ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଆଦିରେ, ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଧାନ ଏବଂ ମୂଳ ସତ୍ତା ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମା ଥିଲେ। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଶରୀରର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକର ରସ, ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ଏହି ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକର ରସ। ଯେଉଁଅଙ୍ଗରୁ ପ୍ରାଣ ବିଲଗିଯାଏ, ସେଠି ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଏ, କାରଣ ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକର ରସ। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବୃହସ୍ପତି, କାରଣ ବାଣୀ ହେଉଛି ବୃହତୀ ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କ ନାଥ। ଏହିପରି ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତି, କାରଣ ବାଣୀ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କ ନାଥ। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସାମନ୍, ବାଣୀ ହେଉଛି ସାମନ୍, ଏବଂ ସେ ତାହାର ଗାୟକ। ଏହି ସାମନ୍ର ରସ ଏହି। ଯିଏ ଘୋଡ଼ା, ମଶା, ହାତୀ, ଏହି ତିନି ଲୋକ, ସମସ୍ତ ସହିତ ସମତୁଳ୍ୟ ଅନୁଭବ କରେ, ସେ ଏହି ସାମନ୍ ସହିତ ଏକତା ଏବଂ ଲୋକତ୍ୱ ଅର୍ଜନ କରେ। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଉଦ୍ଗୀଥ, ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ଉଦ୍ଗୀଥ, କାରଣ ସମସ୍ତ କିଛି ପ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା ଧାରିତ। ବାଣୀ ହେଉଛି ଗୀତ ଏବଂ ଗାୟକ। ଏହିପରି, କିକିତାନ ରାଜା ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ଖାଇବାବେଳେ କହିଥିଲେ, “ଏହି ସେଇ ରାଜା ଯାହାର ମୁଣ୍ଡ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଗଲା, କାରଣ ତାଙ୍କର ରସ ଅନ୍ୟ ରାସ୍ତାରେ ବାହାରିଗଲା, ଏହା ବାଣୀ ଓ ପ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା ବାହାରିଗଲା।” ଯିଏ ସାମନ୍ର ସତ୍ୟ ସ୍ୱାମୀତ୍ୱ ଜାଣେ, ସେ ନିଜର ସ୍ୱାମୀତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱର ହେଉଛି ସ୍ୱାମୀତ୍ୱ। ଏହିପରି, ପୁରୋହିତ ହେବାକୁ ଚାହାଁଥିବା ଲୋକ ସ୍ୱର ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ। ସ୍ୱର ଥିବା ବାଣୀ ସହିତ ସେ ପୁରୋହିତ ଦାୟିତ୍ୱ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ଯିଏ ସାମନ୍ର ସୁନା ଜାଣେ, ସେ ସୁନା ପାଏ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସୁନା ହେଉଛି ସ୍ୱର। ଯିଏ ଏହି ସାମନ୍ର ଆଧାର ଜାଣେ, ସେ ଦୃଢ଼ ହୁଏ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆଧାର ହେଉଛି ବାଣୀ। ପବମାନର ଉତ୍କ୍ରମଣ ସମୟରେ, ପ୍ରସ୍ତୋତା ସାମନ୍ ଗାଏ। ସେ ଗାଏବା ବେଳେ, “ଅସତ୍ୟରୁ ସତ୍ୟକୁ ନେଇଯାଅ, ଅନ୍ଧକାରରୁ ଆଲୋକକୁ ନେଇଯାଅ, ମୃତ୍ୟୁରୁ ଅମୃତତ୍ୱକୁ ନେଇଯାଅ,” ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। “ଅସତ୍ୟରୁ ସତ୍ୟକୁ ନେଇଯାଅ”ର ଅର୍ଥ, ଅସତ୍ୟ ହେଉଛି ମୃତ୍ୟୁ, ସତ୍ୟ ହେଉଛି ଅମୃତତ୍ୱ। “ଅନ୍ଧକାରରୁ ଆଲୋକକୁ ନେଇଯାଅ”ର ଅର୍ଥ, ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି ଅନ୍ଧକାର, ଆଲୋକ ହେଉଛି ଅମୃତତ୍ୱ। “ମୃତ୍ୟୁରୁ ଅମୃତତ୍ୱକୁ ନେଇଯାଅ”—ଏଠାରେ କିଛି ଗୁପ୍ତ ନାହିଁ। ଅନ୍ୟ ଷ୍ଟୁତିଗୁଡ଼ିକରେ, ଗାୟକ ନିଜ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ ଆଦି ଇଚ୍ଛା କରି ଗାଇଥାଏ। ଏହିପରି, ଯିଏ ଏହି ସାମନ୍ ଜାଣେ, ସେ ନିଜ ପାଇଁ କିମ୍ବା ଯଜମାନ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ତାହା ପାଏ। ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ହେଉଛି ଲୋକଜୟୀ; ସେ ଦୃଶ୍ୟ ଉପରେ ଆଶା କରେନାହିଁ। ଆଦିରେ, ଏହି ସବୁ ଆତ୍ମା ମାତ୍ର ଥିଲେ, ଏକ ପୁରୁଷ ରୂପେ। ସେ ଚାରିପାଖ ଦେଖି ସ୍ୱୟଂ ଛଡ଼ା କିଛି ଦେଖିଲେନି। ସେ ପ୍ରଥମେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଅଛି”—ଏହିପରି ତାଙ୍କ ନାମ ହେଲା “ମୁଁ”। ଏପରି, ଆଜିଯାଏ ଲୋକଙ୍କୁ ଡାକିଲେ, ପ୍ରଥମେ “ମୁଁ ଅଛି” କହନ୍ତି, ପରେ ଅନ୍ୟ ନାମ କହନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ଅପବିତ୍ରତାକୁ ଦହିଦେଇଥିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ପୁରୁଷ କୁହାଯାଏ। ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣି, ନିଜ ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ଅପବିତ୍ରତାକୁ ଦହିଦେଉଛି, ସେ ତାହାକୁ ଦହିଦେଇପାରେ। ସେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ଏକାକି ଥିଲେ ତେଣୁ ଭୟ ହେଲା। ପରେ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ମୋ ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନାହିଁ, ତେଣୁ କାହାରୁ ଭୟ?” ଏହିପରି ତାଙ୍କର ଭୟ ଅପସାରିଗଲା, କାରଣ ଭୟ ସଦା ଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ ହୁଏ। ସେ ଏକା ଥିଲେ, ଏକା ଥିଲେ ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ। ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଚାହିଲେ। ସେ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ଆଲିଙ୍ଗନ ରୂପେ ଆକାର ନେଲେ। ସେ ନିଜକୁ ଦୁଇଭାଗ କଲେ; ସେଠାରୁ ପତି ଓ ପତ୍ନୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଯାଜ୍ଞବଳ୍କ୍ୟ କହୁଥିଲେ, “ଏହା ମଟର ଦାନା ଭାଗ ଭଳି।” ଏହିପରି, ଏହି ଅନ୍ତରିକ୍ତ ସ୍ଥାନ ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ପୂରଣ ହୁଏ। ସେ ତାଙ୍କ ସହ ଏକତା କଲେ, ଏବଂ ମାନବ ଜନ୍ମ ହେଲା। ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ମୋ ଭିତରୁ ମୋତେ ସୃଷ୍ଟି କରି, ସେ କିପରି ମୋ ସହ ଏକତା କରିପାରିବେ?” ତେଣୁ ସେ ନିଜକୁ ଲୁଚାଇଲେ। ସେ ବଳଦ ହେଲେ, ସେ ଗାଈ ହେଲେ; ସେ ଏକତା କଲେ, ଗୋପାଳ ଜନ୍ମ ହେଲା। ସେ ଘୋଡ଼ା ହେଲେ, ସେ ମାଦି ହେଲେ; ଗାଧା ଓ ମାଦିଗାଧା ହେଲେ; ଏକତା କଲେ, ଏକ-ଖୁରିଆ ପଶୁ ଜନ୍ମ ହେଲା। ସେ ଛେଉଁ ହେଲେ, ସେ ଛେଉଁ ମାଦି ହେଲେ; ଏକତା କଲେ, ଛେଉଁ ଓ ମେଉଁ ଜନ୍ମ ହେଲା। ଏଭଳି, କୀଟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଯୁଗଳ ସେ ନିଜେ ତିଆରି କଲେ। ସେ ଜାଣିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ସୃଷ୍ଟି, କାରଣ ମୁଁ ଏହାକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲି।” ତେଣୁ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣେ, ସେ ଏହି ସୃଷ୍ଟିରେ ସୃଷ୍ଟିତ୍ୱ ପାଏ। ପରେ ସେ ନିଜକୁ ଘସିଲେ; ମୁଁହ ଓ ହାତରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ତେଣୁ ମୁଁହ ଓ ଯୋନି ଭିତରେ ଲୋମ ନାହିଁ। ମନୁଷ୍ୟମାନେ କହନ୍ତି, “ଏହି ଦେବତାକୁ ପୂଜିବା, ସେହି ଦେବତାକୁ ପୂଜିବା,” କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହି ଏକ ପରମ ସତ୍ତାର ଅଂଶ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତିଆରି କଲେ। ଯେଉଁଠି କିଛି ଆର୍ଦ୍ର ଅଛି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ବୀର୍ୟ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏହା ସୋମ। ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜକ ଏହି ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ; ସୋମ ହେଉଛି ଖାଦ୍ୟ, ଅଗ୍ନି ହେଉଛି ଭୋଜକ। ଏହା ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମଣଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୃଷ୍ଟି: ସେ ପ୍ରଥମେ ଦେବତାମାନେ, ପରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହି ସୃଷ୍ଟି ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ଯିଏ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଜାଣେ, ସେ ଏହିରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ। ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଅବିଭକ୍ତ ଥିଲା, କେବଳ ନାମ ଓ ରୂପ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ ହେଉଥିଲା। ଏଠିଏ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଚିହ୍ନଟ: “ଏହା ଏମିତି ନାମରେ, ଏମିତି ରୂପରେ।” ସେ ଏଠି ନଖାନ୍ତି ଶିରାଉଠି ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ଯେପରି ଧାରକୁ ମୁଦ୍ରାରେ ରଖାଯାଏ, କିମ୍ବା ପୃଥିବୀ ନିଜ ଗୁହାରେ ଅଛି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରକାଶିତ ନୁହଁନ୍ତି। ସେ ପ୍ରାଣ ନେଇ ଶ୍ୱାସ ନେଲେ, ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା କଥା କଲେ, ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିଲେ, କାନ ଦ୍ୱାରା ଶୁଣିଲେ, ମନ ଦ୍ୱାରା ଚିନ୍ତା କଲେ—ଏହି ସମସ୍ତ ତାଙ୍କର କ୍ରିୟାନୁସାରେ ନାମ। ଯିଏ ପ୍ରତ୍ୟେକକୁ ଅଲଗା ଭାବେ ପୂଜେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜାଣେନାହିଁ; ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଗ ଅନୁସାରେ ହୁଏ। କେବଳ ଆତ୍ମାକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସମସ୍ତ କିଛି ଏଠି ଏକତା ପାଏ।