ଉଷାଵାଅଶ୍ଵସ୍ଯ ମେଧ୍ଯସ୍ଯ ଶିରଃ, ସୂର୍ଯଶ୍ଚକ୍ଷୁଃ ଵାତଃ ପ୍ରାଣୋ, ଵ୍ଯାତ୍ତମଗ୍ନିର୍ଵୈଶ୍ଵାନରଃ, ସଂଵତ୍ସରଆତ୍ମାଶ୍ଵସ୍ଯ ମେଧ୍ଯସ୍ଯ ଦ୍ଯୌଷ୍ ପୃଷ୍ଠମ୍ ଅନ୍ତରିକ୍ଷମୁଦରଂ, ପୃଥିଵୀପାଜସ୍ଯଂ, ଦିଶଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ, ଅଵାନ୍ତରଦିଶଃ ପର୍ଶଵ, ଋତଵୋଽଙ୍ଗାନି, ମାସାଶ୍ଚାର୍ଧମାସାଶ୍ଚ ପର୍ଵାଣି ଅହୋରାତ୍ରାଣି ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ନକ୍ଷତ୍ରାଣ୍ଯସ୍ଥୀନି, ନଭୋ ମାଁସାନି ଊଵଧ୍ଯଁ ସିକତାଃ, ସିନ୍ଧଵୋ ଗୁଦା, ଯକୃଚ୍ଚ କ୍ଲୋମାନଶ୍ଚ ପର୍ଵତା, ଓଷଧଯଶ୍ଚ ଵନସ୍ପତଯଶ୍ଚ ଲୋମାନି ଉଦ୍ଯନ୍ପୂର୍ଵାର୍ଧୋ, ନିମ୍ଲୋଚଙ୍ଜଘନାର୍ଧୋ, ଯଦ୍ଵିଜୃମ୍ଭତେ, ତଦ୍ଵିଦ୍ଯୋତତେ, ଯଦ୍ଵିଧୂନୁତେ, ତତ୍ସ୍ତନଯତି, ଯନ୍ମେହତି, ତଦ୍ଵର୍ଷତି, ଵାଗେଵାସ୍ଯ ଵାକ୍
ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ୟବହୃତ ପବିତ୍ର ଘୋଡ଼ାର ମୁଣ୍ଡ ହେଉଛି ପ୍ରଭାତ, ତାହାର ଆଖି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶ୍ୱାସ ବାୟୁ, ଖୋଲା ମୁଖ ଅଗ୍ନି, ଶରୀର ସଂବତ୍ସର। ଘୋଡ଼ାର ପିଠ ଦିଗ୍ଗଜ, ପେଟ ମଧ୍ୟ ଆକାଶ, ଖୁର ପୃଥିବୀ, ପାଖରେ ଦିଗ, ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଉପଦିଗ, ଋତୁଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କର ଅଂଗ, ମାସ ଓ ଅର୍ଧମାସ ଯୋଡ଼, ଦିନ ଓ ରାତି ତଳ, ତାରାଗୁଡ଼ିକ ହାଡ଼, ଆକାଶ ମାଂସ, ବାଲି ଖାଦ୍ୟ, ନଦୀ ଆନ୍ତ୍ର, ଯକୃତ ଓ କ୍ଲୋମ ହେଉଛି ପାହାଡ଼, ଔଷଧି ଓ ବୃକ୍ଷ ଲୋମ। ଉଦୟ ଅଂଶ ପ୍ରାଗ୍ଭାଗ, ଅସ୍ତ ଅଂଶ ପଛଭାଗ। ଯେତେବେଳେ ଏହା ହାଡ଼େଇ, ତେବେ ଚମକେ; ଦେହ ହଲାଇଲେ, ତେବେ ବଜ୍ରପାତ ହୁଏ; ପିଶାବ କଲେ, ବର୍ଷା ହୁଏ। ଏହାର କଥା ହେଉଛି ତାହାର କଥା।
ଅହର୍ଵାଅଶ୍ଵଂ ପୁରସ୍ତାନ୍ମହିମାନ୍ଵଜାଯତ, ତସ୍ଯ ପୂର୍ଵେ ସମୁଦ୍ରେଯୋନୀ; ରାତ୍ରିରେନଂ ପଶ୍ଚାନ୍ମହିମାନ୍ଵଜାଯତ, ତସ୍ଯାପରେ ସମୁଦ୍ରେଯୋନିଃ ଏତୌଵାଅଶ୍ଵଂ ମହିମାନାଵଭିତଃ ସମ୍ବଭୂଵତୁଃ॥ ହଯୋ ଭୂତ୍ଵାଦେଵାନଵହଦ୍ ଵାଜୀଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍ ଅର୍ଵାସୁରାନ୍ ଅଶ୍ଵୋ ମନୁଷ୍ଯାନ୍ତ୍॥ ସମୁଦ୍ରଏଵାସ୍ଯ ବନ୍ଧୁଃ, ସମୁଦ୍ରୋଯୋନିଃ॥ 2 = 10.6.5.1-3 =
ପ୍ରଭାତବେଳେ, ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ, ମହାନ ଘୋଡ଼ା ଜନ୍ମ ନେଲା; ତାହାର ମୂଳ ଉତ୍ସ ପୂର୍ବ ସମୁଦ୍ର। ରାତିବେଳେ, ପଛ ଦିଗରୁ, ମହାନ ଘୋଡ଼ା ଜନ୍ମ ନେଲା; ତାହାର ମୂଳ ଉତ୍ସ ପଶ୍ଚିମ ସମୁଦ୍ର। ଏଭଳି ଘୋଡ଼ା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମହିମାରେ ଘେରାଯାଇଛି। ଘୋଡ଼ା ରୂପେ ଏହା ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର ଓ ମଣିଷମାନେଙ୍କୁ ବୋହିଥିଲା। ସମୁଦ୍ର ଏହାର ବନ୍ଧୁ, ସମୁଦ୍ର ଏହାର ଜନ୍ମସ୍ଥାନ।
ନୈଵେହକିଂ ଚନାଗ୍ର ଆସୀନ୍॥ ମୃତ୍ଯୁନୈଵେଦମାଵୃତମାସୀଦଶନାଯଯାଶନାଯାହିମୃତ୍ଯୁଃ॥ ତନ୍ମନୋଽକୁରୁତାତ୍ମନ୍ଵୀସ୍ଯାମିତି॥ ସୋଽର୍ଚନ୍ନଚରତ୍॥ ତସ୍ଯାର୍ଚତ ଆପୋଽଜାଯନ୍ତାର୍ଚତେ ଵୈମେ କମଭୂଦିତି॥ ତଦେଵାର୍କ୍ଯସ୍ଯାର୍କତ୍ଵଂ॥ କଁ ହ ଵାଅସ୍ମୈ ଭଵତି, ଯଏଵମେତଦର୍କ୍ଯସ୍ଯାର୍କତ୍ଵଂ ଵେଦ
ଆରମ୍ଭରେ କିଛି ଥିଲାନି। ସମସ୍ତ କିଛି ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଥିଲା, କାରଣ ଭୋକ ହେଉଛି ମୃତ୍ୟୁ। ସେ ମନେ କଲେ—'ମୋର ଏକ ଆତ୍ମା ହେଉ'। ସେ ପୂଜା କଲେ ଓ ଚଳିଲେ। ତାଙ୍କର ପୂଜାରୁ ଜଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସେ ଭାବିଲେ—'ଏହିଏ ଆନନ୍ଦ'। ଏହିଏ ପୂଜାର ସ୍ୱଭାବ। ଯିଏ ଏହି ପୂଜାର ଗୁପ୍ତ ଅର୍ଥ ଜାଣେ, ସେ ଆନନ୍ଦମୟ ହୁଏ।
