ତଦେଷଶ୍ଲୋକୋ ଭଵତିଃ ତଦେଵସତ୍ତତ୍ ସହକର୍ମଣୈତି ଲିଙ୍ଗଂ ମନୋ ଯତ୍ର ନିଷକ୍ତମସ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ଯାନ୍ତଂ କର୍ମଣସ୍ ତସ୍ଯ ଯତ୍କିଙ୍ଚେହକରୋତ୍ଯଯଂ ତସ୍ମାଲ୍ ଲୋକାତ୍ପୁନରୈତି ଅସ୍ମୈଲୋକାଯ କର୍ମଣ, ଇତି ନୁକାମଯମାନୋ; ଅଥାକାମଯମାନୋ ଯୋଽକାମୋନିଷ୍କାମ ଆତ୍ମକାମ ଆପ୍ତକାମୋ ଭଵତି ନତସ୍ମାଦ୍ ପ୍ରାଣାଉତ୍କ୍ରାମନ୍ତି ଅତ୍ରୈଵସମଵନୀଯନ୍ତେ . ॥. ବ୍ରହ୍ମୈଵ ସନ୍ବ୍ରହ୍ମାପ୍ଯେତି
ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଅଛି: ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ମନ ଲାଗିଥାଏ, ସେ କର୍ମ ସହିତ ସେଠାକୁ ଯାଉଛି; କର୍ମର ଶେଷ ପରେ ଯାହା କରେ, ସେ ଏହି ଲୋକରୁ ଆଉଥରେ ଏହି ଲୋକକୁ ଫେରିଯାଉଛି। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଅକାମୀ, ଯିଏ କାମ ଛାଡ଼ିଛି, ଯିଏ ଆତ୍ମାରେ କାମ ପୂରଣ କରିଛି, ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ବାହାରିଯାଉନାହିଁ; ସେ ବ୍ରହ୍ମ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମରେ ଲିନ ହୁଏ।
ତଦେଷଶ୍ଲୋକୋ ଭଵତିଃ ଯଦାସର୍ଵେ ପ୍ରମୁଚ୍ଯନ୍ତେ କାମା ଯେଽସ୍ଯ ହୃଦିଶ୍ରିତା ଅଥ ମର୍ତ୍ଯୋଽମୃତୋ ଭଵତ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ବ୍ରହ୍ମ ସମଶ୍ନୁତ ଇତି
ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଅଛି: ଯେତେବେଳେ ହୃଦୟରେ ଥିବା ସମସ୍ତ କାମ ଛାଡ଼ିଯାଉଛି, ତେବେ ମରଣଶୀଳ ଅମର ହୁଏ; ସେ ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ତଦ୍ଯଥାହିନିର୍ଵ୍ଲଯନୀଵଲ୍ମୀକେ ମୃତାପ୍ରତ୍ଯସ୍ତା ଶଯୀତୈଵମେଵେଦଂ ଶରୀରଂ ଶେତେ॥ ଅଥାଯମନସ୍ଥିକୋଽଶରୀରଃ ପ୍ରାଜ୍ଞଆତ୍ମା .\^ ବ୍ରହ୍ମୈଵଲୋକ ଏଵ, ସମ୍ରାଡ୍, ଇତି ହୋଵାଚ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯଃ . ॥. ସୋଽହଂ ଭଗଵତେ ସହସ୍ରାନି ଦଦାମୀତି ହୋଵାଚ ଜନକୋଵୈଦେହଃ
ଯେପରି ଏକ ସାପ ତାର ଚମ୍ ଛାଡ଼ି ଜାମିରେ ପଡ଼ିଥାଏ, ଏହିପରି ଏହି ଶରୀର ପଡ଼ିଥାଏ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଶରୀରବିହୀନ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଆତ୍ମା, ସର୍ବୋଚ୍ଚକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଅମର ହୁଏ, ରାଜା।' ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ। 'ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ହଜାର ଦେଉଛି, ଭଗବନ,' ବୋଲି ଜନକ ବିଦେହ କହିଲେ।
ତଦପ୍ଯ୍ ଏତେଶ୍ଲୋକା ଅଣୁଃ ପନ୍ଥା ଵିତରଃ ପୁରାଣୋ; ମାଁ ସ୍ପୃଷ୍ଟୋଽନୁଵିତ୍ତୋ ମଯୈଵ ତେନ ଧୀରା ଅପିଯନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମଵିଦ ଉତ୍କ୍ରମ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଲୋକମିତୋଵିମୁକ୍ତାଃ
ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଅଛି: ‘ପଥ ଅତି ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଓ ପୁରାତନ; ମୁଁ ଏହିପଥ ଛୁଇଁନାହିଁ, ଚାଲିନାହିଁ। ଏହିପଥରେ, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏଠାରୁ ବାହାରି ଶ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ତସ୍ମିଙ୍ଛୁକ୍ଲମୁତନୀଲମାହୁଃ ପିଙ୍ଗଲଁ ହରିତଂ ଲୋହିତଂ ଚୈ- -ଷପନ୍ଥା ବ୍ରହ୍ମଣା ହାନୁଵିତ୍ତସ୍ ତେନୈତି ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତୈଜସଃ ପୁଣ୍ଯକୃଚ୍ଚ \^
ଏହିପଥରେ କହାଯାଏ, ଧଳା, ନୀଳ, ପିତା, ହରିତ, ଲାଲ; ଏହା ବ୍ରହ୍ମର ପଥ। ଏହିପଥରେ, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ଆଲୋକମୟ ଓ ପୁଣ୍ୟ କର୍ମୀ, ଯାଉଛି।
ଅନ୍ଧଂ ତମଃ ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ଯେଽସମ୍ଭୂତିମ୍ . ଉପାସତେ; ତତୋ ଭୂଯ ଇଵ ତେତମୋ ଯଉ ସମ୍ଭୂତ୍ଯାଁ . ରତାଃ
ଯେମାନେ ଅପରିଚୟତାକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନ୍ଧା ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ଯେମାନେ ପରିଚୟତାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।
ଅସୁର୍ଯା ନାମ ତେଲୋକା ଅନ୍ଧେନ ତମସାଵୃତାସ୍ ତାଁସ୍ ତେପ୍ରେତ୍ଯାପିଗଚ୍ଛତ୍ଯ୍ ଯ୍ ଅଵିଦ୍ଵାଁସୋଽବୁଧାଜନାଃ
‘ଅସୁର୍ୟ’ ନାମକ ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ଧା ଅନ୍ଧକାର ଢାକି ରଖିଛି; ଏହି ଲୋକକୁ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅଜ୍ଞାନୀ ଓ ଅବୁଦ୍ଧିମାନେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।
ତଦେଵସନ୍ତସ୍ ତଦୁ ଭଵାମୋ . ନଚେଦଵେଦୀ ମହତୀ ଵିନଷ୍ଟିର୍ ଯେତଦ୍ଵିଦୁରମୃତାସ୍ ତେଭଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଥେତରେ ଦୁଃଖମେଵୋପଯନ୍ତି
ଏହି ହେବା ସହିତ, ଆମେ ଏହି ହୁଅନ୍ତି। ଯଦି ଏହି ଜାଣିନାହିଁ, ତେବେ ବଡ଼ ହାରା। ଯେମାନେ ଏହି ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଅମର ହୁଅନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ କେବଳ ଦୁଃଖକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଆତ୍ମାନଂ ଚେଦ୍ଵିଜାନୀଯାଦ୍ ଅଯମସ୍ମୀତି ପୁରୁଷଃ କିମିଚ୍ଛନ୍କସ୍ଯ କାମାଯ ଶରୀରମନୁ ସଂଚରେତ୍
ଯଦି କେହି ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ 'ମୁଁ ଏହି' ବୋଲି ଜାଣିଥାଏ, ତେବେ ସେ କଣ ଚାହିଁ, କାହା ପାଇଁ ଏହି ଶରୀରକୁ ଧରି ରହିବ?
ଯସ୍ଯାନୁଵିତ୍ତଃ ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା- -ସ୍ମିନ୍ତ୍ସଂଦେହ୍ଯେଗହନେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ସଵିଶ୍ଵକୃତ୍ ସହିସର୍ଵସ୍ଯ କର୍ତା ତସ୍ଯ ଲୋକଃ, ସଉ ଲୋକଏଵ
ଯାହାର ଜାଗୃତ ଆତ୍ମା ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଅଛି, ଯିଏ ଏହି ଗଢ଼ିଆ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏବଂ କର୍ତ୍ତା, ତାଙ୍କର ଲୋକ ଏହି ଲୋକ; ଏହି ଲୋକ ହିଁ ତାଙ୍କର ଲୋକ।
ଯଦୈତମନୁପଶ୍ଯତି ଅତ୍ମାନଂ ଦେଵମଙ୍ଜସେ- -ଶାନଂ ଭୂତଭଵ୍ଯସ୍ଯ ନତଦା ଵିଚିକିତ୍ସତି \`
ଯେତେବେଳେ କେହି ଆତ୍ମାକୁ ଦେବତା, ସରଳ ଶାସକ, ଭୂତ ଭବିଷ୍ୟତର ଅଧିପତି ଭାବରେ ଦେଖିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରହିନଥାଏ।
ଯସ୍ମିନ୍ପଙ୍ଚ ପଙ୍ଚଜନା ଆକାଶଶ୍ଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତସ୍ ତମେଵମନ୍ଯ ଆତ୍ମାନଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମାମୃତୋଽମୃତଂ
ଯେଉଁ ଆତ୍ମାରେ ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚଜନ ଏବଂ ଆକାଶ ବସିଛି, ସେଇ ଆତ୍ମାକୁ ଏଭଳି ଜାଣିଲେ, ବ୍ରହ୍ମ ଅମୃତ ହୋଇଯାଏ।
ଯସ୍ମାଦର୍ଵାକ୍ସଂଵତ୍ସରୋ ଅହୋଭିଃ ପରିଵର୍ତତେ ତଦ୍ଦେଵାଜ୍ଯୋତିଷାଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ ଆଯୁର୍ହ୍ଯ୍ ଉପାସତେ ଅମୃତଂ
ଯାହାଠୁ ବର୍ଷ ଦିନଗୁଡିକ ସହିତ ଘୂରିଯାଏ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଲୋକର ଆଲୋକ, ଜୀବନ, ଅମୃତ ଭାବରେ ପୂଜନ କରନ୍ତି।
ପ୍ରାଣସ୍ଯ ପ୍ରାଣମୁତଚକ୍ଷୁଷଶ୍ଚକ୍ଷୁର୍ ଉତଶ୍ରୋତ୍ରସ୍ଯ ଶ୍ରୋତ୍ରମନ୍ନସ୍ଯାନ୍ନଂ ମନସୋ ଯେମନୋ ଵିଦୁଃ ତେନିଚିକ୍ଯୁର୍ବ୍ରହ୍ମ ପୁରାଣମଗ୍ର୍ଯଂ 19 ମନସୈଵାପ୍ତଵ୍ଯଂ ନେହନାନାସ୍ତି କିଂ ଚନ
ଶ୍ୱାସର ଶ୍ୱାସ, ଚକ୍ଷୁର ଚକ୍ଷୁ, କାନର କାନ, ଖାଦ୍ୟର ଖାଦ୍ୟ, ମନର ମନ—ଏହି ଜାଣିଥିବା ଲୋକେ ପୁରାତନ, ଆଦି ବ୍ରହ୍ମକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଏହାକୁ କେବଳ ମନରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ। ଏଠାରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ।
ମୃତ୍ଯୋଃ ସମୃତ୍ଯୁମାପ୍ନୋତି ଯଇହନାନେଵ ପଶ୍ଯତି 20 ମନସୈଵାନୁଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ଏତଦପ୍ରମଯଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ଯେଉଁ ଏଠାରେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖିଥାଏ, ସେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହିକୁ କେବଳ ମନରେ ଦେଖିବା ଯୋଗ୍ୟ; ଏହା ଅପରିମାପ୍ୟ ଏବଂ ଅଚଳ।
ଵିରଜଃ ପର ଆକାଶାଦ୍ ଅଜଆତ୍ମାମହାନ୍ଧ୍ରୁଵସ୍ 21 ତମେଵଧୀରୋ ଵିଜ୍ଞାଯ ପ୍ରଜ୍ଞାଂ କୁର୍ଵୀତ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ନାନୁଧ୍ଯାଯାଦ୍ବହୂଙ୍ଛବ୍ଦାନ୍ ଵାଚୋଵିଗ୍ଲାପନଁ ହିତଦ୍ ଇତି
ପବିତ୍ର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଆକାଶଠାରୁ ବଡ଼, ଅଜନ୍ମା, ମହାନ୍, ଅଚଳ—ଏହିକୁ ଜାଣି, ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜ୍ଞାନକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ଉଚିତ, ଅନେକ ଶବ୍ଦରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ମାନ୍ୟକୁ କ୍ଳାନ୍ତ କରେ।
ସଵାଅଯମାତ୍ମା . ; ଯ ଏଷୋଽନ୍ତର୍ହୃଦଯ ଆକାଶଃ ~ ସର୍ଵସ୍ଯ ଵଶୀ ସର୍ଵସ୍ଯେଶାନଃ ସର୍ଵସ୍ଯାଧିପତିଃ ସର୍ଵମିଦଂ ପ୍ରଶାସ୍ତି ଯଦିଦଂ କିଙ୍ଚ . ॥. ସନସାଧୁନା କର୍ମଣା ଭୂଯାନ୍ନୋଏଵାସାଧୁନା କନୀଯାନ୍ . ଏଷଭୂତାଧିପତିର୍ . ଏଷଲୋକେଶ୍ଵରଏଶଲୋକପାଲ . ସସେତୁର୍ଵିଧରଣ ଏଷାଂ ଲୋକାନାମସଂଭେଦାଯ
ଏହି ଆତ୍ମା ହିଁ, ଯେଉଁ ହୃଦୟର ଆକାଶରେ ଅଛି, ସମସ୍ତର ନିୟନ୍ତା, ସମସ୍ତର ଅଧିପତି, ସମସ୍ତର ରକ୍ଷକ, ସମସ୍ତକୁ ଶାସନ କରେ। ଭଲ କାମରେ ସେ ବଡ଼ ହୁଏ, ଖରାପ କାମରେ ସେ ଛୋଟ ହୁଏ। ସେ ଭୂତମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ଲୋକର ଅଧିପତି, ଲୋକର ରକ୍ଷକ, ଏହି ଲୋକଗୁଡିକୁ ଭିନ୍ନ ରଖିବା ପାଇଁ ସେ ପୁଲ।
ତମେତଂ ଵେଦାନୁଵଚନେନ . ଵିଵିଦିଷନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେନ ତପସା ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଯଜ୍ଞେନାନାଶକେନ ଚୈତମ୍ ଏଵଵିଦିତ୍ଵାମୁନିର୍ଭଵତି ଏତମେଵପ୍ରଵ୍ରାଜିନୋ ଲୋକମୀପ୍ସନ୍ତଃ ପ୍ରଵ୍ରଜନ୍ତି
ଏହିକୁ ଜାଣିବାକୁ ଲୋକେ ବେଦ ପାଠ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ତପ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି। ଏହିକୁ ଜାଣିନଥିଲେ, କେହି ମୁନି ହୁଏ; ଏହି ଲୋକକୁ ଚାହିଁଥିବା ପ୍ରବ୍ରାଜକମାନେ ଏହିକୁ ଚାହିଁ ଯାନ୍ତି।
ଏତଦ୍ଧ ସ୍ମ ଵୈତତ୍ପୂର୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମଣାଅନୁଚାନା . ଵିଦ୍ଵାଁସଃ ପ୍ରଜାଂ ନକାମଯନ୍ତେଃ କିଂ ପ୍ରଜଯା କରିଷ୍ଯାମୋ ଯେଷାଂ ନୋଽଯମାତ୍ମାଯମ୍ଲୋକଇତି॥ ତେହ ସ୍ମ ପୁତ୍ରୈଷଣାଯାଶ୍ଚ ଵିତ୍ତୈଷଣାଯାଶ୍ଚ ଲୋକୈଷଣାଯାଶ୍ଚ ଵ୍ଯୁତ୍ଥାଯାଥ ଭିକ୍ଷାଚର୍ଯଂ ଚରନ୍ତି; ଯାହ୍ଯ୍ ଏଵପୁତ୍ରୈଷଣାସାଵିତ୍ତୈଷଣା, ଯାଵିତ୍ତୈଷଣାସାଲୋକୈଷଣୋଭେହ୍ଯ୍ ଏତେଏଷଣେ ଏଵଭଵତଃ
ପୂର୍ବ ଦିନର ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞମାନେ ଏହି ଜାଣି ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ଚାହିନଥିଲେ: 'ଆମେ ଯେଉଁଠାରେ ଆତ୍ମା ଏହି ଲୋକ ହୋଇଯାଇଛି, ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା କଣ କରିବା?' ତେଣୁ ପୁତ୍ର, ଧନ ଏବଂ ଲୋକ ଚାହିବାକୁ ଛାଡି, ଭିକ୍ଷା ଜୀବନ ଚାଲିଥିଲେ। ପୁତ୍ର ଚାହିବା ଧନ ଚାହିବା ଭଳି, ଧନ ଚାହିବା ଲୋକ ଚାହିବା ଭଳି—ଦୁଇଟି ଏହି ଇଚ୍ଛା ହିଁ।
ସଏଷନେତି ନେତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାଗୃହ୍ଯୋ ନହିଗୃହ୍ଯତେ, ଅଶୀର୍ଯୋ ନହିଶୀର୍ଯତେ, ଅସଙ୍ଗୋଽସିତୋ ନସଜ୍ଯତେ ନଵ୍ଯଥତେ .\^ , . ଯ୍ ଅତଃ [+]+[/+]ପାପମକରଵମିତ୍ଯତଃ କଲ୍ଯାଣମକରଵମିତ୍ଯ୍ ଉଭେ-ଉଭେ ହ୍ଯ୍ ଏଷ ଏତେତରତି ଅମୃତଃ ସାଧ୍ଵସାଧୁନୀ . \^॥. ନୈନଂ କୃତାକୃତେ ତପତଃ
ଏହି ଆତ୍ମା—'ନେତି, ନେତି'—ଧରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହାକୁ ଧରିହେବା ଯାଏନାହିଁ; ଭଙ୍ଗ ହୋଇନାହିଁ, ଏହା ଭଙ୍ଗ ହୁଏନାହିଁ; ଲଗି ନାହିଁ, ଏହା ଲଗି ହୁଏନାହିଁ, ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗେନାହିଁ। 'ମୁଁ ପାପ କରିଛି' କିମ୍ବା 'ମୁଁ ଭଲ କରିଛି' ଭାବିଲେ, ଦୁଇଟିକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରେ; ସେ ଅମୃତ, ଭଲ ଓ ଖରାପରୁ ପାରେ। କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଫଳାଏନାହିଁ।
ସଵାଏଷମହାନଜଆତ୍ମାନ୍ନାଦୋଵସୁଦାନଃ॥ ସଯୋହୈଵମେତଂ ମହାନ୍ତମଜମାତ୍ମାନମନ୍ନାଦଂ ଵସୁଦାନଂ ଵେଦ, ଵିନ୍ଦତେ ଵସୁ . ଵିନ୍ଦତେ ଵସୁ,
ଏହି ମହାନ୍, ଅଜନ୍ମା ଆତ୍ମା, ଅନ୍ନ ଭୋକ୍ତା, ଧନ ଦାତା। ଯେଉଁ ଏହି ମହାନ୍, ଅଜନ୍ମା ଆତ୍ମା, ଅନ୍ନ ଭୋକ୍ତା, ଧନ ଦାତାକୁ ଜାଣିଥାଏ, ସେ ଧନ ପାଏ।
ସଵାଏଷମହାନଜଆତ୍ମାଜରୋଽମରୋଽଭଯୋଽମୃତୋ .\^. ବ୍ରହ୍ମାଭଯଂ ଵୈ, ଜନକ, ପ୍ରାପ୍ତୋଽସୀତି ହୋଵାଚ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯଃ .: ସୋଽହଂ ଭଗଵତେ ଵିଦେହାନ୍ଦଦାମି ମାମ୍ଚାପି ସହଦାସ୍ଯାଯେତି . ॥. 5 = 14.7.3 =
ଏହି ମହାନ୍, ଅଜନ୍ମା ଆତ୍ମା, ଅବିନାଶୀ, ଅମୃତ, ଭୟହୀନ। 'ଜନକ, ଆପଣ ଭୟହୀନ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି,' ବୋଲି ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ। 'ଭଗବନ୍, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ବିଦେହ ରାଜ୍ୟ ଦେଉଛି, ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କର ଦାସ ହେବି।'
ଅଥ ହ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯସ୍ଯ ଦ୍ଵେଭାର୍ଯେବଭୂଵତୁର୍ମୈତ୍ରେଯୀ ଚ କାତ୍ଯାଯନୀଚ; ତଯୋର୍ହ ମୈତ୍ରେଯୀ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନୀ ବଭୂଵ, ସ୍ତ୍ରୀପ୍ରଜ୍ଞୈଵତର୍ହି କାତ୍ଯାଯନୀ॥ ସୋଽନ୍ଯଦ୍ଵୃତ୍ତମୁପାକରିଷ୍ଯମାଣ .\^
ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କର ଦୁଇ ଜଣେ ଜୀବନ ସାଥୀ ଥିଲେ—ମୈତ୍ରେୟୀ ଏବଂ କାତ୍ୟାୟନୀ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମୈତ୍ରେୟୀ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ ଚାହୁଁଥିଲେ, କାତ୍ୟାୟନୀ ସାଧାରଣ ବୁଦ୍ଧି ଥିଲେ। ସେ ଅନ୍ୟ ଜୀବନ ଧାରଣ କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ।
ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯୋଃ ମୈତ୍ରେଯୀତି ହୋଵାଚ ପ୍ରଵ୍ରଜିଷ୍ଯନ୍ଵାଅରେଽହମସ୍ମାତ୍ସ୍ଥାନାଦସ୍ମି॥ ହନ୍ତ ତେଽନଯା କତ୍ଯାଯନ୍ଯାନ୍ତଂ କରଵାଣୀତି
ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ, 'ମୈତ୍ରେୟୀ, ମୁଁ ଏହି ଘରକୁ ଛାଡି ପ୍ରବ୍ରାଜନ କରିବାକୁ ଯାଉଛି। ତୁମେ ଏବଂ କାତ୍ୟାୟନୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶେଷ ବିଭାଜନ କରିଦେଇବି।'
ସାହୋଵାଚ ମୈତ୍ରେଯୀଃ ଯନ୍ନୁମ ଇଯଂ, ଭଗୋଃ, ସର୍ଵା ପୃଥିଵୀଵିତ୍ତେନ ପୂର୍ଣାସ୍ଯାତ୍ ସ୍ଯାଂ ନ୍ଵହଂ ତେନାମୃତାହୋ୩ ନେତି॥ ନେତି ହୋଵାଚ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯୋ, ଯଥୈଵୋପକରଣଵତାଂ ଜୀଵିତଂ, ତଥୈଵତେ ଜୀଵିତଁ ସ୍ଯାଦ୍ ଅମୃତତ୍ଵସ୍ଯ ତୁନାଶାସ୍ତି ଵିତ୍ତେନେତି
ମୈତ୍ରେୟୀ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, 'ଭଗବନ୍, ଯଦି ଏହି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଧନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ମୋର ହେଇଯାଏ, ତେବେ ମୁଁ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଅମୃତ ହେବି କି?' ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ, 'ନାହିଁ, ଧନ ରହିଲେ ଜୀବନ ଅଧିକ ହେବ, କିନ୍ତୁ ଧନରେ ଅମୃତତ୍ୱ ମିଳେନାହିଁ।'
ସାହୋଵାଚ ମୈତ୍ରେଯୀଃ ଯେନାହଂ ନାମୃତା ସ୍ଯାଂ, କିମହଂ ତେନ କୁର୍ଯାଂ॥ ଯଦେଵଭଗଵାନ୍ଵେଦ, ତଦେଵମେ ବ୍ରୂହୀତି
ମୈତ୍ରେୟୀ କହିଲେ: ଯଦି ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଅମର ହେବିନାହିଁ, ତେବେ ଏହାର ମୋ ପାଇଁ କଣ ଉପକାର? ଆପଣ ଯେଉଁଠିକି ଜାଣନ୍ତି, ଦୟାକରି ସେଠିକି ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
ସହୋଵାଚ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯଃ ପ୍ରିଯା . ଖଲୁ ନୋ ଭଵତୀ ସତୀ, ପ୍ରିଯମଵୃତଦ୍ \^ ଧନ୍ତ ଖଲୁ ଭଵତି, ତେଽହଂ ତଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି, ଵ୍ଯାଖ୍ଯାମି ତେ; ଵାଚଂ ତୁମେ ନିଦିଧ୍ଯାସସ୍ଵେତି .: ଏତଦ୍ଵ୍ଯାଖ୍ଯାସ୍ଯାମି ତେ; \` ବ୍ରଵିତୁ ଭଗଵାନିତି .
ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ: ତୁମେ ଆମ ପାଇଁ ବହୁତ ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ପ୍ରିୟ କଥା କହୁଛ। ତେଣୁ ମୁଁ ଏହାକୁ ତୁମକୁ ବୁଝେଇଦେବି, ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଦେବି; ମୋ କଥାକୁ ଭଲରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଖ। ମୁଁ ଏହାକୁ ତୁମକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହିଦେବି।
ତଦେତଦୃଚାଭ୍ଯୁକ୍ତମ୍ ଏଷନିତ୍ଯୋ ମହିମାବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ନକର୍ମଣା ଵର୍ଧତେ ନୋକନୀଯାନ୍॥ ତସ୍ଯୈଵସ୍ଯାତ୍ପଦଵିତ୍ତଂ ଵିଦିତ୍ଵା ନକର୍ମଣା ଲିପ୍ଯତେ ପାପକେନେତି॥ ତସ୍ମାଦେଵଂଵିଚ୍ଛାନ୍ତୋଦାନ୍ତଉପରତସ୍ ତିତିକ୍ଷୁଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାଵିତ୍ତୋ ଭୂତ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଏଵାତ୍ମାନଂ ପଶ୍ଯେତ୍! ସର୍ଵମାତ୍ମାନଂ ପଶ୍ଯତି, ସର୍ଵୋଽଅସ୍ଯାତ୍ମାଭଵତି ସର୍ଵସ୍ଯାତ୍ମାଭଵତି . ॥., . ସର୍ଵଂ ପାପ୍ମାନଂ ତରତି, ନୈନଂ ପାପ୍ମାତପତି, ସର୍ଵଂ ପାପ୍ମାନଂ ତପତି, ଵିପାପୋଵିରଜୋଵିଜିଘତ୍ସୋଽପିପସୋ . , ॥ ବ୍ରାହ୍ମଣୋଭଵତି, ଯଏଵଂ ଵେଦ . ॥., . , ସମ୍ରାଡ୍, ଏନଂ ପ୍ରାପ୍ତୋଽସୀତି ହୋଵାଚ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯଃ॥ .
ଏହି ରୁଚିରେ କହାଯାଇଛି: 'ଏହି ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞର ନିତ୍ୟ ମହିମା; କାର୍ଯ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏନାହିଁ, କମି ଯାଏନାହିଁ।' ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିଲେ, ପାପ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ। ତେଣୁ ଏଭଳି ଜାଣିଥିବା, ଶାନ୍ତ, ଦମିତ, ନିବୃତ, ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ, ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍ ହୋଇ, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମାରେ ଦେଖିବା ଉଚିତ। ସେ ସମସ୍ତକୁ ଆତ୍ମା ଭାବରେ ଦେଖେ, ସମସ୍ତ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମା ହୁଏ। ସେ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରେ, ପାପ ତାଙ୍କୁ ଦହେନାହିଁ, ସେ ପାପକୁ ଦହେ। ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ, ପବିତ୍ର, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପିପାସାରୁ ମୁକ୍ତ—ଏଭଳି ଜାଣିଲେ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞ ହୁଏ। 'ରାଜା, ଆପଣ ଏହିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି,' ବୋଲି ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ।
ସହୋଵାଚ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯୋ . ନଵାଅରେ ପତ୍ଯୁଃ କାମାଯ ପତିଃ ପ୍ରିଯୋଭଵତି ଆତ୍ମନସ୍ ତୁକାମାଯ ପତିଃ ପ୍ରିଯୋଭଵତି; ନଵାଅରେ ଜାଯାଯୈ କାମାଯ ଜାଯାପ୍ରିଯାଭଵତି ଆତ୍ମନସ୍ ତୁକାମାଯ ଜାଯାପ୍ରିଯାଭଵତି; ନଵାଅରେ ପୁତ୍ରାଣାଂ କାମାଯ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରିଯାଭଵନ୍ତି ଆତ୍ମନସ୍ ତୁକାମାଯ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରିଯାଭଵନ୍ତି; ନଵାଅରେ ଵିତ୍ତସ୍ଯ କାମାଯ ଵିତ୍ତଂ ପ୍ରିଯଂ ଭଵତି ଆତ୍ମନସ୍ ତୁକାମାଯ ଵିତ୍ତଂ ପ୍ରିଯଂ ଭଵତି; ନଵାଅରେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ କାମାଯ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରିଯଂ ଭଵତି ଆତ୍ମନସ୍ ତୁକାମାଯ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରିଯଂ ଭଵତି; ନଵାଅରେ କ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ କାମାଯ କ୍ଷତ୍ରଂ ପ୍ରିଯଂ ଭଵତି ଆତ୍ମନସ୍ ତୁକାମାଯ କ୍ଷତ୍ରଂ ପ୍ରିଯଂ ଭଵତି; ନଵାଅରେ ଲୋକାନାଂ କାମାଯ ଲୋକାଃ ପ୍ରିଯାଭଵନ୍ତି ଆତ୍ମନସ୍ ତୁକାମାଯ ଲୋକାଃ ପ୍ରିଯାଭଵନ୍ତି; ନଵାଅରେ ଦେଵାନାଂ କାମାଯ ଦେଵାଃ ପ୍ରିଯାଭଵନ୍ତି ଆତ୍ମନସ୍ ତୁକାମାଯ ଦେଵାଃ ପ୍ରିଯାଭଵନ୍ତି; ନଵାଅରେ ଭୂତାନାଂ କାମାଯ ଭୂତାନି ପ୍ରିଯାଣି ଭଵନ୍ତି ଆତ୍ମନସ୍ ତୁକାମାଯ ଭୂତାନି ପ୍ରିଯାଣି ଭଵନ୍ତି; ନଵାଅରେ ସର୍ଵସ୍ଯ କାମାଯ ସର୍ଵଂ ପ୍ରିଯଂ ଭଵତି ଆତ୍ମନସ୍ ତୁକାମାଯ ସର୍ଵଂ ପ୍ରିଯଂ ଭଵତି ଆତ୍ମାଵାଅରେ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଃ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯୋ ମନ୍ତଵ୍ଯୋ ନିଦିଧ୍ଯାସିତଵ୍ଯୋ, ମୈତ୍ରେଯି ଆତ୍ମନୋ ଵାଅରେ ଦର୍ଶନେନ ଶ୍ରଵଣେନ ମତ୍ଯାଵିଜ୍ଞାନେନେଦଁ ସର୍ଵଂ ଵିଦିତମ୍
ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ: ପତି ପ୍ରିୟ ହୁଏନି ପତିର ଲାଗି, ଆପଣ ଆତ୍ମାର ଲାଗି ପତି ପ୍ରିୟ ହୁଏ। ଜନାଣୀ ପ୍ରିୟ ହୁଏନି ଜନାଣୀର ଲାଗି, ଆତ୍ମାର ଲାଗି ଜନାଣୀ ପ୍ରିୟ ହୁଏ। ପୁଅ ପ୍ରିୟ ହୁଏନି ପୁଅର ଲାଗି, ଆତ୍ମାର ଲାଗି ପୁଅ ପ୍ରିୟ ହୁଏ। ଧନ ପ୍ରିୟ ହୁଏନି ଧନର ଲାଗି, ଆତ୍ମାର ଲାଗି ଧନ ପ୍ରିୟ ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରିୟ ହୁଏନି ବ୍ରହ୍ମର ଲାଗି, ଆତ୍ମାର ଲାଗି ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରିୟ ହୁଏ। କ୍ଷତ୍ର ପ୍ରିୟ ହୁଏନି କ୍ଷତ୍ରର ଲାଗି, ଆତ୍ମାର ଲାଗି କ୍ଷତ୍ର ପ୍ରିୟ ହୁଏ। ଲୋକ ପ୍ରିୟ ହୁଏନି ଲୋକର ଲାଗି, ଆତ୍ମାର ଲାଗି ଲୋକ ପ୍ରିୟ ହୁଏ। ଦେବତା ପ୍ରିୟ ହୁଏନି ଦେବତାର ଲାଗି, ଆତ୍ମାର ଲାଗି ଦେବତା ପ୍ରିୟ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଜୀବ ପ୍ରିୟ ହୁଏନି ଜୀବର ଲାଗି, ଆତ୍ମାର ଲାଗି ସମସ୍ତ ଜୀବ ପ୍ରିୟ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ପ୍ରିୟ ହୁଏନି ସମସ୍ତର ଲାଗି, ଆତ୍ମାର ଲାଗି ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟ ହୁଏ। ଏହିପରି, ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖିବା, ଶୁଣିବା, ଚିନ୍ତିବା ଓ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, ମୈତ୍ରେୟୀ। ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖିଲେ, ଶୁଣିଲେ, ଭାବିଲେ ଓ ଜାଣିଲେ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଜଣାଯାଏ।
ବ୍ରହ୍ମ ତଂ ପରାଦାଦ୍ ଯୋଽନ୍ଯତ୍ରାତ୍ମନୋ ଵେଦାନ୍ଵେଦ; ଵେଦାସ୍ ତଂ ପରାଦୁଃ ଯୋଽନ୍ଯତ୍ରାତ୍ମନୋ ଵେଦାନ୍ଵେଦ; ଯଜ୍ଞାସ୍ ତଂ ପରାଦୁଃ ଯୋଽନ୍ଯତ୍ରାତ୍ମନୋ ଯଜ୍ଞାନ୍ଵେଦ .: ଯୋଽନ୍ଯତ୍ରାତ୍ମନୋ ବ୍ରହ୍ମ ଵେଦ; କ୍ଷତ୍ରଂ ତଂ ପରାଦାଦ୍ ଯୋଽନ୍ଯତ୍ରାତ୍ମନଃ କ୍ଷତ୍ରଂ ଵେଦ; ଲୋକାସ୍ ତଂ ପରାଦୁଃ ଯୋଽନ୍ଯତ୍ରାତ୍ମନୋ ଲୋକାନ୍ଵେଦ; ଦେଵାସ୍ ତଂ ପରାଦୁଃ ଯୋଽନ୍ଯତ୍ରାତ୍ମନୋ ଦେଵାନ୍ଵେଦ; ଵେଦାସ୍ ତଂ ପରାଦୁଃ . ଭୂତାନି ତଂ ପରାଦୁଃ ଯୋଽନ୍ଯତ୍ରାତ୍ମନୋ ଭୂତାନି ଵେଦ; ସର୍ଵଂ ତଂ ପରାଦାଦ୍ ଯୋଽନ୍ଯତ୍ରାତ୍ମନଃ ସର୍ଵଂ ଵେଦ; ଇଦଂ ବ୍ରହ୍ମେଦଂ କ୍ଷତ୍ରମିମେଲୋକାଇମେଦେଵାଇମେଵେଦା ଇମାନି ଭୂତାନୀଦଁ ସର୍ଵଂ ଯଦଯମାତ୍ମା
ଯିଏ ଆତ୍ମାକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ଭ୍ରମାକୁ ଜାଣେ, ସେଠାରୁ ଭ୍ରମା ଦୂରେଇଯାଏ; ଯିଏ ଆତ୍ମାକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ବେଦକୁ ଜାଣେ, ସେଠାରୁ ବେଦ ଦୂରେଇଯାଏ; ଯିଏ ଆତ୍ମାକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ଯଜ୍ଞକୁ ଜାଣେ, ସେଠାରୁ ଯଜ୍ଞ ଦୂରେଇଯାଏ; ଯିଏ ଆତ୍ମାକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି କ୍ଷତ୍ରକୁ ଜାଣେ, ସେଠାରୁ କ୍ଷତ୍ର ଦୂରେଇଯାଏ; ଯିଏ ଆତ୍ମାକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ଲୋକକୁ ଜାଣେ, ସେଠାରୁ ଲୋକ ଦୂରେଇଯାଏ; ଯିଏ ଆତ୍ମାକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେବତାକୁ ଜାଣେ, ସେଠାରୁ ଦେବତା ଦୂରେଇଯାଏ; ଯିଏ ଆତ୍ମାକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ଭୂତକୁ ଜାଣେ, ସେଠାରୁ ଭୂତ ଦୂରେଇଯାଏ; ଯିଏ ଆତ୍ମାକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ସବୁକୁ ଜାଣେ, ସେଠାରୁ ସବୁ ଦୂରେଇଯାଏ। ଏହି ଭ୍ରମା, ଏହି କ୍ଷତ୍ର, ଏହି ଲୋକ, ଏହି ଦେବତା, ଏହି ବେଦ, ଏହି ଭୂତ, ଏହି ସବୁ—ଯାହା କି ଏହି ଆତ୍ମା।