अयं वैलोकोऽग्निः गौतम॥ तस्य पृथिव्य् एवसमिद् वायुर् ? धूमो, रात्रिरर्चिः दिशो अङ्गारा, अवन्तरदिशो विष्फुलिङ्गाः॥ तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौदेवावृष्टिं जुह्वति; तस्या आहुतेरन्नँ संभवति
गौतम, हे जग म्हणजे अग्नी आहे. त्यात पृथ्वी म्हणजे लाकूड, वारा म्हणजे धूर, रात्र म्हणजे ज्वाळा, दिशा म्हणजे निखारे, आणि आंतरदिशा म्हणजे ठिणग्या. या अग्नीत देवता पाऊस अर्पण करतात; त्या अर्पणातून अन्न निर्माण होते.
पुरुषो वाअग्निः गौतम॥ तस्य व्यात्तमेवसमित् प्राणोधूमो, वागर्चिश्, चक्षुरङ्गाराः, श्रोत्रं विष्फुलिङ्गाः॥ तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौदेवाअन्नं जुह्वति; तस्या आहुते रेतः संभवति
गौतम, मनुष्य म्हणजे अग्नी आहे. त्यात उघडे तोंड म्हणजे लाकूड, श्वास म्हणजे धूर, वाणी म्हणजे ज्वाळा, डोळे म्हणजे निखारे, आणि कान म्हणजे ठिणग्या. या अग्नीत देवता अन्न अर्पण करतात; त्या अर्पणातून वीर्य निर्माण होते.
योषा वाआग्निः गौतम॥ तस्या उपस्थ एवसमिल्, लोमानि धूमो, योनिरर्चिः यदन्तः करोति, तेऽङ्गारा, अभिनन्दा विष्फुलिङ्गाः॥ तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौदेवारेतो जुह्वति; तस्या आहुतेः पुरुषः संभवति॥ सजायते . सजीवति यावज् जीवति अथ यदाम्रियते,
गौतम, स्त्री म्हणजे अग्नी आहे. तिच्या योनीत लाकूड असते, केस म्हणजे धूर, योनी म्हणजे ज्वाळा, आत जे घडते ते निखारे, आणि आनंद म्हणजे ठिणग्या. या अग्नीत देवता वीर्य अर्पण करतात; त्या अर्पणातून पुरुष जन्माला येतो. तो जन्म घेतो, जगतो, आणि जेव्हा मरण येते,
अथैनमग्नये हरन्ति
तेव्हा त्याला अग्नीपाशी नेतात.
तस्याग्निरेवाग्निर्भवति, समित्समिद् धूमोधूमो, अर्चिरर्चिः अङ्गारा अङ्गारा, विष्फुलिङ्गा विष्फुलिङ्गाः॥ तस्मिन्नेतस्मिन्नग्नौदेवाः पुरुषं जुह्वति; तस्या आहुतेः पुरुषो भास्वरवर्णः संभवति
त्याच्यासाठी अग्नी म्हणजे अग्नीच असतो, लाकूड म्हणजे लाकूड, धूर म्हणजे धूर, ज्वाळा म्हणजे ज्वाळा, निखारे म्हणजे निखारे, आणि ठिणग्या म्हणजे ठिणग्या. या अग्नीत देवता पुरुष अर्पण करतात; त्या अर्पणातून तेजस्वी रूपाचा पुरुष निर्माण होतो.
योह वैज्येष्ठं च श्रेष्ठं च वेद, ज्येष्ठश्च श्रेष्ठश्च स्वानां भवति॥ प्राणोवैज्येष्ठश्च श्रेष्ठश्च॥ ज्येष्ठश्च श्रेष्ठश्च स्वानां भवति अपि च येषां बुभूषति, यएवं वेद
जो जेष्ठ आणि श्रेष्ठ काय आहे हे जाणतो, तो आपल्या लोकांत जेष्ठ आणि श्रेष्ठ होतो. श्वास हा खरोखरच जेष्ठ आणि श्रेष्ठ आहे; जो असे जाणतो तो आपल्या लोकांत आणि ज्यांना मागे टाकायचे आहे त्यांच्यातही जेष्ठ आणि श्रेष्ठ होतो.
योह वैवसिष्ठां वेद, वसिष्ठः स्वानां भवति॥ वाग्वैवसिष्ठा॥ वसिष्ठः स्वानां भवति . यएवं वेद
जो सर्वश्रेष्ठ काय आहे हे जाणतो, तो आपल्या लोकांत सर्वश्रेष्ठ होतो. वाणी ही खरोखरच सर्वश्रेष्ठ आहे; जो असे जाणतो तो आपल्या लोकांत सर्वश्रेष्ठ होतो.
योह वैप्रतिष्ठां वेद, प्रतितिष्ठति समे, प्रतितिष्ठति दुर्गे॥ चक्षुर्वैप्रतिष्ठा; चक्षुषा हिसमेच दुर्गेच प्रतितिष्ठति॥ प्रतितिष्ठति समे, प्रतितिष्ठति दुर्गे, यएवं वेद
जो पाया काय आहे हे जाणतो, तो सपाटात आणि कठीणातही ठाम उभा राहतो. डोळे हे खरोखरच पाया आहेत; डोळ्यांमुळे माणूस सपाटात आणि कठीणातही ठाम राहतो. जो असे जाणतो तो सपाटात आणि कठीणातही ठाम राहतो.
योह वैसंपदं वेद, सँ हास्मै पद्यते, यं कामं कामयते॥ श्रोत्रं वैसंपच्; छ्रोत्रे हीमेसर्वे वेदा अभिसंपन्नाः॥ सँ हास्मै पद्यते, यं कामं कामयते, यएवं वेद
जो संपत्ती काय आहे हे जाणतो, त्याच्याकडे संपत्ती येते, तो जे काही इच्छितो ते त्याला मिळते. कान हे खरोखरच संपत्ती आहेत; कानांत सर्व वेद एकत्र येतात. जो असे जाणतो त्याच्याकडे संपत्ती येते, तो जे काही इच्छितो ते त्याला मिळते.
योह वाआयतनं वेदायतनँ स्वानां भवति आयतनं जनानां॥ मनो वाआयतनम्॥ आयतनँ स्वानां भवति आयतनं जनानां, यएवं वेद
जो निवासस्थान काय आहे हे जाणतो, तो आपल्या लोकांचा आणि सर्व लोकांचा निवासस्थान होतो. मन हे खरोखरच निवासस्थान आहे; जो असे जाणतो तो आपल्या लोकांचा आणि सर्व लोकांचा निवासस्थान होतो.
योह वैप्रजातिं वेद, प्रजायते ह प्रजया पशुभी॥ रेतो वैप्रजातिः॥ प्रजायते . प्रजया पशुभिः यएवं वेद
जो संतती काय आहे हे जाणतो, तो संतती आणि पशूंसह जन्म घेतो. वीर्य हे खरोखरच संतती आहे; जो असे जाणतो तो संतती आणि पशूंसह जन्म घेतो.
तेहेमेप्राणा, अहँश्रेयसे विवदमाना, ब्रह्म जग्मुः . \` कोनो वसिष्ठ इति॥ . यस्मिन्व उत्क्रान्त इदँ शरीरं पापियो मन्यते, सवो वसिष्ठ इति
हे प्राण, आपापसात श्रेष्ठ कोण आहे यावर वाद घालत ब्रह्माकडे गेले. 'कोण श्रेष्ठ आहे?' असे त्यांनी विचारले. ज्याच्या जाण्याने हे शरीर कमी वाटते, तोच श्रेष्ठ आहे.
