ଏହି ଉପନିଷଦର ଅଦ୍ଭୁତ ଗାଥାରେ, ଏକ ଦେବୀ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅପବିତ୍ରତା ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେମାନେଠାରେ ଦିଗ୍ଗୁଡିକର ସୀମାନ୍ତକୁ ନେଇଗଲେ; ସେଠାରେ ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅପବିତ୍ରତାକୁ ବିସର୍ଜନ କଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ମାନବ ତଳ ସ୍ଥାନକୁ, ଦିଗ୍ଗୁଡିକର ସୀମାନ୍ତକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଅପବିତ୍ରତା ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ଦେବୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅପବିତ୍ରତା ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ବିସର୍ଜନ କରି, ସେମାନେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ପ୍ରଥମେ, ସେ ଉଚ୍ଚାରଣକୁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କଲେ; ଉଚ୍ଚାରଣକୁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପରେ, ଏହା ଅଗ୍ନି ହେଲା; ଏହି ଅଗ୍ନି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରି ଏବେ ଚମକୁଛି। ପରେ, ସେ ଶ୍ୱାସକୁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କଲେ; ଶ୍ୱାସକୁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପରେ, ଏହା ବାୟୁ ହେଲା; ଏହି ବାୟୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରି ଏବେ ବହୁଛି। ତାପରେ, ସେ ଚକ୍ଷୁକୁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କଲେ; ଚକ୍ଷୁକୁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପରେ, ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ହେଲା; ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରି ଏବେ ଚମକୁଛି। ଏହା ପରେ, ସେ କଣକୁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କଲେ; କଣକୁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପରେ, ଏହା ଦିଗ୍ଗୁଡିକ ହେଲା; ଏହି ଦିଗ୍ଗୁଡିକ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରି ଏବେ ବିଦ୍ୟମାନ। ଏହା ପରେ, ସେ ମନକୁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କଲେ; ମନକୁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପରେ, ଏହା ଚନ୍ଦ୍ର ହେଲା; ଏହି ଚନ୍ଦ୍ର ମୃତ୍ୟୁକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରି ଏବେ ଚମକୁଛି। ଏହି ଦେବୀ ଏଭଳି ଜଣେ ଜାଣିଥିବାକୁ, ମୃତ୍ୟୁରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହା ପରେ, ଆତ୍ମା ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଆଣାଯାଇଥିଲା। ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ଖାଯାଏ, ଏହି ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଖାଯାଏ; ଏଠାରେ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି। ତେବେ ସେମାନେ କହିଲେ: “ସମସ୍ତ ଏହି ଖାଦ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ; ତୁମେ ଆତ୍ମାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛ। ଏବେ ଖାଦ୍ୟ ବିତରଣ କର।" ସେମାନେ ଆତ୍ମାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। "ଠିକ୍ ଅଛି," ଆତ୍ମା କହିଲା। ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି କାରଣରୁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମା ଖାଦ୍ୟ ଖାଏ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଥାନ୍ତି। ଏହିପରି ଜଣେ ଜାଣିଥିବାକୁ, ଆପଣାର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆତ୍ମାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥାନ୍ତି; ଆପଣାର ନିଜର ଅଧିକାରୀ, ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିଥିବା, ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଏବଂ ଅଗ୍ରଣୀ ଅଟେ। ଏହିପରି ଜଣେ ଜାଣିଥିବା, ନିଜର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆତ୍ମାରେ ସନ୍ତାନ ଚାହିଁଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ଜନନୀମାନେ ପାଇଁ ଅପର୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ଜଣେ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ଜନନୀମାନେ ପାଇଁ ସନ୍ତାନ ଚାହିଁଲେ, ସେ ଅପର୍ୟାପ୍ତ ଅଟେ। ସେ ଅଙ୍ଗଗୁଡିକର ରସ, ଅଙ୍ଗଗୁଡିକର ତତ୍ତ୍ୱ। ଶ୍ୱାସ ହେଉଛି ଅଙ୍ଗଗୁଡିକର ରସ; ଯେଉଁ ଅଙ୍ଗରୁ ଶ୍ୱାସ ବିଦାୟ ହେଉଛି, ସେଉଁ ଅଙ୍ଗ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଏ; କାରଣ ଶ୍ୱାସ ଅଙ୍ଗଗୁଡିକର ରସ। ସେ ବୃହସ୍ପତି; ଉଚ୍ଚାରଣ ବୃହତୀ, ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କର ନାଥ; ଏହିପରି ଏହାକୁ ବୃହସ୍ପତି କୁହାଯାଏ। ସେ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତି; ଉଚ୍ଚାରଣ ବ୍ରହ୍ମ, ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କର ନାଥ; ଏହିପରି ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତି କୁହାଯାଏ। ସେ ସାମନ; ଉଚ୍ଚାରଣ ସାମନ, ଏବଂ ସେ ଏହାର ଗାୟକ। ଏହି ହେଉଛି ସାମନର ତତ୍ତ୍ୱ। ଯେଉଁ ଜଣେ ଘୋଡା, ମାଛି, ହାତୀ, ଏହି ତିନି ଜଗତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେଖିବାରେ ସମାନ, ସେ ସାମନ ସହିତ ଏକତ୍ୱ ଓ ଜଗତତ୍ୱ ପାଇଥାନ୍ତି। ସେ ଉଦ୍ଗୀଥ; ଶ୍ୱାସ ଉଦ୍ଗୀଥ, କାରଣ ଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ। ଉଚ୍ଚାରଣ ହେଉଛି ଗୀତ ଓ ଗାୟକ; ଏହିପରି ଏହାକୁ ଉଦ୍ଗୀଥ କୁହାଯାଏ। ଏକଦିନ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ରାଜା, ଚିକିତାନମାନଙ୍କର ରାଜା, ଖାଇବାବେଳେ କହିଲେ: "ଏହି ହେଉଛି ସେ ରାଜା ଯିଏ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଭାଗ କରିଦେଲେ; ତାଙ୍କର ତତ୍ତ୍ୱ ଅନ୍ୟ ରାସ୍ତାରେ ବିଦାୟ ହେଲା, ଏହା ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ବିଦାୟ ହେଲା।" ଯେଉଁ ଜଣେ ସାମନର ସଠିକ୍ ଅଧିକାର ଜାଣିଥାନ୍ତି, ସେ ଅଧିକାର ପାଇଥାନ୍ତି; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱର ହେଉଛି ଅଧିକାର। ପୁରୋହିତ କାମ କରିବାକୁ ଚାହିଁଲେ, ଉଚ୍ଚାରଣରେ ସ୍ୱର ଚାହିଁବା ଉଚିତ; ସ୍ୱର ସହିତ ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା ପୁରୋହିତ କାମ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁ ଜଣେ ଏହି ସାମନର ଅଧିକାର ଜାଣିଥାନ୍ତି, ସେ ଅଧିକାର ପାଇଥାନ୍ତି। ଯେଉଁ ଜଣେ ସାମନର ସ୍ୱରର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଜାଣିଥାନ୍ତି, ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାଇଥାନ୍ତି; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି ସ୍ୱର; ଏହିପରି ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାଇଥାନ୍ତି। ଯେଉଁ ଜଣେ ସାମନର ଆଧାର ଜାଣିଥାନ୍ତି, ସେ ଦୃଢ ହୋଇଥାନ୍ତି; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆଧାର ହେଉଛି ଉଚ୍ଚାରଣ। ଏହି ପ୍ରାଣ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି ଏବଂ ଗାଯାଯାଏ; କେହି କହନ୍ତି ଏହା ଖାଦ୍ୟ। ପବମାନର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ମାନେ, ପ୍ରସ୍ତୋତ୍ରି ସାମନ ଗାଏ; ଗାଇବାବେଳେ, ସେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ: "ଅସତ୍ୟରୁ ସତ୍ୟକୁ ନେ, ଅନ୍ଧକାରରୁ ଆଲୋକକୁ ନେ, ମୃତ୍ୟୁରୁ ଅମୃତତ୍ୱକୁ ନେ।" ଯେତେବେଳେ "ଅସତ୍ୟରୁ ସତ୍ୟକୁ ନେ" କୁହାଯାଏ, ଅସତ୍ୟ ହେଉଛି ମୃତ୍ୟୁ, ସତ୍ୟ ହେଉଛି ଅମୃତତ୍ୱ; "ମୃତ୍ୟୁରୁ ଅମୃତତ୍ୱକୁ ନେ"—ଏହିପରି "ମୋତେ ମୃତ୍ୟୁତ୍ୱ ଦିଅନି" କୁହାଯାଏ। "ଅନ୍ଧକାରରୁ ଆଲୋକକୁ ନେ"—ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି ଅନ୍ଧକାର, ଆଲୋକ ହେଉଛି ଅମୃତତ୍ୱ; "ମୃତ୍ୟୁରୁ ଅମୃତତ୍ୱକୁ ନେ"—ଏହିପରି "ମୋତେ ମୃତ୍ୟୁତ୍ୱ ଦିଅନି" କୁହାଯାଏ। "ମୃତ୍ୟୁରୁ ଅମୃତତ୍ୱକୁ ନେ"—ଏଠାରେ ଗୁପ୍ତ କିଛି ନାହିଁ। ଅନ୍ୟ ସାମନମାନେ, ସେମାନେ ନିଜ ପାଇଁ ଯାହା ଖାଇବା ଓ ପିଇବା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି, ଜଣେ ଚାହିଁଥିବା ଇଚ୍ଛା ବାଛିପାରିବେ। ଏହି ଜଣେ ଜାଣିଥିବା, ନିଜ ପାଇଁ କିମ୍ବା ଯଜ୍ମାନ ପାଇଁ, ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଗାଇପାରିବେ। ଏହି ହେଉଛି ଜଗତର ବିଜୟୀ; ଏହିପରି ଜଣେ ଜାଣିଥିବା, ଦୃଶ୍ୟ ଉପରେ ଆଶା କରିନାହାନ୍ତି। ଆରମ୍ଭରେ, ଏହି ଆତ୍ମା ଏକା ଥିଲା, ଜଣେ ପୁରୁଷ ଆକାରରେ। ସେ ଚାରିପାଖ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଛଡା ଆଉ କିଛି ଦେଖିଲେନି। ସେ ପ୍ରଥମେ କହିଲେ, "ମୁଁ ଅଟେ।" ଏହିପରି, ନାମରେ "ମୁଁ" ହେଲେ।