ଏହି ଗାଥାରେ, ଏକ ପବିତ୍ର ଘୋଡ଼ାର ବିଷୟରେ କଥା ହେଉଛି, ଯାହା ସଂସାରର ସମସ୍ତ ଜୀବନର ମୂଳ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରେ। ଘୋଡ଼ାର ମୁଣ୍ଡ ସକାଳ, ଏହାର ଆଖି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଏହାର ଶ୍ୱାସ ବାୟୁ, ଏହାର ଖୋଲା ମୁହଁ ଅଗ୍ନି ବୈଶ୍ୱାନର, ଏହାର ଦେହ ବର୍ଷ। ଘୋଡ଼ାର ପଛ ଆକାଶ, ଏହାର ପେଟ ମଧ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ, ଏହାର ହୃଦୟ ପୃଥିବୀ, ଏହାର ପାଦ ଧରା, ଏହାର ପାର୍ଶ୍ୱ ଦିଗ, ଏହାର ରିବ୍ସ ମଧ୍ୟ ଦିଗ, ଋତୁଗୁଡିକ ଏହାର ଗୋଟିଏ ଅଙ୍ଗ, ମାସ ଓ ଅର୍ଧ-ମାସ ଏହାର ଯୋଗ, ଦିନ ଓ ରାତି ଏହାର ଆଧାର, ତାରା ଏହାର ହଡ୍ଡ, ଆକାଶ ଏହାର ମାଂସ, ବାଳୁ ଏହାର ଖାଦ୍ୟ, ନଦୀ ଏହାର ଅନ୍ତ୍ର, ପାତାଳ ଏହାର ପର୍ବତ, ଔଷଧ ଓ ଗଛ ଏହାର କେଶ। ଯେତେବେଳେ ଘୋଡ଼ା ଯାଉଥିଲା, ତେବେ ଏହା ଚମକୁଥିଲା; ଯେତେବେଳେ ଏହା ହେବାକୁ ଦେଖିଥିଲା, ତେବେ ଏହା ଗରଜୁଥିଲା; ଯେତେବେଳେ ଏହା ମୃତ୍ୟୁ ଲାଗି ନିଷ୍କାସନ କରୁଥିଲା, ତେବେ ବର୍ଷା ହେଉଥିଲା। ଏହାର ଭାଷା ନିଶ୍ଚୟ ଏହାର ଭାଷା। ସକାଳ ସମୟରେ, ପୂର୍ବ ସାଗରରୁ ଏହି ମହାନ ଘୋଡ଼ା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା, ରାତିରେ ପଶ୍ଚିମ ସାଗରରୁ ଏହା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା। ଏହା ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଗୌରବରେ ଘେରା ଥିଲା। ଘୋଡ଼ା ହେବା ପରେ, ଏହା ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର ଓ ମାନବମାନେ ନେଇ ଚାଲିଥିଲା। ସାଗର ଏହାର ସନ୍ତାନ, ସାଗର ଏହାର ଜନ୍ମସ୍ଥାନ। ଆଦିରେ, କିଛି ନଥିଲା। ସମସ୍ତ କିଛି ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଭୋକ୍କରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା, କାରଣ ଭୋକ୍କରେ ମୃତ୍ୟୁ ଅଛି। ସେ ତାଙ୍କର ମନରେ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ, 'ମୋତେ ଏକ ସ୍ୱୟଂ ମିଳିବାକୁ ଦିଆ'। ସେ ପୂଜା କରି ଗତି କରିଥିଲେ। ସେ ପୂଜାରୁ ଜଳ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା। ସେ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ, 'ନିଶ୍ଚୟ, ଏହା ହେଉଛି ଆନନ୍ଦ'। ଏହା ପୂଜାର ସ୍ୱଭାବ ଅଟୁଟ। ଯେଉଁଥିବା ଏହାର ସ୍ୱଭାବକୁ ଜାଣିଥିବା, ସେ ଆନନ୍ଦମୟ ହୁଏ। ଜଳ ଏବେ ପୂଜା ହେଉଛି। ଯାହା ଜଳରେ ଫୋମ ଥିଲା, ସେ ଦୃଢ ହୋଇଗଲା; ସେ ମୃତ୍ୟୁରେ ଥିଲା। ସେ ତାଙ୍କର କ୍ଷୀଣତାରୁ ବିରକ୍ତ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କର କ୍ଷୀଣତା ଓ ତାପରୁ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା—ଅଗ୍ନି। ସେ ତାଙ୍କୁ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭାଜନ କରିଥିଲେ: ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୃତୀୟ ଭାଗ, ବାୟୁ ତୃତୀୟ ଭାଗ। ଏହିପରି, ଏହି ଶ୍ୱାସ ତିନି ଭାଗରେ ଗଠିତ ହେଲା। ଏହାର ପୂର୍ବ ଦିଗ ମୁଣ୍ଡ, ପବିତ୍ର ଓ ଅପବିତ୍ର ହେଉଛି ଜବା; ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ଲାଗି ଗୋଡ଼, ପବିତ୍ର ଓ ଅପବିତ୍ର ହେଉଛି ଥାଇ; ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ହେଉଛି ପାର୍ଶ୍ୱ; ଆକାଶ ହେଉଛି ପଛ, ମଧ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ପେଟ, ଏହି ପୃଥିବୀ ହେଉଛି ହୃଦୟ। ସେ ଏହିପରି ଜଳରେ ଗଠିତ। ସେ ଯେଉଁଠାରେ ଯାଆନ୍ତି, ସେଠାରେ ସେ ଦୃଢ ହୋଇଥାନ୍ତି—ଏହାକୁ ଜାଣିଥିବା ଜଣେ ଜାଣେ। ସେ ଚାହୁଁଥିଲେ: 'ମୋରୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ଦିଅ'। ମନ ଓ ଭାଷା ସହିତ, ସେ ଦୁଇ ହେଲେ; ଭୋକ୍କରେ, ମୃତ୍ୟୁ। ଯାହା ସିମେନ୍ ଥିଲା, ସେ ବର୍ଷ ହୋଇଗଲା। ସେ ଏହାକୁ ବର୍ଷ ଧରି ପୋଷଣ କଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ସମୟ ପରେ, ସେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେ ଜନ୍ମ ହେବା ସହିତ, ସେ ଏହାକୁ ଗଳାରେ ଧରିଥିଲେ; ଏହା କଥା କହିଲା, ଏବଂ ଏହା ଭାଷା ହେଲା। ସେ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ: 'ଯଦି ସେ ସହିତ ବିକାଶ କରିବି, ମୁଁ କମିଯିବି; ଆମେ ମୋତେ ଖାଦ୍ୟ ତିଆରି କରିବାକୁ ଚାହୁଁ ଚାଲିଛି'। ସେ ଏହି ଭାଷା ସହିତ, ସେ ସମସ୍ତ କିଛି ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯାହା ଏଠାରେ ଅଛି: ରିଗ୍, ୟଜୁର ଓ ସାମ ମନ୍ତ୍ର, ମେଟର, ବଳିଦାନ, ପ୍ରାଣୀ ଓ ପଶୁ। ସେ ଯାହା ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସେ ଖାଦ୍ୟ ଭାବରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ନିଶ୍ଚୟ, ସମସ୍ତ କିଛି ଖାଦ୍ୟ; ଏହା ଅଦିତିର ସ୍ୱଭାବ। ଯେଉଁଥିବା ଏହାର ସ୍ୱଭାବକୁ ଜାଣିଥିବା, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି; ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ। ସେ ଚାହୁଁଥିଲେ: 'ଏକ ବଡ଼ ବଳିଦାନ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ବଡ଼ ହେବି'। ସେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ତପସ୍ୟା କଲେ। ସେ କ୍ଷୀଣତା ଓ ତାପରୁ, ଗୌରବ ଓ ଶକ୍ତି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଶ୍ୱାସ ନିଶ୍ଚୟ ଗୌରବ ଓ ଶକ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଶ୍ୱାସ ବିଦାୟ ହେଲା, ଦେହ ବୃଦ୍ଧି ହେଲା; ଦେହରେ ମନ ଥିଲା। ସେ ଚାହୁଁଥିଲେ: 'ମୋରେ ଘୋଡ଼ା ମିଳୁ, ମୁଁ ଏହାର ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜକୁ ସ୍ଥାପିତ କରିବି'। ତେଣୁ ଘୋଡ଼ା ଜନ୍ମ ନେଲା। କାରଣ ଏହା ଘୋଡ଼ା ଥିଲା, ସେ ବଳିଦାନ ଘୋଡ଼ା ହେଲା। ଏହା ଘୋଡ଼ା ବଳିଦାନର ସତ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ। ଯେଉଁଥିବା ଏହାକୁ ଜାଣିଥିବା, ସେ ଘୋଡ଼ା ବଳିଦାନକୁ ଜାଣିଥିଲେ। ସେ ଏହାକୁ ରୋକି ନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ବିଚାର କରିଥିଲେ। ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ, ସେ ଏହାକୁ ନିଜରୁ ନେଇଥିଲେ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ପଶୁ ଦେଇଥିଲେ। ସେହିପରି, ପବିତ୍ର ଦାନ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଓ ପ୍ରଜାପତିକୁ ନିଜର ହେବାକୁ ଗଣନା କରାଯାଇଛି। ଏହା ଘୋଡ଼ା ବଳିଦାନ, ଏହା ବଳିଦାନର ଇଶ୍ୱର; ଏହାର ସ୍ୱୟଂ ବର୍ଷ, ଏହାର ଅଗ୍ନି ସୂର୍ଯ୍ୟ। ଏହାର ସ୍ୱୟଂ ଏହି ଲୋକ। ଏହିପରି, ଘୋଡ଼ା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବଳିଦାନ ସମାନ; ଅନ୍ତେ, କେବଳ ଗୋଟିଏ ଦେବତା ଅଛି। ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚୟ ଜଳ; ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା, ମୃତ୍ୟୁ ତାକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରେ ନାହିଁ। ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱୟଂ ହୁଏ; ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ଏହିପରି ଜାଣିଥିବା ଜଣେ ହୁଏ। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ଦୁଇ ପ୍ରଜା ଥିଲା: ଦେବତା ଓ ଅସୁର। ସେମାନେ, ଦେବତା ଛୋଟ, ଅସୁର ବଡ଼। ସେମାନେ ଏହି ଲୋକରେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରୁଥିଲେ। ତେବେ ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: 'ଚାଲ ଆମେ ଅସୁରମାନେ ଠାରୁ ଅଧିକ ହେବାକୁ ବଳିଦାନ ମନ୍ତ୍ର ପଢିବା।' ସେମାନେ ଭାଷାକୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଗାଇବା।' ସେ ସମ୍ମତ ହେଲେ। ଭାଷା ସେମାନେ ପାଇଁ ଗାଇଲେ। ଯେଉଁଥିବା ଭାଷାରେ ଆନନ୍ଦ ଅଛି, ସେ ସେମାନେ ପାଇଁ ଗାଇଲେ; ଯେଉଁଥିବା ମଙ୍ଗଳ ଅଛି, ସେ ସେହିପାଇଁ କଥା କହିଲେ। ଅସୁରମାନେ ଜାଣିଥିଲେ: 'ଏହି ଗାଇଥିବା ମାଧ୍ୟମରେ, ସେମାନେ ଆମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବେ।' ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ଯେଉଁଥିବା ଅସୁଚିତ କଥା କହେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟତାରେ ଘାତିତ ହୁଏ। ତେବେ ସେମାନେ ଶ୍ୱାସକୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଗାଇବା।' ସେ ସମ୍ମତ ହେଲେ। ଶ୍ୱାସ ସେମାନେ ପାଇଁ ଗାଇଲେ। ଯେଉଁଥିବା ଭାଷାରେ ଆନନ୍ଦ ଅଛି, ସେ ସେମାନେ ପାଇଁ ଗାଇଲେ; ଯେଉଁଥିବା ମଙ୍ଗଳ ଅଛି, ସେ ସେହିପାଇଁ ଘାସ କରିଥିଲେ।