ଯଦ୍ଵୈତନ୍ନଶୃଣୋତି, ଶୃଣ୍ଵନ୍ଵୈତଚ୍ଛ୍ରୋତଵ୍ଯଂ . ନଶୃଣୋତି; ନହିଶ୍ରୋତୁଃ ଶ୍ରୁତେର୍ଵିପରିଲୋପୋଵିଦ୍ଯତେଽଵିନାଶିତ୍ଵାନ୍ ନତୁତଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯମସ୍ତି, ତତୋଽନ୍ଯଦ୍ଵିଭକ୍ତଂ ଯଚ୍ଛୃଣୁଯାତ୍
ଯେତେବେଳେ ସେ ଶୁଣୁନାହିଁ, ତଥାପି ଏଠାରେ ଶୁଣିବା ବୁଝିବା ଉଚିତ। ସେ ଶୁଣୁନାହିଁ; କାରଣ ଶ୍ରୋତାଙ୍କର ଶୁଣିବା କେବେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ, ଏହା ଅବିନାଶୀ। ଏଠାରେ ଏହାଠାରୁ ଅଲଗା ଆଉ କିଛି ନାହିଁ, ଯାହାକୁ ସେ ଶୁଣିପାରିବ।
ଯଦ୍ଵୈତନ୍ନମନୁତେ, ମନ୍ଵାନୋଵୈତନ୍ମନ୍ତଵ୍ଯଂ . ନମନୁତେ; ନହିମନ୍ତୁର୍ମତେର୍ଵିପରିଲୋପୋଵିଦ୍ଯତେଽଵିନାଶିତ୍ଵାନ୍ ନତୁତଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯମସ୍ତି, ତତୋଽନ୍ଯଦ୍ଵିଭକ୍ତଂ ଯନ୍ମନ୍ଵୀତ
ଯେତେବେଳେ ସେ ଚିନ୍ତା କରୁନାହିଁ, ତଥାପି ଏଠାରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ବୁଝିବା ଉଚିତ। ସେ ଚିନ୍ତା କରୁନାହିଁ; କାରଣ ଚିନ୍ତାକାରୀଙ୍କର ଚିନ୍ତା କେବେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ, ଏହା ଅବିନାଶୀ। ଏଠାରେ ଏହାଠାରୁ ଅଲଗା ଆଉ କିଛି ନାହିଁ, ଯାହାକୁ ସେ ଭାବିପାରିବ।
ଯଦ୍ଵୈତନ୍ନସ୍ପୃଶତି, ସ୍ପୃଶନ୍ଵୈତତ୍ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ . ନସ୍ପୃଶତି; ନହିସ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁଃ ସ୍ପୃଷ୍ଟେର୍ଵିପରିଲୋପୋଵିଦ୍ଯତେଽଵିନାଶିତ୍ଵାନ୍ ନତୁତଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯମସ୍ତି, ତତୋଽନ୍ଯଦ୍ଵିଭକ୍ତଂ ଯତ୍ସ୍ପୃଶେତ୍
ଯେତେବେଳେ ସେ ଛୁଉନାହିଁ, ତଥାପି ଏଠାରେ ଛୁଇଁବା ବୁଝିବା ଉଚିତ। ସେ ଛୁଉନାହିଁ; କାରଣ ଛୁଅଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଛୁଇଁବା କେବେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ, ଏହା ଅବିନାଶୀ। ଏଠାରେ ଏହାଠାରୁ ଅଲଗା ଆଉ କିଛି ନାହିଁ, ଯାହାକୁ ସେ ଛୁଇଁପାରିବ।
ଯଦ୍ଵୈତନ୍ନଵିଜାନାତି, ଵିଜାନନ୍ଵୈତଦ୍ଵିଜ୍ଞେଯଂ . ନଵିଜାନାତି; ନହିଵିଜ୍ଞାତୁର୍ଵିଜ୍ଞାନାଦ୍ ଵିପରିଲୋପୋଵିଦ୍ଯତେଽଵିନାଶିତ୍ଵାନ୍ ନତୁତଦ୍ଦ୍ଵିତୀଯମସ୍ତି, ତତୋଽନ୍ଯଦ୍ଵିଭକ୍ତଂ ଯଦ୍ଵିଜାନୀଯାତ୍
ଯେତେବେଳେ ସେ ଜାଣିନାହିଁ, ତଥାପି ଏଠାରେ ଜାଣିବା ବୁଝିବା ଉଚିତ। ସେ ଜାଣିନାହିଁ; କାରଣ ଜାଣୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଜାଣିବା କେବେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ, ଏହା ଅବିନାଶୀ। ଏଠାରେ ଏହାଠାରୁ ଅଲଗା ଆଉ କିଛି ନାହିଁ, ଯାହାକୁ ସେ ଜାଣିପାରିବ।
. ଯତ୍ର ଵା ଅନ୍ଯଦିଵ ସ୍ଯାତ୍ ତତ୍ରାନ୍ଯୋଽନ୍ଯତ୍ପଶ୍ଯେଦ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଜ୍ ଜିଘ୍ରେଦ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଦ୍ରସଯେଦ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଦ୍ଵଦେଦ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଚ୍ଛୃଣୁଯାଦ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯନ୍ମନ୍ଵୀତା -ନ୍ଯୋଽନ୍ଯତ୍ସ୍ପୃଶେଦ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଦ୍ଵିଜାନୀଯାତ୍
ଯଦି ଏଠାରେ କିଛି ଅନ୍ୟ ଥାନ୍ତା, ତେବେ ଜଣେ ଅନ୍ୟକୁ ଦେଖିଥାନ୍ତେ, ଅନ୍ୟକୁ ଘ୍ରାଣ କରିଥାନ୍ତେ, ଅନ୍ୟର ସ୍ୱାଦ ନେଇଥାନ୍ତେ, ଅନ୍ୟ ସହ କଥା ହୁଏଥାନ୍ତେ, ଅନ୍ୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଥାନ୍ତେ, ଅନ୍ୟକୁ ଭାବିଥାନ୍ତେ, ଅନ୍ୟକୁ ଛୁଇଁଥାନ୍ତେ, ଅନ୍ୟକୁ ଜାଣିଥାନ୍ତେ।
33-36 32-42; ସ ଵା ଏଷ ଏତସ୍ମିନ୍ତ୍ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ତେ ରତ୍ଵା ଚରିତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ପୁଣ୍ଯଂ ଚ ପାପଂ ଚ ପୁନଃ ପ୍ରତିନ୍ଯାଯଂ ପ୍ରତିଯୋନ୍ଯ୍ ଆଦ୍ରଵତି ବୁଦ୍ଧାନ୍ତାଯୈଵ
ଏହି ପୁରୁଷ ଜାଗ୍ରତ ଓ ସ୍ୱପ୍ନ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଭୋଗ କରି, ଚାଲିବା ଓ ଦେଖିବା ପରେ, ନିଜର ସୁକୃତ ଓ ଦୁଷ୍କୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ପୁଣି ସେଇ ପଥରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମକୁ ଫେରିଯାଏ, ଜ୍ଞାନର ସମାପ୍ତି ପାଇଁ।
33-36 32-42; ତଦ୍ଯଥାନଃ ସୁସମାହିତମୁତ୍ସର୍ଜଂ ଯାଯାଦେଵମେଵାଯଂ ଶାରୀର ଆତ୍ମା ପ୍ରାଜ୍ଞେନାତ୍ମନାନ୍ଵାରୂଢ ଉତ୍ସର୍ଜଂ ଯାତି ଯତ୍ରୈତଦୂର୍ଧ୍ଵୋଚ୍ଛ୍ଵାସୀ ଭଵତି
ଯେପରି ଏକ ଭାରି ଗାଡ଼ି ଧୀରେ ଧୀରେ ଚାଲିଥାଏ, ସେପରି ଏହି ଦେହଧାରୀ ଆତ୍ମା ଜ୍ଞାନମୟ ଆତ୍ମା ଉପରେ ଆସି, ଶରୀରକୁ ଛାଡ଼ି ଯାଏ, ଯେତେବେଳେ ଉପରକୁ ଶ୍ୱାସ ବାହାରିଯାଏ।
33-36 32-42; ସ ଯତ୍ରାଯମଣିମାନଂ ନ୍ଯେତି ଜରଯା ଵୋପତପତା ଵାଣିମାନଂ ନିଗଚ୍ଛତି, ତଦ୍ଯଥାମ୍ରଂ ଵୋଦୁମ୍ବରଂ ଵା ପିପ୍ପଲଂ ଵା ବନ୍ଧନାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତ, ଏଵମେଵାଯଂ ପୁରୁଷ ଏଭ୍ଯୋଽଙ୍ଗେଭ୍ଯଃ ସଂପ୍ରମୁଚ୍ଯ ପୁନଃ ପ୍ରତିନ୍ଯାଯଂ ପ୍ରତିଯୋନ୍ଯ୍ ଆଦ୍ରଵତି ପ୍ରାଣାଯୈଵ
ଏହି ଆତ୍ମା ଯେତେବେଳେ ବୟସ୍କ ହେବା କିମ୍ବା ଅସୁସ୍ଥ ହୋଇ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଏହା ଏକ ପକା ଆମ୍ବ କିମ୍ବା ଉଦୁମ୍ବର କିମ୍ବା ପିପ୍ପଳ ଫଳ ଗଛରୁ ଖସିଯିବା ପରି ଦେହରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଏହି ପୁରୁଷ ଏହି ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି, ପୁଣି ଏହି ପଥରେ ଏକ ନୂତନ ଜନ୍ମକୁ ଯାଏ, ପ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା ଏହା ସମ୍ଭବ ହୁଏ।
ତଦ୍ଯଥା ରାଜାନମାଯନ୍ତମୁଗ୍ରାଃ ପ୍ରତ୍ଯେନସଃ ସୂତଗ୍ରାମଣ୍ଯୋଽନ୍ନୈଃ ପାନୈରଵସଥୈଃ ପ୍ରତିକଲ୍ପନ୍ତେଃ ଅଯମାଯାତ୍ଯଯମାଗଚ୍ଛତୀତି ଏଵଁ ହୈଵଂଵିଦଁ ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ପ୍ରତିକଲ୍ପନ୍ତଃ ଇଦଂ ବ୍ରହ୍ମାଯାତୀଦମାଗଚ୍ଛତୀତି
ଯେପରି ଏକ ରାଜା ଆସିବାକୁ ଯାଉଛି, ତେବେ ତାଙ୍କ ଦାଣ୍ଡିଆ ଅଧିକାରୀ, ରଥଚାଳକ, ଗ୍ରାମ ମୁଖିଆ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଖାଦ୍ୟ, ପାନ, ଓ ରହିବା ଜଗା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି, ‘ସେ ଆସୁଛି, ସେ ଆସିବାକୁ ଯାଉଛି’ ବୋଲି କହନ୍ତି; ଏହିପରି ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ‘ଏହି ବ୍ରହ୍ମ ଆସୁଛି, ଏହି ବ୍ରହ୍ମ ଆସିବାକୁ ଯାଉଛି’ ବୋଲି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅନ୍ତି।
ତଦ୍ଯଥା ରାଜାନଂ ପ୍ରଯିଯାସନ୍ତମୁଗ୍ରାଃ ପ୍ରତ୍ଯେନସଃ ସୂତଗ୍ରାମଣ୍ଯଉପସମାଯନ୍ତ୍ଯ୍ . ଏଵମ୍ହୈଵଂଵିଦଂ ସର୍ଵେ ପ୍ରାଣାଉପସମାଯନ୍ତି ଯତ୍ରୈତଦୂର୍ଧ୍ଵୋଚ୍ଛ୍ଵାସୀଭଵତି॥ 4 = 14.7.2 =
ଯେପରି ଏକ ରାଜା ଚାଲିଯିବାକୁ ଯାଉଛି, ତେବେ ଦାଣ୍ଡିଆ ଅଧିକାରୀ, ରଥଚାଳକ ଓ ଗ୍ରାମ ମୁଖିଆ ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏହିପରି ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ଉପରକୁ ଶ୍ୱାସ ନେବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣ ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି।
ସଯତ୍ରାଯମ୍ଶାରିରଂ . ଆତ୍ମାବଲ୍ଯଂ ନୀତ୍ଯ ସଂମୋହମିଵ ନ୍ଯେତି ଅଥୈନମେତେପ୍ରାଣାଅଭିସମାଯନ୍ତି; ସଏତାସ୍ ତେଜୋମାତ୍ରାଃ ସମଭ୍ଯାଦଦାନୋ ହୃଦଯମେଵାନ୍ଵଵକ୍ରାମତି
ଯେତେବେଳେ ଏହି ଆତ୍ମା ଶରୀରରୁ ଶକ୍ତି ଉପସାରଣ କରେ, ଜଣେ ଅଚେତନ ହେବା ପରି, ସେତେବେଳେ ପ୍ରାଣମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି; ଆତ୍ମା ତାଙ୍କ ଆଲୋକର ଅଂଶ ନେଇ, ହୃଦୟ ଦିଗରେ ଗମନ କରେ।
ସଯତ୍ରୈଷଚାକ୍ଷୁଷଃ ପୁରୁଷଃ ପରାଙ୍ ପର୍ଯାଵର୍ତତେ, ଅଥାରୂପଜ୍ଞୋ ଭଵତି
ଯେତେବେଳେ ଚକ୍ଷୁରେ ବସିଥିବା ପୁରୁଷ ଦୃଷ୍ଟି ଦୂରକୁ ନେଇଯାଉଛି, ତେବେ ସେ ଆକୃତି ଦେଖିପାରେନାହିଁ।
ଏକୀଭଵତି ନପଶ୍ଯତୀତ୍ଯ୍ ଆହୁଃ ଏକୀଭଵତି ନଜିଘ୍ରତୀତ୍ଯ୍ ଆହୁଃ ଏକୀଭଵତି ନରସଯତୀତ୍ଯ୍ ଆହୁଃ ଏକୀଭଵତି ନଵଦତୀତ୍ଯ୍ ଆହୁଃ ଏକୀଭଵତି ନଶୃଣୋତୀତ୍ଯ୍ ଆହୁଃ ଏକୀଭଵତି ନମନୁତ ଇତ୍ଯ୍ ଆହୁଃ ଏକୀଭଵତି ନସ୍ପୃଶତୀତ୍ଯ୍ ଆହୁଃ ଏକୀଭଵତି ନଵିଜାନାତୀତ୍ଯ୍ ଆହୁଃ
ତସ୍ଯ ହୈତସ୍ଯ ହୃଦଯସ୍ଯାଗ୍ରଂ ପ୍ରଦ୍ଯୋତତେ; ତେନ ପ୍ରଦ୍ଯୋତେନୈଷଆତ୍ମାନିଷ୍କ୍ରାମତି, ଚକ୍ଷୁଷ୍ଟୋଵା ମୂର୍ଧ୍ନୋଵାନ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଵା ଶରୀରଦେଶେଭ୍ଯଃ॥ ତମୁତ୍କ୍ରାମନ୍ତଂ ପ୍ରାଣୋଽନୂତ୍କ୍ରାମତି, ପ୍ରାଣମନୂତ୍କ୍ରାମନ୍ତଁ ସର୍ଵେ ପ୍ରାଣାଅନୂତ୍କ୍ରାମନ୍ତି॥ ସଂଜାନଂ ଏଵାନ୍ଵଵକ୍ରାମତି, ସଏଷଜ୍ଞଃ ସଵିଜ୍ଞାନୋ ଭଵତି ତଂ ଵିଦ୍ଯାକର୍ମଣୀ ସମନ୍ଵାରଭେତେ ପୂର୍ଵପ୍ରଜ୍ଞାଚ
ତାଙ୍କ ହୃଦୟର ଟିପ୍ ଆଲୋକିତ ହୁଏ; ଏହି ଆଲୋକରେ ଆତ୍ମା ଚକ୍ଷୁ, ମୁଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଶରୀର ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ବାହାରିଯାଉଛି। ଆତ୍ମା ବାହାରିବାବେଳେ ପ୍ରାଣ ଅନୁସରଣ କରେ; ପ୍ରାଣ ବାହାରିଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣମାନେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ସେ ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଯାଉଛି, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବିବେକୀ ହୁଏ। ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମ, ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ।
ତଦ୍ଯଥା ତୃଣଜଲାଯୁକାତୃଣସ୍ଯାନ୍ତଂ ଗତ୍ଵାତ୍ମନଂ ଉପସଁହରତି ଏଵମେଵାଯମ୍ପୁରୁଷ ଇଦଂ ଶରୀରଂ ନିହତ୍ଯାଵିଦ୍ଯାଂ ଗମଯିତ୍ଵାତ୍ମନଂ ଉପସଁହରତି
ଯେପରି ଏକ ଜଳାୟୁକା ଘାସର ଶେଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ନିଜକୁ ଏକତ୍ରିତ କରେ, ଏହିପରି ଏହି ପୁରୁଷ ଶରୀର ଛାଡ଼ି ଅଜ୍ଞାନ ଦୂର କରି ନିଜକୁ ଏକତ୍ରିତ କରେ।
ତଦ୍ଯଥା ପେଶସ୍କାରୀପେଶସୋ ମାତ୍ରାମପାଦାଯାନ୍ଯନ୍ ନଵତରଂ କଲ୍ଯାଣତରଁ ରୂପଂ ତନୁତ, ଏଵମେଵାଯମ୍ପୁରୁଷ ଇଦଂ ଶରୀରଂ ନିହତ୍ଯାଵିଦ୍ଯାଂ ଗମଯିତ୍ଵାନ୍ଯନ୍ନଵତରଂ କଲ୍ଯାଣତରଁ ରୂପଂ ତନୁତେ ପିତ୍ର୍ଯଂ ଵା ଗାନ୍ଧର୍ଵଂ ଵା ବ୍ରାହ୍ମଂ ଵା ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ଵା ଦୈଵଂ ଵାନ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଵା ଭୂତେଭ୍ଯଃ