वाग्घोच्चक्राम॥ सासंवत्सरं प्रोष्यागत्योवाचः कथमशकत मदृतेजीवितुमिति॥ तेहोचुः यथा कडा अवदन्तो वाचा, प्राणन्तः प्राणेन, पश्यन्तश्चक्षुषा, शृण्वन्तः श्रोत्रेण, विद्वाँसो मनसा, प्रजायमाना रेतसैवमजीविष्मेति॥ प्रविवेश ह वाक्
वाणी बाहेर गेली. एक वर्ष राहून परत आली आणि विचारले, 'माझ्याशिवाय कसे जगलात?' ते म्हणाले, 'जसे मूक लोक श्वासाने जगतात, डोळ्यांनी पाहतात, कानांनी ऐकतात, मनाने जाणतात, वीर्याने संतती निर्माण करतात, तसे आम्ही जगलो.' मग वाणी परत आली.
चक्षुर्होच्चक्राम॥ तत्संवत्सरं प्रोष्यागत्योवाचः कथमशकत मदृतेजीवितुमिति॥ तेहोचुः यथान्धा, अपश्यन्तश्चक्षुषा, प्राणन्तः प्राणेन, वदन्तो वाचा, शृण्वन्तः श्रोत्रेण, विद्वाँसो मनसा, प्रजायमाना रेतसैवमजीविष्मेति॥ प्रविवेश ह चक्षुः
डोळे बाहेर गेले. एक वर्ष राहून परत आले आणि विचारले, 'माझ्याशिवाय कसे जगलात?' ते म्हणाले, 'जसे आंधळे लोक डोळ्यांशिवाय जगतात, पण श्वासाने श्वास घेतात, वाणीने बोलतात, कानांनी ऐकतात, मनाने जाणतात, वीर्याने संतती निर्माण करतात, तसे आम्ही जगलो.' मग डोळे परत आले.
श्रोत्रँ होच्चक्राम॥ तत्संवत्सरं प्रोष्यागत्योवाचः कथमशकत मदृतेजीवितुमिति॥ तेहोचुः यथा बधिरा, अशृण्वन्तः श्रोत्रेण, प्राणन्तः प्राणेन, वदन्तो वाचा, पश्यन्तश्चक्षुषा, विद्वाँसो मनसा, प्रजायमाना रेतसैवमजीविष्मेति॥ प्रविवेश ह श्रोत्रम्
कान ऐकायला निघून गेले. एक वर्ष दूर राहून परत आले आणि विचारले, "माझ्यावाचून तुम्ही कसे जगलात?" ते म्हणाले, "जसे बहिरे कानांनी ऐकत नाहीत, पण श्वास घेतात, बोलतात, डोळ्यांनी पाहतात, मनाने विचार करतात आणि वीर्याने संतती निर्माण करतात, तसेच आम्ही जगलो." मग कान पुन्हा शरीरात आले.
मनो होच्चक्राम॥ तत्संवत्सरं प्रोष्यागत्योवाचः कथमशकत मदृतेजीवितुमिति॥ तेहोचुः यथा मुग्धा, अविद्वाँसो मनसा, प्राणन्तः प्राणेन, वदन्तो वाचा, पश्यन्तश्चक्षुषा, शृण्वन्तः श्रोत्रेण, प्रजायमाना रेतसैवमजीविष्मेति॥ प्रविवेश ह मनः
मन निघून जायला लागले. एक वर्ष दूर राहून परत आले आणि विचारले, "माझ्यावाचून तुम्ही कसे जगलात?" ते म्हणाले, "जसे मूढ मनाने विचार करत नाहीत, पण श्वास घेतात, बोलतात, डोळ्यांनी पाहतात, कानांनी ऐकतात आणि वीर्याने संतती निर्माण करतात, तसेच आम्ही जगलो." मग मन पुन्हा शरीरात आले.
रेतो होच्चक्राम॥ तत्संवत्सरं प्रोष्यागत्योवाचः कथमशकत मदृतेजीवितुमिति॥ तेहोचुः यथा क्लीबा, अप्रजायमाना रेतासा, प्राणन्तः प्राणेन, वदन्तो वाचा, पश्यन्तश्चक्षुषा, शृण्वन्तः श्रोत्रेण, विद्वाँसो मनसैवमजीविष्मेति॥ प्रविवेश ह रेतः
वीर्य निघून जायला लागले. एक वर्ष दूर राहून परत आले आणि विचारले, "माझ्यावाचून तुम्ही कसे जगलात?" ते म्हणाले, "जसे नपुंसक वीर्याने संतती निर्माण करत नाहीत, पण श्वास घेतात, बोलतात, डोळ्यांनी पाहतात, कानांनी ऐकतात आणि मनाने विचार करतात, तसेच आम्ही जगलो." मग वीर्य पुन्हा शरीरात आले.
