ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେଉଁଠାରେ ଦେହର ଅନେକ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ନିଜ-ନିଜ ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ କଥା ହେଉଥିଲେ । ସେଠାରେ ବାଣୀ କହିଲା, "ମୁଁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହିପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ।" ଚକ୍ଷୁ କହିଲା, "ମୁଁ ଆଧାର, ତେଣୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଆଧାର ।" କାନ କହିଲା, "ମୁଁ ସମୃଦ୍ଧି, ତେଣୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧି ।" ମନ କହିଲା, "ମୁଁ ନିବାସ ଅଟୁଟ, ତେଣୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନିବାସ ।" ଶୁକ୍ର କହିଲା, "ମୁଁ ସନ୍ତାନ, ତେଣୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତାନ ।" ଏହିପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା, "ମୋର ଖାଦ୍ୟ କ'ଣ? ମୋର ପୋଷାକ କ'ଣ?" ଉତ୍ତର ମିଳିଲା, "ଘୋଡ଼ା, ପଶୁ, କୀଟ, ଓ ଉଡ଼ୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ତୁମର ଖାଦ୍ୟ; ଜଳ ହେଉଛି ତୁମର ପୋଷାକ ।" ଏହି ଜ୍ଞାନ ଯିଏ ଜାଣିଛି, ସେ ଯେ କିଛି ଖାଏ, ସେ ସବୁ ଖାଦ୍ୟ ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିବା ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଖାଇବା ପୂର୍ବରୁ ଓ ପରେ ଜଳ ଚୁଷଣ କରନ୍ତି, ଏହାକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ । ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ, ଜଳ ଚୁଷଣ କରି ଖାଦ୍ୟକୁ ପବିତ୍ର କରିବା ଉଚିତ । ଯଦି କେହି ଚାହେ, "ମୁଁ ମହାନତା ଲାଭ କରିବି," ତେବେ ଚନ୍ଦ୍ରମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଶୁଭ ଦିନରେ, ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନ ଉପସଦ୍ ବ୍ରତ ପାଳନ କରି, ଉଦୁମ୍ବର ଗଛର ଫଳ ଓ ଔଷଧି ଗଛର ଫଳ ଆଣି, ତାହାକୁ ଚମ୍ପାଇ, ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରି, ଘୃତ ଦେଇ ଢାକି, ପୂଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ମନ୍ଥନ କରି, ହୋମ କରିବା ଉଚିତ । ଯେଉଁଠି ଅନେକ ଦେବତା ଅଛନ୍ତି, ଓ ଯେଉଁମାନେ ମାନବର ଇଚ୍ଛାକୁ ବାଧା ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଅଂଶ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ । ଚତୁଷ୍ପଦ ଭାବରେ ଶୋଇଥିବା ବେଳେ, ଅନ୍ୟେ ଭାବରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଘୃତ ଧାରା ଦେଇ ସେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ, "ସନ୍ତାନ ହୋଉ, ଏହି ଶକ୍ତି ଅନ୍ୟଠାରେ ଯାଉନାହିଁ ।" ଏହିପରି ତୃତୀୟ ଆହୁତି ଦିଅନ୍ତି । ଏହାପରେ ବିଭିନ୍ନ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାମରେ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶକ୍ତି ଓ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ, ଭୂ, ଭୁଃ, ସ୍ୱଃ, ଅଗ୍ନି, ସୋମ, ବ୍ରହ୍ମା, କ୍ଷତ୍ର, ସବିତୃ, ସରସ୍ୱତୀ, ପ୍ରଜାପତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ନାମରେ "ସ୍ୱାହା" କହି, ମନ୍ଥନ କରାଯାଇଥିବା ସାରକୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଦିଅନ୍ତି । ଏହି ପୂଜା ପରେ, ତାକୁ ଛୁଇଁ କହନ୍ତି, "ତୁମେ ଗତି, ଉଜ୍ଵଳତା, ପୂର୍ଣ୍ଣତା, ଦୃଢତା, ଏକତା, ସ୍ଥିରତା, ଗୀତି, ଶ୍ରବଣ, ଆର୍ଦ୍ରତା, ପ୍ରଚୁରତା, ଶକ୍ତି, ଆଲୋକ, ଖାଦ୍ୟ, ମୃତ୍ୟୁ, ଏବଂ ଲୟ ।" ତାପରେ, ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଉଠାଇ କହନ୍ତି, "ତୁମେ କାଚା, ମୋ ସହିତ ଏକ ସ୍ଵାମୀ ହେଉ, ସ୍ଵାମୀ ତୁମକୁ ଏହିପରି କରୁ ।" ଏହାପରେ, ସେ ଜଳ ଚୁଷଣ କରି, ସୂର୍ୟଦେବ ସବିତୃଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ମଧୁମୟ ପବନ, ନଦୀ, ଔଷଧି ଓ ଦିନ-ରାତି, ଭୂମି ଓ ଦ୍ୟୁଲୋକର ମଧୁମୟତା ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି । ଏହି ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଅଗ୍ନିକୁ ପିଠି ଦେଇ ବସନ୍ତି । ପ୍ରଭାତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ, "ତୁମେ ଦିଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକମାତ୍ର ପଦ୍ମ, ମୁଁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକମାତ୍ର ପଦ୍ମ ହେଉ," ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି । ଏଉଁପରି ଉଦ୍ଦାଳକ ଆରୁଣି, ଯେଉଁଠି ବିଦ୍ୟା ଶିଷ୍ୟ ପ୍ରତି ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ, ସେ କହିଲେ, "ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୁଷ୍କ ଗଛକୁ ଛିଁଟିଲେ, ତାହାରେ ଶାଖା ଓ ପତ୍ର ଫୁଟିଯିବ ।" ଏହି ଜ୍ଞାନ ଶ୍ରେଣୀ କ୍ରମେ ମଧୁକ ପୈଙ୍ଗି, ଚୁଡା ଭାଗବିତ୍ତ, ଜନକ ଆୟସ୍ଥୁନ, ସତ୍ୟକାମ ଜାବାଲ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ପ୍ରତି ଅନୁକ୍ରମେ ଦେଇଥିଲେ । ଏହି ଜ୍ଞାନ ପୁତ୍ର କିମ୍ବା ଶିଷ୍ୟ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟକୁ ଶିଖାଉ ନାହିଁ । ଉଦୁମ୍ବର କାଠର ଚାରି ପ୍ରକାର ଦ୍ରବ୍ୟ: ଓଫରିଂ ଲଡେଲ, ହବନ ଚମଚ, ଇଂଧନ ଓ ମନ୍ଥନ ଦଣ୍ଡ । ଦଶ ପ୍ରକାର ଧାନ୍ୟ: ଚାଉଳ, ଜୌ, ତିଳ, ମୁଗ, ଅନୁପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, ଗହମ, ମାଷ, ଖଲ୍ବ, ଖଲକୁଳ; ଏହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ଅଂଶ ଚକ୍କିରେ ଚକି, ଦହି, ମଧୁ, ଘୃତ ମିଶାଇ ଏବଂ ଘୃତ ଦେଖାଯାଏ । ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀର ସାର ହେଉଛି ଉଦ୍ଭିଦ, ଉଦ୍ଭିଦର ସାର ଫୁଲ, ଫୁଲର ସାର ଫଳ, ଫଳର ସାର ମନୁଷ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟର ସାର ଶୁକ୍ର । ପ୍ରଜାପତି ଚିନ୍ତା କଲେ, "ମୁଁ ଏଠାରେ ଏକ ଆଧାର ସୃଷ୍ଟି କରିବି," ଏହି ଇଚ୍ଛାରୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ଓ ପୂଜା କଲେ । ଏହିପରି ନାରୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେ ସମୃଦ୍ଧିର ଉତ୍ସ । ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁଖ କରି ପାଥର ଉଠାଇ ତାହାରେ ତାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ । ନାରୀର ଅଲ୍ତାର ହେଉଛି ତାଙ୍କର କୋଳ, କେଶ ହେଉଛି କୁଶ, ଚର୍ମ ଦୁଇଟି ପାଥର, ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ସଂସ୍କାର, ଯାହା ଯୋନି । ଏହି ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଯେଉଁଠି ଯୁକ୍ତି ହୁଏ, ସେ ବଜପେୟ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଯେଉଁଠି ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ମେରିଟ୍ ନାରୀ ନେଇଯାଏ । ଉଦ୍ଦାଳକ ଆରୁଣି, ନଖ ମୌଦ୍ଗଲ୍ୟ, କୁମାର ହରିତ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ କହିଲେ: "ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନିଜ ଉପର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ପୁଣ୍ୟ ନଥିବା, ଏହି ଜ୍ଞାନ ନ ଥିବାରୁ ଏହି ଲୋକ ଛାଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି ।" ଅନେକଙ୍କର ଶୁକ୍ର ଘୁମରେ କିମ୍ବା ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ନିସ୍ତାରଣ ହୁଏ । ଏହି ଶୁକ୍ର ପୃଥିବୀ, ଉଦ୍ଭିଦ କିମ୍ବା ଜଳକୁ ଯାଇଥିଲେ, ସେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଶକ୍ତି, ପ୍ରତାପ, ଶ୍ରୀ, ଓ ଗୃହାଗ୍ନିକୁ ଫେରାଇ ନେବା ଉଚିତ, ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ ମଧ୍ୟମାଙ୍ଗୁଳି ଦ୍ୱାରା ଚେଷ୍ଟା କରି, ଛାତି ମଧ୍ୟ ଅଥବା ଭୃକୁଟି ଛୁଇଁ ଦେବା ଉଚିତ । ଯଦି ସେ ଜଳକୁ ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ଦେଖେ, "ଶକ୍ତି, ପ୍ରତାପ, କୀର୍ତ୍ତି, ଧନ, ଓ ପୁଣ୍ୟ ମୋ ଭିତରେ ହେଉ," ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ । ଋତୁସ୍ନାନ ଶୌଚପଟ୍ଟି ନାରୀଙ୍କ ସମୃଦ୍ଧିର ଚିହ୍ନ । ଏହିପରି ନାରୀ ସମ୍ମୁଖରେ ଗମ୍ଭୀର ଭାବେ ଚାଲିବା ଉଚିତ । ଯଦି ସେ ଦେଇଥାଏ ଓ ସେ ଚାହେ, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ; ନିଜେ ଦେଇଥିଲେ, ଲଠି କିମ୍ବା ହାତ ଛୁଇଁ ଏବଂ ଯୁକ୍ତି କରିବା ଦ୍ୱାରା, "ତୁମ ଶକ୍ତି ଓ କୀର୍ତ୍ତି ସହିତ ମୁଁ ତୁମ କୀର୍ତ୍ତି ନେଉଛି," କହିଲେ ସେ କୀର୍ତ୍ତିହୀନ ହୁଏ । କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେ କହେ, "ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାହେ," ତେବେ ଉଭୟ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ ହୁଅନ୍ତି ।