ଯେପରି ଏକ ସୁନାରି ସୁନା ନେଇ ନୂତନ ଓ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର ଆକୃତି ତିଆରି କରେ, ଏହିପରି ଏହି ପୁରୁଷ ଶରୀର ଛାଡ଼ି ଅଜ୍ଞାନ ଦୂର କରି ନୂତନ ଓ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର ଆକୃତି ନିଜ ପାଇଁ ତିଆରି କରେ—ପିତୃ, ଗାନ୍ଧର୍ବ, ବ୍ରାହ୍ମ, ପ୍ରଜାପତି, ଦେବତା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଭୂତମାନଙ୍କ ଆକୃତି।
ସଵାଅଯମାତ୍ମାବ୍ରହ୍ମ ଵିଜ୍ଞାନମଯୋ ମନୋମଯୋ ଵାଙ୍ମଯଃ . ପ୍ରାଣମଯଶ୍ଚକ୍ଷୁର୍ମଯଃ ଶ୍ରୋତ୍ରମଯ ଆକାଶମଯୋ ଵାଯୁମଯସ୍ ତେଜୋମଯ ଆପୋମଯଃ ପୃଥିଵୀମଯଃ କ୍ରୋଧମଯୋଽକ୍ରୋଧମଯୋ ହର୍ଷମଯୋଽହର୍ଷମଯଃ \^ . . . ଧର୍ମମଯୋଽଧର୍ମମଯଃ ସର୍ଵମଯଃ॥ ତଦ୍ଯଦେଦଂମଯୋ ଅଦୋମଯ ଇତି ଯଥାକାରୀଯଥାଚାରୀତଥା ଭଵତି॥ ସାଧୁକାରୀସାଧୁର୍ଭଵତି, ପାପକାରୀପାପୋଭଵତି, ପୁଣ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଯେନ କର୍ମଣା ଭଵତି ପାପଃ ପାପେନ
ଅଥୋ ଖଲ୍ଵାହୁଃ କାମମଯ ଏଵାଯଂ ପୁରୁଷ ଇତି; ସଯଥାକାମୋ ଭଵତି, ତଥାକ୍ରତୁର୍ ଭଵତି; ଯଥାକ୍ରତୁର୍ ଭଵତି, ତତ୍କର୍ମ କୁରୁତେ; ଯତ୍କର୍ମ କୁରୁତେ ତଦଭିସଂପଦ୍ଯତେ
ମନେ କହନ୍ତି, ‘ଏହି ପୁରୁଷ କାମରେ ଗଠିତ।’ ଯେପରି ତାଙ୍କ କାମ ଅଛି, ସେପରି ତାଙ୍କ ଚେଷ୍ଟା ହୁଏ; ଯେପରି ଚେଷ୍ଟା ହୁଏ, ସେପରି କାମ କରେ; ଯାହା କାମ କରେ, ସେ ତାହା ପାଉଥାଏ।
ତଦେଷଶ୍ଲୋକୋ ଭଵତିଃ ତଦେଵସତ୍ତତ୍ ସହକର୍ମଣୈତି ଲିଙ୍ଗଂ ମନୋ ଯତ୍ର ନିଷକ୍ତମସ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ଯାନ୍ତଂ କର୍ମଣସ୍ ତସ୍ଯ ଯତ୍କିଙ୍ଚେହକରୋତ୍ଯଯଂ ତସ୍ମାଲ୍ ଲୋକାତ୍ପୁନରୈତି ଅସ୍ମୈଲୋକାଯ କର୍ମଣ, ଇତି ନୁକାମଯମାନୋ; ଅଥାକାମଯମାନୋ ଯୋଽକାମୋନିଷ୍କାମ ଆତ୍ମକାମ ଆପ୍ତକାମୋ ଭଵତି ନତସ୍ମାଦ୍ ପ୍ରାଣାଉତ୍କ୍ରାମନ୍ତି ଅତ୍ରୈଵସମଵନୀଯନ୍ତେ . ॥. ବ୍ରହ୍ମୈଵ ସନ୍ବ୍ରହ୍ମାପ୍ଯେତି
ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଅଛି: ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ମନ ଲାଗିଥାଏ, ସେ କର୍ମ ସହିତ ସେଠାକୁ ଯାଉଛି; କର୍ମର ଶେଷ ପରେ ଯାହା କରେ, ସେ ଏହି ଲୋକରୁ ଆଉଥରେ ଏହି ଲୋକକୁ ଫେରିଯାଉଛି। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଅକାମୀ, ଯିଏ କାମ ଛାଡ଼ିଛି, ଯିଏ ଆତ୍ମାରେ କାମ ପୂରଣ କରିଛି, ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ବାହାରିଯାଉନାହିଁ; ସେ ବ୍ରହ୍ମ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମରେ ଲିନ ହୁଏ।
ତଦେଷଶ୍ଲୋକୋ ଭଵତିଃ ଯଦାସର୍ଵେ ପ୍ରମୁଚ୍ଯନ୍ତେ କାମା ଯେଽସ୍ଯ ହୃଦିଶ୍ରିତା ଅଥ ମର୍ତ୍ଯୋଽମୃତୋ ଭଵତ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ବ୍ରହ୍ମ ସମଶ୍ନୁତ ଇତି
ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଅଛି: ଯେତେବେଳେ ହୃଦୟରେ ଥିବା ସମସ୍ତ କାମ ଛାଡ଼ିଯାଉଛି, ତେବେ ମରଣଶୀଳ ଅମର ହୁଏ; ସେ ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ତଦ୍ଯଥାହିନିର୍ଵ୍ଲଯନୀଵଲ୍ମୀକେ ମୃତାପ୍ରତ୍ଯସ୍ତା ଶଯୀତୈଵମେଵେଦଂ ଶରୀରଂ ଶେତେ॥ ଅଥାଯମନସ୍ଥିକୋଽଶରୀରଃ ପ୍ରାଜ୍ଞଆତ୍ମା .\^ ବ୍ରହ୍ମୈଵଲୋକ ଏଵ, ସମ୍ରାଡ୍, ଇତି ହୋଵାଚ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯଃ . ॥. ସୋଽହଂ ଭଗଵତେ ସହସ୍ରାନି ଦଦାମୀତି ହୋଵାଚ ଜନକୋଵୈଦେହଃ
ଯେପରି ଏକ ସାପ ତାର ଚମ୍ ଛାଡ଼ି ଜାମିରେ ପଡ଼ିଥାଏ, ଏହିପରି ଏହି ଶରୀର ପଡ଼ିଥାଏ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଶରୀରବିହୀନ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଆତ୍ମା, ସର୍ବୋଚ୍ଚକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଅମର ହୁଏ, ରାଜା।' ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ। 'ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ହଜାର ଦେଉଛି, ଭଗବନ,' ବୋଲି ଜନକ ବିଦେହ କହିଲେ।
ତଦପ୍ଯ୍ ଏତେଶ୍ଲୋକା ଅଣୁଃ ପନ୍ଥା ଵିତରଃ ପୁରାଣୋ; ମାଁ ସ୍ପୃଷ୍ଟୋଽନୁଵିତ୍ତୋ ମଯୈଵ ତେନ ଧୀରା ଅପିଯନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମଵିଦ ଉତ୍କ୍ରମ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଲୋକମିତୋଵିମୁକ୍ତାଃ
ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଅଛି: ‘ପଥ ଅତି ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଓ ପୁରାତନ; ମୁଁ ଏହିପଥ ଛୁଇଁନାହିଁ, ଚାଲିନାହିଁ। ଏହିପଥରେ, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏଠାରୁ ବାହାରି ଶ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ତସ୍ମିଙ୍ଛୁକ୍ଲମୁତନୀଲମାହୁଃ ପିଙ୍ଗଲଁ ହରିତଂ ଲୋହିତଂ ଚୈ- -ଷପନ୍ଥା ବ୍ରହ୍ମଣା ହାନୁଵିତ୍ତସ୍ ତେନୈତି ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତୈଜସଃ ପୁଣ୍ଯକୃଚ୍ଚ \^
ଏହିପଥରେ କହାଯାଏ, ଧଳା, ନୀଳ, ପିତା, ହରିତ, ଲାଲ; ଏହା ବ୍ରହ୍ମର ପଥ। ଏହିପଥରେ, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ଆଲୋକମୟ ଓ ପୁଣ୍ୟ କର୍ମୀ, ଯାଉଛି।
ଅନ୍ଧଂ ତମଃ ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ଯେଽସମ୍ଭୂତିମ୍ . ଉପାସତେ; ତତୋ ଭୂଯ ଇଵ ତେତମୋ ଯଉ ସମ୍ଭୂତ୍ଯାଁ . ରତାଃ
ଯେମାନେ ଅପରିଚୟତାକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନ୍ଧା ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ଯେମାନେ ପରିଚୟତାରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।
ଅସୁର୍ଯା ନାମ ତେଲୋକା ଅନ୍ଧେନ ତମସାଵୃତାସ୍ ତାଁସ୍ ତେପ୍ରେତ୍ଯାପିଗଚ୍ଛତ୍ଯ୍ ଯ୍ ଅଵିଦ୍ଵାଁସୋଽବୁଧାଜନାଃ
‘ଅସୁର୍ୟ’ ନାମକ ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ଧା ଅନ୍ଧକାର ଢାକି ରଖିଛି; ଏହି ଲୋକକୁ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅଜ୍ଞାନୀ ଓ ଅବୁଦ୍ଧିମାନେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।
ତଦେଵସନ୍ତସ୍ ତଦୁ ଭଵାମୋ . ନଚେଦଵେଦୀ ମହତୀ ଵିନଷ୍ଟିର୍ ଯେତଦ୍ଵିଦୁରମୃତାସ୍ ତେଭଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଥେତରେ ଦୁଃଖମେଵୋପଯନ୍ତି
ଏହି ହେବା ସହିତ, ଆମେ ଏହି ହୁଅନ୍ତି। ଯଦି ଏହି ଜାଣିନାହିଁ, ତେବେ ବଡ଼ ହାରା। ଯେମାନେ ଏହି ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଅମର ହୁଅନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ କେବଳ ଦୁଃଖକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଆତ୍ମାନଂ ଚେଦ୍ଵିଜାନୀଯାଦ୍ ଅଯମସ୍ମୀତି ପୁରୁଷଃ କିମିଚ୍ଛନ୍କସ୍ଯ କାମାଯ ଶରୀରମନୁ ସଂଚରେତ୍
ଯଦି କେହି ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ 'ମୁଁ ଏହି' ବୋଲି ଜାଣିଥାଏ, ତେବେ ସେ କଣ ଚାହିଁ, କାହା ପାଇଁ ଏହି ଶରୀରକୁ ଧରି ରହିବ?
ଯସ୍ଯାନୁଵିତ୍ତଃ ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା- -ସ୍ମିନ୍ତ୍ସଂଦେହ୍ଯେଗହନେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ସଵିଶ୍ଵକୃତ୍ ସହିସର୍ଵସ୍ଯ କର୍ତା ତସ୍ଯ ଲୋକଃ, ସଉ ଲୋକଏଵ
ଯାହାର ଜାଗୃତ ଆତ୍ମା ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଅଛି, ଯିଏ ଏହି ଗଢ଼ିଆ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏବଂ କର୍ତ୍ତା, ତାଙ୍କର ଲୋକ ଏହି ଲୋକ; ଏହି ଲୋକ ହିଁ ତାଙ୍କର ଲୋକ।
ସଲିଲଏକୋ ଦ୍ରଷ୍ଟାଦ୍ଵୈତୋ ଭଵତି ଏଷବ୍ରହ୍ମଲୋକଃ, ସମ୍ରାଡ୍, ଇତି ହୈନମୁଵାଚୈଷାସ୍ଯ . \` ପରମାଗତିଃ ଏଷାସ୍ଯ ପରମାସଂପଦ୍ ଏଷୋଽସ୍ଯ ପରମୋଲୋକ, ଏଷୋଽସ୍ଯ ପରମଆନନ୍ଦ, ଏତସ୍ଯୈଵାନନ୍ଦସ୍ଯାନ୍ଯାନି ଭୂତାନି ମାତ୍ରାମୁପଜୀଵନ୍ତି॥ 32 32-42, 33-36; ସଯୋମନୂଷ୍ଯାଣାଁ ରାଦ୍ଧଃ ସମୃଦ୍ଧୋ ଭଵତ୍ଯନ୍ଯେଷାମଧିପତିଃ ସର୍ଵୈର୍ମାନୁଷ୍ଯକୈଃ କାମୈଃ ସମ୍ପନ୍ନତମଃ, ସମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ପରମଆନନ୍ଦଃ॥ 33 32-42, 33-36; ଅଥ ଯେଶତଂ ମନୁଷ୍ଯାଣାମାନନ୍ଦାଃ, ସଏକଃ ପିତ୍ର଼୍ଣାଂ ଜିତଲୋକାନାମାନନ୍ଦଃ॥ 34 32-42, 33-36; ଅଥ ଯେଶତଂ ପିତ୍ର଼୍ଣାଂ ଜିତଲୋକାନାମାନନ୍ଦାଃ, ସଏକଃ କର୍ମଦେଵାନାମାନନ୍ଦୋ, ଯେକର୍ମଣା ଦେଵତ୍ଵମଭିସମ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ॥ 35 32-42, 33-36; ଅଥ ଯେଶତଂ କର୍ମଦେଵାନାମାନନ୍ଦାଃ, ସଏକ ଆଜାନଦେଵାନାମାନନ୍ଦୋ, ଯଶ୍ଚ [+]+[/+]ଶ୍ରୋତ୍ରିଯୋଽଵୃଜିନୋଽକାମହତଃ॥ 36 32-42, 33-36; ଅଥ ଯେଶତମାଜାନଦେଵାନାମାନନ୍ଦାଃ, ସଏକୋ ଦେଵଲୋକଆନନ୍ଦୋ, ଯଶ୍ଚ [+]+[/+]ଶ୍ରୋତ୍ରିଯୋଽଵୃଜିନୋଽକାମହତଃ॥ 37 32-42, 33-36; ଅଥ ଯେଶତଂ ଦେଵଲୋକଆନନ୍ଦାଃ, ସଏକୋ ଗନ୍ଧର୍ଵଲୋକଆନନ୍ଦୋ, ଯଶ୍ଚ [+]+[/+]ଶ୍ରୋତ୍ରିଯୋଽଵୃଜିନୋଽକାମହତଃ॥ 38 32-42, 33-36; ଅଥ ଯେଶତଂ ଗନ୍ଧର୍ଵଲୋକଆନନ୍ଦାଃ, ସଏକଃ ପ୍ରଜାପତିଲୋକଆନନ୍ଦୋ, ଯଶ୍ଚ [+]+[/+]ଶ୍ରୋତ୍ରିଯୋଽଵୃଜିନୋଽକାମହତଃ॥ 39 32-42, 33-36; ଅଥ ଯେଶତଂ ପ୍ରଜାପତିଲୋକଆନନ୍ଦାଃ, ସଏକୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଆନନ୍ଦୋ, ଯଶ୍ଚ [+]+[/+]ଶ୍ରୋତ୍ରିଯୋଽଵୃଜିନୋଽକାମହତ॥ ଏଷବ୍ରହ୍ମଲୋକଃ, ସମ୍ରାଡ୍॥ ଇତି ହୈନଂ ଅନୁଶଶାସୈତଦମୃତଁ॥ ସୋଽହଂ ଭଗଵତେ ସହସ୍ରଂ ଦଦାମି॥ ଅତ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଵିମୋକ୍ଷାଯୈଵବ୍ରୂହୀତି॥ 40 32-42, 33-36; ସଵାଏଷଏତସ୍ମିନ୍ତ୍ସମ୍ପ୍ରସାଦେ ରତ୍ଵାଚରିତ୍ଵାଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵପୁଣ୍ଯଂ ଚ ପାପଂ ଚ ପୁନଃ ପ୍ରତିନ୍ଯାଯଂ ପ୍ରତିଯୋନ୍ଯ୍ ଆଦ୍ରଵତି ବୁଦ୍ଧାନ୍ତାଯୈଵ; ସଯଦତ୍ର କିଙ୍ଚିତ୍ପଶ୍ଯତ୍ଯନନ୍ଵାଗତସ୍ ତେନ ଭଵତି ଅସଙ୍ଗୋ ହ୍ଯଯଂ ପୁରୁଷ ଇତି॥ ଏଵମେଵୈତଦ୍ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯ॥ ସୋଽହଂ ଭଗଵତେ ସହସ୍ରଂ ଦଦାମି॥ ଅତ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଵିମୋକ୍ଷାଯୈଵବ୍ରୂହୀତି॥ ==ସଂବଂଧିତ କଡ଼ିଯାଁ== #[[ଉପନିଷଦ୍]] ##[[ବୃହଦାରଣ୍ଯକ ଉପନିଷଦ୍]] ###[[ବୃହଦାରଣ୍ଯକ ଉପନିଷଦ୍ 1]] ###[[ବୃହଦାରଣ୍ଯକ ଉପନିଷଦ୍ 2]] ###[[ବୃହଦାରଣ୍ଯକ ଉପନିଷଦ୍ 3]] ###[[ବୃହଦାରଣ୍ଯକ ଉପନିଷଦ୍ 4]] ###[[ବୃହଦାରଣ୍ଯକ ଉପନିଷଦ୍ 5]] ==ବାହରୀ କଡିଯାଁ== [[ଵର୍ଗଃ:]]
ଏଠି ଜଣେ ଦେଖୁଥିବା ପୁରୁଷ, ପାଣି ପରି ଏକାକୀ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର କିଛି ଦ୍ୱିତୀୟ ନାହିଁ—ଏହି ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମଲୋକ, ରାଜା। ଏହି ତାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତି, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ଥିତି, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଲୋକ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଆନନ୍ଦ। ଏହି ଆନନ୍ଦର କେବଳ ଏକ ଅଂଶ ଉପରେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି। ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଯିଏ ସମୃଦ୍ଧ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ଓ ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ସୁଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେଇ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଆନନ୍ଦର ଅନୁଭବ କରେ। ଏହି ମନୁଷ୍ୟ ଆନନ୍ଦର ଶତଗୁଣ ହେଉଛି ପିତୃମାନେ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ଲୋକ ଜିତିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ। ଏହାର ଶତଗୁଣ ହେଉଛି କର୍ମଦେବମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ, ଯେଉଁମାନେ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦେବତ୍ୱ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି। ଏହାର ଶତଗୁଣ ହେଉଛି ଆଜାନଦେବମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ, ଏବଂ ଯିଏ ଶ୍ରୁତିଜ୍ଞ, ନିଷ୍ପାପ ଓ ଅକାମହତ। ଏହାର ଶତଗୁଣ ହେଉଛି ଦେବଲୋକର ଆନନ୍ଦ, ଏବଂ ଏମିତି ଶ୍ରୁତିଜ୍ଞ, ନିଷ୍ପାପ ଓ ଅକାମହତ। ଏହାର ଶତଗୁଣ ହେଉଛି ଗନ୍ଧର୍ବଲୋକର ଆନନ୍ଦ, ଏବଂ ଏମିତି ଶ୍ରୁତିଜ୍ଞ, ନିଷ୍ପାପ ଓ ଅକାମହତ। ଏହାର ଶତଗୁଣ ହେଉଛି ପ୍ରଜାପତିଲୋକର ଆନନ୍ଦ, ଏବଂ ଏମିତି ଶ୍ରୁତିଜ୍ଞ, ନିଷ୍ପାପ ଓ ଅକାମହତ। ଏହାର ଶତଗୁଣ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମଲୋକର ଆନନ୍ଦ, ଏବଂ ଏମିତି ଶ୍ରୁତିଜ୍ଞ, ନିଷ୍ପାପ ଓ ଅକାମହତ। ଏହି ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମଲୋକ, ରାଜା। ଏହି ଅମୃତତ୍ୱ। 'ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ହଜାର ଦେଉଛି, ଭଗବନ୍। ଏଠାରୁ ଉପରେ ମୋତେ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଶିଖାନ୍ତୁ।'
33-36 32-42; ସ ଯୋ ମନୂଷ୍ଯାଣାଁ ରାଦ୍ଧଃ ସମୃଦ୍ଧୋ ଭଵତ୍ଯନ୍ଯେଷାମଧିପତିଃ ସର୍ଵୈର୍ମାନୁଷ୍ଯକୈର୍ଭୋଗୈଃ ସମ୍ପନ୍ନତମଃ, ସ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ପରମ ଆନନ୍ଦୋ॥ ଅଥ ଯେ ଶତଂ ମନୁଷ୍ଯାଣାମାନନ୍ଦାଃ, ସ ଏକଃ ପିତୃଣାଂ ଜିତଲୋକାନାମାନନ୍ଦୋ॥ ଅଥ ଯେ ଶତଂ ପିତୃଣାଂ ଜିତଲୋକାନାମାନନ୍ଦାଃ, ସ ଏକୋ ଗନ୍ଧର୍ଵଲୋକ ଆନନ୍ଦୋ॥ ଅଥ ଯେ ଶତଂ ଗନ୍ଧର୍ଵଲୋକ ଆନନ୍ଦାଃ, ସ ଏକଃ କର୍ମଦେଵାନାମାନନ୍ଦୋ ଯେ କର୍ମଣା ଦେଵତ୍ଵମଭିସମ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ॥ ଅଥ ଯେ ଶତଂ କର୍ମଦେଵାନାମାନନ୍ଦାଃ, ସ ଏକ ଆଜାନଦେଵାନାମାନନ୍ଦୋ, ଯଶ୍ଚ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯୋଽଵୃଜିନୋଽକାମହତୋ॥ ଅଥ ଯେ ଶତମାଜାନଦେଵାନାମାନନ୍ଦାଃ, ସ ଏକଃ ପ୍ରଜାପତିଲୋକ ଆନନ୍ଦୋ ଯଶ୍ଚ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯୋଽଵୃଜିନୋଽକାମହତୋ॥ ଅଥ ଯେ ଶତଂ ପ୍ରଜାପତିଲୋକ ଆନନ୍ଦାଃ, ସ ଏକୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଆନନ୍ଦୋ ଯଶ୍ଚ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯୋଽଵୃଜିନୋଽକାମହତୋ॥ ଅଥୈଷ ଏଵ ପରମ ଆନନ୍ଦ ଏଷ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଃ, ସମ୍ରାଡ୍, ଇତି ହୋଵାଚ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯଃ॥ ସୋଽହଂ ଭଗଵତେ ସହସ୍ରଂ ଦଦାମି॥ ଅତ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଵିମୋକ୍ଷାଯୈଵ ବ୍ରୂହୀତି॥ ଅତ୍ର ହ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯୋ ବିଭଯାଂ ଚକାରଃ ମେଧାଵୀ ରାଜା ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ମାନ୍ତେଭ୍ଯ ଉଦରୌତ୍ସୀଦିତି
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଯିଏ ସମୃଦ୍ଧ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ଓ ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ସୁଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେଇ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଆନନ୍ଦର ଅନୁଭବ କରେ। ଏହି ମନୁଷ୍ୟ ଆନନ୍ଦର ଶତଗୁଣ ହେଉଛି ପିତୃମାନେ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ଲୋକ ଜିତିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ। ଏହାର ଶତଗୁଣ ହେଉଛି ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ। ଏହାର ଶତଗୁଣ ହେଉଛି କର୍ମଦେବମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ, ଯେଉଁମାନେ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦେବତ୍ୱ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି। ଏହାର ଶତଗୁଣ ହେଉଛି ଆଜାନଦେବମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ, ଏବଂ ଯିଏ ଶ୍ରୁତିଜ୍ଞ, ନିଷ୍ପାପ ଓ ଅକାମହତ। ଏହାର ଶତଗୁଣ ହେଉଛି ପ୍ରଜାପତିଲୋକର ଆନନ୍ଦ, ଏବଂ ଏମିତି ଶ୍ରୁତିଜ୍ଞ, ନିଷ୍ପାପ ଓ ଅକାମହତ। ଏହାର ଶତଗୁଣ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମଲୋକର ଆନନ୍ଦ, ଏବଂ ଏମିତି ଶ୍ରୁତିଜ୍ଞ, ନିଷ୍ପାପ ଓ ଅକାମହତ। ଏହି ହେଉଛି ପରମ ଆନନ୍ଦ, ଏହି ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମଲୋକ, ରାଜା, ୟାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ। 'ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ହଜାର ଦେଉଛି, ଭଗବନ୍। ଏଠାରୁ ଉପରେ ମୋତେ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଶିଖାନ୍ତୁ।' ଏହା ଦେଖି ୟାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ଭୟଭିତ ହେଲେ, ଚିନ୍ତା କଲେ—'ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଯିବେ।'
ମନେ କହନ୍ତି, ‘ସେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉଛି; ଦେଖିପାରେନାହିଁ।’ ‘ସେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉଛି; ଘ୍ରାଣ କରିପାରେନାହିଁ।’ ‘ସେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉଛି; ରସ ଚାଖିପାରେନାହିଁ।’ ‘ସେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉଛି; କଥା କହିପାରେନାହିଁ।’ ‘ସେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉଛି; ଶୁଣିପାରେନାହିଁ।’ ‘ସେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉଛି; ଚିନ୍ତା କରିପାରେନାହିଁ।’ ‘ସେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉଛି; ଛୁଇଁପାରେନାହିଁ।’ ‘ସେ ଏକତ୍ରିତ ହେଉଛି; ଜାଣିପାରେନାହିଁ।’
ଏହି ଆତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମ ଅଟୁଟ; ଜ୍ଞାନରେ, ମନରେ, କଥାରେ, ପ୍ରାଣରେ, ଚକ୍ଷୁରେ, ଶ୍ରବଣରେ, ଆକାଶରେ, ବାୟୁରେ, ଅଗ୍ନିରେ, ଜଳରେ, ପୃଥିବୀରେ, କ୍ରୋଧରେ, ଅକ୍ରୋଧରେ, ଆନନ୍ଦରେ, ନିରାନନ୍ଦରେ, ଧର୍ମରେ, ଅଧର୍ମରେ—ସେ ସମସ୍ତରେ ଅଛି। ଯେପରି କରେ, ଯେପରି ଚାଲିଥାଏ, ସେ ତାହା ପରି ହୁଏ। ଭଲ କାମ କରିଥିବା ଭଲ ହୁଏ; ଖରାପ କାମ କରିଥିବା ଖରାପ ହୁଏ। ପୁଣ୍ୟ କାମରେ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ, ପାପ କାମରେ ପାପ ହୁଏ।