ଆପୋ ଵାଅର୍କଃ॥ ତଦ୍ଯଦପାଁ ଶର ଆସୀତ୍ ତତ୍ସମହନ୍ଯତ, ସାପୃଥିଵ୍ଯଭଵତ୍॥ ତସ୍ଯାମଶ୍ରାମ୍ଯତ୍॥ ତସ୍ଯ ଶ୍ରାନ୍ତସ୍ଯ ତପ୍ତସ୍ଯ ତେଜୋ ରସୋ ନିରଵର୍ତତାଗ୍ନିଃ
ଜଳ ହେଉଛି ପୂଜା। ଯେଉଁ ଝାଗ ଜଳ ଉପରେ ଥିଲା, ସେଠାରୁ ଏହା ଦୃଢ଼ ହେଲା; ଏହିଏ ପୃଥିବୀ ହେଲା। ଏହିପରେ ସେ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ତାପରୁ ତେଜ ଓ ରସ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା—ଏହିଏ ଅଗ୍ନି।
ସୋଽକାମଯତଃ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ମ ଆତ୍ମାଜାଯେତେତି॥ ସମନସା ଵାଚଂ ମିଥୁନଁ ସମଭଵଦଶନାଯାଂ ମୃତ୍ଯୁଃ॥ ତଦ୍ଯଦ୍ରେତ ଆସୀତ୍ ସସଂଵତ୍ସରୋଽଭଵନ୍॥ ନହ ପୁରାତତଃ ସଂଵତ୍ସରଆସ॥ ତମେତାଵନ୍ତଂ କାଲମବିଭର୍ଯାଵାନ୍ତ୍ସଂଵତ୍ସରଃ॥ ତମେତାଵତଃ କାଲସ୍ଯ ପରସ୍ତାଦସୃଜତ॥ ତଂ ଜାତମଭିଵ୍ଯାଦଦାତ୍; ସଭାଣକରୋତ୍ ସୈଵଵାଗଭଵତ୍
ସେ ଇଚ୍ଛା କଲେ—'ମୋଠାରୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଏକ ଆତ୍ମା ଜନ୍ମ ନେଉ।' ମନ ଓ କଥା ଏକ ଦମ୍ପତି ଭଳି ହେଲେ; ଭୋକରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା। ଯାହା ବୀର୍ୟ ଥିଲା, ସେହି ବର୍ଷ ହେଲା। ଏହା ପୂର୍ବରୁ ବର୍ଷ ଥିଲାନି। ସେ ଏହାକୁ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧାରଣ କଲେ। ସେଇ ସମୟ ପରେ ସେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଜନ୍ମ ହେବା ସହିତ, ସେ ଏହାକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କଲେ; ଏହା କଥା କହିଲା, ଏହି କଥା ହେଲା।
ସୋଽକାମଯତଃ ଭୂଯସା ଯଜ୍ଞେନ ଭୂଯୋ ଯଜେଯେତି॥ ସୋଽଶ୍ରାମ୍ଯତ୍ ସତପୋଽତପ୍ଯତ॥ ତସ୍ଯ ଶ୍ରାନ୍ତସ୍ଯ ତପ୍ତସ୍ଯ ଯଶୋ ଵୀର୍ଯମୁଦକ୍ରାମତ୍॥ ପ୍ରାଣାଵୈଯଶୋ ଵୀର୍ଯଂ॥ ତତ୍ପ୍ରାଣେଷୂତ୍କ୍ରାନ୍ତେଷୁ ଶରୀରଁ ଶ୍ଵଯିତୁମଧ୍ରିଯତ; ତସ୍ଯ ଶରୀର ଏଵମନ ଆସୀତ୍
ସେ ଇଚ୍ଛା କଲେ—'ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଯଜ୍ଞ କରି ମୁଁ ଆଉ ବଡ଼ ହେଉ।' ସେ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ ଓ ତପସ୍ୟା କଲେ। ସେଇ କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ତାପରୁ, ଯଶ ଓ ପ୍ରଭାବ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ଯଶ ଓ ପ୍ରଭାବ। ପ୍ରାଣ ବାହାରିଯିବା ପରେ, ଦେହ ଫୁଲିଯାଏ; ଦେହରେ ମନ ରହିଯାଏ।
ସୋଽକାମଯତଃ ମେଧ୍ଯଂ ମ ଇଦଁ ସ୍ଯାଦ୍ ଆତ୍ମନ୍ଵ୍ଯନେନ ସ୍ଯାମିତି॥ ତତୋଽଶ୍ଵଃ ସମଭଵଦ୍॥ ଯଦଶ୍ଵତ୍ ତନ୍ମେଧ୍ଯମଭୂଦିତି॥ ତଦେଵାଶ୍ଵମେଧସ୍ଯାଶ୍ଵମେଧତ୍ଵମ୍॥ ଏଷହ ଵାଅଶ୍ଵମେଧଂ ଵେଦ, ଯଏନମେଵଂ ଵେଦ
ସେ ଇଚ୍ଛା କଲେ— 'ମୋତେ ପବିତ୍ର ଘୋଡ଼ା ମିଳୁ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ନିଶ୍ଚିତ ହେଉ।' ତାପରେ ଘୋଡ଼ା ଜନ୍ମ ନେଲା। ଏହି ଘୋଡ଼ା ଥିଲାବୋଲି, ଏହା ହେଲା ଯଜ୍ଞର ଘୋଡ଼ା। ଏହିଠାରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଅଛି। ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞକୁ ଜାଣେ।
ଦ୍ଵଯାହ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯା, ଦେଵାଶ୍ଚାସୁରାଶ୍ଚ॥ ତତଃ କାନୀଯସାଏଵଦେଵା, ଜ୍ଯାଯସାଅସୁରାଃ॥ ତଏଷୁଲୋକେଷ୍ଵସ୍ପର୍ଧନ୍ତ
ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ଦୁଇ ପ୍ରକାର ସନ୍ତାନ ଥିଲେ— ଦେବତାମାନେ ଓ ଅସୁରମାନେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଦେବତାମାନେ ଛୋଟ, ଅସୁରମାନେ ବଡ଼ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଏହି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କଲେ।
ତେହ ଦେଵାଊଚୁଃ ହନ୍ତାସୁରାନ୍ଯଜ୍ଞଉଦ୍ଗୀଥେନାତ୍ଯଯାମେତି
ତେବେ ଦେବତାମାନେ କହିଲେ— 'ଆସ, ଯଜ୍ଞର ଗୀତ ଗାଇ ଅସୁରମାନେଠାରୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯିବା।'
ତେହ ଵାଚମୂଚୁଃ ତ୍ଵଂ ନ ଉଦ୍ଗାଯେତି॥ ତଥେତି॥ ତେଭ୍ଯୋ ଵାଗୁଦଗାଯଦ୍॥ ଯୋଵାଚିଭୋଗସ୍ ତଂ ଦେଵେଭ୍ଯ ଆଗାଯଦ୍ ଯତ୍କଲ୍ଯାଣଂ ଵଦତି ତଦାତ୍ମନେ॥ ତେଽଵିଦୁଃ ଅନେନ ଵୈନ ଉଦ୍ଗାତ୍ରାତ୍ଯେଷ୍ଯନ୍ତୀତି॥ ତମଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ ପାପ୍ମନାଵିଧ୍ଯନ୍ତ୍॥ ସଯଃ ସପାପ୍ମାଯଦେଵେଦମପ୍ରତିରୂପଂ ଵଦତି, ସଏଵସପାପ୍ମା
ଅଥ ହ ପ୍ରାଣମୂଚୁଃ ତ୍ଵଂ ନ ଉଦ୍ଗାଯେତି॥ ତଥେତି॥ ତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରାଣଉଦଗାଯଦ୍॥ ଯଃ ପ୍ରାଣେଭୋଗସ୍ ତଂ ଦେଵେଭ୍ଯ ଆଗାଯଦ୍ ଯତ୍କଲ୍ଯାଣଂ ଜିଘ୍ରତି ତଦାତ୍ମନେ॥ ତେଽଵିଦୁଃ ଅନେନ ଵୈନ ଉଦ୍ଗାତ୍ରାତ୍ଯେଷ୍ଯନ୍ତୀତି॥ ତମଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ ପାପ୍ମନାଵିଧ୍ଯନ୍ତ୍॥ ସଯଃ ସପାପ୍ମାଯଦେଵେଦମପ୍ରତିରୂପଂ ଜିଘ୍ରତି, ସଏଵସପାପ୍ମା
ଅଥ ହ ଚକ୍ଷୁରୂଚୁଃ ତ୍ଵଂ ନ ଉଦ୍ଗାଯେତି॥ ତଥେତି॥ ତେଭ୍ଯଶ୍ଚକ୍ଷୁରୁଦଗାଯଦ୍॥ ଯଶ୍ଚକ୍ଷୁଷି ଭୋଗସ୍ ତଂ ଦେଵେଭ୍ଯ ଆଗାଯଦ୍ ଯତ୍କଲ୍ଯାଣଂ ପଶ୍ଯତି ତଦାତ୍ମନେ॥ ତେଽଵିଦୁଃ ଅନେନ ଵୈନ ଉଦ୍ଗାତ୍ରାତ୍ଯେଷ୍ଯନ୍ତୀତି॥ ତମଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ ପାପ୍ମନାଵିଧ୍ଯନ୍ତ୍॥ ସଯଃ ସପାପ୍ମାଯଦେଵେଦମପ୍ରତିରୂପଂ ପଶ୍ଯତି, ସଏଵସପାପ୍ମା
ଅଥ ହ ଶ୍ରୋତ୍ରମୂଚୁଃ ତ୍ଵଂ ନ ଉଦ୍ଗାଯେତି॥ ତଥେତି॥ ତେଭ୍ଯଃ ଶ୍ରୋତ୍ରମୁଦଗାଯଦ୍॥ ଯଃ ଶ୍ରୋତ୍ରେ ଭୋଗସ୍ ତଂ ଦେଵେଭ୍ଯ ଆଗାଯଦ୍ ଯତ୍କଲ୍ଯାଣଁ ଶୃଣୋତି ତଦାତ୍ମନେ॥ ତେଽଵିଦୁଃ ଅନେନ ଵୈନ ଉଦ୍ଗାତ୍ରାତ୍ଯେଷ୍ଯନ୍ତୀତି॥ ତମଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ ପାପ୍ମନାଵିଧ୍ଯନ୍ତ୍॥ ସଯଃ ସପାପ୍ମାଯଦେଵେଦମପ୍ରତିରୂପଁ ଶୃଣୋତି, ସଏଵସପାପ୍ମା
ତେହୋଚୁଃ କ୍ଵନୁ ସୋଽଭୂଦ୍ ଯୋନ ଇତ୍ଥମସକ୍ତେତି॥ ଅଯମାସ୍ଯେଽନ୍ତରିତି, ସୋଽଯାସ୍ଯ; ଆଙ୍ଗିରସୋ, ଅଙ୍ଗାନାଁ ହିରସଃ
ସେମାନେ ପଚାରିଲେ: ଏହିପରି ଆଟକିଥିବା ସେ କେଉଁଠି ଗଲେ? ସେମାନେ କହିଲେ: ସେ ମୁହଁର ଭିତରେ ଅଛନ୍ତି; ସେ ଶରୀରର ଅଙ୍ଗଗୁଡିକର ରସ, ଅଙ୍ଗଗୁଡିକର ସାର।
ସାଵାଏଷାଦେଵତା ଦୂର୍ନାମ, ଦୂରଁ ହ୍ଯସ୍ଯା ମୃତ୍ଯୁଃ॥ ଦୂରଁ ହ ଵାଅସ୍ମାନ୍ମୃତ୍ଯୁର୍ଭଵତି, ଯଏଵଂ ଵେଦ
ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ 'ଦୂର' ନାମରେ ଡାକାଯାଏ, କାରଣ ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କଠାରେ ଦୂରରେ ଅଛି। ଯେଉଁଠି ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ସେଠି ମୃତ୍ୟୁ ଦୂରରେ ରହେ।
ସାଵାଏଷାଦେଵତୈତାସାଂ ଦେଵତାନାଂ ପାପ୍ମାନଂ ମୃତ୍ଯୁମପହତ୍ଯ, ଯତ୍ରାସାଂ ଦିଶାମନ୍ତଃ ତଦ୍ଗମଯାଂ ଚକାର, ତଦାସାଂ ପାପ୍ମନୋ ଵିନ୍ଯଦଧାତ୍॥ ତସ୍ମାନ୍ନଜନମିଯାନ୍ ନାନ୍ତମିଯାନ୍ ନେତ୍ପାପ୍ମାନଂ ମୃତ୍ଯୁମନ୍ଵଵାଯାନୀତି
ଏହି ଦେବୀ, ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅପରାଧ ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦୂରକରି, ସେମାନେ ଯେଉଁଠି ଦିଗର ସମାପ୍ତି ଅଛି, ସେଠିକୁ ନେଇଗଲେ; ସେଠି ସେମାନଙ୍କର ଅପରାଧ ରଖିଦେଲେ। ଏହିପରି, ମନୁଷ୍ୟ ଠାରୁ ତଳକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଦିଗର ସମାପ୍ତିକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଅପରାଧ ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସାଵାଏଷାଦେଵତୈତାସାଂ ଦେଵତାନାଂ ପାପ୍ମାନଂ ମୃତ୍ଯୁମପହତ୍ଯାଥୈନା ମୃତ୍ଯୁମତ୍ଯଵହତ୍
ଏହି ଦେବୀ, ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅପରାଧ ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦୂରକରି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁର ପାରେ ନେଇଗଲେ।
ସାଵୈଵାଚମେଵପ୍ରଥମାମତ୍ଯଵହତ୍॥ ସାଯଦାମୃତ୍ଯୁମତ୍ଯମୁଚ୍ଯତ, ସୋଽଗ୍ନିରଭଵତ୍; ସୋଽଯମଗ୍ନିଃ ପରେଣ ମୃତ୍ଯୁମତିକ୍ରାନ୍ତୋ ଦୀପ୍ଯତେ
ସେ ପ୍ରଥମେ ବାକ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁର ପାରେ ନେଇଗଲେ। ବାକ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପରେ, ବାକ୍ ଅଗ୍ନି ହେଲା; ଏହି ଅଗ୍ନି, ମୃତ୍ୟୁର ପାରେ ଯାଇ, ଆଜି ଜ୍ୱଳିଉଛି।
ଅଥ ପ୍ରାଣମତ୍ଯଵହତ୍॥ ସଯଦାମୃତ୍ଯୁମତ୍ଯମୁଚ୍ଯତ, ସଵାଯୁରଭଵତ୍; ସୋଽଯଂ ଵାଯୁଃ ପରେଣ ମୃତ୍ଯୁମତିକ୍ରାନ୍ତଃ ପଵତେ
ତାପରେ ସେ ପ୍ରାଣକୁ ମୃତ୍ୟୁର ପାରେ ନେଇଗଲେ। ପ୍ରାଣକୁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପରେ, ପ୍ରାଣ ବାୟୁ ହେଲା; ଏହି ବାୟୁ, ମୃତ୍ୟୁର ପାରେ ଯାଇ, ଆଜି ବହୁଉଛି।
ଅଥ ଚକ୍ଷୁରତ୍ଯଵହତ୍॥ ତଦ୍ଯଦାମୃତ୍ଯୁମତ୍ଯମୁଚ୍ଯତ, ସଆଦିତ୍ଯୋଽଭଵତ୍; ସୋଽସାଵାଦିତ୍ଯଃ ପରେଣ ମୃତ୍ଯୁମତିକ୍ରାନ୍ତସ୍ ତପତି
ତାପରେ ସେ ଚକ୍ଷୁକୁ ମୃତ୍ୟୁର ପାରେ ନେଇଗଲେ। ଚକ୍ଷୁକୁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପରେ, ଚକ୍ଷୁ ଆଦିତ୍ୟ ହେଲା; ଏହି ଆଦିତ୍ୟ, ମୃତ୍ୟୁର ପାରେ ଯାଇ, ଆଜି ଆଲୋକିତ ହେଉଛି।
ଅଥ ଶ୍ରୋତ୍ରମତ୍ଯଵହତ୍॥ ତଦ୍ଯଦାମୃତ୍ଯୁମତ୍ଯମୁଚ୍ଯତ, ତାଦିଶୋଽଭଵନ୍; ତାଇମାଦିଶଃ ପରେଣ ମୃତ୍ଯୁମତିକ୍ରାନ୍ତାଃ
ତାପରେ ସେ ଶ୍ରୋତ୍ରକୁ ମୃତ୍ୟୁର ପାରେ ନେଇଗଲେ। ଶ୍ରୋତ୍ରକୁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପରେ, ଶ୍ରୋତ୍ର ଦିଗ ହେଲା; ଏହି ଦିଗଗୁଡିକ, ମୃତ୍ୟୁର ପାରେ ଯାଇ, ଏବେ ଅଛନ୍ତି।
ଅଥ ମନୋଽତ୍ଯଵହତ୍॥ ତଦ୍ଯଦାମୃତ୍ଯୁମତ୍ଯମୁଚ୍ଯତ, ସଚନ୍ଦ୍ରମା ଅଭଵତ୍; ସୋଽସୌଚନ୍ଦ୍ରଃ ପରେଣ ମୃତ୍ଯୁମତିକ୍ରାନ୍ତୋ ଭାତି॥ ଏଵଁ ହ ଵାଏନମେଷାଦେଵତା ମୃତ୍ଯୁମତିଵହତି, ଯଏଵଂ ଵେଦ
ତାପରେ ସେ ମନକୁ ମୃତ୍ୟୁର ପାରେ ନେଇଗଲେ। ମନକୁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପରେ, ମନ ଚନ୍ଦ୍ରମା ହେଲା; ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରମା, ମୃତ୍ୟୁର ପାରେ ଯାଇ, ଆଲୋକିତ ହେଉଛି। ଏହିପରି, ଏହି ଦେବୀ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ ମୃତ୍ୟୁର ପାରେ ନେଇଯାନ୍ତି।
ଅଥାତ୍ମନେଽନ୍ନାଦ୍ଯମାଗାଯଦ୍॥ ଯଦ୍ଧିକିଙ୍ଚାନ୍ନମଦ୍ଯତେ, ଅନେନୈଵତଦଦ୍ଯତ; ଇହପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି
ତାପରେ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଆଣାଯାଇଲା। ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଖାଯାଏ, ସେ ଏହି ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଖାଯାଏ; ଏଠି ଏହି ଆତ୍ମାରେ ଏହି ଖାଦ୍ୟ ରହିଛି।
ତେଦେଵାଅବ୍ରୁଵନ୍ନ୍ ଏତାଵଦ୍ଵାଇଦଁ ସର୍ଵଂ ଯଦନ୍ନଂ, ତଦାତ୍ମନ ଆଗାସୀଃ ଅନୁ ନୋଽସ୍ମିନ୍ନନ୍ନ ଆଭଜସ୍ଵେତି॥ ତେଵୈମାଭିସଂଵିଶତେତି॥ ତଥେତି॥ ତଁ ସମନ୍ତଂ ପରିଣ୍ଯଵିଶନ୍ତ॥ ତସ୍ମାଦ୍ଯଦନେନାନ୍ନମତ୍ତି, ତେନୈତାସ୍ ତୃପ୍ଯନ୍ତି॥ ଏଵଁ ହ ଵାଏନଁ ସ୍ଵାଅଭିସଂଵିଶନ୍ତି, ଭର୍ତା ସ୍ଵାନାଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପୁରଏତାଭଵତ୍ଯନ୍ନାଦୋଽଧିପତିଃ ଯଏଵଂ ଵେଦ
ଯଉ ହୈଵଂଵିଦଁ ସ୍ଵେଷୁ ପ୍ରତିପ୍ରତିର୍ବୁଭୂଷତି, ନହୈଵାଲଂ ଭାର୍ଯେଭ୍ଯୋ ଭଵତି ଅଥ ଯଏଵୈତମନୁଭଵତି, ଯୋଵୈତମନୁ ଭାର୍ଯାନ୍ବୁଭୂର୍ଷତି, ସହୈଵାଲଂ ଭାର୍ଯେଭ୍ଯୋ ଭଵତି
ଯେଉଁଠି ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତାନ ଚାହେଇଲେ, ସେ ଜନାନୀମାନେ ପାଇଁ ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ଏହି ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, ଜନାନୀମାନେ ପାଇଁ ସନ୍ତାନ ଚାହେଇଲେ, ସେ ଜନାନୀମାନେ ପାଇଁ ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ସତ୍ରେଧାତ୍ମାନଂ ଵ୍ଯକୁରୁତାଦିତ୍ଯଂ ତୃତୀଯଂ, ଵାଯୁଂ ତୃତୀଯଁ॥ ସଏଷପ୍ରାଣସ୍ ତ୍ରେଧାଵିହିତଃ॥ ତସ୍ଯ ପ୍ରାଚୀ ଦିକ୍ଷିରୋଽସୌଚାସୌଚେର୍ମାଉ ଅଥାସ୍ଯ ପ୍ରତୀଚୀ ଦିକ୍ପୁଚ୍ଛମ୍ ଅସୌଚାସୌଚ ସକ୍ଥ୍ଯୌ; ଦକ୍ଷିଣା ଚୋଦୀଚୀ ଚ ପାର୍ଶ୍ଵେ, ଦ୍ଯୌଷ୍ ପୃଷ୍ଠମ୍ ଅନ୍ତରିକ୍ଷମୁଦରମ୍ ଇଯମୁରଃ, ସଏଷୋଽପ୍ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତୋ॥ ଯତ୍ର କ୍ଵଚୈତି, ତଦେଵପ୍ରତିତିଷ୍ଠତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍
ସେ ନିଜକୁ ତିନିଭାଗରେ ବାଣ୍ଟିଲେ—ତୃତୀୟ ଭାଗ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତୃତୀୟ ଭାଗ ବାୟୁ। ଏହିପରି ଏହି ପ୍ରାଣ ତିନିଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ। ଏହାର ପୂର୍ବ ଦିଗ ହେଉଛି ମୁଣ୍ଡ, ପବିତ୍ର ଓ ଅପବିତ୍ର ହେଉଛି ଦୁଇଟି ଜିହ୍ବା; ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ହେଉଛି ପୁଛ, ପବିତ୍ର ଓ ଅପବିତ୍ର ହେଉଛି ଦୁଇଟି ଜଂଘା; ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗ ହେଉଛି ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱ; ଦ୍ୟୌଲୋକ ହେଉଛି ପିଠ, ମଧ୍ୟ ଆକାଶ ହେଉଛି ପେଟ, ଏହି ପୃଥିବୀ ହେଉଛି ଛାତି। ଏହିପରି ସେ ଜଳରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସେ କେଉଁଠି ଯାଉଛି, ସେଠି ନିଜକୁ ଦୃଢ଼ କରି ରହେ—ଏହିପରି ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଜାଣନ୍ତି।
ସଐକ୍ଷତଃ ଯଦି ଵାଇମମଭିମଁସ୍ଯେ, କନୀଯୋଽନ୍ନଂ କରିଷ୍ଯ ଇତି॥ ସତଯା ଵାଚାତେନାତ୍ମନେଦଁ ସର୍ଵମସୃଜତ, ଯଦିଦଂ କିଙ୍ଚର୍ଚୋ ଯଜୂଁଷି ସାମାନି ଛନ୍ଦାଁସି ଯଜ୍ଞାନ୍ପ୍ରଜାଂ ପଶୂନ୍ତ୍॥ ସଯଦ୍-ଯଦେଵାସୃଜତ, ତତ୍-ତଦତ୍ତୁମଧ୍ରିଯତ॥ ସର୍ଵଂ ଵାଅତ୍ତୀତି, ତଦଦିତେରଦିତିତ୍ଵଁ॥ ସର୍ଵସ୍ଯାତ୍ତାଭଵତି, ସର୍ଵମସ୍ଯାନ୍ନଂ ଭଵତି, ଯଏଵମେତଦଦିତେରଦିତିତ୍ଵଂ ଵେଦ
ସେ ଭାବିଲେ—'ମୁଁ ଯଦି ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଉଛି, ମୋ ଶକ୍ତି କମିଯିବ; ତେଣୁ ମୁଁ ନିଜକୁ ଖାଦ୍ୟ କରିଦେଉ।' ସେଇ କଥା ସହିତ, ସେ ସମସ୍ତ କିଛି ସୃଷ୍ଟି କଲେ—ଯେଉଁଠାରେ ଯାହା କିଛି ଅଛି: ଋକ୍, ଯଜୁସ୍, ସାମ ମନ୍ତ୍ର, ଛନ୍ଦ, ଯଜ୍ଞ, ପ୍ରଜା, ପଶୁ। ସେ ଯାହା କିଛି ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସେଠି ସେ ଖାଦ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସତ୍ୟ, ସମସ୍ତ କିଛି ଖାଦ୍ୟ; ଏହି ହେଉଛି ଅଦିତିର ସ୍ୱଭାବ। ଯେଉଁଠି ଏହି ଅଦିତିର ସ୍ୱଭାବକୁ ଜାଣେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥାଏ; ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
ତମନଵରୁଧ୍ଯେଵାମନ୍ଯତ॥ ତଁ ସଂଵତ୍ସରସ୍ଯ ପରସ୍ତାଦାତ୍ମନ ଆଲଭତ, ପଶୂନ୍ଦେଵତାଭ୍ଯଃ ପ୍ରତ୍ଯୌହତ୍॥ ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵଦେଵତ୍ଯଂ ପ୍ରୋକ୍ଷିତଂ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯମାଲଭନ୍ତ॥ ଏଷଵାଅଶ୍ଵମେଧୋଯଏଷତପତି; ତସ୍ଯ ସଂଵତ୍ସରଆତ୍ମାଯମଗ୍ନିରର୍କଃ ତସ୍ଯେମେଲୋକାଆତ୍ମାନଃ॥ ତାଵେତାଵର୍କାଶ୍ଵମେଧୌ, ସୋପୁନରେକୈଵଦେଵତା ଭଵତି, ମୃତ୍ଯୁରେଵାପ ପୁନର୍ମୃତ୍ଯୁଂ ଜଯତି, ନୈନଂ ମୃତ୍ଯୁରାପ୍ନୋତି, ମୃତ୍ଯୁରସ୍ଯାତ୍ମାଭଵତି ସର୍ଵମାଯୁରେତି ଏତାସାଂ ଦେଵତାନାମେକୋ ଭଵତି, ଯଏଵଂ ଵେଦ॥ 3 = 14.4.1.1-33 =
ସେ ଏହାକୁ ବାନ୍ଧିଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଭାବିଲେ। ବର୍ଷ ପରେ, ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାରୁ ଏହାକୁ ନେଲେ ଏବଂ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଏହିକାରଣରୁ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ଅର୍ପଣ ହୁଏ। ଏହା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ, ଏହିଠାରେ ଯଜ୍ଞର ସ୍ୱାମୀ ଅଛନ୍ତି; ଏହାର ଆତ୍ମା ହେଉଛି ବର୍ଷ, ଏହାର ଅଗ୍ନି ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ୟ। ଏହାର ଆତ୍ମା ହେଉଛି ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ। ଏହିପରି ଅଶ୍ୱ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ଏକାଟି ଅଟୁଟ ଅଛି; ଶେଷରେ, ଏକମାତ୍ର ଦେବତା ଅଛନ୍ତି। ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି ଜଳ; ଯିଏ ପୁଣିଥରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜିତିଥାଏ, ତାକୁ ମୃତ୍ୟୁ ଆସିପାରେ ନାହିଁ। ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମା ହେଉଛି; ସେ ସମସ୍ତ ଆୟୁଷ୍ୟ ପାଉଛନ୍ତି। ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଯିଏ ଏଭଳି ଜାଣେ, ସେ ଏକ ହୋଇଯାଏ।
ସେମାନେ ବାକ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଗୀତ ଗାଅ।' ବାକ୍ ସମ୍ମତି ଦେଲେ। ବାକ୍ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୀତ ଗାଇଲେ। ବାକ୍ରେ ଯେଉଁ ଆନନ୍ଦ ଅଛି, ସେଠାରୁ ଦେବତାମାନେ ପାଇଲେ; ଯେଉଁ ଭଲ କଥା ବାକ୍ କହେ, ସେ ନିଜ ପାଇଁ। ଅସୁରମାନେ ବୁଝିଲେ, 'ଏହି ଗୀତକାର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଆମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବେ।' ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟତା ସହିତ ବାକ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଯେଉଁଠି ଅଉଚିତ୍ୟହୀନ କଥା କହାଯାଏ, ସେଠି ଦୁଷ୍ଟତା ଲାଗିଥାଏ।
