ଏହି ପବିତ୍ର ବ୍ରହଦାରଣ୍ୟକ ଉପନିଷଦରେ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ କିପରି ସଂସ୍କାର ଓ ରିତି-ନୀତି ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ ତାହା ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଯଦି କେହି ଚାହାନ୍ତି ଯେ, “ମୋର ଏକ ଶିକ୍ଷିତ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନିଅ, ସେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ହୋଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁ,” ତେବେ ସେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ସଂଗିନୀ ତିଳ ଓ ଘୃତ ସହିତ ଚାଉଳ ରନ୍ଧି, ଏହାକୁ ସାଙ୍ଗରେ ଭୋଜନ କରିବେ। ଏହିପରି କ୍ରମରେ ସେମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରିପାରିବେ। ଏହିପରି, ଯଦି କେହି ଚାହାନ୍ତି ଯେ, “ମୋର ଏକ ଶିକ୍ଷିତ ପୁଅ ହୋକ୍, ସଭାରେ ବିଜୟୀ ହୋଉ, ସବୁବେଳେ ଧ୍ୟାନପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହୁ,” ତେବେ ସେ ସମସ୍ତ ବେଦ ପାଠ କରି, “ସେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ହୋଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁ,” ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ, ଏବଂ ମାଂସ ଓ ଘୃତ ସହିତ ଚାଉଳ ରନ୍ଧି, ଏହାକୁ ସାଙ୍ଗରେ ଭୋଜନ କରିବେ। ଏଠାରେ ବୃଷଭ କିମ୍ବା ବୃଷ ମାଂସ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହିପରି ଉପାୟରେ ସେମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତି କରିପାରିବେ। ପରେ, ପ୍ରଭାତ ବେଳେ ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ନିବେଦିତ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ, ସେ ଆଗ୍ନିକୁ “ଅଗ୍ନୟେ ସ୍ୱାହା, ଅନୁମତୟେ ସ୍ୱାହା, ଦେବ ସବିତାକୁ ସତ୍ୟ ସଂତତି ପାଇଁ ସ୍ୱାହା” ଏହିପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ହୋମ କରିଥାନ୍ତି। ଏହାପରେ ସେ ନିଜେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗ ଜୀବନ ସଂଗିନୀକୁ ଦିଅନ୍ତି। ତା’ପରେ ହାତ ଧୋଇ, ଜଳ ପାତ୍ର ପୂରଣ କରି, ତିନିଥର ଜଳ ଛିଟି ଦେଇ, “ଉଠ, ଶୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ଅନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ଖୋଜ, ତୁମେ ଓ ତୁମର ପତି ଏକାଠି ସନ୍ତାନ ପ୍ରଦାନ କର” ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି। ଏହାପରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହୋଇ, “ମୁଁ ପ୍ରାଣ, ତୁମେ ଦେହ; ତୁମେ ପ୍ରାଣ, ମୁଁ ଦେହ; ମୁଁ ସାମ, ତୁମେ ରିକ୍; ମୁଁ ଦ୍ୟୁଲୋକ, ତୁମେ ପୃଥିବୀ। ଆସ, ଆମେ ଏକତ୍ରିତ ହେବା, ପୁଅ ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଆମ ଶୁକ୍ରାଣୁ ଏକାଠି ଦେଉ” ବୋଲି କହନ୍ତି। ତା’ପରେ ସେ ତାଙ୍କ ଉରୁ ଦୁଇଟି ଅଲଗା କରି, “ମୁଁ ଦ୍ୟୁଲୋକ ଓ ପୃଥିବୀ ଖୋଲୁଛି” ବୋଲି କହି, ଏକାଗ୍ରତା ସହିତ ତାଙ୍କ ମନରେ ଇଚ୍ଛା ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ମୁହଁରେ ମୁହଁ ଲଗାଇ, ତିନିଥର ତାଙ୍କୁ ଶରୀର ଦେଖି ହାତ ଫେରାନ୍ତି ଏବଂ “ବିଷ୍ଣୁ ଗର୍ଭ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁ, ତ୍ୱଷ୍ଟା ଆକୃତି ଦିଅ, ପ୍ରଜାପତି ଶୁକ୍ର ବର୍ଷା କରୁ, ଧାତୃ ଗର୍ଭ ରଖୁ। ଶିନୀବାଳୀ, ପୃଥୁଷ୍ଟୁକା, ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀଦେବୀ, ତୁମେ ଗର୍ଭ ରଖ” ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ଦୁଇଟି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅରଣି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀଦେବୀ ମନ୍ଥନ କରନ୍ତି, ସେହି ଅରଣି ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉ ବୋଲି ସେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି। “ଯେପରି ଭୂମି ଅଗ୍ନିରେ ଗର୍ଭବତୀ, ଯେପରି ଆକାଶ ଇନ୍ଦ୍ରରେ ଗର୍ଭବତୀ, ଯେପରି ବାୟୁ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଧାରଣ କରିଥାଏ, ସେପରି ମୁଁ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଗର୍ଭ ରଖୁଛି” ବୋଲି କହନ୍ତି। ଏହାପରେ ତିନିଥର ଜଳ ଛିଟି ଦେଇ, ଯେପରି ବାୟୁ ଏକ ହ୍ରଦୟ ଜଳାଶୟକୁ ଚାରିପଟେ ଉତ୍ପ୍ରେରିତ କରେ, ସେପରି ଗର୍ଭ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ବିକାଶ ପାଉ। ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଏହି ଗର୍ଭାଶୟ ଦୃଢ଼ ହେଉ, ତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କର ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି।