ତଦ୍ଯଥା ରାଜାନମାଯନ୍ତମୁଗ୍ରାଃ ପ୍ରତ୍ଯେନସଃ ସୂତଗ୍ରାମଣ୍ଯୋଽନ୍ନୈଃ ପାନୈରଵସଥୈଃ ପ୍ରତିକଲ୍ପନ୍ତେଃ ଅଯମାଯାତ୍ଯଯମାଗଚ୍ଛତୀତି ଏଵଁ ହୈଵଂଵିଦଁ ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ପ୍ରତିକଲ୍ପନ୍ତଃ ଇଦଂ ବ୍ରହ୍ମାଯାତୀଦମାଗଚ୍ଛତୀତି
ଯେପରି ଏକ ରାଜା ଆସିବାକୁ ଯାଉଛି, ତେବେ ତାଙ୍କ ଦାଣ୍ଡିଆ ଅଧିକାରୀ, ରଥଚାଳକ, ଗ୍ରାମ ମୁଖିଆ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଖାଦ୍ୟ, ପାନ, ଓ ରହିବା ଜଗା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି, ‘ସେ ଆସୁଛି, ସେ ଆସିବାକୁ ଯାଉଛି’ ବୋଲି କହନ୍ତି; ଏହିପରି ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ‘ଏହି ବ୍ରହ୍ମ ଆସୁଛି, ଏହି ବ୍ରହ୍ମ ଆସିବାକୁ ଯାଉଛି’ ବୋଲି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅନ୍ତି।
ତଦ୍ଯଥା ରାଜାନଂ ପ୍ରଯିଯାସନ୍ତମୁଗ୍ରାଃ ପ୍ରତ୍ଯେନସଃ ସୂତଗ୍ରାମଣ୍ଯଉପସମାଯନ୍ତ୍ଯ୍ . ଏଵମ୍ହୈଵଂଵିଦଂ ସର୍ଵେ ପ୍ରାଣାଉପସମାଯନ୍ତି ଯତ୍ରୈତଦୂର୍ଧ୍ଵୋଚ୍ଛ୍ଵାସୀଭଵତି॥ 4 = 14.7.2 =
ଯେପରି ଏକ ରାଜା ଚାଲିଯିବାକୁ ଯାଉଛି, ତେବେ ଦାଣ୍ଡିଆ ଅଧିକାରୀ, ରଥଚାଳକ ଓ ଗ୍ରାମ ମୁଖିଆ ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏହିପରି ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ଉପରକୁ ଶ୍ୱାସ ନେବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣ ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି।
ସଯତ୍ରାଯମ୍ଶାରିରଂ . ଆତ୍ମାବଲ୍ଯଂ ନୀତ୍ଯ ସଂମୋହମିଵ ନ୍ଯେତି ଅଥୈନମେତେପ୍ରାଣାଅଭିସମାଯନ୍ତି; ସଏତାସ୍ ତେଜୋମାତ୍ରାଃ ସମଭ୍ଯାଦଦାନୋ ହୃଦଯମେଵାନ୍ଵଵକ୍ରାମତି
ଯେତେବେଳେ ଏହି ଆତ୍ମା ଶରୀରରୁ ଶକ୍ତି ଉପସାରଣ କରେ, ଜଣେ ଅଚେତନ ହେବା ପରି, ସେତେବେଳେ ପ୍ରାଣମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି; ଆତ୍ମା ତାଙ୍କ ଆଲୋକର ଅଂଶ ନେଇ, ହୃଦୟ ଦିଗରେ ଗମନ କରେ।
ସଯତ୍ରୈଷଚାକ୍ଷୁଷଃ ପୁରୁଷଃ ପରାଙ୍ ପର୍ଯାଵର୍ତତେ, ଅଥାରୂପଜ୍ଞୋ ଭଵତି
ଯେତେବେଳେ ଚକ୍ଷୁରେ ବସିଥିବା ପୁରୁଷ ଦୃଷ୍ଟି ଦୂରକୁ ନେଇଯାଉଛି, ତେବେ ସେ ଆକୃତି ଦେଖିପାରେନାହିଁ।
ଏକୀଭଵତି ନପଶ୍ଯତୀତ୍ଯ୍ ଆହୁଃ ଏକୀଭଵତି ନଜିଘ୍ରତୀତ୍ଯ୍ ଆହୁଃ ଏକୀଭଵତି ନରସଯତୀତ୍ଯ୍ ଆହୁଃ ଏକୀଭଵତି ନଵଦତୀତ୍ଯ୍ ଆହୁଃ ଏକୀଭଵତି ନଶୃଣୋତୀତ୍ଯ୍ ଆହୁଃ ଏକୀଭଵତି ନମନୁତ ଇତ୍ଯ୍ ଆହୁଃ ଏକୀଭଵତି ନସ୍ପୃଶତୀତ୍ଯ୍ ଆହୁଃ ଏକୀଭଵତି ନଵିଜାନାତୀତ୍ଯ୍ ଆହୁଃ
ତସ୍ଯ ହୈତସ୍ଯ ହୃଦଯସ୍ଯାଗ୍ରଂ ପ୍ରଦ୍ଯୋତତେ; ତେନ ପ୍ରଦ୍ଯୋତେନୈଷଆତ୍ମାନିଷ୍କ୍ରାମତି, ଚକ୍ଷୁଷ୍ଟୋଵା ମୂର୍ଧ୍ନୋଵାନ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଵା ଶରୀରଦେଶେଭ୍ଯଃ॥ ତମୁତ୍କ୍ରାମନ୍ତଂ ପ୍ରାଣୋଽନୂତ୍କ୍ରାମତି, ପ୍ରାଣମନୂତ୍କ୍ରାମନ୍ତଁ ସର୍ଵେ ପ୍ରାଣାଅନୂତ୍କ୍ରାମନ୍ତି॥ ସଂଜାନଂ ଏଵାନ୍ଵଵକ୍ରାମତି, ସଏଷଜ୍ଞଃ ସଵିଜ୍ଞାନୋ ଭଵତି ତଂ ଵିଦ୍ଯାକର୍ମଣୀ ସମନ୍ଵାରଭେତେ ପୂର୍ଵପ୍ରଜ୍ଞାଚ
ତାଙ୍କ ହୃଦୟର ଟିପ୍ ଆଲୋକିତ ହୁଏ; ଏହି ଆଲୋକରେ ଆତ୍ମା ଚକ୍ଷୁ, ମୁଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଶରୀର ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ବାହାରିଯାଉଛି। ଆତ୍ମା ବାହାରିବାବେଳେ ପ୍ରାଣ ଅନୁସରଣ କରେ; ପ୍ରାଣ ବାହାରିଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣମାନେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ସେ ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଯାଉଛି, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବିବେକୀ ହୁଏ। ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମ, ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ।
ତଦ୍ଯଥା ତୃଣଜଲାଯୁକାତୃଣସ୍ଯାନ୍ତଂ ଗତ୍ଵାତ୍ମନଂ ଉପସଁହରତି ଏଵମେଵାଯମ୍ପୁରୁଷ ଇଦଂ ଶରୀରଂ ନିହତ୍ଯାଵିଦ୍ଯାଂ ଗମଯିତ୍ଵାତ୍ମନଂ ଉପସଁହରତି
ଯେପରି ଏକ ଜଳାୟୁକା ଘାସର ଶେଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ନିଜକୁ ଏକତ୍ରିତ କରେ, ଏହିପରି ଏହି ପୁରୁଷ ଶରୀର ଛାଡ଼ି ଅଜ୍ଞାନ ଦୂର କରି ନିଜକୁ ଏକତ୍ରିତ କରେ।
ତଦ୍ଯଥା ପେଶସ୍କାରୀପେଶସୋ ମାତ୍ରାମପାଦାଯାନ୍ଯନ୍ ନଵତରଂ କଲ୍ଯାଣତରଁ ରୂପଂ ତନୁତ, ଏଵମେଵାଯମ୍ପୁରୁଷ ଇଦଂ ଶରୀରଂ ନିହତ୍ଯାଵିଦ୍ଯାଂ ଗମଯିତ୍ଵାନ୍ଯନ୍ନଵତରଂ କଲ୍ଯାଣତରଁ ରୂପଂ ତନୁତେ ପିତ୍ର୍ଯଂ ଵା ଗାନ୍ଧର୍ଵଂ ଵା ବ୍ରାହ୍ମଂ ଵା ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ଵା ଦୈଵଂ ଵାନ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଵା ଭୂତେଭ୍ଯଃ
ଯେପରି ଏକ ସୁନାରି ସୁନା ନେଇ ନୂତନ ଓ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର ଆକୃତି ତିଆରି କରେ, ଏହିପରି ଏହି ପୁରୁଷ ଶରୀର ଛାଡ଼ି ଅଜ୍ଞାନ ଦୂର କରି ନୂତନ ଓ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର ଆକୃତି ନିଜ ପାଇଁ ତିଆରି କରେ—ପିତୃ, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ବ୍ରାହ୍ମ, ପ୍ରଜାପତି, ଦେବତା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଭୂତମାନଙ୍କ ଆକୃତି।
ସଵାଅଯମାତ୍ମାବ୍ରହ୍ମ ଵିଜ୍ଞାନମଯୋ ମନୋମଯୋ ଵାଙ୍ମଯଃ . ପ୍ରାଣମଯଶ୍ଚକ୍ଷୁର୍ମଯଃ ଶ୍ରୋତ୍ରମଯ ଆକାଶମଯୋ ଵାଯୁମଯସ୍ ତେଜୋମଯ ଆପୋମଯଃ ପୃଥିଵୀମଯଃ କ୍ରୋଧମଯୋଽକ୍ରୋଧମଯୋ ହର୍ଷମଯୋଽହର୍ଷମଯଃ \^ . . . ଧର୍ମମଯୋଽଧର୍ମମଯଃ ସର୍ଵମଯଃ॥ ତଦ୍ଯଦେଦଂମଯୋ ଅଦୋମଯ ଇତି ଯଥାକାରୀଯଥାଚାରୀତଥା ଭଵତି॥ ସାଧୁକାରୀସାଧୁର୍ଭଵତି, ପାପକାରୀପାପୋଭଵତି, ପୁଣ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଯେନ କର୍ମଣା ଭଵତି ପାପଃ ପାପେନ
ଅଥୋ ଖଲ୍ଵାହୁଃ କାମମଯ ଏଵାଯଂ ପୁରୁଷ ଇତି; ସଯଥାକାମୋ ଭଵତି, ତଥାକ୍ରତୁର୍ ଭଵତି; ଯଥାକ୍ରତୁର୍ ଭଵତି, ତତ୍କର୍ମ କୁରୁତେ; ଯତ୍କର୍ମ କୁରୁତେ ତଦଭିସଂପଦ୍ଯତେ
ମନେ କହନ୍ତି, ‘ଏହି ପୁରୁଷ କାମରେ ଗଠିତ।’ ଯେପରି ତାଙ୍କ କାମ ଅଛି, ସେପରି ତାଙ୍କ ଚେଷ୍ଟା ହୁଏ; ଯେପରି ଚେଷ୍ଟା ହୁଏ, ସେପରି କାମ କରେ; ଯାହା କାମ କରେ, ସେ ତାହା ପାଉଥାଏ।
ତଦେଷଶ୍ଲୋକୋ ଭଵତିଃ ତଦେଵସତ୍ତତ୍ ସହକର୍ମଣୈତି ଲିଙ୍ଗଂ ମନୋ ଯତ୍ର ନିଷକ୍ତମସ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ଯାନ୍ତଂ କର୍ମଣସ୍ ତସ୍ଯ ଯତ୍କିଙ୍ଚେହକରୋତ୍ଯଯଂ ତସ୍ମାଲ୍ ଲୋକାତ୍ପୁନରୈତି ଅସ୍ମୈଲୋକାଯ କର୍ମଣ, ଇତି ନୁକାମଯମାନୋ; ଅଥାକାମଯମାନୋ ଯୋଽକାମୋନିଷ୍କାମ ଆତ୍ମକାମ ଆପ୍ତକାମୋ ଭଵତି ନତସ୍ମାଦ୍ ପ୍ରାଣାଉତ୍କ୍ରାମନ୍ତି ଅତ୍ରୈଵସମଵନୀଯନ୍ତେ . ॥. ବ୍ରହ୍ମୈଵ ସନ୍ବ୍ରହ୍ମାପ୍ଯେତି
ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଅଛି: ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ମନ ଲାଗିଥାଏ, ସେ କର୍ମ ସହିତ ସେଠାକୁ ଯାଉଛି; କର୍ମର ଶେଷ ପରେ ଯାହା କରେ, ସେ ଏହି ଲୋକରୁ ଆଉଥରେ ଏହି ଲୋକକୁ ଫେରିଯାଉଛି। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଅକାମୀ, ଯିଏ କାମ ଛାଡ଼ିଛି, ଯିଏ ଆତ୍ମାରେ କାମ ପୂରଣ କରିଛି, ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ବାହାରିଯାଉନାହିଁ; ସେ ବ୍ରହ୍ମ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମରେ ଲିନ ହୁଏ।
ତଦେଷଶ୍ଲୋକୋ ଭଵତିଃ ଯଦାସର୍ଵେ ପ୍ରମୁଚ୍ଯନ୍ତେ କାମା ଯେଽସ୍ଯ ହୃଦିଶ୍ରିତା ଅଥ ମର୍ତ୍ଯୋଽମୃତୋ ଭଵତ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ବ୍ରହ୍ମ ସମଶ୍ନୁତ ଇତି
ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଅଛି: ଯେତେବେଳେ ହୃଦୟରେ ଥିବା ସମସ୍ତ କାମ ଛାଡ଼ିଯାଉଛି, ତେବେ ମରଣଶୀଳ ଅମର ହୁଏ; ସେ ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ତଦ୍ଯଥାହିନିର୍ଵ୍ଲଯନୀଵଲ୍ମୀକେ ମୃତାପ୍ରତ୍ଯସ୍ତା ଶଯୀତୈଵମେଵେଦଂ ଶରୀରଂ ଶେତେ॥ ଅଥାଯମନସ୍ଥିକୋଽଶରୀରଃ ପ୍ରାଜ୍ଞଆତ୍ମା .\^ ବ୍ରହ୍ମୈଵଲୋକ ଏଵ, ସମ୍ରାଡ୍, ଇତି ହୋଵାଚ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯଃ . ॥. ସୋଽହଂ ଭଗଵତେ ସହସ୍ରାନି ଦଦାମୀତି ହୋଵାଚ ଜନକୋଵୈଦେହଃ
ଯେପରି ଏକ ସାପ ତାର ଚମ୍ ଛାଡ଼ି ଜାମିରେ ପଡ଼ିଥାଏ, ଏହିପରି ଏହି ଶରୀର ପଡ଼ିଥାଏ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଶରୀରବିହୀନ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଆତ୍ମା, ସର୍ବୋଚ୍ଚକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଅମର ହୁଏ, ରାଜା।' ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ। 'ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ହଜାର ଦେଉଛି, ଭଗବନ,' ବୋଲି ଜନକ ବିଦେହ କହିଲେ।
ତଦପ୍ଯ୍ ଏତେଶ୍ଲୋକା ଅଣୁଃ ପନ୍ଥା ଵିତରଃ ପୁରାଣୋ; ମାଁ ସ୍ପୃଷ୍ଟୋଽନୁଵିତ୍ତୋ ମଯୈଵ ତେନ ଧୀରା ଅପିଯନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମଵିଦ ଉତ୍କ୍ରମ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଲୋକମିତୋଵିମୁକ୍ତାଃ
ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଅଛି: ‘ପଥ ଅତି ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଓ ପୁରାତନ; ମୁଁ ଏହିପଥ ଛୁଇଁନାହିଁ, ଚାଲିନାହିଁ। ଏହିପଥରେ, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏଠାରୁ ବାହାରି ଶ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ତସ୍ମିଙ୍ଛୁକ୍ଲମୁତନୀଲମାହୁଃ ପିଙ୍ଗଲଁ ହରିତଂ ଲୋହିତଂ ଚୈ- -ଷପନ୍ଥା ବ୍ରହ୍ମଣା ହାନୁଵିତ୍ତସ୍ ତେନୈତି ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତୈଜସଃ ପୁଣ୍ଯକୃଚ୍ଚ \^
ଏହିପଥରେ କହାଯାଏ, ଧଳା, ନୀଳ, ପିତା, ହରିତ, ଲାଲ; ଏହା ବ୍ରହ୍ମର ପଥ। ଏହିପଥରେ, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ଆଲୋକମୟ ଓ ପୁଣ୍ୟ କର୍ମୀ, ଯାଉଛି।
ଅନ୍ଧଂ ତମଃ ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ଯେଽସମ୍ଭୂତିମ୍ . ଉପାସତେ; ତତୋ ଭୂଯ ଇଵ ତେତମୋ ଯଉ ସମ୍ଭୂତ୍ଯାଁ . ରତାଃ
ଯେମାନେ ଅପରିଚୟତାକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନ୍ଧା ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ଯେମାନେ ପରିଚୟତାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।
ଅସୁର୍ଯା ନାମ ତେଲୋକା ଅନ୍ଧେନ ତମସାଵୃତାସ୍ ତାଁସ୍ ତେପ୍ରେତ୍ଯାପିଗଚ୍ଛତ୍ଯ୍ ଯ୍ ଅଵିଦ୍ଵାଁସୋଽବୁଧାଜନାଃ
‘ଅସୁର୍ୟ’ ନାମକ ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ଧା ଅନ୍ଧକାର ଢାକି ରଖିଛି; ଏହି ଲୋକକୁ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅଜ୍ଞାନୀ ଓ ଅବୁଦ୍ଧିମାନେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।
ତଦେଵସନ୍ତସ୍ ତଦୁ ଭଵାମୋ . ନଚେଦଵେଦୀ ମହତୀ ଵିନଷ୍ଟିର୍ ଯେତଦ୍ଵିଦୁରମୃତାସ୍ ତେଭଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଥେତରେ ଦୁଃଖମେଵୋପଯନ୍ତି
ଏହି ହେବା ସହିତ, ଆମେ ଏହି ହୁଅନ୍ତି। ଯଦି ଏହି ଜାଣିନାହିଁ, ତେବେ ବଡ଼ ହାରା। ଯେମାନେ ଏହି ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଅମର ହୁଅନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ କେବଳ ଦୁଃଖକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଆତ୍ମାନଂ ଚେଦ୍ଵିଜାନୀଯାଦ୍ ଅଯମସ୍ମୀତି ପୁରୁଷଃ କିମିଚ୍ଛନ୍କସ୍ଯ କାମାଯ ଶରୀରମନୁ ସଂଚରେତ୍
ଯଦି କେହି ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ 'ମୁଁ ଏହି' ବୋଲି ଜାଣିଥାଏ, ତେବେ ସେ କଣ ଚାହିଁ, କାହା ପାଇଁ ଏହି ଶରୀରକୁ ଧରି ରହିବ?
ଯସ୍ଯାନୁଵିତ୍ତଃ ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା- -ସ୍ମିନ୍ତ୍ସଂଦେହ୍ଯେଗହନେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ସଵିଶ୍ଵକୃତ୍ ସହିସର୍ଵସ୍ଯ କର୍ତା ତସ୍ଯ ଲୋକଃ, ସଉ ଲୋକଏଵ
ଯାହାର ଜାଗୃତ ଆତ୍ମା ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଅଛି, ଯିଏ ଏହି ଗଢ଼ିଆ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏବଂ କର୍ତ୍ତା, ତାଙ୍କର ଲୋକ ଏହି ଲୋକ; ଏହି ଲୋକ ହିଁ ତାଙ୍କର ଲୋକ।
ଯଦୈତମନୁପଶ୍ଯତି ଅତ୍ମାନଂ ଦେଵମଙ୍ଜସେ- -ଶାନଂ ଭୂତଭଵ୍ଯସ୍ଯ ନତଦା ଵିଚିକିତ୍ସତି \`
ଯେତେବେଳେ କେହି ଆତ୍ମାକୁ ଦେବତା, ସରଳ ଶାସକ, ଭୂତ ଭବିଷ୍ୟତର ଅଧିପତି ଭାବରେ ଦେଖିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରହିନଥାଏ।
ଯସ୍ମିନ୍ପଙ୍ଚ ପଙ୍ଚଜନା ଆକାଶଶ୍ଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତସ୍ ତମେଵମନ୍ଯ ଆତ୍ମାନଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମାମୃତୋଽମୃତଂ
ଯେଉଁ ଆତ୍ମାରେ ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚଜନ ଏବଂ ଆକାଶ ବସିଛି, ସେଇ ଆତ୍ମାକୁ ଏଭଳି ଜାଣିଲେ, ବ୍ରହ୍ମ ଅମୃତ ହୋଇଯାଏ।
ଯସ୍ମାଦର୍ଵାକ୍ସଂଵତ୍ସରୋ ଅହୋଭିଃ ପରିଵର୍ତତେ ତଦ୍ଦେଵାଜ୍ଯୋତିଷାଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ ଆଯୁର୍ହ୍ଯ୍ ଉପାସତେ ଅମୃତଂ
ଯାହାଠୁ ବର୍ଷ ଦିନଗୁଡିକ ସହିତ ଘୂରିଯାଏ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଲୋକର ଆଲୋକ, ଜୀବନ, ଅମୃତ ଭାବରେ ପୂଜନ କରନ୍ତି।
ପ୍ରାଣସ୍ଯ ପ୍ରାଣମୁତଚକ୍ଷୁଷଶ୍ଚକ୍ଷୁର୍ ଉତଶ୍ରୋତ୍ରସ୍ଯ ଶ୍ରୋତ୍ରମନ୍ନସ୍ଯାନ୍ନଂ ମନସୋ ଯେମନୋ ଵିଦୁଃ ତେନିଚିକ୍ଯୁର୍ବ୍ରହ୍ମ ପୁରାଣମଗ୍ର୍ଯଂ 19 ମନସୈଵାପ୍ତଵ୍ଯଂ ନେହନାନାସ୍ତି କିଂ ଚନ
ଶ୍ୱାସର ଶ୍ୱାସ, ଚକ୍ଷୁର ଚକ୍ଷୁ, କାନର କାନ, ଖାଦ୍ୟର ଖାଦ୍ୟ, ମନର ମନ—ଏହି ଜାଣିଥିବା ଲୋକେ ପୁରାତନ, ଆଦି ବ୍ରହ୍ମକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଏହାକୁ କେବଳ ମନରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ। ଏଠାରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ।
ମୃତ୍ଯୋଃ ସମୃତ୍ଯୁମାପ୍ନୋତି ଯଇହନାନେଵ ପଶ୍ଯତି 20 ମନସୈଵାନୁଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ଏତଦପ୍ରମଯଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ଯେଉଁ ଏଠାରେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖିଥାଏ, ସେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହିକୁ କେବଳ ମନରେ ଦେଖିବା ଯୋଗ୍ୟ; ଏହା ଅପରିମାପ୍ୟ ଏବଂ ଅଚଳ।
ଵିରଜଃ ପର ଆକାଶାଦ୍ ଅଜଆତ୍ମାମହାନ୍ଧ୍ରୁଵସ୍ 21 ତମେଵଧୀରୋ ଵିଜ୍ଞାଯ ପ୍ରଜ୍ଞାଂ କୁର୍ଵୀତ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ନାନୁଧ୍ଯାଯାଦ୍ବହୂଙ୍ଛବ୍ଦାନ୍ ଵାଚୋଵିଗ୍ଲାପନଁ ହିତଦ୍ ଇତି
ପବିତ୍ର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଆକାଶଠାରୁ ବଡ଼, ଅଜନ୍ମା, ମହାନ୍, ଅଚଳ—ଏହିକୁ ଜାଣି, ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜ୍ଞାନକୁ ଉନ୍ନତ କରିବା ଉଚିତ, ଅନେକ ଶବ୍ଦରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ମାନ୍ୟକୁ କ୍ଳାନ୍ତ କରେ।
ସଵାଅଯମାତ୍ମା . ; ଯ ଏଷୋଽନ୍ତର୍ହୃଦଯ ଆକାଶଃ ~ ସର୍ଵସ୍ଯ ଵଶୀ ସର୍ଵସ୍ଯେଶାନଃ ସର୍ଵସ୍ଯାଧିପତିଃ ସର୍ଵମିଦଂ ପ୍ରଶାସ୍ତି ଯଦିଦଂ କିଙ୍ଚ . ॥. ସନସାଧୁନା କର୍ମଣା ଭୂଯାନ୍ନୋଏଵାସାଧୁନା କନୀଯାନ୍ . ଏଷଭୂତାଧିପତିର୍ . ଏଷଲୋକେଶ୍ଵରଏଶଲୋକପାଲ . ସସେତୁର୍ଵିଧରଣ ଏଷାଂ ଲୋକାନାମସଂଭେଦାଯ
ଏହି ଆତ୍ମା ହିଁ, ଯେଉଁ ହୃଦୟର ଆକାଶରେ ଅଛି, ସମସ୍ତର ନିୟନ୍ତା, ସମସ୍ତର ଅଧିପତି, ସମସ୍ତର ରକ୍ଷକ, ସମସ୍ତକୁ ଶାସନ କରେ। ଭଲ କାମରେ ସେ ବଡ଼ ହୁଏ, ଖରାପ କାମରେ ସେ ଛୋଟ ହୁଏ। ସେ ଭୂତମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ଲୋକର ଅଧିପତି, ଲୋକର ରକ୍ଷକ, ଏହି ଲୋକଗୁଡିକୁ ଭିନ୍ନ ରଖିବା ପାଇଁ ସେ ପୁଲ।
ତମେତଂ ଵେଦାନୁଵଚନେନ . ଵିଵିଦିଷନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେନ ତପସା ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଯଜ୍ଞେନାନାଶକେନ ଚୈତମ୍ ଏଵଵିଦିତ୍ଵାମୁନିର୍ଭଵତି ଏତମେଵପ୍ରଵ୍ରାଜିନୋ ଲୋକମୀପ୍ସନ୍ତଃ ପ୍ରଵ୍ରଜନ୍ତି
ଏହିକୁ ଜାଣିବାକୁ ଲୋକେ ବେଦ ପାଠ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ତପ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି। ଏହିକୁ ଜାଣିନଥିଲେ, କେହି ମୁନି ହୁଏ; ଏହି ଲୋକକୁ ଚାହିଁଥିବା ପ୍ରବ୍ରାଜକମାନେ ଏହିକୁ ଚାହିଁ ଯାନ୍ତି।
ଏତଦ୍ଧ ସ୍ମ ଵୈତତ୍ପୂର୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମଣାଅନୁଚାନା . ଵିଦ୍ଵାଁସଃ ପ୍ରଜାଂ ନକାମଯନ୍ତେଃ କିଂ ପ୍ରଜଯା କରିଷ୍ଯାମୋ ଯେଷାଂ ନୋଽଯମାତ୍ମାଯମ୍ଲୋକଇତି॥ ତେହ ସ୍ମ ପୁତ୍ରୈଷଣାଯାଶ୍ଚ ଵିତ୍ତୈଷଣାଯାଶ୍ଚ ଲୋକୈଷଣାଯାଶ୍ଚ ଵ୍ଯୁତ୍ଥାଯାଥ ଭିକ୍ଷାଚର୍ଯଂ ଚରନ୍ତି; ଯାହ୍ଯ୍ ଏଵପୁତ୍ରୈଷଣାସାଵିତ୍ତୈଷଣା, ଯାଵିତ୍ତୈଷଣାସାଲୋକୈଷଣୋଭେହ୍ଯ୍ ଏତେଏଷଣେ ଏଵଭଵତଃ
ପୂର୍ବ ଦିନର ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞମାନେ ଏହି ଜାଣି ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ଚାହିନଥିଲେ: 'ଆମେ ଯେଉଁଠାରେ ଆତ୍ମା ଏହି ଲୋକ ହୋଇଯାଇଛି, ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା କଣ କରିବା?' ତେଣୁ ପୁତ୍ର, ଧନ ଏବଂ ଲୋକ ଚାହିବାକୁ ଛାଡି, ଭିକ୍ଷା ଜୀବନ ଚାଲିଥିଲେ। ପୁତ୍ର ଚାହିବା ଧନ ଚାହିବା ଭଳି, ଧନ ଚାହିବା ଲୋକ ଚାହିବା ଭଳି—ଦୁଇଟି ଏହି ଇଚ୍ଛା ହିଁ।
ସଏଷନେତି ନେତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାଗୃହ୍ଯୋ ନହିଗୃହ୍ଯତେ, ଅଶୀର୍ଯୋ ନହିଶୀର୍ଯତେ, ଅସଙ୍ଗୋଽସିତୋ ନସଜ୍ଯତେ ନଵ୍ଯଥତେ .\^ , . ଯ୍ ଅତଃ [+]+[/+]ପାପମକରଵମିତ୍ଯତଃ କଲ୍ଯାଣମକରଵମିତ୍ଯ୍ ଉଭେ-ଉଭେ ହ୍ଯ୍ ଏଷ ଏତେତରତି ଅମୃତଃ ସାଧ୍ଵସାଧୁନୀ . \^॥. ନୈନଂ କୃତାକୃତେ ତପତଃ
ଏହି ଆତ୍ମା—'ନେତି, ନେତି'—ଧରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହାକୁ ଧରିହେବା ଯାଏନାହିଁ; ଭଙ୍ଗ ହୋଇନାହିଁ, ଏହା ଭଙ୍ଗ ହୁଏନାହିଁ; ଲଗି ନାହିଁ, ଏହା ଲଗି ହୁଏନାହିଁ, ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗେନାହିଁ। 'ମୁଁ ପାପ କରିଛି' କିମ୍ବା 'ମୁଁ ଭଲ କରିଛି' ଭାବିଲେ, ଦୁଇଟିକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରେ; ସେ ଅମୃତ, ଭଲ ଓ ଖରାପରୁ ପାରେ। କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଫଳାଏନାହିଁ।
ମନେ କହନ୍ତି, ‘ସେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉଛି; ଦେଖିପାରେନାହିଁ।’ ‘ସେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉଛି; ଘ୍ରାଣ କରିପାରେନାହିଁ।’ ‘ସେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉଛି; ରସ ଚାଖିପାରେନାହିଁ।’ ‘ସେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉଛି; କଥା କହିପାରେନାହିଁ।’ ‘ସେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉଛି; ଶୁଣିପାରେନାହିଁ।’ ‘ସେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉଛି; ଚିନ୍ତା କରିପାରେନାହିଁ।’ ‘ସେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉଛି; ଛୁଇଁପାରେନାହିଁ।’ ‘ସେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉଛି; ଜାଣିପାରେନାହିଁ।’
ଏହି ଆତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମ ଅଟୁଟ; ଜ୍ଞାନରେ, ମନରେ, କଥାରେ, ପ୍ରାଣରେ, ଚକ୍ଷୁରେ, ଶ୍ରବଣରେ, ଆକାଶରେ, ବାୟୁରେ, ଅଗ୍ନିରେ, ଜଳରେ, ପୃଥିବୀରେ, କ୍ରୋଧରେ, ଅକ୍ରୋଧରେ, ଆନନ୍ଦରେ, ନିରାନନ୍ଦରେ, ଧର୍ମରେ, ଅଧର୍ମରେ—ସେ ସମସ୍ତରେ ଅଛି। ଯେପରି କରେ, ଯେପରି ଚାଲିଥାଏ, ସେ ତାହା ପରି ହୁଏ। ଭଲ କାମ କରିଥିବା ଭଲ ହୁଏ; ଖରାପ କାମ କରିଥିବା ଖରାପ ହୁଏ। ପୁଣ୍ୟ କାମରେ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ, ପାପ କାମରେ ପାପ ହୁଏ।