ତାପରେ ସେମାନେ ପ୍ରାଣକୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଗୀତ ଗାଅ।' ପ୍ରାଣ ସମ୍ମତି ଦେଲେ। ପ୍ରାଣ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୀତ ଗାଇଲେ। ପ୍ରାଣରେ ଯେଉଁ ଆନନ୍ଦ ଅଛି, ସେଠାରୁ ଦେବତାମାନେ ପାଇଲେ; ପ୍ରାଣ ଯେଉଁ ଭଲ ଗନ୍ଧ ନିଏ, ସେ ନିଜ ପାଇଁ। ଅସୁରମାନେ ବୁଝିଲେ, 'ଏହି ଗୀତକାର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଆମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବେ।' ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟତା ସହିତ ପ୍ରାଣକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଯେଉଁଠି ଅଉଚିତ୍ୟହୀନ ଗନ୍ଧ ନିଆଯାଏ, ସେଠି ଦୁଷ୍ଟତା ଲାଗିଥାଏ।
ତାପରେ ସେମାନେ ଚକ୍ଷୁକୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଗୀତ ଗାଅ।' ଚକ୍ଷୁ ସମ୍ମତି ଦେଲେ। ଚକ୍ଷୁ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୀତ ଗାଇଲେ। ଚକ୍ଷୁରେ ଯେଉଁ ଆନନ୍ଦ ଅଛି, ସେଠାରୁ ଦେବତାମାନେ ପାଇଲେ; ଚକ୍ଷୁ ଯେଉଁ ଭଲ ଦେଖେ, ସେ ନିଜ ପାଇଁ। ଅସୁରମାନେ ବୁଝିଲେ, 'ଏହି ଗୀତକାର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଆମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବେ।' ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟତା ସହିତ ଚକ୍ଷୁକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଯେଉଁଠି ଅଉଚିତ୍ୟହୀନ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠି ଦୁଷ୍ଟତା ଲାଗିଥାଏ।
ତାପରେ ସେମାନେ କାନକୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଗୀତ ଗାଅ।' କାନ ସମ୍ମତି ଦେଲା। କାନ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୀତ ଗାଇଲା। କାନରେ ଯେଉଁ ଆନନ୍ଦ ଅଛି, ସେଠାରୁ ଦେବତାମାନେ ପାଇଲେ; କାନ ଯେଉଁ ଭଲ କଥା ଶୁଣେ, ସେ ନିଜ ପାଇଁ। ଅସୁରମାନେ ବୁଝିଲେ, 'ଏହି ଗୀତକାର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଆମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବେ।' ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟତା ସହିତ କାନକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଯେଉଁଠି ଅଉଚିତ୍ୟହୀନ କଥା ଶୁଣାଯାଏ, ସେଠି ଦୁଷ୍ଟତା ଲାଗିଥାଏ।
ଅଥ ହ ମନ ଊଚୁଃ ତ୍ଵଂ ନ ଉଦ୍ଗାଯେତି॥ ତଥେତି॥ ତେଭ୍ଯୋ ମନ ଉଦଗାଯଦ୍॥ ଯୋମନସି ଭୋଗସ୍ ତଂ ଦେଵେଭ୍ଯ ଆଗାଯଦ୍ ଯତ୍କଲ୍ଯାଣଁ ସଙ୍କଲ୍ପଯତି ତଦାତ୍ମନେ॥ ତେଽଵିଦୁଃ ଅନେନ ଵୈନ ଉଦ୍ଗାତ୍ରାତ୍ଯେଷ୍ଯନ୍ତୀତି॥ ତମଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ ପାପ୍ମନାଵିଧ୍ଯନ୍ତ୍॥ ସଯଃ ସପାପ୍ମାଯଦେଵେଦମପ୍ରତିରୂପଁ ସଙ୍କଲ୍ପଯତି, ସଏଵସପାପ୍ମୈଵମୁ ଖଲ୍ଵେତାଦେଵତାଃ ପାପ୍ମଭିରୁପାସୃଜନ୍ନ୍ ଏଵମେନାଃ ପାପ୍ମନାଵିଧ୍ଯନ୍
ତେବେ ସେମାନେ ମନକୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଗାଓ।' ସେ ସମ୍ମତି ଦେଲା। ମନ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗାଇଲା। ମନରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅଛି, ସେଠିକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗାଇଲା; ଯେଉଁ ଭଲ ଭାବନା ସେ ଭାବେ, ସେଠିକୁ ନିଜ ପାଇଁ ରଖିଲା। ଦାନବମାନେ ଜାଣିଲେ, 'ଏହି ଗାଇବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଆମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବେ।' ସେମାନେ ମନକୁ ଖରାପତା ସହିତ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଯେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟ ଅନୁଚିତ କଥା ଭାବେ, ସେଠିକି ଖରାପତା ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହୁଏ। ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ଖରାପତା ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲେ; ଏଭଳି ଦାନବମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଖରାପତା ସହିତ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଅଥ ହେମମାସନ୍ଯଂ ପ୍ରାଣମୂଚୁଃ ତ୍ଵଂ ନ ଉଦ୍ଗାଯେତି॥ ତଥେତି॥ ତେଭ୍ଯ ଏଷପ୍ରାଣଉଦଗାଯତ୍॥ ତେଽଵିଦୁଃ ଅନେନ ଵୈନ ଉଦ୍ଗାତ୍ରାତ୍ଯେଷ୍ଯନ୍ତୀତି॥ ତମଭିଦ୍ରୁତ୍ଯ ପାପ୍ମନାଵିଵ୍ଯତ୍ସନ୍ତ୍॥ ସଯଥାଶ୍ମାନମୃତ୍ଵାଲୋଷ୍ଟୋଵିଧ୍ଵଁସେତୈଵଁ ହୈଵଵିଧ୍ଵଁସମାନା ଵିଷ୍ଵଙ୍ଚୋ ଵିନେଶୁଃ॥ ତତୋ ଦେଵାଅଭଵନ୍ ପରାସୁରା॥ ଭଵତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମନା, ପରାସ୍ଯ ଦ୍ଵିଷନ୍ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯୋ ଭଵତି, ଯଏଵଂ ଵେଦ
ତାପରେ, ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥଳରେ ସେମାନେ ପ୍ରାଣକୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଗାଓ।' ସେ ସମ୍ମତି ଦେଲା। ପ୍ରାଣ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗାଇଲା। ଦାନବମାନେ ଜାଣିଲେ, 'ଏହି ଗାଇବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଆମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବେ।' ସେମାନେ ପ୍ରାଣକୁ ଖରାପତା ସହିତ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଯେପରି ଏକ ପାଥର କିମ୍ବା ମାଟି ଗାଠିକୁ ମାରିଲେ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ସେପରି ସେମାନଙ୍କ ଖରାପତା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ତେଣୁ ଦେବତାମାନେ ଜିତିଲେ, ଦାନବମାନେ ହାରିଗଲେ। ଯେଉଁଠି ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଜିତିଥାଏ, ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଓ ଦ୍ୱେଷୀ ହାରିଯାଏ—ଏହି ଜ୍ଞାନ ଯାହା ଜାଣିଥାଏ, ସେ ଏଭଳି ହୁଏ।
ସେମାନେ କହିଲେ: ଏହି ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଆତ୍ମା ପାଖକୁ ଆସିଛି; ଏବେ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଖାଦ୍ୟକୁ ବଣ୍ଟନ କର। ସେମାନେ ଆତ୍ମାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। 'ଠିକ୍ ଅଛି', ସେ କହିଲେ। ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିପରି, ଯେଉଁ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ଖାଯାଏ, ସେମାନେ ତାହାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି, ସେମାନେ ନିଜରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ନିଜର ମାଲିକ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରୁଥିବା, ଅଧିପତି, ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ।