବାକୁ ବୁଝିଲୁ।' ସେ କହିଲେ, 'ହଁ, ତମେ ବୁଝିଛ।'
ଅଥ ହୈନମସୁରା ଊଚୁଃ ବ୍ରଵୀତୁ ନୋ ଭଵାନିତି॥ ତେଭ୍ଯୋ ହୈତଦେଵାକ୍ଷରମୁଵାଚଃ ଦ ଇତି; ଵ୍ଯଜ୍ଞାସିଷ୍ଟା୩ ଇତି॥ ଵ୍ଯଜ୍ଞାସିଷ୍ମେତି ହୋଚୁଃ ଦଯଧ୍ଵମିତି ନ ଆତ୍ଥେତି॥ ଓମିତି ହୋଵାଚ, ଵ୍ଯଜ୍ଞାସିଷ୍ଟେତି॥ ତଦେତଦେଵୈଷାଦୈଵୀ ଵାଗନୁଵଦତି ସ୍ତନଯିତ୍ନୁଃ ଦଦଦ ଇତି; ଦମ୍ଯତ ଦତ୍ତଦଯଧ୍ଵମିତି॥ ତଦେତତ୍ତ୍ରଯଁ ଶିକ୍ଷେଦ୍ ଦମଂ, ଦାନଂ, ଦଯାମିତି॥ 3/ ॥ ଵାଯୁରନିଲମମୃତଂ ଭସ୍ମନ୍ତଁ ଶରୀରମ୍॥ ଓ୩ମ୍ କ୍ରତୋ ସ୍ମର, କ୍ଲିବେସ୍ମର, କୃତଁ ସ୍ମରା-॥ -ଗ୍ନେ, ନଯ ସୁପଥା ରାଯେଅସ୍ମାନ୍ ଵିଶ୍ଵାନି, ଦେଵ, ଵଯୁନାନି ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଯୁଯୋଧ୍ଯସ୍ମଜ୍ ଜୁହୁରାଣମେନୋ ଭୂଯିଷ୍ଠାଂ ତେ ନମଃଉକ୍ତିଂ ଵିଧେମ॥ 4/
ଏଷପ୍ରଜାପତିର୍ଯଦ୍ଧୃଦଯମ୍ ଏତଦ୍ବ୍ରହ୍ମୈତତ୍ସର୍ଵଂ॥ ତଦେତତ୍ତ୍ର୍ଯକ୍ଷରଁ: ହୃଦଯମିତି॥ ହୃ ଇତ୍ଯ୍ ଏକମକ୍ଷରମ୍ ଅଭିହରନ୍ତ୍ଯସ୍ମୈ ସ୍ଵାଶ୍ଚାନ୍ଯେଚ, ଯଏଵଂ ଵେଦ॥ ଦଇତ୍ଯ୍ ଏକମକ୍ଷରମ୍ ଦଦନ୍ତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମୈ ସ୍ଵାଶ୍ଚାନ୍ଯେଚ, ଯଏଵଂ ଵେଦ॥ ଯମିତ୍ଯ୍ ଏକମକ୍ଷରମ୍ ଏତି ସ୍ଵର୍ଗଂ ଲୋକଂ, ଯଏଵଂ ଵେଦ॥ 5/
ଏହି ପ୍ରଜାପତି ହେଉଛି ହୃଦୟ; ଏହି ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ, ଏହି ହେଉଛି ସମସ୍ତ। ଏହି ତିନି ଅକ୍ଷରରେ: 'ହୃ-ଦ-ୟମ୍'। 'ହୃ' ଏକ ଅକ୍ଷର; ଯେଉଁଠି ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ସେ ନିଜେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଇଥାନ୍ତି। 'ଦ' ଏକ ଅକ୍ଷର; ଯେଉଁଠି ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ସେ ନିଜେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଇଥାନ୍ତି। 'ୟମ୍' ଏକ ଅକ୍ଷର; ଯେଉଁଠି ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପାଇଥାନ୍ତି।
ତଦ୍ଵୈତଦ୍ ଏତଦେଵତଦାସ, ସତ୍ଯମେଵ॥ ସଯୋହ ଏଵମ୍ . ଏତନ୍ମହଦ୍ଯକ୍ଷଂ ପ୍ରଥମଜଂ ଵେଦଃ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମେତି, ଜଯତୀମାଁଲ୍ ଲୋକାନ୍॥ ଜିତଇନ୍ନ୍ଵସାଵସଦ୍ ଯଏଵମେତନ୍ମହଦ୍ଯକ୍ଷଂ ପ୍ରଥମଜଂ ଵେଦଃ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମେତି; ସତ୍ଯଁ ହ୍ଯ୍ ଏଵବ୍ରହ୍ମ॥ 6
ଏହିଠାରେ ଯେଉଁଠି କହାଯାଇଛି, ଏହିଠିକି ସତ୍ୟ, ଏହିଠିକି ପରମ ସତ୍ୟ। ଯିଏ ଏହି ମହାନ୍, ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମ ଥିବା ଦେବତାକୁ—ଯିଏ ସତ୍ୟ ହେଉଛି, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ କୁହାଯାଏ—ଜାଣିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଜିତିଥାଏ। ଯିଏ ଏହି ମହାନ୍, ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମ ଥିବା ଦେବତାକୁ, ସତ୍ୟ ଯାହା ବ୍ରହ୍ମ, ଜାଣିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଜିତି ଓ ସେଠି ବସିଥାଏ; କାରଣ ବ୍ରହ୍ମ ସତ୍ୟ ହେଉଛି।
ଯଏଷଏତସ୍ମିନ୍ମଣ୍ଡଲେ ପୁରୁଷଃ ତସ୍ଯ ଭୂରିତି ଶିରଃ ଏକଁ ଶିର, ଏକମେତଦକ୍ଷରଂ; ଭୁଵ ଇତି ବାହୂଃ ଦ୍ଵୌବାହୂ, ଦ୍ଵେଏତେଅକ୍ଷରେ; ସ୍ଵରିତି ପ୍ରତିଷ୍ଠାଃ ଦ୍ଵେପ୍ରତିଷ୍ଠେଦ୍ଵେଏତେଅକ୍ଷରେ॥ ତସ୍ଯୋପନିଷଦହରିତି॥ ହନ୍ତି ପାପ୍ମାନଂ ଜହାତି ଚ, ଯଏଵଂ ଵେଦ
ଏହି ମଣ୍ଡଳରେ ଯିଏ ପୁରୁଷ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର 'ଭୂଃ' ହେଉଛି ମୁଣ୍ଡ, ଏକ ମୁଣ୍ଡ, ଏକ ଅକ୍ଷର; 'ଭୁଵଃ' ହେଉଛି ଦୁଇଟି ବାହୁ, ଦୁଇଟି ଅକ୍ଷର; 'ସ୍ୱଃ' ହେଉଛି ଦୁଇଟି ଆଧାର, ଦୁଇଟି ଅକ୍ଷର। ତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ ହେଉଛି 'ଅହ'। ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣିଥାଏ, ସେ ପାପକୁ ଧ୍ୱଂସ କରେ ଓ ଛାଡିଦିଏ।
ମନୋମଯୋଽଯଂ ପୁରୁଷୋ, ଭାଃସତ୍ଯଃ ତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତର୍ହୃଦଯେ ଯଥା ଵ୍ରୀହିର୍ଵା ଯଵୋ ଵୈଵମଯମନ୍ତରାତ୍ମନ୍ପୁରୁଷଃ . ॥. ସଏଷସର୍ଵସ୍ଯ ଵଶୀ . ସର୍ଵସ୍ଯେଶାନଃ, ସର୍ଵସ୍ଯାଧିପତିଃ; ସର୍ଵମିଦଂ ପ୍ରଶାସ୍ତି ଯଦିଦଂ କିଙ୍ଚ, ଯଏଵଂ ଵେଦ . 9/
ଏହି ପୁରୁଷ ମନରେ ଗଠିତ, ତାଙ୍କର ଆଲୋକ ହେଉଛି ସତ୍ୟ। ହୃଦୟ ଭିତରେ, ଯେପରି ଧାନ କିମ୍ବା ଯବ ଚାମର ଭିତରେ ରହିଥାଏ, ସେପରି ଏହି ପୁରୁଷ ଆତ୍ମାର ଭିତରେ ଅଛନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ମାଲିକ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଶାସକ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଅଧିପତି; ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି। ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାସନ କରେ।
ଵାଚଂ ଧେନୁମୁପାସୀତ॥ ତସ୍ଯାଶ୍ଚତ୍ଵାରଃ ସ୍ତନାଃ ସ୍ଵାହାକାରୋଵଷଟ୍କାରୋହନ୍ତକାରଃ ସ୍ଵଧାକାରଃ॥ ତସ୍ଯୈ ଦ୍ଵୌସ୍ତନୌ ଦେଵାଉପଜୀଵନ୍ତି, ସ୍ଵାହାକାରଂ ଚ ଵଷଟ୍କାରଂ ଚ; ହନ୍ତକାରଂ ମନୁଷ୍ଯାଃ, ସ୍ଵଧାକାରଂ ପିତରଃ॥ ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରାଣଋଷଭୋ, ମନୋ ଵତ୍ସଃ॥ 10/
ବାଣୀକୁ ଗୋଉଁ ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କର ଚାରିଟି ଥନ୍ଦ ଅଛି: 'ସ୍ୱାହା', 'ବଷଟ୍', 'ହନ୍ତ', ଏବଂ 'ସ୍ୱଧା'। ଏହିଥିରୁ ଦେବତାମାନେ 'ସ୍ୱାହା' ଓ 'ବଷଟ୍' ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି; ମଣିଷମାନେ 'ହନ୍ତ' ଉପରେ, ପିତୃମାନେ 'ସ୍ୱଧା' ଉପରେ। ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ବଳିଆ ବଳଦ, ମନ ହେଉଛି ବଛା।
ଅନ୍ନଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯ୍ ଏକ ଆହୁଃ॥ ତନ୍ନତଥା, ପୂଯତି ଵାଅନ୍ନମୃତେପ୍ରାଣାତ୍॥ ପ୍ରାଣୋବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯ୍ ଏକ ଆହୁଃ॥ ତନ୍ନତଥା, ଶୁଷ୍ଯତି ଵୈପ୍ରଣଋତେଽନ୍ନାଦ୍॥ ଏତେହ ତ୍ଵେଵଦେଵତେ, ଏକଧାଭୂଯଂ ଭୂତ୍ଵା, ପରମତାଂ ଗଚ୍ଛତଃ
କେହି କହନ୍ତି, 'ଅନ୍ନ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ'; ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଶ୍ୱାସ ନଥିଲେ ଅନ୍ନ ପଚିଯାଏ। ଆଉ କେହି କହନ୍ତି, 'ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ'; ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଅନ୍ନ ନଥିଲେ ପ୍ରାଣ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଏ। ଏଠାରେ ଏହି ଦୁଇ ଦେବତା, ଏକାଟି ହୋଇ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
ତଦ୍ଧ ସ୍ମାହ ପ୍ରାତୃଦଃ ପିତରମ୍ କିଁ ସ୍ଵିଦେଵୈଵଂଵିଦୁଷେ ସାଧୁକୁର୍ଯାଂ, କିମେଵାସ୍ମା ଅସାଧୁକୁର୍ଯାମିତି॥ ସହ ସ୍ମାହ ପାଣିନାଃ ମା, ପ୍ରାତୃଦ, କସ୍ ତ୍ଵେନଯୋରେକଧାଭୂଯଂ ଭୂତ୍ଵାପରମତାଂ ଗଚ୍ଛତୀତି
ତାପରେ ପ୍ରାତୃଦ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ଏପରି ଜଣେ ଜଣା ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କଣ ଭଲ କରିପାରିବି? କଣ ମନ୍ଦ କରିପାରିବି?' ପିତା କହିଲେ, 'ଏପରି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ପ୍ରାତୃଦ। କିଏ ଏହି ଦୁଇ ଦେବତା ସହିତ ଏକାଟି ହୋଇ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବ?'
ତସ୍ମା ଉ ହୈତଦୁଵାଚଃ ଵୀତି ଅନ୍ନଂ ଵୈଵି ଅନ୍ନେ ହୀମାନି ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ଵିଷ୍ଟାନି॥ ରମିତି, ପ୍ରାଣୋଵୈରଂ, ପ୍ରାଣେହୀମାନି ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ରତାନି ସର୍ଵାଣି ହ ଵାଅସ୍ମିନ୍ଭୂତାନି ଵିଶନ୍ତି, ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ରମନ୍ତେ, ଯଏଵଂ ଵେଦ॥ 14/
ତେଣୁ କହାଯାଏ: 'ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅନ୍ନରେ ଆଧାରିତ'; ଆଉ, 'ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରାଣରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛନ୍ତି'; ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ଦୁଇ ଦେବତାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏଥିରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅଛି।
ଉକ୍ଥଂ, ପ୍ରାଣୋଵାଉକ୍ଥଂ, ପ୍ରାଣୋହୀଦଁ ସର୍ଵମୁତ୍ଥାପଯତି॥ ଉଦ୍ଧାସ୍ମା ଉକ୍ଥଵିଦ୍ଵୀରସ୍ ତିଷ୍ଠତି ଉକ୍ଥସ୍ଯ ସାଯୁଜ୍ଯଁ ସଲୋକତାଂ ଜଯତି, ଯଏଵଂ ଵେଦ
ଉକ୍ଥ ହେଉଛି ଶ୍ୱାସ; କାରଣ ଶ୍ୱାସ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଉଠାଇ ରଖେ। ଉକ୍ଥର ଜ୍ଞାନୀ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଉଡ଼ି ରହେ, ଉକ୍ଥ ସହ ଏକତା ଓ ଏହାର ସମାନ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଯେଉଁଠି ଏହାକୁ ଜାଣିଛି।
ଯଜୁଃ, ପ୍ରାଣୋଵୈଯଜୁଃ, ପ୍ରାଣେହୀମାନି ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ॥ ଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ ହାସ୍ମୈ ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ଶ୍ରୈଷ୍ଠ୍ଯାଯ, ଯଜୁଷଃ ସାଯୁଜ୍ଯଁ ସଲୋକତାଂ ଜଯତି, ଯଏଵଂ ଵେଦ
ଯଜୁସ୍ ହେଉଛି ଶ୍ୱାସ; କାରଣ ଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏକତାରେ ବାନ୍ଧିଯାନ୍ତି। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ପାଇଁ ଏକତାରେ ବାନ୍ଧିଯାନ୍ତି; ଯଜୁସ୍ ସହ ଏକତା ଓ ଏହାର ସମାନ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଯେଉଁଠି ଏହାକୁ ଜାଣିଛି।
24-25; ଯତ୍ର ହି ଦ୍ଵୈତମିଵ ଭଵତି, ତଦିତର ଇତରଂ ପଶ୍ଯତି, ତଦିତର ଇତରଂ ଜିଘ୍ରତି, ତଦିତର ଇତରଁ ରସଯତି, ତଦିତର ଇତରମଭିଵଦତି, ତଦିତର ଇତରଁ ଶୃଣୋତି, ତଦିତର ଇତରଂ ମନୁତେ, ତଦିତର ଇତରଁ ସ୍ପୃଶତି, ତଦିତର ଇତରଂ ଵିଜାନାତି॥ ଯତ୍ର ତ୍ଵସ୍ଯ ସର୍ଵମାତ୍ମୈଵାଭୂତ୍ ତତ୍କେନ କଂ ପଶ୍ଯେତ୍ ତତ୍କେନ କଂ ଜିଘ୍ରେତ୍ ତତ୍କେନ କଁ ରସଯେତ୍ ତତ୍କେନ କମଭିଵଦେତ୍ ତତ୍କେନ କଁ ଶୃଣୁଯାତ୍ ତତ୍କେନ କଂ ମନ୍ଵୀତ, ତତ୍କେନ କଁ ସ୍ପୃଶେତ୍ ତତ୍କେନ କଂ ଵିଜାନୀଯାଦ୍॥ ଯେନେଦଁ ସର୍ଵଂ ଵିଜାନାତି, ତଂ କେନ ଵିଜାନୀଯାତ୍॥ ସ ଏଷ ନେତି ନେତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାଗୃହ୍ଯୋ ନ ହି ଗୃହ୍ଯତେ, ଅଶୀର୍ଯୋ ନ ହି ଶୀର୍ଯତେ, ଅସଙ୍ଗୋ ନ ହି ସଜ୍ଯତେ, ଅସିତୋ ନ ଵ୍ଯଥତେ ନ ରିଷ୍ଯତି॥ ଵିଜ୍ଞାତାରମରେ କେନ ଵିଜାନୀଯାଦିତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତାନୁଶାସନାସି, ମୈତ୍ରେଯି ଏତାଵଦରେ ଖଲ୍ଵମୃତତ୍ଵମିତି ହୋକ୍ତ୍ଵା ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯୋ ଵିଜହାର॥ [ପନୁସ୍ତୁବ୍] 26 5,26-28, 6; ଅଥ ଵଁଶଃ॥ ତଦିଦଂ ଵଯଂ ହୌର୍ପଣାଯ୍ଯାଚ୍, ଛୌର୍ପଣଯ୍ଯୋ ଗୌତମାଦ୍ ଗୌତମୋ ଵତ୍ସ୍ଯାଦ୍ ଵତ୍ସ୍ଯୋ ଵାତ୍ସ୍ଯାଚ୍ଚ ପାରାଶର୍ଯାଚ୍ଚ, ପାରାଶର୍ଯଃ ଷାଂକୃତ୍ଯାଚ୍ଚ ଭାରଦ୍ଵାଜାଚ୍ଚ, ଭାରଦ୍ଵାଜ ଔଦାଵହେଶ୍ଚ ହାଣ୍ଡିଲ୍ଯାଚ୍ଚ, ହାଣ୍ଡିଲ୍ଯୋ ଵୈଜଵାପାଚ୍ଚ ଗୌତମାଚ୍ଚ, ଗୌତମୋ ଵୈଜଵାପାଯନାଚ୍ଚ ଵୈଷ୍ଟପୁରେଯାଚ୍ଚ, ଵୈଷ୍ଟପୁରେଯଃ ହାଣ୍ଡିଲ୍ଯାଚ୍ଚ ର଼ୌହିଣାଯନାଚ୍ଚ, ର଼ୌହିଣାଯନଃ ହୌନକାଚ୍ଚ ଜୈଵନ୍ତାଯନାଚ୍ଚ ର଼ୈଭ୍ଯାଚ୍ଚ, ର଼ୈଭ୍ଯଃ ପୌତିମାଷ୍ଯାଯଣାଚ୍ଚ କୌଣ୍ଡିନ୍ଯାଯନାଚ୍ଚ, କୌଣ୍ଡିନ୍ଯାଯନଃ କୌଣ୍ଡିନ୍ଯାଭ୍ଯାଂ, କୌଣ୍ଡିନ୍ଯା ଔର୍ଣଵାଭେଭ୍ଯଃ, ଔର୍ଣଵାଭାଃ କୌଣ୍ଡିନ୍ଯାତ୍ କୌଣ୍ଡିନ୍ଯଃ କୌଣ୍ଡିନ୍ଯାଚ୍ଚାଗ୍ନିଵେଶ୍ଯାଚ୍ଚ, 27 5,26-28, 6; ଅଗ୍ନିଵେଶ୍ଯଃ ଷୌତଵାତ୍ ଷୌତଵଃ ପାରାଶର୍ଯାତ୍ ପାରାଶର୍ଯୋ ଜାତୁକର୍ଣ୍ଯାତ୍ ଜାତୁକର୍ଣ୍ଯୋ ଭାରଦ୍ଵାଜାଦ୍ ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ଭାରଦ୍ଵାଜାଚ୍ଚାସୁରାଯଣାଚ୍ଚ ଗୌତମାଚ୍ଚ, ଗୌତମୋ ଭାରଦ୍ଵାଜାଦ୍ ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ଵଲାକାକୌଶିତାଦ୍ ଵଲାକାକୌଶିତଃ କାଷାଯଣାତ୍ କାଷାଯଣଃ ଷୌକରାଯନାତ୍ ଷୌକରାଯନସ୍ ଟ୍ରୈଵଣେଃ ଟ୍ରୈଵଣିରାଉପଜନ୍ଧନେଃ ଆଉପଜନ୍ଧନିର୍ଷାଯକାଯନାତ୍ ଷାଯକାଯନଃ କୌଶିକାଯନେଃ, କୌଶିକାଯନିର୍ଘୃତକୌଶିକାଦ୍ ଘୃତକୌଶିକଃ ପାରାଶର୍ଯାତ୍ ପାରାଶର୍ଯଃ ପାରାଶର୍ଯାତ୍ ପାରାଶର୍ଯଃ ଜାତୁକର୍ଣ୍ଯାତ୍ ଜାତୁକର୍ଣ୍ଯୋ ଭାରଦ୍ଵାଜାଦ୍ ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ଭାରଦ୍ଵାଜାଚ୍ଚାସୁରାଯଣାଚ୍ଯସ୍କାଚ୍ଚ, ଅସୁରାଯଣସ୍ ଟ୍ରୈଵଣେଃ ଟ୍ରୈଵଣିରାଉପଜନ୍ଧନେଃ ଆଉପଜନ୍ଧନିଃଅସୁରେଃ ଅସୁରିର୍ଭାରଦ୍ଵାଜାଦ୍ ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ଅତ୍ରେଯାତ୍ 28 5,26-28 6; ଅତ୍ରେଯୋମାଣ୍ଟେଃ, ମାଣ୍ଟିର୍ଗୌତମାଦ୍ ଗୌତମୋ ଗୌତମାଦ୍ ଗୌତମୋ ଵାତ୍ସ୍ଯାଦ୍ ଵାତ୍ସ୍ଯଃ ହାଣ୍ଡିଲ୍ଯାଚ୍, ଛାଣ୍ଡିଲ୍ଯଃ କୈଶୋର୍ଯାତ୍କାପ୍ଯାତ୍ କୈଶୋର୍ଯଃ କାପ୍ଯଃ କୁମାରହରିତାତ୍ କୁମାରହରିତୋଗାଲଵାଦ୍ ଗାଲଵୋଵିଦର୍ଭୀକୌଣ୍ଡିନ୍ଯାଦ୍ ଵିଦର୍ଭୀକୌଣ୍ଡିନ୍ଯୋଵତ୍ସନପାତୋ ବାଭଵାଦ୍ ଵତ୍ସନପାଦ୍ବାଭଵଃ ପଥଃ ଷୌଭରାତ୍ ପନ୍ଥାଃ ଷୌଭରୋଽଯାସ୍ଯାଦାଙ୍ଗିରସାଦ୍ ଆଯାସ୍ଯୋଽଙ୍ଗିରସଽଭୁତେସ୍ ଟ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରାଦ୍ ଆଭୁତିଃ ଟ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରୋ ଵିଶ୍ଵରୂପାତ୍ଟ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରାଦ୍ ଵିଶ୍ଵରୂପସ୍ ଟ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରୋଽଶ୍ଵିଭ୍ଯାଂ, ଆଶ୍ଵିନୌ ଡଧିଚ ଅଥର୍ଵଣାଦ୍ ଡଧ୍ଯଙ୍ଙ୍ ଅଥର୍ଵଣୋଽଥର୍ଵଣୋଡୈଵାଦ୍ ଆଥର୍ଵା ଡୈଵୋଃ ମୃତ୍ଯୋଃ ପ୍ରାଧ୍ଵଁସନାନ୍ ମୃତ୍ଯୁଃ ପ୍ରାଧ୍ଵଁସନଃ ପ୍ରାଧ୍ଵଁସନାନ୍ ପ୍ରାଧ୍ଵଁସନଃ ଏକର୍ଷେଃ ଏକର୍ଷିର୍ଵିପ୍ରଜିତ୍ତେଃ ଵିପ୍ରଜିତ୍ତିର୍ଵ୍ଯଷ୍ଟେଃ ଵ୍ଯଷ୍ଟିଃ ଷନାରୋଃ, ଷନାରୁଃ ଷନାତନାତ୍ ଷନାତନଃ ଷନଗାତ୍ ଷନଗଃ ପରମେଷ୍ଟିଣଃ, ପରମେଷ୍ଟୀବ୍ରହ୍ମଣୋ॥ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂ ବ୍ରହ୍ମ ନମଃ
ଯେଉଁଠି ଦ୍ୱିତୀୟତା ଅନୁଭୂତି ହୁଏ, ସେଠି ଏକ ଅନ୍ୟକୁ ଦେଖେ, ଏକ ଅନ୍ୟକୁ ଘ୍ରାଣ କରେ, ଏକ ଅନ୍ୟକୁ ଚାଖେ, ଏକ ଅନ୍ୟକୁ କଥା କହେ, ଏକ ଅନ୍ୟକୁ ଶୁଣେ, ଏକ ଅନ୍ୟକୁ ଚିନ୍ତା କରେ, ଏକ ଅନ୍ୟକୁ ଛୁଏ, ଏକ ଅନ୍ୟକୁ ଜାଣେ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କର ଆତ୍ମା ହୋଇଯାଏ, ସେଠି କେଉଁ ଉପାୟରେ କାହାକୁ ଦେଖିବେ? କେଉଁ ଉପାୟରେ କାହାକୁ ଘ୍ରାଣ କରିବେ? କେଉଁ ଉପାୟରେ କାହାକୁ ଚାଖିବେ? କେଉଁ ଉପାୟରେ କାହାକୁ କଥା କହିବେ? କେଉଁ ଉପାୟରେ କାହାକୁ ଶୁଣିବେ? କେଉଁ ଉପାୟରେ କାହାକୁ ଚିନ୍ତା କରିବେ? କେଉଁ ଉପାୟରେ କାହାକୁ ଛୁଇବେ? କେଉଁ ଉପାୟରେ କାହାକୁ ଜାଣିବେ? ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କିଛି ଜାଣାଯାଏ, ତାକୁ କେଉଁ ଉପାୟରେ ଜାଣିପାରିବେ? ଜ୍ଞାତାକୁ କେଉଁ ଉପାୟରେ ଜାଣିପାରିବେ? ଏହି ଶିକ୍ଷା ଏଠି ଶେଷ ହେଲା, ମୈତ୍ରେୟୀ। ଏହିଠି ଅମୃତତ୍ୱ ଅଟୁଟ ଅଛି। ଏହିପରି କହି ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଅଗ୍ନିଵେଶ୍ଯାଦ୍ ଅଗ୍ନିଵେଶ୍ଯୋ ଗାର୍ଗ୍ଯାଦ୍ ଗାର୍ଗ୍ଯୋ ଗାର୍ଗ୍ଯାଦ୍ ଗାର୍ଗ୍ଯୋ ଗୌତମାଦ୍ ଗୌତମଃ ଷୈତଵାତ୍ ଷୈତଵଃ ପାରାଶର୍ଯାଯଣାତ୍ ପାରାଶାର୍ଯାଯଣୋ ଗାର୍ଗ୍ଯାଯଣାଦ୍ ଗାର୍ଗ୍ଯାଯଣ ଊଦ୍ଦାଲକାଯନାଦ୍ ଊଦ୍ଦାଲକାଯନୋ ଜାବାଲାଯନାତ୍ ଜାବାଲାଯନୋ ମାଧ୍ଯନ୍ଦିନାଯନାନ୍ ମାଧ୍ଯନ୍ଦିନାଯନଃ ଷୌକରାଯଣାତ୍ ଷୌକରାଯଣଃ କାଷାଯଣାତ୍ କାଷାଯଣଃ ଷାଯକାଯନାତ୍ ଷାଯକାଯନଃ କୌଶିକାଯନେଃ, କୌଶିକାଯନିଃ
ଅଗ୍ନିବେଶ୍ୟ ଅଗ୍ନିବେଶ୍ୟଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଅଗ୍ନିବେଶ୍ୟ ଗାର୍ଗ୍ୟଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଗାର୍ଗ୍ୟ ଗାର୍ଗ୍ୟଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଗାର୍ଗ୍ୟ ଗୌତମଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଗୌତମ ଷୈତବଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଷୈତବ ପାରାଶାର୍ୟାୟଣଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ପାରାଶାର୍ୟାୟଣ ଗାର୍ଗ୍ୟାୟଣଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଗାର୍ଗ୍ୟାୟଣ ଉଦ୍ଦାଲକାୟଣଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଉଦ୍ଦାଲକାୟଣ ଜାବାଳାୟଣଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଜାବାଳାୟଣ ମାଧ୍ୟନ୍ଦିନାୟଣଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ମାଧ୍ୟନ୍ଦିନାୟଣ ଷୌକରାୟଣଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଷୌକରାୟଣ କାଷାୟଣଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, କାଷାୟଣ ଷାୟକାୟଣଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଷାୟକାୟଣ କୌଶିକାୟଣଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, କୌଶିକାୟଣ ଶିଖିଲେ।
ଘୃତକୌଶିକାଦ୍ ଘୃତକୌଶିକଃ ପ୍ରାଶର୍ଯାଯଣାତ୍ ପାରଶର୍ଯାଯଣଃ ପାରାଶର୍ଯାତ୍ ପାରାଶର୍ଯୋ ଜାତୂକର୍ଣ୍ଯାତ୍ ଜାତୂକର୍ଣ୍ଯ ଅସୁରାଯଣାଚ୍ଚ ଯାସ୍କାଚ୍ଚ, ଅସୁରାଯଣସ୍ ଟ୍ରୈଵଣେଃ ଟ୍ରୈଵଣିରୌପଜନ୍ଧନେଃ, ଔପଜନ୍ଧନିରସୁରେଃ, ଅସୁରିର୍ଭାରଦ୍ଵାଜାଦ୍ ଭାରଦ୍ଵାଜ ଅତ୍ରେଯାଦ୍ ଅତ୍ରେଯୋ ମାଣ୍ଟେଃ, ମାଣ୍ଟିର୍ଗୌତମାଦ୍ ଗୌତମୋ ଗୌତମାଦ୍ ଗୌତମୋ ଵାତ୍ସ୍ଯାଦ୍ ଵାତ୍ସ୍ଯଃ ହାଣ୍ଡିଲ୍ଯାଚ୍, ଛାଣ୍ଡିଲ୍ଯଃ କୈଶୋର୍ଯାତ୍କାପ୍ଯାତ୍ କୈଶୋର୍ଯଃ କାପ୍ଯଃ କୁମାରହାରିତାତ୍ କୁମାରହାରିତୋ ଗାଲଵାଦ୍ ଗାଲଵୋ ଵିଦର୍ଭୀକୌଣ୍ଡିନ୍ଯାଦ୍ ଵିଦର୍ଭୀକୌଣ୍ଡିନ୍ଯୋ ଵତ୍ସନପାତୋ ବାଭ୍ରଵାଦ୍ ଵତ୍ସନପାଦ୍ବାଭ୍ରଵଃ ପଥଃ ଷୌଭରାତ୍ ପନ୍ଥାଃ ଷୌଭରୋଽଯାସ୍ଯାଦଙ୍ଗିରସାଦ୍ ଆଯାସ୍ଯ ଅଙ୍ଗିରସ ଅଭୂତେସ୍ ଟ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରାଦ୍ ଅଭୂତିସ୍ ଟ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରୋ ଵିଵରୂପାତ୍ଟ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରାଦ୍ ଵିଶ୍ଵରୂପସ୍ ଟ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରୋଽଵ୍ଶିଭ୍ଯାମ୍ ଆଶ୍ଵିନୌ ଡଧୀଚ ଅଥର୍ଵଣାଦ୍ ଡଧ୍ଯଙ୍ଙ୍ ଅଥର୍ଵଣୋଽଥର୍ଵଣୋ ଡୈଵାଦ୍ ଆଥର୍ଵା ଡୈଵୋ ମୃତ୍ଯୋଃ ପ୍ରାଧ୍ଵଁସନାନ୍ ମୃତ୍ଯୁଃ ପ୍ରାଧ୍ଵଁସନଃ ପ୍ରଧ୍ଵଁସନାତ୍ ପ୍ରଧ୍ଵଁସନ ଏକର୍ଷେଃ, ଏକର୍ଷିର୍ଵିପ୍ରଚିତ୍ତେଃ, ଵିପ୍ରଚିତ୍ତିର୍ଵ୍ଯଷ୍ଟେଃ, ଵ୍ଯଷ୍ଟିଃ ଷନାରୋଃ, ଷନାରୁଃ ଷନାତନାତ୍ ଷନାତନଃ ଷନଗାତ୍ ଷନଗଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ, ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମଣୋ, ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଵଯଂଭୁ, ବ୍ରହ୍ମଣେ ନମଃ॥ [ପ୍ନୋର୍ମଲ୍] 5 = 14.8 =
ଘୃତକୌଶିକ ଘୃତକୌଶିକଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ପ୍ରାଶାର୍ୟାୟଣ ପାରାଶାର୍ୟାୟଣଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ପାରାଶାର୍ୟ ପାରାଶାର୍ୟଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଜାତୂକର୍ଣ୍ୟ ଜାତୂକର୍ଣ୍ୟଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଅସୁରାୟଣ ଏବଂ ଯାସ୍କ ଅସୁରାୟଣଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଅସୁରାୟଣ ଟ୍ରୈବଣଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଟ୍ରୈବଣ ଔପଜନ୍ଧନଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଔପଜନ୍ଧନ ଅସୁରଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଅସୁର ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଭାରଦ୍ୱାଜ ଆତ୍ରେୟଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଆତ୍ରେୟ ମାଣ୍ଟିଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ମାଣ୍ଟି ଗୌତମଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଗୌତମ ଗୌତମଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଗୌତମ ଭାତ୍ସ୍ୟଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଭାତ୍ସ୍ୟ ହାଣ୍ଡିଲ୍ୟଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଚାଣ୍ଡିଲ୍ୟ କୈଶୋର୍ୟଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, କାପ୍ୟ କୈଶୋର୍ୟଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, କାପ୍ୟ କୁମାରହାରିତଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, କୁମାରହାରିତ ଗାଳବଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଗାଳବ ବିଦର୍ଭୀକୌଣ୍ଡିନ୍ୟଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ବିଦର୍ଭୀକୌଣ୍ଡିନ୍ୟ ଭତ୍ସନପାତଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଭତ୍ସନପାତ ବାଭ୍ରବଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ପନ୍ଥା ଷୌଭରଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଷୌଭର ଆୟାସ୍ୟଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଆୟାସ୍ୟ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଭୂତି ଟ୍ୱାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଟ୍ୱାଷ୍ଟ୍ର ବିଶ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ବିଶ୍ୱରୂପ ଟ୍ୱାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଟ୍ୱାଷ୍ଟ୍ର ଆଶ୍ୱିନ ଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଆଶ୍ୱିନ ଦ୍ୱୟ ଡଧୀଚଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଡଧ୍ୟଙ୍ଗ ଅଥର୍ବଣଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଅଥର୍ବଣ ଆଥର୍ବାଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଆଥର୍ବା ଦୈବଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଦୈବ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାଧ୍ୱଂସନଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ପ୍ରାଧ୍ୱଂସନ ପ୍ରାଧ୍ୱଂସନଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ପ୍ରାଧ୍ୱଂସନ ଏକର୍ଷିଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଏକର୍ଷି ବିପ୍ରଚିତ୍ତିଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ବିପ୍ରଚିତ୍ତି ବ୍ୟଷ୍ଟିଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ବ୍ୟଷ୍ଟି ଷନାରଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଷନାର ଷନାତନଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଷନାତନ ଷନଗଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଷନଗ ପରମେଷ୍ଠିନଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ପରମେଷ୍ଠିନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ତାପରେ ଅସୁରମାନେ କହିଲେ: 'ଦୟାକରି ଆମକୁ ଶିଖାନ୍ତୁ।' ସେ ତାଙ୍କୁ ସେଇ ଅକ୍ଷର କହିଲେ: 'ଦ'। 'ତମେ ବୁଝିଲା?' ସେ ପଚାରିଲେ। 'ହଁ, ବୁଝିଲୁ,' ଅସୁରମାନେ କହିଲେ, 'ଦୟା କରିବାକୁ ବୁଝିଲୁ।' ସେ କହିଲେ, 'ହଁ, ତମେ ବୁଝିଛ।' ଏହିପରି ଦେବୀୟ ଶବ୍ଦ ବଜ୍ରରେ ଗୁଞ୍ଜିଉଛି: 'ଦ, ଦ, ଦ'—ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର, ଦେ, ଦୟା କର। ଏହି ତିନିଟି ଜିନିଷ ଶିଖିବା ଉଚିତ: ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା, ଦେବା, ଦୟା କରିବା।
,4 ଆପ ଏଵେଦମଗ୍ର ଆସୁସ୍; ତାଆପଃ ସତ୍ଯମସୃଜନ୍ତ, ସତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମ, ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରଜାପତିଂ, ପ୍ରଜାପତିର୍ଦେଵାନ୍॥ 2/6, 1 ତେଦେଵାଃ ସତ୍ଯମିତ୍ଯ୍ ! ଉପାସତେ ତଦେତତ୍ତ୍ର୍ଯକ୍ଷରଁ: ସତ୍ଯମ୍ ଇତି॥ ସଇତ୍ଯ୍ ଏକମକ୍ଷରଂ; ତୀତ୍ଯ୍ ଏକମକ୍ଷରଂ, ଅମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏକମକ୍ଷରଂ॥ ପ୍ରଥମୋତ୍ତମେଅକ୍ଷରେ ସତ୍ଯଂ, ମଧ୍ଯତୋଽନୃତମ୍ ତଦେତଦନୃତମ୍ . ସତ୍ଯେନ ପରିଗୃହୀତଁ ସତ୍ଯଭୂଯମେଵଭଵତି॥ ନୈଵଂଵିଦ୍ଵାଁସମନୃତଁ ହିନସ୍ତି
ଆରମ୍ଭରେ କେବଳ ପାଣି ଥିଲା। ସେହି ପାଣିରୁ ସତ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସେହି ସତ୍ୟ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ, ବ୍ରହ୍ମ ହେଉଛି ପ୍ରଜାପତି, ପ୍ରଜାପତି ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତାମାନେ। ଏହିକାରଣରୁ, ଲୋକେ କେବଳ ସତ୍ୟକୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି। 'ସତ୍ୟ' ଏହି ଶବ୍ଦଟି ତିନିଟି ଅକ୍ଷରରୁ ଗଠିତ—'ସ', 'ତ୍ୟ', ଓ 'ମ୍'। ପ୍ରଥମ ଓ ଶେଷ ଅକ୍ଷର ହେଉଛି ସତ୍ୟ, ମଧ୍ୟରେ ଅଛି ଅସତ୍ୟ; ଏଭଳି ଅସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ସେଉଁଠି ସତ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣିଥାଏ, ସେ କେବେ ଅସତ୍ୟର ଦ୍ୱାରା ଚୁଆଯାଏ ନାହିଁ।
ତଦ୍ଯତ୍ତତ୍ସତ୍ଯମସୌସଆଦିତ୍ଯୋ॥ ଯଏଷଏତସ୍ମିନ୍ମଣ୍ଡଲେ ପୁରୁଷୋ ଯଶ୍ଚାଯଂ ଦକ୍ଷିଣେଽକ୍ଷନ୍ପୁରୁଷଃ ତାଵେତାଵନ୍ଯୋଽନ୍ଯସ୍ମିନ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତୌ; ରଶ୍ମିଭିରେଷୋଽସ୍ମିନ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ, ପ୍ରାଣୈରଯମମୁଷ୍ମିନ୍॥ ସଯଦୋତ୍କ୍ରମିଷ୍ଯନ୍ଭଵତି, ଶୁଦ୍ଧମେଵୈତନ୍ମଣ୍ଡଲଂ ପଶ୍ଯତିଃ ନୈନମେତେରଶ୍ମଯଃ ପ୍ରତ୍ଯାଯନ୍ତି
ଯାହାକୁ ସତ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ସେହି ସୂର୍ଯ୍ୟ। ଏହି ମଣ୍ଡଳରେ ଯିଏ ପୁରୁଷ ଅଛନ୍ତି ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଚକ୍ଷୁରେ ଯିଏ ପୁରୁଷ ଅଛନ୍ତି—ଏହି ଦୁଇଜଣେ ପରସ୍ପରରେ ଭିତିରେ ରହିଛନ୍ତି। ଏଠି ଥିବା ପୁରୁଷ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ସେଠି ଥିବା ପୁରୁଷରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ଏଠି ଥିବା ପୁରୁଷ ପ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା ସେଠି ଥିବା ପୁରୁଷରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି। ଯେବେ କାହାରୋ ପ୍ରାଣ ବାହାରିବାକୁ ଯାଏ, ସେ କେବଳ ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ମଣ୍ଡଳକୁ ଦେଖିଥାଏ; ତାଙ୍କୁ କିରଣମାନେ ପଛକୁ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅଥ . ଯୋଽଯଂ ଦକ୍ଷିଣେଽକ୍ଷନ୍ପୁରୁଷଃ ତସ୍ଯ ଭୂରିତି ଶିରଃ ଏକଁ ଶିର, ଏକମେତଦକ୍ଷରଂ; ଭୁଵ ଇତି ବାହୂଃ ଦ୍ଵୌବାହୂ, ଦ୍ଵେଏତେଅକ୍ଷରେ; ସ୍ଵରିତି ପ୍ରତିଷ୍ଠାଃ ଦ୍ଵେପ୍ରତିଷ୍ଠେ, ଦ୍ଵେଏତେଅକ୍ଷରେ॥ ତସ୍ଯୋପନିଷଦହମିତି॥ ହନ୍ତି ପାପ୍ମାନଂ ଜହାତି ଚ, ଯଏଵଂ ଵେଦ॥ 7 ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯ୍ ଆହୁଃ॥ ଵିଦାନାଦ୍ଵିଦ୍ଯୁଦ୍; ଵିଦ୍ଯତ୍ଯ୍ ଏନଂ ପାପ୍ମନୋ, ଯଏଵଂ ଵେଦଃ ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ବ୍ରହ୍ମେତି॥ ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଧ୍ଯ୍ ଏଵବ୍ରହ୍ମ॥ 8/
ଏହିଠି, ଯିଏ ଡାହାଣ ଆଖିରେ ଅଛି ସେ ପୁରୁଷଙ୍କର 'ଭୂ' ହେଉଛି ମୁଣ୍ଡ, ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡ, ଗୋଟିଏ ଅକ୍ଷର; 'ଭୁଵ' ହେଉଛି ଦୁଇଟି ବାହୁ, ଦୁଇଟି ଅକ୍ଷର; 'ସ୍ୱ' ହେଉଛି ଦୁଇଟି ଆଧାର, ଦୁଇଟି ଅକ୍ଷର। ତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ ହେଉଛି 'ମୁଁ'। ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣେ, ସେ ପାପକୁ ନଶ୍ୱ କରେ ଏବଂ ଛାଡିଦିଏ। ଲୋକେ କହନ୍ତି 'ବିଦ୍ୟୁତ୍' ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ। ଯେଉଁଠାରେ ଆଲୋକ ମିଳେ, ତାହାକୁ ବିଦ୍ୟୁତ୍ କୁହାଯାଏ। ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣେ, 'ବିଦ୍ୟୁତ୍ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ', ସେ ପାପକୁ ନଶ୍ୱ କରେ। ନିଶ୍ଚୟ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ।
ଅଯମାଗ୍ନିର୍ଵୈଶ୍ଵାନରୋଯୋଽଯମନ୍ତଃ ପୁରୁଷେ, ଯେନେଦମନ୍ନଂ ପଚ୍ଯତେ ଯଦିଦମଦ୍ଯତେ॥ ତସ୍ଯ ଏଷଘୋଷୋ ଭଵତି, ଯମେତତ୍କର୍ଣାଵପିଧାଯ ଶୃଣୋତି॥ ସଯଦୋତ୍କ୍ରମିଷ୍ଯନ୍ଭଵତି, ନୈନଂ ଘୋଷଁ ଶୃଣୋତି॥ 11 ଏତଦ୍ଵୈପରମଂ ତପୋ ଯଦ୍ଵ୍ଯାହିତସ୍ ତପ୍ଯତେ; ପରମଁ ହୈଵଲୋକଂ ଜଯତି, ଯଏଵଂ ଵେଦୈତଦ୍ଵୈପରମଂ ତପୋ ଯଂ ପ୍ରେତମରଣ୍ଯଁ ହରନ୍ତି; ପରମଁ ହୈଵଲୋକଂ ଜଯତି, ଯଏଵଂ ଵେଦୈତଦ୍ଵୈପରମଂ ତପୋ ଯଂ ପ୍ରେତମଗ୍ନାଵଭ୍ଯାଦଧତି; ପରମଁ ହୈଵଲୋକଂ ଜଯତି, ଯଏଵଂ ଵେଦ॥ 12/
ଏହି ଅଗ୍ନି, ଯାହାକୁ ବୈଶ୍ୱାନର କୁହାଯାଏ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ଭିତରେ ଅଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ପାକାଯାଏ ଏବଂ ଭୋଜନ କରାଯାଏ। ଏହାର ଶବ୍ଦ ହେଉଛି, ଯେଉଁ ଶବ୍ଦ ଆମେ କାନ ଢାକିଲେ ଶୁଣିପାରୁ। ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ଦେହ ଛାଡିବାକୁ ଯାଉଛି, ସେତେବେଳେ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଏ ନାହିଁ। ନିଜେ ଅଲଗା ହୋଇ ଯେଉଁ ତପସ୍ୟା କରାଯାଏ, ସେଇ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତପ; ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣେ, ସେ ପରମ ଲୋକକୁ ଜିତିଥାଏ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଦେହ କାଠ ମଧ୍ୟରେ ନିଆଯାଉ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିରେ ଦିଆଯାଉ, ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣେ, ସେ ପରମ ଲୋକକୁ ଜିତିଥାଏ।
ଯଦାଵୈପୁରୁଷୋଽସ୍ମାଲ୍ ଲୋକାତ୍ପ୍ରୈତି, ସଵାଯୁମାଗଚ୍ଛତି; ତସ୍ମୈ ସତତ୍ର ଵିଜିହୀତେ ଯଥା ରଥଚକ୍ରସ୍ଯ ଖଂ; ତେନ ସଊର୍ଧ୍ଵଆକ୍ରମତେ॥ ସଆଦିତ୍ଯମାଗଚ୍ଛତି; ତସ୍ମୈ ସତତ୍ର ଵିଜିହୀତେ ଯଥାଡମ୍ବରସ୍ଯ ଖଂ; ତେନ ସଊର୍ଧ୍ଵଆକ୍ରମତେ॥ ସଚନ୍ଦ୍ରମସମାଗଚ୍ଛତି; ତସ୍ମୈ ସତତ୍ର ଵିଜିହୀତେ ଯଥା ଦୁନ୍ଦୁଭେଃ ଖଂ; ତେନ ସଊର୍ଧ୍ଵଆକ୍ରମତେ॥ ସଲୋକମାଗଚ୍ଛତ୍ଯଶୋକମହିମଂ; ତସ୍ମିନ୍ଵସତି ଶାଶ୍ଵତୀଃ ସମାଃ॥ 13/
ଯେତେବେଳେ ଏକ ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ଲୋକରୁ ବିଦାୟ ନେଇଥାଏ, ସେ ପ୍ରଥମେ ବାୟୁ ଉପରେ ପହଞ୍ଚିଯାଏ; ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଖାଲି ସ୍ଥାନ ଖୋଲିଯାଏ, ଯେପରି ରଥର ଚକର ମଧ୍ୟରେ ଖାଲି ସ୍ଥାନ ଥାଏ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ସେ ଉପରକୁ ଯାଏ। ପରେ ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ପହଞ୍ଚିଯାଏ; ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଖାଲି ସ୍ଥାନ ଖୋଲିଯାଏ, ଯେପରି ଡ଼ମ୍ବର ମଧ୍ୟରେ ଖାଲି ସ୍ଥାନ ଥାଏ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ସେ ଉପରକୁ ଯାଏ। ପରେ ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉପରେ ପହଞ୍ଚିଯାଏ; ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଖାଲି ସ୍ଥାନ ଖୋଲିଯାଏ, ଯେପରି ଦୁନ୍ଦୁଭିର ମଧ୍ୟରେ ଖାଲି ସ୍ଥାନ ଥାଏ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ସେ ଉପରକୁ ଯାଏ। ପରେ ସେ ଏକ ଦୁଃଖ ନଥିବା, ମହିମାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ; ସେଠାରେ ସେ ଅନନ୍ତ କାଳ ରହିଥାଏ।