अथ ह प्राणउत्क्रमिष्यन् यथा महासुहयः सैन्धवः पड्वीशशङ्खून्त्संवृहेद् एवँ हैवेमान्प्राणान्त्संववर्ह॥ तेहोचुः मा, भगव, उत्क्रमीः नवैशक्ष्यामस् त्वदृतेजीवितुमिति॥ तस्यो मे बलिं कुरुतेति॥ तथेति
शेवटी श्वास निघून जायला लागला. जसा उत्तम सिंधू देशातील घोडा आपली सर्व अंगे गोळा करतो, तसे सर्व प्राण एकत्र आले. ते म्हणाले, "भगवन्, तुम्ही जाऊ नका; तुमच्यावाचून आम्ही जगू शकत नाही." श्वास म्हणाला, "मग मला माझा भाग द्या." ते म्हणाले, "तसेच होईल."
तद्विद्वाँसः श्रोत्रिया अशिष्यन्त आचामन्ति अशित्वाचामन्ति एतमेवतदन्नमनग्नं कुर्वन्तो मन्यन्ते॥ तस्मादेवंविदशिष्यनाचमेद् अशित्वाचमेद्॥ एतमेवतदनमनग्नं कुरुते . ॥. 3
हे जाणणारे विद्वान, अन्न खाताना आणि खाल्ल्यावर पाणी पितात, आणि असे मानतात की त्यामुळे अन्न शुद्ध होते. म्हणून जो हे जाणतो, त्याने अन्न खाण्यापूर्वी आणि खाल्ल्यावर पाणी प्यावे; त्यामुळे त्याचे अन्न शुद्ध होते.
सयः कामयतेः महत्प्राप्नुयामिति उदगयनआपूर्यमाणपक्षे पुण्याहे, द्वादशाहमुपसद्व्रतीभूत्वौदुम्बरे कँसेचमसेवा सर्वौषधं फलानीति संभृत्य, परिसमुह्य, परिलिप्याग्निमुपसमाधायावृताज्यँ , \^. सँस्कृत्य, पुँसानक्षत्रेण मन्थँ संनीय, जुहोतिः
जो मोठेपण मिळवू इच्छितो, त्याने उजव्या पक्षातील शुभ दिवशी, बारा दिवस उपवासाचे व्रत पाळून, उडुंबराचे फळ आणि सर्व औषधी वनस्पती गोळा करून, एकत्र करून, त्यांना लावून, अग्नी प्रज्वलित करून, तुपाने झाकून, तयार करून, पुष्य नक्षत्रात मंथन करून, त्यात आहुती द्यावी.
यावन्तो देवास् त्वयि, जातवेदः तिर्यङ्चो घ्नन्ति पुरुषस्य कामान् तेभ्योऽहं भागधेयं जुहोमि, तेमा तृप्ताः . कामैस् तर्पयन्तु, स्वाहा
ज्या ज्या देवता तुझ्यात आहेत, हे जातवेद, ज्या मनुष्याच्या इच्छांना अडथळा आणतात, त्यांना मी त्यांचा भाग अर्पण करतो; त्या तृप्त होऊन माझ्या इच्छा पूर्ण करो. स्वाहा.
यातिरश्ची निपद्यसेः अहं विधरणीइति, तां त्वा घृतस्य धारया यजे सँराधनीमहँ॥ स्वाहा॥ प्रजायते नत्वदेतान्यन्यइति तृतीयं जुहोति. . \`॥.
जेव्हा तू चतुष्पाद प्राणी म्हणून निजतोस, मी आधार आहे; तुपाच्या धारांनी मी तुला पूजतो, हे सर्व काही देणारा. स्वाहा. संतती होवो, आणि ही संतती इतरत्र जाऊ नये. तो तिसरी आहुती देतो.
अथैनमभिमृशतिः भ्रम् असि, ज्वलदसि, पूर्णमसि, प्रस्तब्धमसि एकसभमसि, हिङ्कृतमसि, हिङ्क्रियमानमसि उद्गीथमसि उद्गीयमानमसि, श्रावितमसि, प्रत्याश्रावितमसि आर्द्रे संदीप्तमसि, विभूरसि, प्रभूरसि, ज्योतिरसि अन्नमसि, , निधनमसि, संवर्गोऽसीति
अथैनमुद्यच्छति आमोऽस्य् . आमँ हिते मयि सहिराजेशानोऽधिपतिः, समाँ राजेशनोऽधिपतिं करोत्विति
मग तो त्याला उचलतो आणि म्हणतो: "तू कच्चा आहेस. तू माझ्यासह राजा होवो; राजा तुला राजा करो."
अथैनमाचामतिः तत्षवितुर्वरेण्यं मधु वाता ऋतायते मधु क्षरन्ति सिन्धवो; माध्वीर्नः सन्त्वोषधीः॥ भूः स्वाहा
मग तो पाणी पितो आणि म्हणतो: "त्या सवित्याचे श्रेष्ठ तेज, मधुर वारे सत्यासाठी वाहतात, मधुर नद्या वाहतात; औषधी वनस्पती आमच्यासाठी मधुर होवोत." भूः स्वाहा.
तेयएवमेतद्विदुः येचामीअरण्ये श्रद्धाँ सत्यमुपासते, तेऽर्चिरभिसंभवन्ति अर्चिषोऽहः अह्न आपूर्यमाणपक्षम् आपूर्यमाणपक्षाद्यान्षण्मासानुदङ्ङ् आदित्यएति, मासेभ्यो देवलोकं, देवलोकादादित्यम् आदित्याद्वैद्युतं; तान्वैद्युतात् पुरुषो मानसएत्य ब्रह्मलोकान्गमयति; तेतेषु ब्रह्मलोकेषु पराः परावतो वसन्ति॥ तेषां इह . नपुनरावृत्तिरस्ति .
हे जे जाणतात, जे अरण्यात श्रद्धा आणि सत्याची उपासना करतात, ते ज्वाळेत पोहोचतात; ज्वाळेतून दिवशी, दिवसातून शुद्ध पक्षात, शुद्ध पक्षातून उत्तरायण सहा महिन्यांत, महिन्यांतून देवांच्या लोकात, देवांच्या लोकांतून सूर्य, सूर्यापासून वीज, वीजेतून मनाने जन्मलेला पुरुष त्यांना ब्रह्मलोकात घेऊन जातो. त्या ब्रह्मलोकांत ते राहतात, सर्वांहून श्रेष्ठ; त्यांना पुन्हा या जगात येणे लागत नाही.
अथ येयज्ञेन दानेन तपसा लोकं ~ जयन्ति, तेधूममभिसंभवन्ति, धूमाद्रात्रिँ, रात्रेरपक्षीयमाणपक्षम् अपक्षीयमाणपक्षाद्यान्षण्मासान्दक्षिणादित्यएति, मासेभ्यः पितृलोकं, पितृलोकाच्चन्द्रं; तेचन्द्रं प्राप्यान्नं भवन्ति; ताँस् तत्र देवायथा सोमँ राजानम् आप्यायस्व, अपक्षीयस्वेति एवमेनाँस् तत्र भक्षयन्ति॥ तेषां यदातत्पर्यवैति अथेममेवाकाशमभिनिष्पद्यन्त, आकाशाद्वायुं, वायोर्वृष्टिं, वृष्टेः पृथिवीं; तेपृथिवीं प्राप्यान्नं भवन्ति; . , ततो योषाग्नौ जायन्ते॥ तएवमेवानुपरिवर्तन्ते॥ अथ यएतौपन्थानौ नविदुः तेकीटाः, पतङ्गा, यदिदं दन्दशूकम्॥ 2/
पण जे यज्ञ, दान आणि तपाने लोक मिळवतात, ते धुरात जातात; धुरातून रात्री, रात्रीतून कृष्ण पक्षात, कृष्ण पक्षातून दक्षिणायन सहा महिन्यांत, महिन्यांतून पितृलोकात, पितृलोकातून चंद्रावर जातात. चंद्रावर पोहोचल्यावर तेथे अन्न होतात; जसे देवता सोमराजाला भरवतात तसे त्यांनाही तिथे भक्षण केले जाते. जेव्हा त्यांचे पुण्य संपते, तेव्हा ते आकाशातून वाऱ्यात, वाऱ्यातून पावसात, पावसातून पृथ्वीवर येतात; पृथ्वीवर आल्यावर ते अन्न होतात आणि नंतर स्त्रीच्या अग्नीत जन्म घेतात. असे ते पुन्हा पुन्हा जन्म घेत राहतात. पण जे हे दोन मार्ग ओळखत नाहीत, ते किडे, पतंग किंवा असेच इतर जीव होतात.
साह वागुवाचः यद्वाअहं वसिष्ठास्मि, त्वं तद्वसिष्ठोऽसीति॥ चक्षुर् यद्वाअहं प्रतिष्ठास्मि, त्वं तत्प्रतिष्ठो! ऽसीति॥ श्रोत्रं यद्वाअहँ संपदस्मि, त्वं तत्संपदसीति॥ मनो यद्वाअहमायतनमस्मि, त्वं तदायतनमसीति॥ रेतो यद्वाअहं प्रजातिरस्मि, त्वं तत्प्रजातिरसीति॥ तस्यो मे किमन्नं, किं वास इति॥ यदिदं किङ्चाश्वभ्य, आक्रिमिभ्य \^ आकीटपतङ्गेभ्यः तत्तेऽन्नम्; आपो वास इति॥ नह वाअस्यानन्नं जग्धं भवति, नानन्नं प्रतिगृहीतं यएवमेतदनस्यान्नं वेद
मग वाणी म्हणाली, "मी श्रेष्ठ आहे, म्हणून तूही श्रेष्ठ आहेस." डोळे म्हणाले, "मी आधार आहे, म्हणून तूही आधार आहेस." कान म्हणाले, "मी समृद्धी आहे, म्हणून तूही समृद्धी आहेस." मन म्हणाले, "मी निवासस्थान आहे, म्हणून तूही निवासस्थान आहेस." वीर्य म्हणाले, "मी संतती आहे, म्हणून तूही संतती आहेस." श्वास विचारतो, "माझे अन्न काय? माझे वस्त्र काय?" ते म्हणाले, "घोडे, जनावरे, कीटक, पतंग यांच्यात जे काही आहे ते तुझे अन्न; पाणी तुझे वस्त्र आहे." जो हे जाणतो, त्याने खाल्लेले काहीही अन्नाशिवाय राहत नाही.
ज्येष्ठाय स्वाहा, श्रेष्ठाय स्वाहेति अग्नौहुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ प्राणाय स्वाहा, वसिष्ठायै स्वाहेति अग्नौहुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ वाचेस्वाहा, प्रतिष्ठायै स्वाहेति अग्नौहुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ चक्षुषे स्वाहा, संपदे स्वाहेति अग्नौहुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ श्रोत्राय स्वाहायतनाय स्वाहेति अग्नौहुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ मनसे स्वाहा, प्रजात्यै स्वाहेति अग्नौहुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ रेतसे स्वाहेति अग्नौहुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ 5 3, ; भूताय स्वाहेति अग्नौहुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ भविष्यते स्वाहेति अग्नौहुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ विश्वाय स्वाहेति अग्नौहुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ सर्वाय स्वाहेति अग्नौहुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ पृथिव्यैस्वाहेति अग्नौहुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ अन्तरिक्षाय स्वाहेति अग्नौहुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ दिवेस्वाहेति अग्नौहुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ दिग्भ्यः स्वाहेति अग्नौहुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ ब्रह्मणे स्वाहेति अग्नौहुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ क्षत्राय स्वाहेति अग्नौहुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ 7 3, ; भूः स्वाहेति अग्नौहुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ भुवः स्वाहेति अग्नौहुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ स्वः स्वाहेति अग्नौहुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ भूर्भुवः स्वाहेति अग्नौहुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ 8 3, ; अग्नये स्वाहेति अग्नौहुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ सोमाय स्वाहेति अग्नौहुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ तेजसे स्वाहेति अग्नौहुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ श्रियैस्वाहेति अग्नौहुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ लक्ष्म्यैस्वाहेति अग्नौहुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ सवित्रेस्वाहेति अग्नौहुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ सरस्वत्यै स्वाहेति अग्नौहुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ विश्वेभ्यो देवेभ्यः स्वाहेति अग्नौहुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ प्रजापतये स्वाहेति अग्नौहुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति
ज्येष्ठासाठी स्वाहा, श्रेष्ठासाठी स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. प्राणासाठी स्वाहा, श्रेष्ठासाठी स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. वाणीकरिता स्वाहा, आधारासाठी स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. डोळ्यांसाठी स्वाहा, समृद्धीसाठी स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. कानांसाठी स्वाहा, निवासासाठी स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. मनासाठी स्वाहा, संततीसाठी स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. वीर्यासाठी स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. अस्तित्वासाठी स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. भविष्यासाठी स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. विश्वासाठी स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. सर्वासाठी स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. पृथ्वीकरिता स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. आकाशासाठी स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. दिव्याकरिता स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. दिशांसाठी स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. ब्रह्मासाठी स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. क्षत्रियासाठी स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. भूः स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. भुवः स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. स्वः स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. भूर्भुवः स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. अग्नीकरिता स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. सोमासाठी स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. तेजासाठी स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. श्रीसाठी स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. लक्ष्मीकरिता स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. सवित्यासाठी स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. सरस्वतीसाठी स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. सर्व देवतांसाठी स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. प्रजापतीसाठी स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो.
5-8; अग्नये स्वाहेति अग्नौ हुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ सोमाय स्वाहेति अग्नौ हुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ भूः स्वाहेति अग्नौ हुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ भुवः स्वाहेति अग्नौ हुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ स्वः स्वाहेति अग्नौ हुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ भूर्भुवः स्वः स्वाहेति अग्नौ हुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ ब्रह्मणे स्वाहेति अग्नौ हुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ क्षत्राय स्वाहेति अग्नौ हुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ भूताय स्वाहेति अग्नौ हुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ भविष्यते स्वाहेति अग्नौ हुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ विश्वाय स्वाहेति अग्नौ हुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ सर्वाय स्वाहेति अग्नौ हुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति॥ प्रजापतये स्वाहेति अग्नौ हुत्वा, मन्थे सँस्रवमवनयति
अग्नीकरिता स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. सोमासाठी स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. भूः स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. भुवः स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. स्वः स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. भूर्भुवः स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. ब्रह्मासाठी स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. क्षत्रियासाठी स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. अस्तित्वासाठी स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. भविष्यासाठी स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. विश्वासाठी स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. सर्वासाठी स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो. प्रजापतीसाठी स्वाहा—अग्नीत आहुती दिल्यावर, मंथनातून सार काढतो.
मग तो त्याला स्पर्श करतो आणि म्हणतो: "तू गती आहेस, तू तेज आहेस, तू पूर्ण आहेस, तू स्थिर आहेस, तू एकत्व आहेस, तू संमती आहेस, तुला मान्यता मिळते आहे, तू उद्गीथ आहेस, तुझे गाणे होत आहे, तू ऐकले जात आहेस, तू ऐकवले जात आहेस, तू ओलसर आणि प्रज्वलित आहेस, तू विपुल आहेस, तू सामर्थ्यवान आहेस, तू प्रकाश आहेस, तू अन्न आहेस, तू मृत्यू आहेस, तू एकरूपता आहेस."