उषावाअश्वस्य मेध्यस्य शिरः, सूर्यश्चक्षुः वातः प्राणो, व्यात्तमग्निर्वैश्वानरः, संवत्सरआत्माश्वस्य मेध्यस्य द्यौष् पृष्ठम् अन्तरिक्षमुदरं, पृथिवीपाजस्यं, दिशः पार्श्वे, अवान्तरदिशः पर्शव, ऋतवोऽङ्गानि, मासाश्चार्धमासाश्च पर्वाणि अहोरात्राणि प्रतिष्ठा, नक्षत्राण्यस्थीनि, नभो माँसानि ऊवध्यँ सिकताः, सिन्धवो गुदा, यकृच्च क्लोमानश्च पर्वता, ओषधयश्च वनस्पतयश्च लोमानि उद्यन्पूर्वार्धो, निम्लोचङ्जघनार्धो, यद्विजृम्भते, तद्विद्योतते, यद्विधूनुते, तत्स्तनयति, यन्मेहति, तद्वर्षति, वागेवास्य वाक्
ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ୟବହୃତ ପବିତ୍ର ଘୋଡ଼ାର ମୁଣ୍ଡ ହେଉଛି ପ୍ରଭାତ, ତାହାର ଆଖି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶ୍ୱାସ ବାୟୁ, ଖୋଲା ମୁଖ ଅଗ୍ନି, ଶରୀର ସଂବତ୍ସର। ଘୋଡ଼ାର ପିଠ ଦିଗ୍ଗଜ, ପେଟ ମଧ୍ୟ ଆକାଶ, ଖୁର ପୃଥିବୀ, ପାଖରେ ଦିଗ, ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଉପଦିଗ, ଋତୁଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କର ଅଂଗ, ମାସ ଓ ଅର୍ଧମାସ ଯୋଡ଼, ଦିନ ଓ ରାତି ତଳ, ତାରାଗୁଡ଼ିକ ହାଡ଼, ଆକାଶ ମାଂସ, ବାଲି ଖାଦ୍ୟ, ନଦୀ ଆନ୍ତ୍ର, ଯକୃତ ଓ କ୍ଲୋମ ହେଉଛି ପାହାଡ଼, ଔଷଧି ଓ ବୃକ୍ଷ ଲୋମ। ଉଦୟ ଅଂଶ ପ୍ରାଗ୍ଭାଗ, ଅସ୍ତ ଅଂଶ ପଛଭାଗ। ଯେତେବେଳେ ଏହା ହାଡ଼େଇ, ତେବେ ଚମକେ; ଦେହ ହଲାଇଲେ, ତେବେ ବଜ୍ରପାତ ହୁଏ; ପିଶାବ କଲେ, ବର୍ଷା ହୁଏ। ଏହାର କଥା ହେଉଛି ତାହାର କଥା।
अहर्वाअश्वं पुरस्तान्महिमान्वजायत, तस्य पूर्वे समुद्रेयोनी; रात्रिरेनं पश्चान्महिमान्वजायत, तस्यापरे समुद्रेयोनिः एतौवाअश्वं महिमानावभितः सम्बभूवतुः॥ हयो भूत्वादेवानवहद् वाजीगन्धर्वान् अर्वासुरान् अश्वो मनुष्यान्त्॥ समुद्रएवास्य बन्धुः, समुद्रोयोनिः॥ 2 = 10.6.5.1-3 =
ପ୍ରଭାତବେଳେ, ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ, ମହାନ ଘୋଡ଼ା ଜନ୍ମ ନେଲା; ତାହାର ମୂଳ ଉତ୍ସ ପୂର୍ବ ସମୁଦ୍ର। ରାତିବେଳେ, ପଛ ଦିଗରୁ, ମହାନ ଘୋଡ଼ା ଜନ୍ମ ନେଲା; ତାହାର ମୂଳ ଉତ୍ସ ପଶ୍ଚିମ ସମୁଦ୍ର। ଏଭଳି ଘୋଡ଼ା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମହିମାରେ ଘେରାଯାଇଛି। ଘୋଡ଼ା ରୂପେ ଏହା ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର ଓ ମଣିଷମାନେଙ୍କୁ ବୋହିଥିଲା। ସମୁଦ୍ର ଏହାର ବନ୍ଧୁ, ସମୁଦ୍ର ଏହାର ଜନ୍ମସ୍ଥାନ।
नैवेहकिं चनाग्र आसीन्॥ मृत्युनैवेदमावृतमासीदशनाययाशनायाहिमृत्युः॥ तन्मनोऽकुरुतात्मन्वीस्यामिति॥ सोऽर्चन्नचरत्॥ तस्यार्चत आपोऽजायन्तार्चते वैमे कमभूदिति॥ तदेवार्क्यस्यार्कत्वं॥ कँ ह वाअस्मै भवति, यएवमेतदर्क्यस्यार्कत्वं वेद
ଆରମ୍ଭରେ କିଛି ଥିଲାନି। ସମସ୍ତ କିଛି ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଥିଲା, କାରଣ ଭୋକ ହେଉଛି ମୃତ୍ୟୁ। ସେ ମନେ କଲେ—'ମୋର ଏକ ଆତ୍ମା ହେଉ'। ସେ ପୂଜା କଲେ ଓ ଚଳିଲେ। ତାଙ୍କର ପୂଜାରୁ ଜଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସେ ଭାବିଲେ—'ଏହିଏ ଆନନ୍ଦ'। ଏହିଏ ପୂଜାର ସ୍ୱଭାବ। ଯିଏ ଏହି ପୂଜାର ଗୁପ୍ତ ଅର୍ଥ ଜାଣେ, ସେ ଆନନ୍ଦମୟ ହୁଏ।
आपो वाअर्कः॥ तद्यदपाँ शर आसीत् तत्समहन्यत, सापृथिव्यभवत्॥ तस्यामश्राम्यत्॥ तस्य श्रान्तस्य तप्तस्य तेजो रसो निरवर्तताग्निः
ଜଳ ହେଉଛି ପୂଜା। ଯେଉଁ ଝାଗ ଜଳ ଉପରେ ଥିଲା, ସେଠାରୁ ଏହା ଦୃଢ଼ ହେଲା; ଏହିଏ ପୃଥିବୀ ହେଲା। ଏହିପରେ ସେ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ତାପରୁ ତେଜ ଓ ରସ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା—ଏହିଏ ଅଗ୍ନି।
सोऽकामयतः द्वितीयो म आत्माजायेतेति॥ समनसा वाचं मिथुनँ समभवदशनायां मृत्युः॥ तद्यद्रेत आसीत् ससंवत्सरोऽभवन्॥ नह पुराततः संवत्सरआस॥ तमेतावन्तं कालमबिभर्यावान्त्संवत्सरः॥ तमेतावतः कालस्य परस्तादसृजत॥ तं जातमभिव्याददात्; सभाणकरोत् सैववागभवत्
ସେ ଇଚ୍ଛା କଲେ—'ମୋଠାରୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଏକ ଆତ୍ମା ଜନ୍ମ ନେଉ।' ମନ ଓ କଥା ଏକ ଦମ୍ପତି ଭଳି ହେଲେ; ଭୋକରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା। ଯାହା ବୀର୍ୟ ଥିଲା, ସେହି ବର୍ଷ ହେଲା। ଏହା ପୂର୍ବରୁ ବର୍ଷ ଥିଲାନି। ସେ ଏହାକୁ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧାରଣ କଲେ। ସେଇ ସମୟ ପରେ ସେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଜନ୍ମ ହେବା ସହିତ, ସେ ଏହାକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କଲେ; ଏହା କଥା କହିଲା, ଏହି କଥା ହେଲା।
सोऽकामयतः भूयसा यज्ञेन भूयो यजेयेति॥ सोऽश्राम्यत् सतपोऽतप्यत॥ तस्य श्रान्तस्य तप्तस्य यशो वीर्यमुदक्रामत्॥ प्राणावैयशो वीर्यं॥ तत्प्राणेषूत्क्रान्तेषु शरीरँ श्वयितुमध्रियत; तस्य शरीर एवमन आसीत्
ସେ ଇଚ୍ଛା କଲେ—'ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଯଜ୍ଞ କରି ମୁଁ ଆଉ ବଡ଼ ହେଉ।' ସେ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ ଓ ତପସ୍ୟା କଲେ। ସେଇ କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ତାପରୁ, ଯଶ ଓ ପ୍ରଭାବ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ଯଶ ଓ ପ୍ରଭାବ। ପ୍ରାଣ ବାହାରିଯିବା ପରେ, ଦେହ ଫୁଲିଯାଏ; ଦେହରେ ମନ ରହିଯାଏ।
सोऽकामयतः मेध्यं म इदँ स्याद् आत्मन्व्यनेन स्यामिति॥ ततोऽश्वः समभवद्॥ यदश्वत् तन्मेध्यमभूदिति॥ तदेवाश्वमेधस्याश्वमेधत्वम्॥ एषह वाअश्वमेधं वेद, यएनमेवं वेद
ସେ ଇଚ୍ଛା କଲେ— 'ମୋତେ ପବିତ୍ର ଘୋଡ଼ା ମିଳୁ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ନିଶ୍ଚିତ ହେଉ।' ତାପରେ ଘୋଡ଼ା ଜନ୍ମ ନେଲା। ଏହି ଘୋଡ଼ା ଥିଲାବୋଲି, ଏହା ହେଲା ଯଜ୍ଞର ଘୋଡ଼ା। ଏହିଠାରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଅଛି। ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞକୁ ଜାଣେ।
द्वयाह प्राजापत्या, देवाश्चासुराश्च॥ ततः कानीयसाएवदेवा, ज्यायसाअसुराः॥ तएषुलोकेष्वस्पर्धन्त
ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ଦୁଇ ପ୍ରକାର ସନ୍ତାନ ଥିଲେ— ଦେବତାମାନେ ଓ ଅସୁରମାନେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଦେବତାମାନେ ଛୋଟ, ଅସୁରମାନେ ବଡ଼ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଏହି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କଲେ।
तेह देवाऊचुः हन्तासुरान्यज्ञउद्गीथेनात्ययामेति
ତେବେ ଦେବତାମାନେ କହିଲେ— 'ଆସ, ଯଜ୍ଞର ଗୀତ ଗାଇ ଅସୁରମାନେଠାରୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯିବା।'
तेह वाचमूचुः त्वं न उद्गायेति॥ तथेति॥ तेभ्यो वागुदगायद्॥ योवाचिभोगस् तं देवेभ्य आगायद् यत्कल्याणं वदति तदात्मने॥ तेऽविदुः अनेन वैन उद्गात्रात्येष्यन्तीति॥ तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन्त्॥ सयः सपाप्मायदेवेदमप्रतिरूपं वदति, सएवसपाप्मा
अथ ह प्राणमूचुः त्वं न उद्गायेति॥ तथेति॥ तेभ्यः प्राणउदगायद्॥ यः प्राणेभोगस् तं देवेभ्य आगायद् यत्कल्याणं जिघ्रति तदात्मने॥ तेऽविदुः अनेन वैन उद्गात्रात्येष्यन्तीति॥ तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन्त्॥ सयः सपाप्मायदेवेदमप्रतिरूपं जिघ्रति, सएवसपाप्मा
अथ ह चक्षुरूचुः त्वं न उद्गायेति॥ तथेति॥ तेभ्यश्चक्षुरुदगायद्॥ यश्चक्षुषि भोगस् तं देवेभ्य आगायद् यत्कल्याणं पश्यति तदात्मने॥ तेऽविदुः अनेन वैन उद्गात्रात्येष्यन्तीति॥ तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन्त्॥ सयः सपाप्मायदेवेदमप्रतिरूपं पश्यति, सएवसपाप्मा
अथ ह श्रोत्रमूचुः त्वं न उद्गायेति॥ तथेति॥ तेभ्यः श्रोत्रमुदगायद्॥ यः श्रोत्रे भोगस् तं देवेभ्य आगायद् यत्कल्याणँ शृणोति तदात्मने॥ तेऽविदुः अनेन वैन उद्गात्रात्येष्यन्तीति॥ तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन्त्॥ सयः सपाप्मायदेवेदमप्रतिरूपँ शृणोति, सएवसपाप्मा
तेहोचुः क्वनु सोऽभूद् योन इत्थमसक्तेति॥ अयमास्येऽन्तरिति, सोऽयास्य; आङ्गिरसो, अङ्गानाँ हिरसः
ସେମାନେ ପଚାରିଲେ: ଏହିପରି ଆଟକିଥିବା ସେ କେଉଁଠି ଗଲେ? ସେମାନେ କହିଲେ: ସେ ମୁହଁର ଭିତରେ ଅଛନ୍ତି; ସେ ଶରୀରର ଅଙ୍ଗଗୁଡିକର ରସ, ଅଙ୍ଗଗୁଡିକର ସାର।
सावाएषादेवता दूर्नाम, दूरँ ह्यस्या मृत्युः॥ दूरँ ह वाअस्मान्मृत्युर्भवति, यएवं वेद
ଏହି ଦେବୀଙ୍କୁ 'ଦୂର' ନାମରେ ଡାକାଯାଏ, କାରଣ ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କଠାରେ ଦୂରରେ ଅଛି। ଯେଉଁଠି ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ସେଠି ମୃତ୍ୟୁ ଦୂରରେ ରହେ।
सावाएषादेवतैतासां देवतानां पाप्मानं मृत्युमपहत्य, यत्रासां दिशामन्तः तद्गमयां चकार, तदासां पाप्मनो विन्यदधात्॥ तस्मान्नजनमियान् नान्तमियान् नेत्पाप्मानं मृत्युमन्ववायानीति
ଏହି ଦେବୀ, ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅପରାଧ ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦୂରକରି, ସେମାନେ ଯେଉଁଠି ଦିଗର ସମାପ୍ତି ଅଛି, ସେଠିକୁ ନେଇଗଲେ; ସେଠି ସେମାନଙ୍କର ଅପରାଧ ରଖିଦେଲେ। ଏହିପରି, ମନୁଷ୍ୟ ଠାରୁ ତଳକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଦିଗର ସମାପ୍ତିକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଅପରାଧ ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
सावाएषादेवतैतासां देवतानां पाप्मानं मृत्युमपहत्याथैना मृत्युमत्यवहत्
ଏହି ଦେବୀ, ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅପରାଧ ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦୂରକରି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁର ପାରେ ନେଇଗଲେ।
सावैवाचमेवप्रथमामत्यवहत्॥ सायदामृत्युमत्यमुच्यत, सोऽग्निरभवत्; सोऽयमग्निः परेण मृत्युमतिक्रान्तो दीप्यते
ସେ ପ୍ରଥମେ ବାକ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁର ପାରେ ନେଇଗଲେ। ବାକ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପରେ, ବାକ୍ ଅଗ୍ନି ହେଲା; ଏହି ଅଗ୍ନି, ମୃତ୍ୟୁର ପାରେ ଯାଇ, ଆଜି ଜ୍ୱଳିଉଛି।
अथ प्राणमत्यवहत्॥ सयदामृत्युमत्यमुच्यत, सवायुरभवत्; सोऽयं वायुः परेण मृत्युमतिक्रान्तः पवते
ତାପରେ ସେ ପ୍ରାଣକୁ ମୃତ୍ୟୁର ପାରେ ନେଇଗଲେ। ପ୍ରାଣକୁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପରେ, ପ୍ରାଣ ବାୟୁ ହେଲା; ଏହି ବାୟୁ, ମୃତ୍ୟୁର ପାରେ ଯାଇ, ଆଜି ବହୁଉଛି।
अथ चक्षुरत्यवहत्॥ तद्यदामृत्युमत्यमुच्यत, सआदित्योऽभवत्; सोऽसावादित्यः परेण मृत्युमतिक्रान्तस् तपति
ତାପରେ ସେ ଚକ୍ଷୁକୁ ମୃତ୍ୟୁର ପାରେ ନେଇଗଲେ। ଚକ୍ଷୁକୁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପରେ, ଚକ୍ଷୁ ଆଦିତ୍ୟ ହେଲା; ଏହି ଆଦିତ୍ୟ, ମୃତ୍ୟୁର ପାରେ ଯାଇ, ଆଜି ଆଲୋକିତ ହେଉଛି।
अथ श्रोत्रमत्यवहत्॥ तद्यदामृत्युमत्यमुच्यत, तादिशोऽभवन्; ताइमादिशः परेण मृत्युमतिक्रान्ताः
ତାପରେ ସେ ଶ୍ରୋତ୍ରକୁ ମୃତ୍ୟୁର ପାରେ ନେଇଗଲେ। ଶ୍ରୋତ୍ରକୁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପରେ, ଶ୍ରୋତ୍ର ଦିଗ ହେଲା; ଏହି ଦିଗଗୁଡିକ, ମୃତ୍ୟୁର ପାରେ ଯାଇ, ଏବେ ଅଛନ୍ତି।
अथ मनोऽत्यवहत्॥ तद्यदामृत्युमत्यमुच्यत, सचन्द्रमा अभवत्; सोऽसौचन्द्रः परेण मृत्युमतिक्रान्तो भाति॥ एवँ ह वाएनमेषादेवता मृत्युमतिवहति, यएवं वेद
ତାପରେ ସେ ମନକୁ ମୃତ୍ୟୁର ପାରେ ନେଇଗଲେ। ମନକୁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପରେ, ମନ ଚନ୍ଦ୍ରମା ହେଲା; ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରମା, ମୃତ୍ୟୁର ପାରେ ଯାଇ, ଆଲୋକିତ ହେଉଛି। ଏହିପରି, ଏହି ଦେବୀ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ ମୃତ୍ୟୁର ପାରେ ନେଇଯାନ୍ତି।
अथात्मनेऽन्नाद्यमागायद्॥ यद्धिकिङ्चान्नमद्यते, अनेनैवतदद्यत; इहप्रतितिष्ठति
ତାପରେ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଆଣାଯାଇଲା। ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଖାଯାଏ, ସେ ଏହି ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଖାଯାଏ; ଏଠି ଏହି ଆତ୍ମାରେ ଏହି ଖାଦ୍ୟ ରହିଛି।
तेदेवाअब्रुवन्न् एतावद्वाइदँ सर्वं यदन्नं, तदात्मन आगासीः अनु नोऽस्मिन्नन्न आभजस्वेति॥ तेवैमाभिसंविशतेति॥ तथेति॥ तँ समन्तं परिण्यविशन्त॥ तस्माद्यदनेनान्नमत्ति, तेनैतास् तृप्यन्ति॥ एवँ ह वाएनँ स्वाअभिसंविशन्ति, भर्ता स्वानाँ श्रेष्ठः पुरएताभवत्यन्नादोऽधिपतिः यएवं वेद
यउ हैवंविदँ स्वेषु प्रतिप्रतिर्बुभूषति, नहैवालं भार्येभ्यो भवति अथ यएवैतमनुभवति, योवैतमनु भार्यान्बुभूर्षति, सहैवालं भार्येभ्यो भवति
ଯେଉଁଠି ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତାନ ଚାହେଇଲେ, ସେ ଜନାନୀମାନେ ପାଇଁ ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ଏହି ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, ଜନାନୀମାନେ ପାଇଁ ସନ୍ତାନ ଚାହେଇଲେ, ସେ ଜନାନୀମାନେ ପାଇଁ ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
सत्रेधात्मानं व्यकुरुतादित्यं तृतीयं, वायुं तृतीयँ॥ सएषप्राणस् त्रेधाविहितः॥ तस्य प्राची दिक्षिरोऽसौचासौचेर्माउ अथास्य प्रतीची दिक्पुच्छम् असौचासौच सक्थ्यौ; दक्षिणा चोदीची च पार्श्वे, द्यौष् पृष्ठम् अन्तरिक्षमुदरम् इयमुरः, सएषोऽप्सुप्रतिष्ठितो॥ यत्र क्वचैति, तदेवप्रतितिष्ठत्य् एवं विद्वान्
ସେ ନିଜକୁ ତିନିଭାଗରେ ବାଣ୍ଟିଲେ—ତୃତୀୟ ଭାଗ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତୃତୀୟ ଭାଗ ବାୟୁ। ଏହିପରି ଏହି ପ୍ରାଣ ତିନିଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ। ଏହାର ପୂର୍ବ ଦିଗ ହେଉଛି ମୁଣ୍ଡ, ପବିତ୍ର ଓ ଅପବିତ୍ର ହେଉଛି ଦୁଇଟି ଜିହ୍ବା; ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ହେଉଛି ପୁଛ, ପବିତ୍ର ଓ ଅପବିତ୍ର ହେଉଛି ଦୁଇଟି ଜଂଘା; ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗ ହେଉଛି ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱ; ଦ୍ୟୌଲୋକ ହେଉଛି ପିଠ, ମଧ୍ୟ ଆକାଶ ହେଉଛି ପେଟ, ଏହି ପୃଥିବୀ ହେଉଛି ଛାତି। ଏହିପରି ସେ ଜଳରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସେ କେଉଁଠି ଯାଉଛି, ସେଠି ନିଜକୁ ଦୃଢ଼ କରି ରହେ—ଏହିପରି ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଜାଣନ୍ତି।
सऐक्षतः यदि वाइममभिमँस्ये, कनीयोऽन्नं करिष्य इति॥ सतया वाचातेनात्मनेदँ सर्वमसृजत, यदिदं किङ्चर्चो यजूँषि सामानि छन्दाँसि यज्ञान्प्रजां पशून्त्॥ सयद्-यदेवासृजत, तत्-तदत्तुमध्रियत॥ सर्वं वाअत्तीति, तददितेरदितित्वँ॥ सर्वस्यात्ताभवति, सर्वमस्यान्नं भवति, यएवमेतददितेरदितित्वं वेद
ସେ ଭାବିଲେ—'ମୁଁ ଯଦି ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଉଛି, ମୋ ଶକ୍ତି କମିଯିବ; ତେଣୁ ମୁଁ ନିଜକୁ ଖାଦ୍ୟ କରିଦେଉ।' ସେଇ କଥା ସହିତ, ସେ ସମସ୍ତ କିଛି ସୃଷ୍ଟି କଲେ—ଯେଉଁଠାରେ ଯାହା କିଛି ଅଛି: ଋକ୍, ଯଜୁସ୍, ସାମ ମନ୍ତ୍ର, ଛନ୍ଦ, ଯଜ୍ଞ, ପ୍ରଜା, ପଶୁ। ସେ ଯାହା କିଛି ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସେଠି ସେ ଖାଦ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସତ୍ୟ, ସମସ୍ତ କିଛି ଖାଦ୍ୟ; ଏହି ହେଉଛି ଅଦିତିର ସ୍ୱଭାବ। ଯେଉଁଠି ଏହି ଅଦିତିର ସ୍ୱଭାବକୁ ଜାଣେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥାଏ; ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
तमनवरुध्येवामन्यत॥ तँ संवत्सरस्य परस्तादात्मन आलभत, पशून्देवताभ्यः प्रत्यौहत्॥ तस्मात्सर्वदेवत्यं प्रोक्षितं प्राजापत्यमालभन्त॥ एषवाअश्वमेधोयएषतपति; तस्य संवत्सरआत्मायमग्निरर्कः तस्येमेलोकाआत्मानः॥ तावेतावर्काश्वमेधौ, सोपुनरेकैवदेवता भवति, मृत्युरेवाप पुनर्मृत्युं जयति, नैनं मृत्युराप्नोति, मृत्युरस्यात्माभवति सर्वमायुरेति एतासां देवतानामेको भवति, यएवं वेद॥ 3 = 14.4.1.1-33 =
ସେ ଏହାକୁ ବାନ୍ଧିଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଭାବିଲେ। ବର୍ଷ ପରେ, ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାରୁ ଏହାକୁ ନେଲେ ଏବଂ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଏହିକାରଣରୁ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ଅର୍ପଣ ହୁଏ। ଏହା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ, ଏହିଠାରେ ଯଜ୍ଞର ସ୍ୱାମୀ ଅଛନ୍ତି; ଏହାର ଆତ୍ମା ହେଉଛି ବର୍ଷ, ଏହାର ଅଗ୍ନି ହେଉଛି ସୂର୍ଯ୍ୟ। ଏହାର ଆତ୍ମା ହେଉଛି ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ। ଏହିପରି ଅଶ୍ୱ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ଏକାଟି ଅଟୁଟ ଅଛି; ଶେଷରେ, ଏକମାତ୍ର ଦେବତା ଅଛନ୍ତି। ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି ଜଳ; ଯିଏ ପୁଣିଥରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜିତିଥାଏ, ତାକୁ ମୃତ୍ୟୁ ଆସିପାରେ ନାହିଁ। ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମା ହେଉଛି; ସେ ସମସ୍ତ ଆୟୁଷ୍ୟ ପାଉଛନ୍ତି। ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଯିଏ ଏଭଳି ଜାଣେ, ସେ ଏକ ହୋଇଯାଏ।
ସେମାନେ ବାକ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଗୀତ ଗାଅ।' ବାକ୍ ସମ୍ମତି ଦେଲେ। ବାକ୍ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୀତ ଗାଇଲେ। ବାକ୍ରେ ଯେଉଁ ଆନନ୍ଦ ଅଛି, ସେଠାରୁ ଦେବତାମାନେ ପାଇଲେ; ଯେଉଁ ଭଲ କଥା ବାକ୍ କହେ, ସେ ନିଜ ପାଇଁ। ଅସୁରମାନେ ବୁଝିଲେ, 'ଏହି ଗୀତକାର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଆମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବେ।' ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟତା ସହିତ ବାକ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଯେଉଁଠି ଅଉଚିତ୍ୟହୀନ କଥା କହାଯାଏ, ସେଠି ଦୁଷ୍ଟତା ଲାଗିଥାଏ।
ତାପରେ ସେମାନେ ପ୍ରାଣକୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଗୀତ ଗାଅ।' ପ୍ରାଣ ସମ୍ମତି ଦେଲେ। ପ୍ରାଣ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୀତ ଗାଇଲେ। ପ୍ରାଣରେ ଯେଉଁ ଆନନ୍ଦ ଅଛି, ସେଠାରୁ ଦେବତାମାନେ ପାଇଲେ; ପ୍ରାଣ ଯେଉଁ ଭଲ ଗନ୍ଧ ନିଏ, ସେ ନିଜ ପାଇଁ। ଅସୁରମାନେ ବୁଝିଲେ, 'ଏହି ଗୀତକାର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଆମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବେ।' ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟତା ସହିତ ପ୍ରାଣକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଯେଉଁଠି ଅଉଚିତ୍ୟହୀନ ଗନ୍ଧ ନିଆଯାଏ, ସେଠି ଦୁଷ୍ଟତା ଲାଗିଥାଏ।
ତାପରେ ସେମାନେ ଚକ୍ଷୁକୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଗୀତ ଗାଅ।' ଚକ୍ଷୁ ସମ୍ମତି ଦେଲେ। ଚକ୍ଷୁ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୀତ ଗାଇଲେ। ଚକ୍ଷୁରେ ଯେଉଁ ଆନନ୍ଦ ଅଛି, ସେଠାରୁ ଦେବତାମାନେ ପାଇଲେ; ଚକ୍ଷୁ ଯେଉଁ ଭଲ ଦେଖେ, ସେ ନିଜ ପାଇଁ। ଅସୁରମାନେ ବୁଝିଲେ, 'ଏହି ଗୀତକାର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଆମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବେ।' ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟତା ସହିତ ଚକ୍ଷୁକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଯେଉଁଠି ଅଉଚିତ୍ୟହୀନ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠି ଦୁଷ୍ଟତା ଲାଗିଥାଏ।
ତାପରେ ସେମାନେ କାନକୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଗୀତ ଗାଅ।' କାନ ସମ୍ମତି ଦେଲା। କାନ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୀତ ଗାଇଲା। କାନରେ ଯେଉଁ ଆନନ୍ଦ ଅଛି, ସେଠାରୁ ଦେବତାମାନେ ପାଇଲେ; କାନ ଯେଉଁ ଭଲ କଥା ଶୁଣେ, ସେ ନିଜ ପାଇଁ। ଅସୁରମାନେ ବୁଝିଲେ, 'ଏହି ଗୀତକାର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଆମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବେ।' ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟତା ସହିତ କାନକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଯେଉଁଠି ଅଉଚିତ୍ୟହୀନ କଥା ଶୁଣାଯାଏ, ସେଠି ଦୁଷ୍ଟତା ଲାଗିଥାଏ।
अथ ह मन ऊचुः त्वं न उद्गायेति॥ तथेति॥ तेभ्यो मन उदगायद्॥ योमनसि भोगस् तं देवेभ्य आगायद् यत्कल्याणँ सङ्कल्पयति तदात्मने॥ तेऽविदुः अनेन वैन उद्गात्रात्येष्यन्तीति॥ तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन्त्॥ सयः सपाप्मायदेवेदमप्रतिरूपँ सङ्कल्पयति, सएवसपाप्मैवमु खल्वेतादेवताः पाप्मभिरुपासृजन्न् एवमेनाः पाप्मनाविध्यन्
ତେବେ ସେମାନେ ମନକୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଗାଓ।' ସେ ସମ୍ମତି ଦେଲା। ମନ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗାଇଲା। ମନରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅଛି, ସେଠିକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗାଇଲା; ଯେଉଁ ଭଲ ଭାବନା ସେ ଭାବେ, ସେଠିକୁ ନିଜ ପାଇଁ ରଖିଲା। ଦାନବମାନେ ଜାଣିଲେ, 'ଏହି ଗାଇବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଆମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବେ।' ସେମାନେ ମନକୁ ଖରାପତା ସହିତ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଯେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟ ଅନୁଚିତ କଥା ଭାବେ, ସେଠିକି ଖରାପତା ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହୁଏ। ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ଖରାପତା ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲେ; ଏଭଳି ଦାନବମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଖରାପତା ସହିତ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
अथ हेममासन्यं प्राणमूचुः त्वं न उद्गायेति॥ तथेति॥ तेभ्य एषप्राणउदगायत्॥ तेऽविदुः अनेन वैन उद्गात्रात्येष्यन्तीति॥ तमभिद्रुत्य पाप्मनाविव्यत्सन्त्॥ सयथाश्मानमृत्वालोष्टोविध्वँसेतैवँ हैवविध्वँसमाना विष्वङ्चो विनेशुः॥ ततो देवाअभवन् परासुरा॥ भवत्य् आत्मना, परास्य द्विषन्भ्रातृव्यो भवति, यएवं वेद
ତାପରେ, ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥଳରେ ସେମାନେ ପ୍ରାଣକୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଗାଓ।' ସେ ସମ୍ମତି ଦେଲା। ପ୍ରାଣ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗାଇଲା। ଦାନବମାନେ ଜାଣିଲେ, 'ଏହି ଗାଇବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଆମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବେ।' ସେମାନେ ପ୍ରାଣକୁ ଖରାପତା ସହିତ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଯେପରି ଏକ ପାଥର କିମ୍ବା ମାଟି ଗାଠିକୁ ମାରିଲେ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ସେପରି ସେମାନଙ୍କ ଖରାପତା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ତେଣୁ ଦେବତାମାନେ ଜିତିଲେ, ଦାନବମାନେ ହାରିଗଲେ। ଯେଉଁଠି ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଜିତିଥାଏ, ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଓ ଦ୍ୱେଷୀ ହାରିଯାଏ—ଏହି ଜ୍ଞାନ ଯାହା ଜାଣିଥାଏ, ସେ ଏଭଳି ହୁଏ।
ସେମାନେ କହିଲେ: ଏହି ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଆତ୍ମା ପାଖକୁ ଆସିଛି; ଏବେ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଖାଦ୍ୟକୁ ବଣ୍ଟନ କର। ସେମାନେ ଆତ୍ମାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। 'ଠିକ୍ ଅଛି', ସେ କହିଲେ। ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିପରି, ଯେଉଁ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ଖାଯାଏ, ସେମାନେ ତାହାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି, ସେମାନେ ନିଜରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ନିଜର ମାଲିକ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରୁଥିବା, ଅଧିପତି, ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ।