ସଯଥା ଦୁନ୍ଦୁଭେର୍ହନ୍ଯମାନସ୍ଯ ନବାହ୍ଯାଙ୍ଛବ୍ଦାଙ୍ଛକ୍ନୁଯାଦ୍ଗ୍ରହଣାଯ, ଦୁନ୍ଦୁଭେସ୍ ତୁଗ୍ରହଣେନ ଦୁନ୍ଦୁଭ୍ଯାଘାତସ୍ଯ ଵା ଶବ୍ଦୋ ଗୃହୀତଃ
ଯେପରିକି ଏକ ଢୋଳକୁ ମାରାଯିବାବେଳେ ବାହାରୁ ଆସୁଥିବା ଶବ୍ଦକୁ ଧରିପାରିବା ଯାଏଁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଢୋଳକୁ କିମ୍ବା ଏହାରେ ମାରିବାକୁ ଧରିଲେ ଏହି ଶବ୍ଦକୁ ଧରିହେବ।
ସଯଥା ଵୀଣାଯୈ ଵାଦ୍ଯମାନାଯୈ ନବାହ୍ଯାଙ୍ଛବ୍ଦାଙ୍ଛକ୍ନୁଯାଦ୍ଗ୍ରହଣାଯ, ଵୀଣାଯୈ ତୁଗ୍ରହଣେନ ଵୀଣାଵାଦସ୍ଯ ଵା ଶବ୍ଦୋ ଗ୍ର୍ହୀତଃ
ଯେପରିକି ବୀଣା ବଜାଉଥିବାବେଳେ ବାହାରରୁ ଆସୁଥିବା ଶବ୍ଦକୁ କେହି ଧରିପାରିନଥାଏ, କିନ୍ତୁ ବୀଣାକୁ କିମ୍ବା ବୀଣା ବଜାଇବାକୁ ଧରିଲେ, ସେଇ ଶବ୍ଦକୁ ଧରିହେବା ସମ୍ଭବ ହୁଏ।
ସଯଥା ଶଙ୍ଖସ୍ଯ ଧ୍ମାଯମାନସ୍ଯ ନବାହ୍ଯାଙ୍ଛବ୍ଦାଙ୍ଛକ୍ନୁଯାଦ୍ଗ୍ରହଣାଯ, ଶଙ୍ଖସ୍ଯ ତୁଗ୍ରହଣେନ ଶଙ୍ଖଧ୍ମସ୍ଯ ଵା ଶବ୍ଦୋ ଗୃହୀତଃ
ଯେପରି ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗାଯିବାବେଳେ ବାହାରୁ ଆସୁଥିବା ଶବ୍ଦକୁ ଧରିପାରିବା ଯାଏଁ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଶଂଖକୁ କିମ୍ବା ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗାଯିବା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଧରିଲେ, ଶଂଖର ଶବ୍ଦକୁ ଧରାଯାଏ।
ସଯଥାର୍ଦ୍ରୈଧାଗ୍ନେରଭ୍ଯାହିତସ୍ଯ ପୃଥଗ୍ଧୂମାଵିନିଶ୍ଚରନ୍ତି ଏଵଂ ଵାଅରେଽସ୍ଯ ମହତୋଭୂତସ୍ଯ ନିଶ୍ଵସିତମ୍ ଏତଦ୍ଯଦୃଗ୍ଵେଦୋଯଜୁର୍ଵେଦଃ ସାମଵେଦୋଽଥର୍ଵାଙ୍ଗିରସ ଇତିହାସଃ ପୁରାଣଂ ଵିଦ୍ଯାଉପନିଷଦଃ ଶ୍ଲୋକାଃ ସୂତ୍ରାଣ୍ଯନୁଵ୍ଯାଖ୍ଯାନାନି ଵ୍ଯାଖ୍ଯାନନି ଦତ୍ତମ୍ ହୁତମାଶିତଂ ପାଯିତମଯଂ ଚ ଲୋକଃ ପରଶ୍ଚ ଲୋକଃ ସର୍ଵାଣି ଚ ଭୂତାନ୍ଯସ୍ଯୈଵୈତାନି ସର୍ଵାଣି ନିଶ୍ଵସିତାନି
ଯେପରି ଭିଜା ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳାଇଲେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଧୂଆଁ ବାହାରିଯାଏ, ସେପରି ଏହି ମହା ଭୂତର ଶ୍ୱାସରୁ ଋଗ୍ବେଦ, ଯଜୁର୍ବେଦ, ସାମବେଦ, ଅଥର୍ବବେଦ, ଇତିହାସ, ପୁରାଣ, ଜ୍ଞାନ, ଉପନିଷଦ, ଶ୍ଲୋକ, ସୂତ୍ର, ବ୍ୟାଖ୍ୟା, ନିବେଦନ, ଦାନ, ହୋମ, ଖାଦ୍ୟ, ପାନ, ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ—ଏସବୁ ଏହାର ଶ୍ୱାସ ଭଳି।
ସଯଥା ସୈନ୍ଧଵଘନୋଽନନ୍ତରୋଽବାହ୍ଯଃ କୃତ୍ସ୍ନୋରସଘନଏଵସ୍ଯାଦ୍ . ଏଵଂ ଵାଅରେ ଇଦଂ ମହଦ୍ଭୂତମନନ୍ତମପରଂ .. କୃତ୍ସ୍ନଃ ପ୍ରଜ୍ଞାନଘନଏଵୈତେଭ୍ଯୋ ଭୂତେଭ୍ଯଃ ସମୁତ୍ଥାଯ ତାନି~ ଏଵାନୁଵିନଯତି; ନପ୍ରେତ୍ଯ ସଂଜ୍ଞାସ୍ତୀତ୍ଯରେ ବ୍ରଵିମୀତି ହୋଵାଚ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯଃ
ଯେପରି ଏକ ଲବଣ ଗଠା ଭିତର ଓ ବାହାର ଭେଦ ନଥାଏ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲବଣ ହୋଇଥାଏ, ସେପରି ଏହି ମହା ଭୂତ ଅନନ୍ତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନର ଗଠା। ଏହା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ପୁନି ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜେ ମିଶାଇ ନେଇଥାଏ। ଦେହ ଛାଡ଼ିଲେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଚେତନା ରହିନଥାଏ—ଏହିପରି ମୁଁ କହୁଛି, ଯାଜ୍ଞବଳ୍କ୍ୟ କହିଲେ।
ସାହୋଵାଚ ମୈତ୍ରେଯି ଅତ୍ରୈଵମା ଭଗଵାନ୍ମୋହାନ୍ତମାପୀପଦନ୍ ନଵାଅହମିମଂ ଵିଜାନାମୀତିଃ ନପ୍ରେତ୍ଯ ସଂଜ୍ଞାସ୍ତୀତି . ॥.
ମୈତ୍ରେୟୀ କହିଲେ, 'ଭଗବନ୍, ଆପଣ ଏଠିରେ ମୋତେ ଭ୍ରମରେ ପକାଇଦେଲେ। ମୁଁ ଏହି କଥା ବୁଝିପାରୁନି— "ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଚେତନା ରହିନଥାଏ"।'
ସହୋଵାଚ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯୋ . ନଵାଅରେଽହଂ ମୋହଂ ବ୍ରଵୀମି ଅଵିନାଶୀଵାଅରେଽଯମାତ୍ମାନୁଚ୍ଛିତ୍ତିଧର୍ମା, ମାତ୍ରାସଁସର୍ଗସ୍ ତ୍ଵସ୍ଯ ଭଵତି . ॥.
ୟାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ, 'ମୁଁ କୌଣସି ଭ୍ରମ କଥା କହୁନି। ଏହି ଆତ୍ମା ଅବିନାଶୀ, ଏହାର ସ୍ୱଭାବ କେବେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ। କେବଳ ଦେହର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ।'
16-25, 15; ଯଦ୍ଵୈତନ୍ନପଶ୍ଯତି, ପଶ୍ଯନ୍ଵୈତଦ୍ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ନପଶ୍ଯତି; ନହିଦ୍ରଷ୍ଟୁର୍ଦୃଷ୍ଟେର୍ଵିପରିଲୋପୋଵିଦ୍ଯତେଽଵିନାଶିତ୍ଵାନ୍ ନତୁତଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯମସ୍ତି, ତତୋଽନ୍ଯଦ୍ଵିଭକ୍ତଂ ଯତ୍ପଶ୍ଯେତ୍
ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଦେଖୁନଥିବା ସତ୍ୱେ ଦେଖିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଏହିକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ। ଦେଖୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଦେଖିବା କ୍ଷୟ ହୁଏନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ଅବିନାଶୀ। ଏହା ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହାଠାରୁ ଭିନ୍ନ କିଛି ଦେଖିବା ଅଛି କଣ?
16-25, 15; ଯଦ୍ଵୈତନ୍ନଜିଘ୍ରତି, ଜିଘ୍ରନ୍ଵୈତଦ୍ଘ୍ରତଵ୍ଯଂ ନଜିଘ୍ରତି; ନହିଘ୍ରାତୁର୍ଘ୍ରାତେର୍ଵିପରିଲୋପୋଵିଦ୍ଯତେଽଵିନାଶିତ୍ଵାନ୍ ନତୁତଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯମସ୍ତି, ତତୋଽନ୍ଯଦ୍ଵିଭକ୍ତଂ ଯଜ୍ ଜିଘ୍ରେତ୍
ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଘ୍ରାଣ କରୁନଥିବା ସତ୍ୱେ ଘ୍ରାଣ କରେ, ସେତେବେଳେ ଏହିକୁ ଘ୍ରାଣ କରିବା ଉଚିତ। ଘ୍ରାଣ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଘ୍ରାଣ କ୍ଷୟ ହୁଏନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ଅବିନାଶୀ। ଏହା ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହାଠାରୁ ଭିନ୍ନ କିଛି ଘ୍ରାଣ କରିବା ଅଛି କଣ?
16-25, 15; ଯଦ୍ଵୈତନ୍ନରସଯତି, ଵିଜାନନ୍ଵୈତଦ୍ରସଂ ନରସଯତି; ନହିରସଯିତୂରସାଦ୍ଵିପରିଲୋପୋଵିଦ୍ଯତେଽଵିନାଶିତ୍ଵାନ୍ ନତୁତଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯମସ୍ତି, ତତୋଽନ୍ଯଦ୍ଵିଭକ୍ତଂ ଯଦ୍ରସଯେତ୍
ଯେତେବେଳେ କେହି ରସ ଅନୁଭବ କରୁନାହାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ରସ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି, ଏହି ରସକୁ ଅନୁଭବ କରିବା ଉଚିତ। ରସ ଅନୁଭବ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଏହି ଅନୁଭୂତି କେବେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ଅବିନାଶୀ। ଏହା ଛାଡ଼ି ଆଉ କିଛି ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ରସ କିପରି ଅନୁଭବ କରିବେ?
16-25, 15; ଯଦ୍ଵୈତନ୍ନଵଦତି, ଵଦନ୍ଵୈତଦ୍ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ନଵଦତି; ନହିଵକ୍ତୁର୍ଵଚୋ ଵିପରିଲୋପୋଵିଦ୍ଯତେଽଵିନାଶିତ୍ଵାନ୍ ନତୁତଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯମସ୍ତି, ତତୋଽନ୍ଯଦ୍ଵିଭକ୍ତଂ ଯଦ୍ଵଦେତ୍
ଯେତେବେଳେ କେହି କଥା କହୁନାହାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ଯଦି କଥା କହୁଛନ୍ତି, ଏହି କଥାକୁ କହିବା ଉଚିତ। କଥା କହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଏହି କଥା କେବେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ଅବିନାଶୀ। ଏହା ଛାଡ଼ି ଆଉ କିଛି ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି କଥା କିପରି କହିବେ?
16-25, 15; ଯଦ୍ଵୈତନ୍ନଶୃଣୋତି, ଶୃଣ୍ଵନ୍ଵୈତଚ୍ଛ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ନଶୃଣୋତି; ନହିଶ୍ରୋତୁଃ ଶ୍ରୁତେର୍ଵିପରିଲୋପୋଵିଦ୍ଯତେଽଵିନାଶିତ୍ଵାନ୍ ନତୁତଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯମସ୍ତି, ତତୋଽନ୍ଯଦ୍ଵିଭକ୍ତଂ ଯଚ୍ଛୃଣୁଯାତ୍
ଯେତେବେଳେ କେହି ଶୁଣୁନାହାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଶୁଣୁଛନ୍ତି, ଏହି ଶବ୍ଦକୁ ଶୁଣିବା ଉଚିତ। ଶୁଣୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଏହି ଶୁଣିବା କେବେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ଅବିନାଶୀ। ଏହା ଛାଡ଼ି ଆଉ କିଛି ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି କିପରି ଶୁଣିବେ?
16-25, 15; ଯଦ୍ଵୈତନ୍ନମନୁତେ, ମନ୍ଵାନୋଵୈତନ୍ମନ୍ତଵ୍ଯଂ ନମନୁତେ; ନହିମନ୍ତୁର୍ମତେର୍ଵିପରିଲୋପୋଵିଦ୍ଯତେଽଵିନାଶିତ୍ଵାନ୍ ନତୁତଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯମସ୍ତି, ତତୋଽନ୍ଯଦ୍ଵିଭକ୍ତଂ ଯନ୍ମନ୍ଵୀତ
ଯେତେବେଳେ କେହି ଭାବୁନାହାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଭାବୁଛନ୍ତି, ଏହି ଭାବନାକୁ ଭାବିବା ଉଚିତ। ଭାବୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଏହି ଭାବନା କେବେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ, କାରଣ ଏହା ଅବିନାଶୀ। ଏହା ଛାଡ଼ି ଆଉ କିଛି ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି କିପରି ଭାବିବେ?
16-25, 15; ଯଦ୍ଵୈତନ୍ନସ୍ପୃଶତି, ସ୍ପୃଶନ୍ଵୈତତ୍ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ନସ୍ପୃଶତି; ନହିସ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁଃ ସ୍ପୃଷ୍ଟେର୍ଵିପରିଲୋପୋଵିଦ୍ଯତେଽଵିନାଶିତ୍ଵାନ୍ ନତୁତଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯମସ୍ତି, ତତୋଽନ୍ଯଦ୍ଵିଭକ୍ତଂ ଯତ୍ସ୍ପୃଶେତ୍
ଯେଉଁଠି ଏହାକୁ ଛୁଇଁପାରିବା ନାହିଁ, ଛୁଇଲେ ଯେଉଁଠି ଛୁଇବା ଯୋଗ୍ୟ ଏହା ହେଉଛି, ତଥାପି ଏହାକୁ ଛୁଇଁପାରିବା ନାହିଁ; କାରଣ ଛୁଇବାରୁ ଛୁଇବା ଯୋଗ୍ୟ ଦୂର ହେବା ନାହିଁ, ଏହା ଅବିନାଶୀ ଅଟୁଟ; ଏହାଠାରୁ ଅଲଗା ଦ୍ୱିତୀୟ କିଛି ନାହିଁ, ଯାହା ଏହାକୁ ଛୁଇପାରିବ।
16-25, 15; ଯଦ୍ଵୈତନ୍ନଵିଜାନାତି, ଵିଜାନନ୍ଵୈତଦ୍ଵିଜ୍ଞେଯଂ ନଵିଜାନାତି; ନହିଵିଜ୍ଞାତୁର୍ଵିଜ୍ଞାନାଦ୍ଵିପରିଲୋପୋଵିଦ୍ଯତେଽଵିନାଶିତ୍ଵାନ୍ ନତୁତଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯମସ୍ତି, ତତୋଽନ୍ଯଦ୍ଵିଭକ୍ତଂ ଯଦ୍ଵିଜାନୀଯାତ୍॥ 24 16-25, 15; ଯତ୍ର ଵାଅନ୍ଯଦିଵ ସ୍ଯାତ୍ ତତ୍ରଽନ୍ଯୋଽନ୍ଯତ୍ପଶ୍ଯେଦ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଜ୍ ଜିଘ୍ରେଦ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଦ୍ରସଯେଦ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଦ୍ଵଦେଦ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଚ୍ଛୃଣୁଯାଦ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯନ୍ମନ୍ଵୀତାନ୍ଯୋଽନ୍ଯତ୍ସ୍ପୃଶେଦ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଦ୍ଵିଜାନୀଯାତ୍॥ 25 16-25, 15; ଯତ୍ର ତ୍ଵସ୍ଯ ସର୍ଵମାତ୍ମୈଵାଭୂତ୍ ତତ୍କେନ କଂ ପଶ୍ଯେତ୍ ତତ୍କେନ କଂ ଜିଘ୍ରେତ୍ ତତ୍କେନ କଁ ରସଯେତ୍ ତତ୍କେନ କମଭିଵଦେତ୍ ତତ୍କେନ କଂ ଶୃଣୁଯାତ୍ ତତ୍କେନ କଂ ମନ୍ଵୀତ, ତତ୍କେନ କଁ ସ୍ପୃଶେତ୍ ତତ୍କେନ କଂ ଵିଜାନୀଯାଦ୍॥ ଯେନେଦଁ ସର୍ଵଂ ଵିଜାନାତି, ତଂ କେନ ଵିଜାନୀଯାଦ୍॥ ଵିଜ୍ଞାତାରମରେ କେନ ଵିଜାନୀଯାଦିତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତାନୁଶାସନାସି, ମୈତ୍ରେଯି ଏତାଵଦରେ ଖଲ୍ଵମୃତତ୍ଵମିତି ହୋକ୍ତ୍ଵାଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯୋ ପ୍ରଵଵ୍ରଜ
ଯେଉଁଠି ଏହାକୁ ଜାଣିପାରିବା ନାହିଁ, ଜାଣିଲେ ଯେଉଁଠି ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ଏହା ହେଉଛି, ତଥାପି ଏହାକୁ ଜାଣିପାରିବା ନାହିଁ; କାରଣ ଜାଣିବାରୁ ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ଦୂର ହେବା ନାହିଁ, ଏହା ଅବିନାଶୀ ଅଟୁଟ; ଏହାଠାରୁ ଅଲଗା ଦ୍ୱିତୀୟ କିଛି ନାହିଁ, ଯାହା ଏହାକୁ ଜାଣିପାରିବ।
ଅଥ ଵଁଶଃ ପଶୁତିମାଷ୍ଯୋ ଗୌପଵନାଦ୍ ଗୌପଵନଃ ପଶୁତିମାଷ୍ଯାତ୍ ପଶୁତିମାଷ୍ଯୋ ଗୌପଵନାଦ୍ ଗୌପଵନଃ କୌଶିକାତ୍ କୌଶିକଃ କୌଣ୍ଡିନ୍ଯାତ୍ କୌଣ୍ଡିନ୍ଯଃ ହାଣ୍ଡିଲ୍ଯାଚ୍, ଛାଣ୍ଡିଲ୍ଯଃ କୌଶିକାଚ୍ଚ ଗୌତମାଚ୍ଚ, ଗୌତମୋ
ଏହାପରେ ପଶୁତିମାଷ୍ୟ ଗୌପବନାରୁ, ଗୌପବନା ପଶୁତିମାଷ୍ୟରୁ, ପଶୁତିମାଷ୍ୟ ଗୌପବନାରୁ, ଗୌପବନା କୌଶିକରୁ, କୌଶିକ କୌଣ୍ଡିନ୍ୟରୁ, କୌଣ୍ଡିନ୍ୟ ହାଣ୍ଡିଲ୍ୟରୁ, ଚାଣ୍ଡିଲ୍ୟ କୌଶିକ ଓ ଗୌତମ ଠାରୁ, ଗୌତମ...
1 ପୂର୍ଣମଦଃ, ପୂର୍ଣମିଦଂ, ପୂର୍ଣାତ୍ପୂର୍ଣମୁଦଚ୍ଯତେ॥ ପୂର୍ଣସ୍ଯ ପୂର୍ଣମାଦାଯ, ପୂର୍ଣମେଵାଵଶିଷ୍ଯତେ॥ ଖଂ ବ୍ରହ୍ମ, ଖଂ ପୁରାଣଂ, ଵାଯୁରଂ ଖମ୍ ଇତି ହ ସ୍ମାହ କୌରଵ୍ଯାଯଣୀପୁତ୍ରୋ॥ ଵେଦୋଽଯଂ, ବ୍ରାହ୍ମଣାଵିଦୁଃ ଵେଦୈନେନ ଯଦ୍ଵେଦିତଵ୍ଯମ୍॥ 2
ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହିଠି ପୂର୍ଣ୍ଣ; ପୂର୍ଣ୍ଣରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ପୂର୍ଣ୍ଣରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନେଇ ଦେଲେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟୁଟ ରହିଯାଏ। ଆକାଶ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମା, ଆକାଶ ପୁରାତନ, ପବନ ଆକାଶ—ଏହିପରି କୌରବ୍ୟାୟଣୀପୁତ୍ର କହିଥିଲେ। ଏହିଠି ହେଉଛି ବେଦ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦକୁ ଜାଣନ୍ତି, ଏହା ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଜାଣିବା ଦରକାର, ସେ ସବୁ ଜାଣିଯାଏ।
ତ୍ରଯାଃ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯାଃ ପ୍ରଜାପତୌ ପିତରି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମୂଷୁଃ ଦେଵାମନୁଷ୍ଯାଅସୁରାଃ
ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ତିନି ପ୍ରକାର ନ୍ୟାସ—ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ ଏବଂ ଅସୁର—ସେମାନେ ପିତା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସହ ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀ ଭାବରେ ରହିଥିଲେ।
ଉଷିତ୍ଵାବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଦେଵାଊଚୁଃ ବ୍ରଵୀତୁ ନୋ ଭଵାନିତି॥ ତେଭ୍ଯୋ ହୈତଦକ୍ଷରମୁଵାଚଃ ଦଇତି; ଵ୍ଯଜ୍ଞାସିଷ୍ଟା୩ ଇତି॥ ଵ୍ଯଜ୍ଞାସିଷ୍ମେତି ହୋଚୁଃ ଦାମ୍ଯତେତି ନ ଆତ୍ଥେତି॥ ଓମିତି ହୋଵାଚ, ଵ୍ଯଜ୍ଞାସିଷ୍ଟେତି
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ହେଇ ରହିବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: 'ଦୟାକରି ଆମକୁ ଶିଖାନ୍ତୁ।' ସେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଅକ୍ଷର କହିଲେ: 'ଦ'। 'ତମେ ବୁଝିଲା?' ସେ ପଚାରିଲେ। 'ହଁ, ବୁଝିଲୁ,' ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, 'ଆମେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ବୁଝିଲୁ।' ସେ କହିଲେ, 'ହଁ, ତମେ ବୁଝିଛ।'
ଅଥ ହୈନଂ ମନୁଷ୍ଯାଊଚୁଃ ବ୍ରଵୀତୁ ନୋ ଭଵାନିତି॥ ତେଭ୍ଯୋ ହୈତଦେଵାକ୍ଷରମୁଵାଚଃ ଦ ଇତି; ଵ୍ଯଜ୍ଞାସିଷ୍ଟା୩ ଇତି॥ ଵ୍ଯଜ୍ଞାସିଷ୍ମେତି ହୋଚୁଃ ଦତ୍ତେତି ନ ଆତ୍ଥେତି॥ ଓମିତି ହୋଵାଚ, ଵ୍ଯଜ୍ଞାସିଷ୍ଟେତି
ତାପରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ କହିଲେ: 'ଦୟାକରି ଆମକୁ ଶିଖାନ୍ତୁ।' ସେ ତାଙ୍କୁ ସେଇ ଅକ୍ଷର କହିଲେ: 'ଦ'। 'ତମେ ବୁଝିଲା?' ସେ ପଚାରିଲେ। 'ହଁ, ବୁଝିଲୁ,' ମନୁଷ୍ୟମାନେ କହିଲେ, 'ଦେବାକୁ ବୁଝିଲୁ।' ସେ କହିଲେ, 'ହଁ, ତମେ ବୁଝିଛ।'
ଅଥ ହୈନମସୁରା ଊଚୁଃ ବ୍ରଵୀତୁ ନୋ ଭଵାନିତି॥ ତେଭ୍ଯୋ ହୈତଦେଵାକ୍ଷରମୁଵାଚଃ ଦ ଇତି; ଵ୍ଯଜ୍ଞାସିଷ୍ଟା୩ ଇତି॥ ଵ୍ଯଜ୍ଞାସିଷ୍ମେତି ହୋଚୁଃ ଦଯଧ୍ଵମିତି ନ ଆତ୍ଥେତି॥ ଓମିତି ହୋଵାଚ, ଵ୍ଯଜ୍ଞାସିଷ୍ଟେତି॥ ତଦେତଦେଵୈଷାଦୈଵୀ ଵାଗନୁଵଦତି ସ୍ତନଯିତ୍ନୁଃ ଦଦଦ ଇତି; ଦମ୍ଯତ ଦତ୍ତଦଯଧ୍ଵମିତି॥ ତଦେତତ୍ତ୍ରଯଁ ଶିକ୍ଷେଦ୍ ଦମଂ, ଦାନଂ, ଦଯାମିତି॥ 3/ ॥ ଵାଯୁରନିଲମମୃତଂ ଭସ୍ମନ୍ତଁ ଶରୀରମ୍॥ ଓ୩ମ୍ କ୍ରତୋ ସ୍ମର, କ୍ଲିବେସ୍ମର, କୃତଁ ସ୍ମରା-॥ -ଗ୍ନେ, ନଯ ସୁପଥା ରାଯେଅସ୍ମାନ୍ ଵିଶ୍ଵାନି, ଦେଵ, ଵଯୁନାନି ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଯୁଯୋଧ୍ଯସ୍ମଜ୍ ଜୁହୁରାଣମେନୋ ଭୂଯିଷ୍ଠାଂ ତେ ନମଃଉକ୍ତିଂ ଵିଧେମ॥ 4/
ଏଷପ୍ରଜାପତିର୍ଯଦ୍ଧୃଦଯମ୍ ଏତଦ୍ବ୍ରହ୍ମୈତତ୍ସର୍ଵଂ॥ ତଦେତତ୍ତ୍ର୍ଯକ୍ଷରଁ: ହୃଦଯମିତି॥ ହୃ ଇତ୍ଯ୍ ଏକମକ୍ଷରମ୍ ଅଭିହରନ୍ତ୍ଯସ୍ମୈ ସ୍ଵାଶ୍ଚାନ୍ଯେଚ, ଯଏଵଂ ଵେଦ॥ ଦଇତ୍ଯ୍ ଏକମକ୍ଷରମ୍ ଦଦନ୍ତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମୈ ସ୍ଵାଶ୍ଚାନ୍ଯେଚ, ଯଏଵଂ ଵେଦ॥ ଯମିତ୍ଯ୍ ଏକମକ୍ଷରମ୍ ଏତି ସ୍ଵର୍ଗଂ ଲୋକଂ, ଯଏଵଂ ଵେଦ॥ 5/
ଏହି ପ୍ରଜାପତି ହେଉଛି ହୃଦୟ; ଏହି ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ, ଏହି ହେଉଛି ସମସ୍ତ। ଏହି ତିନି ଅକ୍ଷରରେ: 'ହୃ-ଦ-ୟମ୍'। 'ହୃ' ଏକ ଅକ୍ଷର; ଯେଉଁଠି ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ସେ ନିଜେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଇଥାନ୍ତି। 'ଦ' ଏକ ଅକ୍ଷର; ଯେଉଁଠି ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ସେ ନିଜେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଇଥାନ୍ତି। 'ୟମ୍' ଏକ ଅକ୍ଷର; ଯେଉଁଠି ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପାଇଥାନ୍ତି।
ତଦ୍ଵୈତଦ୍ ଏତଦେଵତଦାସ, ସତ୍ଯମେଵ॥ ସଯୋହ ଏଵମ୍ . ଏତନ୍ମହଦ୍ଯକ୍ଷଂ ପ୍ରଥମଜଂ ଵେଦଃ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମେତି, ଜଯତୀମାଁଲ୍ ଲୋକାନ୍॥ ଜିତଇନ୍ନ୍ଵସାଵସଦ୍ ଯଏଵମେତନ୍ମହଦ୍ଯକ୍ଷଂ ପ୍ରଥମଜଂ ଵେଦଃ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମେତି; ସତ୍ଯଁ ହ୍ଯ୍ ଏଵବ୍ରହ୍ମ॥ 6
ଏହିଠାରେ ଯେଉଁଠି କହାଯାଇଛି, ଏହିଠିକି ସତ୍ୟ, ଏହିଠିକି ପରମ ସତ୍ୟ। ଯିଏ ଏହି ମହାନ୍, ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମ ଥିବା ଦେବତାକୁ—ଯିଏ ସତ୍ୟ ହେଉଛି, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ କୁହାଯାଏ—ଜାଣିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଜିତିଥାଏ। ଯିଏ ଏହି ମହାନ୍, ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମ ଥିବା ଦେବତାକୁ, ସତ୍ୟ ଯାହା ବ୍ରହ୍ମ, ଜାଣିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଜିତି ଓ ସେଠି ବସିଥାଏ; କାରଣ ବ୍ରହ୍ମ ସତ୍ୟ ହେଉଛି।
ଯଏଷଏତସ୍ମିନ୍ମଣ୍ଡଲେ ପୁରୁଷଃ ତସ୍ଯ ଭୂରିତି ଶିରଃ ଏକଁ ଶିର, ଏକମେତଦକ୍ଷରଂ; ଭୁଵ ଇତି ବାହୂଃ ଦ୍ଵୌବାହୂ, ଦ୍ଵେଏତେଅକ୍ଷରେ; ସ୍ଵରିତି ପ୍ରତିଷ୍ଠାଃ ଦ୍ଵେପ୍ରତିଷ୍ଠେଦ୍ଵେଏତେଅକ୍ଷରେ॥ ତସ୍ଯୋପନିଷଦହରିତି॥ ହନ୍ତି ପାପ୍ମାନଂ ଜହାତି ଚ, ଯଏଵଂ ଵେଦ
ଏହି ମଣ୍ଡଳରେ ଯିଏ ପୁରୁଷ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର 'ଭୂଃ' ହେଉଛି ମୁଣ୍ଡ, ଏକ ମୁଣ୍ଡ, ଏକ ଅକ୍ଷର; 'ଭୁଵଃ' ହେଉଛି ଦୁଇଟି ବାହୁ, ଦୁଇଟି ଅକ୍ଷର; 'ସ୍ୱଃ' ହେଉଛି ଦୁଇଟି ଆଧାର, ଦୁଇଟି ଅକ୍ଷର। ତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ ହେଉଛି 'ଅହ'। ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣିଥାଏ, ସେ ପାପକୁ ଧ୍ୱଂସ କରେ ଓ ଛାଡିଦିଏ।
ସଯଥା ସର୍ଵାସାମପାଁ ସମୁଦ୍ରଏକାଯନମ୍ ଏଵଁ ସର୍ଵେଷାଁ ସ୍ପର୍ଶାନାଂ ତ୍ଵଗେକାଯନମ୍ ଏଵଁ ସର୍ଵେଷାଂ ଗନ୍ଧାନାଂ ନାସିକେ ଏକାଯନମ୍ ଏଵଁ ସର୍ଵେଷାଁ ରସାନାଂ ଜିହ୍ଵୈକାଯନମ୍ ଏଵଁ ସର୍ଵେଷାଁ ରୂପାଣାଂ ଚକ୍ଷୁରେକାଯନମ୍ ଏଵଁ ସର୍ଵେଷଂ ଶବ୍ଦାନାଂ ଶ୍ରୋତ୍ରମେକାଯନମ୍ ଏଵଁ ସର୍ଵେଷାଁ ସଙ୍କଲ୍ପାନାଂ ମନ ଏକାଯନମ୍ ଏଵଁ ସର୍ଵେଷାଂ ଵେଦାନାଂ ହୃଦଯମେକାଯନମ୍ ଏଵଁ ସର୍ଵେଷାଂ କର୍ମଣାଁ ହସ୍ତାଵେକାଯନମ୍ ଏଵଁ ସର୍ଵେଷାମଧ୍ଵନାଂ ପାଦାଵେକାଯନମ୍ ଏଵଁ ସର୍ଵେଷାମାନନ୍ଦାନାମୁପସ୍ଥ ଏକାଯନମ୍ ଏଵଁ ସର୍ଵେଷାଂ ଵିସର୍ଗାଣାଂ ପାଯୁରେକାଯନମ୍ ଏଵଁ ସର୍ଵାସାଂ ଵିଦ୍ଯାନାଁ ଵାଗେକାଯନମ୍
ଯେପରି ସମସ୍ତ ଜଳର ଏକମାତ୍ର ଗନ୍ତବ୍ୟ ସମୁଦ୍ର, ସମସ୍ତ ସ୍ପର୍ଶର ଗନ୍ତବ୍ୟ ଚର୍ମ, ସମସ୍ତ ଗନ୍ଧର ଗନ୍ତବ୍ୟ ନାକ, ସମସ୍ତ ରସର ଗନ୍ତବ୍ୟ ଜିଭ, ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟର ଗନ୍ତବ୍ୟ ଆଖି, ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦର ଗନ୍ତବ୍ୟ କାନ, ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତାର ଗନ୍ତବ୍ୟ ମନ, ସମସ୍ତ ବେଦର ଗନ୍ତବ୍ୟ ହୃଦୟ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ଗନ୍ତବ୍ୟ ହାତ, ସମସ୍ତ ପଥର ଗନ୍ତବ୍ୟ ପାଦ, ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦର ଗନ୍ତବ୍ୟ ଗୁପ୍ତେନ୍ଦ୍ରିୟ, ସମସ୍ତ ବିସର୍ଜନର ଗନ୍ତବ୍ୟ ପାୟୁ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଗନ୍ତବ୍ୟ ବାକ୍।
24-25; ଯତ୍ର ହି ଦ୍ଵୈତମିଵ ଭଵତି, ତଦିତର ଇତରଂ ପଶ୍ଯତି, ତଦିତର ଇତରଂ ଜିଘ୍ରତି, ତଦିତର ଇତରଁ ରସଯତି, ତଦିତର ଇତରମଭିଵଦତି, ତଦିତର ଇତରଁ ଶୃଣୋତି, ତଦିତର ଇତରଂ ମନୁତେ, ତଦିତର ଇତରଁ ସ୍ପୃଶତି, ତଦିତର ଇତରଂ ଵିଜାନାତି॥ ଯତ୍ର ତ୍ଵସ୍ଯ ସର୍ଵମାତ୍ମୈଵାଭୂତ୍ ତତ୍କେନ କଂ ପଶ୍ଯେତ୍ ତତ୍କେନ କଂ ଜିଘ୍ରେତ୍ ତତ୍କେନ କଁ ରସଯେତ୍ ତତ୍କେନ କମଭିଵଦେତ୍ ତତ୍କେନ କଁ ଶୃଣୁଯାତ୍ ତତ୍କେନ କଂ ମନ୍ଵୀତ, ତତ୍କେନ କଁ ସ୍ପୃଶେତ୍ ତତ୍କେନ କଂ ଵିଜାନୀଯାଦ୍॥ ଯେନେଦଁ ସର୍ଵଂ ଵିଜାନାତି, ତଂ କେନ ଵିଜାନୀଯାତ୍॥ ସ ଏଷ ନେତି ନେତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାଗୃହ୍ଯୋ ନ ହି ଗୃହ୍ଯତେ, ଅଶୀର୍ଯୋ ନ ହି ଶୀର୍ଯତେ, ଅସଙ୍ଗୋ ନ ହି ସଜ୍ଯତେ, ଅସିତୋ ନ ଵ୍ଯଥତେ ନ ରିଷ୍ଯତି॥ ଵିଜ୍ଞାତାରମରେ କେନ ଵିଜାନୀଯାଦିତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତାନୁଶାସନାସି, ମୈତ୍ରେଯି ଏତାଵଦରେ ଖଲ୍ଵମୃତତ୍ଵମିତି ହୋକ୍ତ୍ଵା ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯୋ ଵିଜହାର॥ [ପନୁସ୍ତୁବ୍] 26 5,26-28, 6; ଅଥ ଵଁଶଃ॥ ତଦିଦଂ ଵଯଂ ହୌର୍ପଣାଯ୍ଯାଚ୍, ଛୌର୍ପଣଯ୍ଯୋ ଗୌତମାଦ୍ ଗୌତମୋ ଵତ୍ସ୍ଯାଦ୍ ଵତ୍ସ୍ଯୋ ଵାତ୍ସ୍ଯାଚ୍ଚ ପାରାଶର୍ଯାଚ୍ଚ, ପାରାଶର୍ଯଃ ଷାଂକୃତ୍ଯାଚ୍ଚ ଭାରଦ୍ଵାଜାଚ୍ଚ, ଭାରଦ୍ଵାଜ ଔଦାଵହେଶ୍ଚ ହାଣ୍ଡିଲ୍ଯାଚ୍ଚ, ହାଣ୍ଡିଲ୍ଯୋ ଵୈଜଵାପାଚ୍ଚ ଗୌତମାଚ୍ଚ, ଗୌତମୋ ଵୈଜଵାପାଯନାଚ୍ଚ ଵୈଷ୍ଟପୁରେଯାଚ୍ଚ, ଵୈଷ୍ଟପୁରେଯଃ ହାଣ୍ଡିଲ୍ଯାଚ୍ଚ ର଼ୌହିଣାଯନାଚ୍ଚ, ର଼ୌହିଣାଯନଃ ହୌନକାଚ୍ଚ ଜୈଵନ୍ତାଯନାଚ୍ଚ ର଼ୈଭ୍ଯାଚ୍ଚ, ର଼ୈଭ୍ଯଃ ପୌତିମାଷ୍ଯାଯଣାଚ୍ଚ କୌଣ୍ଡିନ୍ଯାଯନାଚ୍ଚ, କୌଣ୍ଡିନ୍ଯାଯନଃ କୌଣ୍ଡିନ୍ଯାଭ୍ଯାଂ, କୌଣ୍ଡିନ୍ଯା ଔର୍ଣଵାଭେଭ୍ଯଃ, ଔର୍ଣଵାଭାଃ କୌଣ୍ଡିନ୍ଯାତ୍ କୌଣ୍ଡିନ୍ଯଃ କୌଣ୍ଡିନ୍ଯାଚ୍ଚାଗ୍ନିଵେଶ୍ଯାଚ୍ଚ, 27 5,26-28, 6; ଅଗ୍ନିଵେଶ୍ଯଃ ଷୌତଵାତ୍ ଷୌତଵଃ ପାରାଶର୍ଯାତ୍ ପାରାଶର୍ଯୋ ଜାତୁକର୍ଣ୍ଯାତ୍ ଜାତୁକର୍ଣ୍ଯୋ ଭାରଦ୍ଵାଜାଦ୍ ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ଭାରଦ୍ଵାଜାଚ୍ଚାସୁରାଯଣାଚ୍ଚ ଗୌତମାଚ୍ଚ, ଗୌତମୋ ଭାରଦ୍ଵାଜାଦ୍ ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ଵଲାକାକୌଶିତାଦ୍ ଵଲାକାକୌଶିତଃ କାଷାଯଣାତ୍ କାଷାଯଣଃ ଷୌକରାଯନାତ୍ ଷୌକରାଯନସ୍ ଟ୍ରୈଵଣେଃ ଟ୍ରୈଵଣିରାଉପଜନ୍ଧନେଃ ଆଉପଜନ୍ଧନିର୍ଷାଯକାଯନାତ୍ ଷାଯକାଯନଃ କୌଶିକାଯନେଃ, କୌଶିକାଯନିର୍ଘୃତକୌଶିକାଦ୍ ଘୃତକୌଶିକଃ ପାରାଶର୍ଯାତ୍ ପାରାଶର୍ଯଃ ପାରାଶର୍ଯାତ୍ ପାରାଶର୍ଯଃ ଜାତୁକର୍ଣ୍ଯାତ୍ ଜାତୁକର୍ଣ୍ଯୋ ଭାରଦ୍ଵାଜାଦ୍ ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ଭାରଦ୍ଵାଜାଚ୍ଚାସୁରାଯଣାଚ୍ଯସ୍କାଚ୍ଚ, ଅସୁରାଯଣସ୍ ଟ୍ରୈଵଣେଃ ଟ୍ରୈଵଣିରାଉପଜନ୍ଧନେଃ ଆଉପଜନ୍ଧନିଃଅସୁରେଃ ଅସୁରିର୍ଭାରଦ୍ଵାଜାଦ୍ ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ଅତ୍ରେଯାତ୍ 28 5,26-28 6; ଅତ୍ରେଯୋମାଣ୍ଟେଃ, ମାଣ୍ଟିର୍ଗୌତମାଦ୍ ଗୌତମୋ ଗୌତମାଦ୍ ଗୌତମୋ ଵାତ୍ସ୍ଯାଦ୍ ଵାତ୍ସ୍ଯଃ ହାଣ୍ଡିଲ୍ଯାଚ୍, ଛାଣ୍ଡିଲ୍ଯଃ କୈଶୋର୍ଯାତ୍କାପ୍ଯାତ୍ କୈଶୋର୍ଯଃ କାପ୍ଯଃ କୁମାରହରିତାତ୍ କୁମାରହରିତୋଗାଲଵାଦ୍ ଗାଲଵୋଵିଦର୍ଭୀକୌଣ୍ଡିନ୍ଯାଦ୍ ଵିଦର୍ଭୀକୌଣ୍ଡିନ୍ଯୋଵତ୍ସନପାତୋ ବାଭଵାଦ୍ ଵତ୍ସନପାଦ୍ବାଭଵଃ ପଥଃ ଷୌଭରାତ୍ ପନ୍ଥାଃ ଷୌଭରୋଽଯାସ୍ଯାଦାଙ୍ଗିରସାଦ୍ ଆଯାସ୍ଯୋଽଙ୍ଗିରସଽଭୁତେସ୍ ଟ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରାଦ୍ ଆଭୁତିଃ ଟ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରୋ ଵିଶ୍ଵରୂପାତ୍ଟ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରାଦ୍ ଵିଶ୍ଵରୂପସ୍ ଟ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରୋଽଶ୍ଵିଭ୍ଯାଂ, ଆଶ୍ଵିନୌ ଡଧିଚ ଅଥର୍ଵଣାଦ୍ ଡଧ୍ଯଙ୍ଙ୍ ଅଥର୍ଵଣୋଽଥର୍ଵଣୋଡୈଵାଦ୍ ଆଥର୍ଵା ଡୈଵୋଃ ମୃତ୍ଯୋଃ ପ୍ରାଧ୍ଵଁସନାନ୍ ମୃତ୍ଯୁଃ ପ୍ରାଧ୍ଵଁସନଃ ପ୍ରାଧ୍ଵଁସନାନ୍ ପ୍ରାଧ୍ଵଁସନଃ ଏକର୍ଷେଃ ଏକର୍ଷିର୍ଵିପ୍ରଜିତ୍ତେଃ ଵିପ୍ରଜିତ୍ତିର୍ଵ୍ଯଷ୍ଟେଃ ଵ୍ଯଷ୍ଟିଃ ଷନାରୋଃ, ଷନାରୁଃ ଷନାତନାତ୍ ଷନାତନଃ ଷନଗାତ୍ ଷନଗଃ ପରମେଷ୍ଟିଣଃ, ପରମେଷ୍ଟୀବ୍ରହ୍ମଣୋ॥ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂ ବ୍ରହ୍ମ ନମଃ
ଯେଉଁଠି ଦ୍ୱିତୀୟତା ଅନୁଭୂତି ହୁଏ, ସେଠି ଏକ ଅନ୍ୟକୁ ଦେଖେ, ଏକ ଅନ୍ୟକୁ ଘ୍ରାଣ କରେ, ଏକ ଅନ୍ୟକୁ ଚାଖେ, ଏକ ଅନ୍ୟକୁ କଥା କହେ, ଏକ ଅନ୍ୟକୁ ଶୁଣେ, ଏକ ଅନ୍ୟକୁ ଚିନ୍ତା କରେ, ଏକ ଅନ୍ୟକୁ ଛୁଏ, ଏକ ଅନ୍ୟକୁ ଜାଣେ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କର ଆତ୍ମା ହୋଇଯାଏ, ସେଠି କେଉଁ ଉପାୟରେ କାହାକୁ ଦେଖିବେ? କେଉଁ ଉପାୟରେ କାହାକୁ ଘ୍ରାଣ କରିବେ? କେଉଁ ଉପାୟରେ କାହାକୁ ଚାଖିବେ? କେଉଁ ଉପାୟରେ କାହାକୁ କଥା କହିବେ? କେଉଁ ଉପାୟରେ କାହାକୁ ଶୁଣିବେ? କେଉଁ ଉପାୟରେ କାହାକୁ ଚିନ୍ତା କରିବେ? କେଉଁ ଉପାୟରେ କାହାକୁ ଛୁଇବେ? କେଉଁ ଉପାୟରେ କାହାକୁ ଜାଣିବେ? ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କିଛି ଜାଣାଯାଏ, ତାକୁ କେଉଁ ଉପାୟରେ ଜାଣିପାରିବେ? ଜ୍ଞାତାକୁ କେଉଁ ଉପାୟରେ ଜାଣିପାରିବେ? ଏହି ଶିକ୍ଷା ଏଠି ଶେଷ ହେଲା, ମୈତ୍ରେୟୀ। ଏହିଠି ଅମୃତତ୍ୱ ଅଟୁଟ ଅଛି। ଏହିପରି କହି ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଅଗ୍ନିଵେଶ୍ଯାଦ୍ ଅଗ୍ନିଵେଶ୍ଯୋ ଗାର୍ଗ୍ଯାଦ୍ ଗାର୍ଗ୍ଯୋ ଗାର୍ଗ୍ଯାଦ୍ ଗାର୍ଗ୍ଯୋ ଗୌତମାଦ୍ ଗୌତମଃ ଷୈତଵାତ୍ ଷୈତଵଃ ପାରାଶର୍ଯାଯଣାତ୍ ପାରାଶାର୍ଯାଯଣୋ ଗାର୍ଗ୍ଯାଯଣାଦ୍ ଗାର୍ଗ୍ଯାଯଣ ଊଦ୍ଦାଲକାଯନାଦ୍ ଊଦ୍ଦାଲକାଯନୋ ଜାବାଲାଯନାତ୍ ଜାବାଲାଯନୋ ମାଧ୍ଯନ୍ଦିନାଯନାନ୍ ମାଧ୍ଯନ୍ଦିନାଯନଃ ଷୌକରାଯଣାତ୍ ଷୌକରାଯଣଃ କାଷାଯଣାତ୍ କାଷାଯଣଃ ଷାଯକାଯନାତ୍ ଷାଯକାଯନଃ କୌଶିକାଯନେଃ, କୌଶିକାଯନିଃ
ଅଗ୍ନିବେଶ୍ୟ ଅଗ୍ନିବେଶ୍ୟଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଅଗ୍ନିବେଶ୍ୟ ଗାର୍ଗ୍ୟଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଗାର୍ଗ୍ୟ ଗାର୍ଗ୍ୟଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଗାର୍ଗ୍ୟ ଗୌତମଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଗୌତମ ଷୈତବଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଷୈତବ ପାରାଶାର୍ୟାୟଣଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ପାରାଶାର୍ୟାୟଣ ଗାର୍ଗ୍ୟାୟଣଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଗାର୍ଗ୍ୟାୟଣ ଉଦ୍ଦାଲକାୟଣଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଉଦ୍ଦାଲକାୟଣ ଜାବାଳାୟଣଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଜାବାଳାୟଣ ମାଧ୍ୟନ୍ଦିନାୟଣଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ମାଧ୍ୟନ୍ଦିନାୟଣ ଷୌକରାୟଣଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଷୌକରାୟଣ କାଷାୟଣଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, କାଷାୟଣ ଷାୟକାୟଣଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଷାୟକାୟଣ କୌଶିକାୟଣଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, କୌଶିକାୟଣ ଶିଖିଲେ।
ଘୃତକୌଶିକାଦ୍ ଘୃତକୌଶିକଃ ପ୍ରାଶର୍ଯାଯଣାତ୍ ପାରଶର୍ଯାଯଣଃ ପାରାଶର୍ଯାତ୍ ପାରାଶର୍ଯୋ ଜାତୂକର୍ଣ୍ଯାତ୍ ଜାତୂକର୍ଣ୍ଯ ଅସୁରାଯଣାଚ୍ଚ ଯାସ୍କାଚ୍ଚ, ଅସୁରାଯଣସ୍ ଟ୍ରୈଵଣେଃ ଟ୍ରୈଵଣିରୌପଜନ୍ଧନେଃ, ଔପଜନ୍ଧନିରସୁରେଃ, ଅସୁରିର୍ଭାରଦ୍ଵାଜାଦ୍ ଭାରଦ୍ଵାଜ ଅତ୍ରେଯାଦ୍ ଅତ୍ରେଯୋ ମାଣ୍ଟେଃ, ମାଣ୍ଟିର୍ଗୌତମାଦ୍ ଗୌତମୋ ଗୌତମାଦ୍ ଗୌତମୋ ଵାତ୍ସ୍ଯାଦ୍ ଵାତ୍ସ୍ଯଃ ହାଣ୍ଡିଲ୍ଯାଚ୍, ଛାଣ୍ଡିଲ୍ଯଃ କୈଶୋର୍ଯାତ୍କାପ୍ଯାତ୍ କୈଶୋର୍ଯଃ କାପ୍ଯଃ କୁମାରହାରିତାତ୍ କୁମାରହାରିତୋ ଗାଲଵାଦ୍ ଗାଲଵୋ ଵିଦର୍ଭୀକୌଣ୍ଡିନ୍ଯାଦ୍ ଵିଦର୍ଭୀକୌଣ୍ଡିନ୍ଯୋ ଵତ୍ସନପାତୋ ବାଭ୍ରଵାଦ୍ ଵତ୍ସନପାଦ୍ବାଭ୍ରଵଃ ପଥଃ ଷୌଭରାତ୍ ପନ୍ଥାଃ ଷୌଭରୋଽଯାସ୍ଯାଦଙ୍ଗିରସାଦ୍ ଆଯାସ୍ଯ ଅଙ୍ଗିରସ ଅଭୂତେସ୍ ଟ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରାଦ୍ ଅଭୂତିସ୍ ଟ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରୋ ଵିଵରୂପାତ୍ଟ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରାଦ୍ ଵିଶ୍ଵରୂପସ୍ ଟ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରୋଽଵ୍ଶିଭ୍ଯାମ୍ ଆଶ୍ଵିନୌ ଡଧୀଚ ଅଥର୍ଵଣାଦ୍ ଡଧ୍ଯଙ୍ଙ୍ ଅଥର୍ଵଣୋଽଥର୍ଵଣୋ ଡୈଵାଦ୍ ଆଥର୍ଵା ଡୈଵୋ ମୃତ୍ଯୋଃ ପ୍ରାଧ୍ଵଁସନାନ୍ ମୃତ୍ଯୁଃ ପ୍ରାଧ୍ଵଁସନଃ ପ୍ରଧ୍ଵଁସନାତ୍ ପ୍ରଧ୍ଵଁସନ ଏକର୍ଷେଃ, ଏକର୍ଷିର୍ଵିପ୍ରଚିତ୍ତେଃ, ଵିପ୍ରଚିତ୍ତିର୍ଵ୍ଯଷ୍ଟେଃ, ଵ୍ଯଷ୍ଟିଃ ଷନାରୋଃ, ଷନାରୁଃ ଷନାତନାତ୍ ଷନାତନଃ ଷନଗାତ୍ ଷନଗଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ, ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମଣୋ, ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଵଯଂଭୁ, ବ୍ରହ୍ମଣେ ନମଃ॥ [ପ୍ନୋର୍ମଲ୍] 5 = 14.8 =
ଘୃତକୌଶିକ ଘୃତକୌଶିକଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ପ୍ରାଶାର୍ୟାୟଣ ପାରାଶାର୍ୟାୟଣଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ପାରାଶାର୍ୟ ପାରାଶାର୍ୟଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଜାତୂକର୍ଣ୍ୟ ଜାତୂକର୍ଣ୍ୟଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଅସୁରାୟଣ ଏବଂ ଯାସ୍କ ଅସୁରାୟଣଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଅସୁରାୟଣ ଟ୍ରୈବଣଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଟ୍ରୈବଣ ଔପଜନ୍ଧନଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଔପଜନ୍ଧନ ଅସୁରଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଅସୁର ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଭାରଦ୍ୱାଜ ଆତ୍ରେୟଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଆତ୍ରେୟ ମାଣ୍ଟିଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ମାଣ୍ଟି ଗୌତମଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଗୌତମ ଗୌତମଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଗୌତମ ଭାତ୍ସ୍ୟଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଭାତ୍ସ୍ୟ ହାଣ୍ଡିଲ୍ୟଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଚାଣ୍ଡିଲ୍ୟ କୈଶୋର୍ୟଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, କାପ୍ୟ କୈଶୋର୍ୟଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, କାପ୍ୟ କୁମାରହାରିତଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, କୁମାରହାରିତ ଗାଳବଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଗାଳବ ବିଦର୍ଭୀକୌଣ୍ଡିନ୍ୟଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ବିଦର୍ଭୀକୌଣ୍ଡିନ୍ୟ ଭତ୍ସନପାତଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଭତ୍ସନପାତ ବାଭ୍ରବଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ପନ୍ଥା ଷୌଭରଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଷୌଭର ଆୟାସ୍ୟଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଆୟାସ୍ୟ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଭୂତି ଟ୍ୱାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଟ୍ୱାଷ୍ଟ୍ର ବିଶ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ବିଶ୍ୱରୂପ ଟ୍ୱାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଟ୍ୱାଷ୍ଟ୍ର ଆଶ୍ୱିନ ଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଆଶ୍ୱିନ ଦ୍ୱୟ ଡଧୀଚଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଡଧ୍ୟଙ୍ଗ ଅଥର୍ବଣଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଅଥର୍ବଣ ଆଥର୍ବାଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଆଥର୍ବା ଦୈବଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଦୈବ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାଧ୍ୱଂସନଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ପ୍ରାଧ୍ୱଂସନ ପ୍ରାଧ୍ୱଂସନଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ପ୍ରାଧ୍ୱଂସନ ଏକର୍ଷିଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଏକର୍ଷି ବିପ୍ରଚିତ୍ତିଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ବିପ୍ରଚିତ୍ତି ବ୍ୟଷ୍ଟିଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ବ୍ୟଷ୍ଟି ଷନାରଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଷନାର ଷନାତନଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଷନାତନ ଷନଗଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ଷନଗ ପରମେଷ୍ଠିନଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ପରମେଷ୍ଠିନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଶିଖିଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ତାପରେ ଅସୁରମାନେ କହିଲେ: 'ଦୟାକରି ଆମକୁ ଶିଖାନ୍ତୁ।' ସେ ତାଙ୍କୁ ସେଇ ଅକ୍ଷର କହିଲେ: 'ଦ'। 'ତମେ ବୁଝିଲା?' ସେ ପଚାରିଲେ। 'ହଁ, ବୁଝିଲୁ,' ଅସୁରମାନେ କହିଲେ, 'ଦୟା କରିବାକୁ ବୁଝିଲୁ।' ସେ କହିଲେ, 'ହଁ, ତମେ ବୁଝିଛ।' ଏହିପରି ଦେବୀୟ ଶବ୍ଦ ବଜ୍ରରେ ଗୁଞ୍ଜିଉଛି: 'ଦ, ଦ, ଦ'—ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର, ଦେ, ଦୟା କର। ଏହି ତିନିଟି ଜିନିଷ ଶିଖିବା ଉଚିତ: ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା, ଦେବା, ଦୟା କରିବା।
,4 ଆପ ଏଵେଦମଗ୍ର ଆସୁସ୍; ତାଆପଃ ସତ୍ଯମସୃଜନ୍ତ, ସତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମ, ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରଜାପତିଂ, ପ୍ରଜାପତିର୍ଦେଵାନ୍॥ 2/6, 1 ତେଦେଵାଃ ସତ୍ଯମିତ୍ଯ୍ ! ଉପାସତେ ତଦେତତ୍ତ୍ର୍ଯକ୍ଷରଁ: ସତ୍ଯମ୍ ଇତି॥ ସଇତ୍ଯ୍ ଏକମକ୍ଷରଂ; ତୀତ୍ଯ୍ ଏକମକ୍ଷରଂ, ଅମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏକମକ୍ଷରଂ॥ ପ୍ରଥମୋତ୍ତମେଅକ୍ଷରେ ସତ୍ଯଂ, ମଧ୍ଯତୋଽନୃତମ୍ ତଦେତଦନୃତମ୍ . ସତ୍ଯେନ ପରିଗୃହୀତଁ ସତ୍ଯଭୂଯମେଵଭଵତି॥ ନୈଵଂଵିଦ୍ଵାଁସମନୃତଁ ହିନସ୍ତି
ଆରମ୍ଭରେ କେବଳ ପାଣି ଥିଲା। ସେହି ପାଣିରୁ ସତ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସେହି ସତ୍ୟ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ, ବ୍ରହ୍ମ ହେଉଛି ପ୍ରଜାପତି, ପ୍ରଜାପତି ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତାମାନେ। ଏହିକାରଣରୁ, ଲୋକେ କେବଳ ସତ୍ୟକୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି। 'ସତ୍ୟ' ଏହି ଶବ୍ଦଟି ତିନିଟି ଅକ୍ଷରରୁ ଗଠିତ—'ସ', 'ତ୍ୟ', ଓ 'ମ୍'। ପ୍ରଥମ ଓ ଶେଷ ଅକ୍ଷର ହେଉଛି ସତ୍ୟ, ମଧ୍ୟରେ ଅଛି ଅସତ୍ୟ; ଏଭଳି ଅସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ସେଉଁଠି ସତ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣିଥାଏ, ସେ କେବେ ଅସତ୍ୟର ଦ୍ୱାରା ଚୁଆଯାଏ ନାହିଁ।
ତଦ୍ଯତ୍ତତ୍ସତ୍ଯମସୌସଆଦିତ୍ଯୋ॥ ଯଏଷଏତସ୍ମିନ୍ମଣ୍ଡଲେ ପୁରୁଷୋ ଯଶ୍ଚାଯଂ ଦକ୍ଷିଣେଽକ୍ଷନ୍ପୁରୁଷଃ ତାଵେତାଵନ୍ଯୋଽନ୍ଯସ୍ମିନ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତୌ; ରଶ୍ମିଭିରେଷୋଽସ୍ମିନ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ, ପ୍ରାଣୈରଯମମୁଷ୍ମିନ୍॥ ସଯଦୋତ୍କ୍ରମିଷ୍ଯନ୍ଭଵତି, ଶୁଦ୍ଧମେଵୈତନ୍ମଣ୍ଡଲଂ ପଶ୍ଯତିଃ ନୈନମେତେରଶ୍ମଯଃ ପ୍ରତ୍ଯାଯନ୍ତି
ଯାହାକୁ ସତ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ସେହି ସୂର୍ଯ୍ୟ। ଏହି ମଣ୍ଡଳରେ ଯିଏ ପୁରୁଷ ଅଛନ୍ତି ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଚକ୍ଷୁରେ ଯିଏ ପୁରୁଷ ଅଛନ୍ତି—ଏହି ଦୁଇଜଣେ ପରସ୍ପରରେ ଭିତିରେ ରହିଛନ୍ତି। ଏଠି ଥିବା ପୁରୁଷ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ସେଠି ଥିବା ପୁରୁଷରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ଏଠି ଥିବା ପୁରୁଷ ପ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା ସେଠି ଥିବା ପୁରୁଷରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି। ଯେବେ କାହାରୋ ପ୍ରାଣ ବାହାରିବାକୁ ଯାଏ, ସେ କେବଳ ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ମଣ୍ଡଳକୁ ଦେଖିଥାଏ; ତାଙ୍କୁ କିରଣମାନେ ପଛକୁ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ।