अथ . योऽयं दक्षिणेऽक्षन्पुरुषः तस्य भूरिति शिरः एकँ शिर, एकमेतदक्षरं; भुव इति बाहूः द्वौबाहू, द्वेएतेअक्षरे; स्वरिति प्रतिष्ठाः द्वेप्रतिष्ठे, द्वेएतेअक्षरे॥ तस्योपनिषदहमिति॥ हन्ति पाप्मानं जहाति च, यएवं वेद॥ 7 विद्युद्ब्रह्मेत्य् आहुः॥ विदानाद्विद्युद्; विद्यत्य् एनं पाप्मनो, यएवं वेदः विद्युद्ब्रह्मेति॥ विद्युद्ध्य् एवब्रह्म॥ 8/
आता, उजव्या डोळ्यातील जो पुरुष आहे, त्याचे 'भूः' हे डोके, एक डोके, एक अक्षर; 'भुवः' म्हणजे दोन बाहू, दोन बाहू, दोन अक्षरे; 'स्वः' म्हणजे दोन आधार, दोन आधार, दोन अक्षरे. त्याचा गूढ उपदेश 'अहम्' आहे. जो असे जाणतो, तो पाप नष्ट करतो आणि टाकून देतो. वीज म्हणजे ब्रह्म असे म्हणतात. कारण ती प्रकाश देते म्हणून तिला वीज म्हणतात. 'वीज म्हणजे ब्रह्म' असे जो जाणतो, त्याचे पाप वीजच नष्ट करते. खरेच, वीज म्हणजे ब्रह्म.
मनोमयोऽयं पुरुषो, भाःसत्यः तस्मिन्नन्तर्हृदये यथा व्रीहिर्वा यवो वैवमयमन्तरात्मन्पुरुषः . ॥. सएषसर्वस्य वशी . सर्वस्येशानः, सर्वस्याधिपतिः; सर्वमिदं प्रशास्ति यदिदं किङ्च, यएवं वेद . 9/
हा पुरुष मनाने बनलेला आहे, त्याचे तेज म्हणजे सत्य. हृदयाच्या आत, जसे तांदूळ किंवा ज्वारी सालीत असते, तसेच हा पुरुष अंतरात्म्यात आहे. तो सर्वाचा स्वामी, सर्वाचा राजा, सर्वांचा अधिपती आहे; जो असे जाणतो, तो या सर्व जगावर राज्य करतो.
वाचं धेनुमुपासीत॥ तस्याश्चत्वारः स्तनाः स्वाहाकारोवषट्कारोहन्तकारः स्वधाकारः॥ तस्यै द्वौस्तनौ देवाउपजीवन्ति, स्वाहाकारं च वषट्कारं च; हन्तकारं मनुष्याः, स्वधाकारं पितरः॥ तस्याः प्राणऋषभो, मनो वत्सः॥ 10/
वाणीला गायीप्रमाणे ध्यानात धरावं. तिचे चार थन आहेत — 'स्वाहा', 'वषट्', 'हन्त्' आणि 'स्वधा'. यातील 'स्वाहा' आणि 'वषट्' या दोन थनांवर देव लोक जगतात; 'हन्त्' या थनावर माणसं जगतात; 'स्वधा' या थनावर पितरं जगतात. तिचा प्राण म्हणजे बैल, आणि मन म्हणजे वासरू.
अन्नं ब्रह्मेत्य् एक आहुः॥ तन्नतथा, पूयति वाअन्नमृतेप्राणात्॥ प्राणोब्रह्मेत्य् एक आहुः॥ तन्नतथा, शुष्यति वैप्रणऋतेऽन्नाद्॥ एतेह त्वेवदेवते, एकधाभूयं भूत्वा, परमतां गच्छतः
काही जण म्हणतात, 'अन्न म्हणजे ब्रह्म.' पण तसं नाही, कारण प्राणाशिवाय अन्न सडतं. काही जण म्हणतात, 'प्राण म्हणजे ब्रह्म.' पण तसंही नाही, कारण अन्नाशिवाय प्राण कोरडा पडतो. या दोन देवता इथे एकत्र येऊन, एक होऊन, श्रेष्ठ अवस्थेला पोहोचतात.
तद्ध स्माह प्रातृदः पितरम् किँ स्विदेवैवंविदुषे साधुकुर्यां, किमेवास्मा असाधुकुर्यामिति॥ सह स्माह पाणिनाः मा, प्रातृद, कस् त्वेनयोरेकधाभूयं भूत्वापरमतां गच्छतीति
तेव्हा प्रातृद म्हणाला, 'जो असं जाणतो, त्याच्यासाठी मी काय चांगलं करू? किंवा त्याचं मी काय वाईट करू शकतो?' वडील म्हणाले, 'असं बोलू नकोस, प्रातृद. या दोघांमध्ये एकरूप होऊन जो श्रेष्ठ अवस्थेला पोहोचतो, तो कोण?'
तस्मा उ हैतदुवाचः वीति अन्नं वैवि अन्ने हीमानि सर्वाणि भूतानि विष्टानि॥ रमिति, प्राणोवैरं, प्राणेहीमानि सर्वाणि भूतानि रतानि सर्वाणि ह वाअस्मिन्भूतानि विशन्ति, सर्वाणि भूतानि रमन्ते, यएवं वेद॥ 14/
म्हणून असं म्हणतात, 'सर्व जीव अन्नात स्थिर आहेत.' आणि, 'सर्व जीव प्राणात रमतात.' खरंच, सर्व जीव त्यात प्रवेश करतात आणि त्यात रमतात, जो हे जाणतो.
उक्थं, प्राणोवाउक्थं, प्राणोहीदँ सर्वमुत्थापयति॥ उद्धास्मा उक्थविद्वीरस् तिष्ठति उक्थस्य सायुज्यँ सलोकतां जयति, यएवं वेद
उक्त म्हणजे प्राण; कारण प्राण सर्व काही उचलतो. जो उक्त जाणतो, तो खंबीर राहतो, उक्ताशी एकरूप होतो आणि त्याच लोकात पोहोचतो.
यजुः, प्राणोवैयजुः, प्राणेहीमानि सर्वाणि भूतानि युज्यन्ते॥ युज्यन्ते हास्मै सर्वाणि भूतानि श्रैष्ठ्याय, यजुषः सायुज्यँ सलोकतां जयति, यएवं वेद
यजुस म्हणजे प्राण; कारण प्राणामुळे सर्व जीव एकत्र येतात. सर्व जीव त्याच्याशी श्रेष्ठतेसाठी जोडले जातात; जो हे जाणतो, तो यजुसशी एकरूप होतो आणि त्याच लोकात पोहोचतो.
साम, प्राणोवैसाम, प्राणेहीमानि सर्वाणि भूतानि सम्यङ्चि॥ सम्यङ्चि हास्मै सर्वाणि भूतानि श्रैष्ठ्याय कल्पन्ते, साम्नः सायुज्यँ सलोकतां जयति, यएवं वेद
साम म्हणजे प्राण; कारण प्राणामुळे सर्व जीव एकत्र राहतात. सर्व जीव त्याच्यासाठी श्रेष्ठतेसाठी एकत्र येतात; जो हे जाणतो, तो सामाशी एकरूप होतो आणि त्याच लोकात पोहोचतो.
क्षत्रं, प्राणोवैक्षत्रं, प्राणोहिवैक्षत्रम् त्रायते हैनं प्राणः क्षणितोः॥ प्रक्षत्रमात्रम् आप्नोति, क्षत्रस्य सायुज्यँ सलोकतां जयति, यएवं वेद॥ 15/
क्षत्र म्हणजे प्राण; कारण प्राण क्षत्राचं रक्षण करतो, ते कमी होऊ देत नाही. जो हे जाणतो, तो क्षत्राचं संपूर्ण रूप मिळवतो, क्षत्राशी एकरूप होतो आणि त्याच लोकात पोहोचतो.
भूमिरन्तरिक्षं द्यौरित्यष्टाव् ! अक्षराणि अष्टाक्षरँ ह वाएकं गायत्र्यैपदम्; एतदु हैवास्या एतत्॥ सयावदेषुत्रिषुलोकेषु, तावद्ध जयति योऽस्या एतदेवं पदं वेद
पृथ्वी, आकाश आणि स्वर्ग — ही आठ अक्षरं आहेत; गायत्रीच्या एका चरणात आठ अक्षरं आहेत. हाच तिचा स्वरूप आहे. हे तीन लोक जिथपर्यंत आहेत, तिथपर्यंत जो तिचा हा चरण जाणतो, तो विजय मिळवतो.
ऋचो यजूषि सामानीत्यष्टावक्षराणि अष्टाक्षरँ ह वाएकं गायत्र्यैपदम्; एतदु हैवास्या एतत्॥ सयावतीयं त्रयीविद्या, तावद्ध जयति, योऽस्या एतदेवं पदं वेद
ऋच, यजुस आणि साम — ही आठ अक्षरं आहेत; गायत्रीच्या एका चरणात आठ अक्षरं आहेत. हाच तिचा स्वरूप आहे. त्रैविद्य जिथपर्यंत आहे, तिथपर्यंत जो तिचा हा चरण जाणतो, तो विजय मिळवतो.
प्राणोऽपानोव्यानइत्यष्टावक्षराणि अष्टाक्षरँ ह वाएकं गायत्र्यैपदम्; एतदु हैवास्या एतत्॥ सयावदिदं प्राणि, तावद्ध जयति, योऽस्या एतदेवं पदं वेद
प्राण, अपान, व्यान — ही आठ अक्षरं आहेत; गायत्रीच्या एका चरणात आठ अक्षरं आहेत. हाच तिचा स्वरूप आहे. जिवंत प्राणी जिथपर्यंत आहेत, तिथपर्यंत जो तिचा हा चरण जाणतो, तो विजय मिळवतो.
अथास्या एतदेवतुरीयं दर्शतं पदं परोरजा यएषतपतिः यद्वैचतुर्थं तत्तुरीयं; दर्शतं पदमिति, ददृशइव ह्य् एषः; परोरजा इति, सर्वमु ह्य् एवैषरजउपर्य्-उपरि तपति॥ एवँ हैवश्रियायशसा तपति, योऽस्या एतदेवं पदं वेद
आता तिचा चौथा, प्रत्यक्ष दिसणारा चरण म्हणजे सर्वोच्च तेजस्वी प्रदेश, जो सर्वावर चमकतो. जो 'चौथा' म्हणतात, तो हाच चौथा आहे; 'दिसणारा चरण' म्हणतात, कारण तो खरंच दिसतो; 'सर्वोच्च प्रदेश' म्हणतात, कारण तो सर्वावर चमकतो. जो तिचा हा चरण जाणतो, तो कीर्ती आणि यशाने उजळतो.
सैषागायत्र्य् एतस्मिँस् तुरीये दर्शतेपदेपरोरजसि प्रतिष्ठिता; तद्वैतत्सत्येप्रतिष्ठिता चक्षुर्वैसत्यं, चक्षुर्हिवैसत्यम् तस्माद्यदिदानीं द्वौविवदमानावेयातम् अहमद्राक्षम् अहमश्रौषमिति, यएव ब्रूयाद् अहमद्राक्षम् इति, तस्मा एवश्रद्दध्यात्
ही गायत्री त्या चौथ्या, प्रत्यक्ष, सर्वोच्च प्रदेशात स्थिर आहे; म्हणून ती सत्यात स्थिर आहे. डोळा म्हणजे सत्य, कारण डोळाच खरं सत्य आहे. म्हणून, दोन जण वाद घालत असतील आणि एक म्हणाला, 'मी पाहिलं,' किंवा 'मी ऐकलं,' तर 'मी पाहिलं' असं जो म्हणतो, त्याच्यावर विश्वास ठेवावा.
तद्वैतत्सत्यं बले प्रतिष्ठितं; प्राणोवैबलं; तत्प्राणेप्रतिष्ठितं; तस्मादाहुः बलँ सत्यादोजीय इति॥ एवं वेषागायत्र्यध्यात्मं प्रतिष्ठिता
हे सत्य बलात स्थिर आहे; प्राण म्हणजे बल; ते प्राणात स्थिर आहे. म्हणून म्हणतात, 'बल सत्यापेक्षा मोठं आहे.' अशा प्रकारे गायत्री आत्म्यात स्थिर आहे.
सा हैषागयाँस् तत्रे; प्राणावैगयास्; तत्प्राणास् तत्रे; तद्यद्गयाँस् तत्रे, तस्माद्गायत्रीनाम॥ सयामेवामूँ . अन्वाहैषैवसा॥ सयस्मा अन्वाह, तस्य प्राणास् त्रायते
तीच गायत्री तिथे आहे; प्राण गायत्री आहे; ते प्राण तिथे आहेत. कारण तिथे प्राण आहेत म्हणून तिला गायत्री असं नाव आहे. तो जेंव्हा पाठ करतो, तेंव्हा तीच गायत्री तो पाठ करतो. तो पाठ करतो, तेव्हा प्राण त्याचं रक्षण करतो.
ताँ ह . एके सावित्रीमनुष्टुभमन्वाहुः वागनुष्टुब्; एतद्वाचमनुब्रूम इति॥ नतथा कुर्याद्॥ गायत्रीमेवानुब्रूयाद् ॥. यदि ह वाअपि . \` बह्विव प्रतिगृह्णाति, नहैवतद्गायत्र्याएकं चनपदं प्रति
काही जण म्हणतात सावत्री म्हणजे अनुष्टुभ छंद, आणि वाणी अनुष्टुभ आहे; 'म्हणून मी वाणीचा पाठ करतो.' असं करू नये. फक्त गायत्रीचाच पाठ करावा. जरी त्याला पुष्कळ भेटवस्तू मिळाल्या, तरी गायत्रीच्या एका चरणाइतकीही त्या नाहीत.
सयइमाँस् त्रींल् लोकान्पूर्णान्प्रतिगृह्णीयात् सोऽस्या एतत्प्रथमं पदमाप्नुयाद्; अथ यावतीयं त्रयीविद्या, यस् तावत्प्रतिगृह्णीयात् सोऽस्या एतद्द्वितीयं पदमाप्नुयाद्; अथ यावदिदं प्राणि, यस् तावत्प्रतिगृह्णीयात् सोऽस्या एतत्तृतीयं पदमाप्नुयाद्; अथास्या एतदेवतुरीयं दर्शतं पदं, परोरजा यएषतपति, नैवकेन चनाप्यम् कुत उ एतावत्प्रतिगृह्णीयात्
एतद्ध वैतज् जनकोवैदेहो बुढिलमाश्वतराश्विमुवाचः यन्नुहो तद्गायत्रीविदब्रूथा, अथ कथँ हस्तीभूतोवहसीति॥ मुखँ ह्यस्याः, सम्राड्, नविदां चकरेति होवाच
जनक, विदेहांचा राजा, यांनी अश्वतराश्वीपुत्र बुडिलाला विचारलं: 'तू म्हणालास की गायत्री हत्ती झाली, तर ती कशी वाहून नेते?' त्यावर बुडिलानं उत्तर दिलं, 'राजन, तिचं तोंड म्हणजेच तिचं मुख आहे.'
तस्या आग्निरेवमुखं; यदि ह वाअपि बह्विवाग्नावभ्यादधति, सर्वमेवतत्संदहति॥ एवँ हैवैवंविद् यद्यपि बह्विव पापं करोति सर्वमेवतत्संप्साय शुद्धः पूतोऽजरोऽमृतः संभवति
तिचं तोंड म्हणजे अग्नीच आहे; जशी अग्नीत अनेक आहुती टाकल्या तरी सगळं अग्नी जाळतो, तसंच हे जाणणारा कितीही पाप केलं, तरी सगळं पाप जाळून तो शुद्ध, पवित्र, वृद्धत्वरहित आणि अमर होतो.
ह्वेतकेतुर्ह . . वाअरुणेयः पन्चालानां परिषदमाजगाम॥ सआजगाम जैवलं प्रवाहणं परिचारयमाणं॥ तमुदीक्ष्याभ्युवादः कुमारा३ इति॥ सभोर्३ इति प्रतिशुश्रावा-॥ -नुशिष्टो न्वसि पित्रेति॥ ओमिति होवाच
वेतकेतू, अरुणाचा पुत्र, पंचालांच्या सभेत आला. तिथे त्यानं प्रवाहण जयवली यांना त्यांच्या कामात पाहिलं. त्यांना पाहून वेतकेतूनं हाक मारली, 'अरे कुमार!' त्यावर त्यांनी उत्तर दिलं, 'होय, महाराज.' 'तुला तुझ्या वडिलांनी शिकवलं आहे का?' 'होय,' असं त्यानं उत्तर दिलं.
वेत्थ यथेमाः प्रजाः प्रयत्यो विप्रतिपद्यन्ता३ इति॥ नेति होवाच॥ वेत्थ यथेमं लोकं पुनरापद्यन्ता३ इति॥ नेति हैवोवाच॥ वेत्थ यथासौलोकएवं बहुभिः पुनः-पुनः प्रयद्भिर्नसंपूर्यता३ इति॥ नेति हैवोवाच
'तुला माहीत आहे का, या सगळ्या जीवांना मरताना वेगवेगळ्या दिशांना का जावं लागतं?' 'नाही,' असं त्यानं उत्तर दिलं. 'तुला माहीत आहे का, हे जीव पुन्हा या जगात का येतात?' 'नाही,' असं त्यानं उत्तर दिलं. 'तुला माहीत आहे का, इतके जीव वारंवार जातात तरी हे जग का भरत नाही?' 'नाही,' असं त्यानं उत्तर दिलं.
वेत्थ यतिथ्यामाहुत्याँ हुतायामापः पुरुषवाचो भूत्वासमुत्थाय वदन्ती३ इति॥ नेति हैवोवाच॥ वेत्थो देवयानस्य वा पथः प्रतिपदं पितृयाणस्य वा, यत्कृत्वादेवयानं वा पन्थानं प्रतिपद्यन्ते पितृयाणं वा ==संबंधित कड़ियाँ== #[[उपनिषद्]] ##[[बृहदारण्यक उपनिषद्]] ###[[बृहदारण्यक उपनिषद् 1]] ###[[बृहदारण्यक उपनिषद् 2]] ###[[बृहदारण्यक उपनिषद् 3]] ###[[बृहदारण्यक उपनिषद् 4]] ###[[बृहदारण्यक उपनिषद् 5]] ==बाहरी कडियाँ== [[वर्गः:]] [[वर्गः:अपरिष्कृतम्]]
'तुला माहीत आहे का, यज्ञात आहुती दिल्यावर पाणी पुरुषाच्या वाणीचं रूप घेऊन वर जाऊन बोलतं का?' 'नाही,' असं त्यानं उत्तर दिलं. 'तुला माहीत आहे का, देवयात्रेचा किंवा पितृयात्रेचा मार्ग कोणता आहे, ज्यामुळे त्या मार्गावर जातात?'
अपि हिन ऋषेर्वचः श्रुतम् द्वेसृतीअशृणवं पित्ऱ्णाम् अहं देवानामुतमर्त्यानां; ताभ्यामिदं विश्वमेजत्समेति यदन्तरापितरं मातरं चेति॥ नाहमत एकं चनवेदेति होवाच
मी ऋषींचं वचन ऐकलं, पण वडील, देव, माणसं आणि अमर लोक काय म्हणाले ते मला समजलं नाही; या दोघांच्या मध्येच हे सगळं जग फिरतं, जे वडील आणि आई यांच्या मध्ये आहे. यापैकी एकही गोष्ट मला माहीत नाही,' असं त्यानं सांगितलं.
अथ हैनं . वसत्योपमन्त्रयां चक्रे॥ अनादृत्य वसतिं कुमारः प्रदुद्राव॥ सआजगाम पितरं, तँ होवाचेति वावकिल नो भवान्पुरानुशिष्टानवोच इति॥ कथँ, सुमेध इति॥ पङ्च मा प्रश्नान्राजन्यबन्धुरप्राक्षीत् ततो नैकं चनवेदेति होवाच . कतमेतइती- -मइति ह प्रतीकान्य् उदाजहार
मग त्यानं तिथे राहण्याची परवानगी मागितली. परवानगी न देता, तो कुमार तिथून निघून गेला. तो वडिलांकडे गेला आणि म्हणाला, 'आपण मला आधी शिकवलं नाही का?' 'कसं काय, बुद्धिमान?' 'एका क्षत्रियानं मला पाच प्रश्न विचारले, आणि मला एकही माहीत नव्हता,' असं त्यानं सांगितलं. त्यानं विचारलेले प्रश्न जसेच्या तसे सांगितले.
अयमाग्निर्वैश्वानरोयोऽयमन्तः पुरुषे, येनेदमन्नं पच्यते यदिदमद्यते॥ तस्य एषघोषो भवति, यमेतत्कर्णावपिधाय शृणोति॥ सयदोत्क्रमिष्यन्भवति, नैनं घोषँ शृणोति॥ 11 एतद्वैपरमं तपो यद्व्याहितस् तप्यते; परमँ हैवलोकं जयति, यएवं वेदैतद्वैपरमं तपो यं प्रेतमरण्यँ हरन्ति; परमँ हैवलोकं जयति, यएवं वेदैतद्वैपरमं तपो यं प्रेतमग्नावभ्यादधति; परमँ हैवलोकं जयति, यएवं वेद॥ 12/
हा अग्नी, वैश्वानर, माणसाच्या आत आहे, ज्यामुळे अन्न शिजतं आणि खाल्लं जातं. कान झाकून ऐकलं तर जो आवाज ऐकू येतो, तो ह्याचाच असतो. माणूस जेव्हा हे जग सोडतो, तेव्हा हा आवाज ऐकू येत नाही. खरं तप म्हणजे एकांतात केलेलं तप; जो हे जाणतो, तो श्रेष्ठ लोक मिळवतो, मग मृत्यूनंतर शरीर जंगलात नेलं गेलं असो किंवा अग्नीत समर्पित केलं असो; जो हे जाणतो, तोच श्रेष्ठ लोक मिळवतो.
यदावैपुरुषोऽस्माल् लोकात्प्रैति, सवायुमागच्छति; तस्मै सतत्र विजिहीते यथा रथचक्रस्य खं; तेन सऊर्ध्वआक्रमते॥ सआदित्यमागच्छति; तस्मै सतत्र विजिहीते यथाडम्बरस्य खं; तेन सऊर्ध्वआक्रमते॥ सचन्द्रमसमागच्छति; तस्मै सतत्र विजिहीते यथा दुन्दुभेः खं; तेन सऊर्ध्वआक्रमते॥ सलोकमागच्छत्यशोकमहिमं; तस्मिन्वसति शाश्वतीः समाः॥ 13/
माणूस या जगातून निघून जातो, तेव्हा तो वाऱ्यात जातो; तिथे त्याच्यासाठी रथाच्या चाकात जशी जागा असते, तशी जागा उघडते; त्या मार्गाने तो वर चढतो. मग तो सूर्याजवळ पोहोचतो; तिथे त्याच्यासाठी डंबरात जशी जागा असते, तशी जागा उघडते; त्या मार्गाने तो वर चढतो. मग तो चंद्राजवळ पोहोचतो; तिथे त्याच्यासाठी ढोलात जशी जागा असते, तशी जागा उघडते; त्या मार्गाने तो वर चढतो. शेवटी तो दुःखरहित आणि तेजस्वी अशा लोकात पोहोचतो; तिथे तो अनंत काळ राहतो.
जर कोणी हे तिन्ही लोक पूर्णपणे मिळवले, तर त्याला तिचं पहिलं पाऊल गाठता येईल; मग ज्या प्रमाणात त्रयीविद्या आहे, तेवढं मिळवलं, तर दुसरं पाऊल गाठता येईल; आणि ज्या प्रमाणात सजीव आहेत, तेवढं मिळवलं, तर तिसरं पाऊल गाठता येईल; पण तिचं चौथं पाऊल हेच आहे, जे सर्वांना दिसतं, अंधारापलीकडचं आहे, आणि ते कुणालाही मिळू शकत नाही—मग इतकं कसं मिळवता येईल?
तस्या उपस्थानम् गायत्रि अस्य् एकपदी द्विपदी त्रिपदी चतुष्पदि अपदसि, नहिपद्यसे॥ नमस् ते तुरीयाय दर्शताय पदाय परोरजसेः असावदोमाप्रापदिति, यं द्विष्याद्; असावस्मै कामो मासमर्धीति वा, नहैवास्मै सकामः समृध्यते यस्मा एवमुपतिष्ठते; अहमदः प्रापमिति वा
तिचं स्वरूप गायत्री आहे: ती एक पाऊल, दोन पावलं, तीन पावलं, चार पावलं आणि पावलांशिवाय अशी आहे, कारण तिला पावल्यानं गाठता येत नाही. चौथ्या, सर्वांना दिसणाऱ्या, अंधारापलीकडील त्या पावलाला नमस्कार असो. ज्याच्यावर द्वेष असेल, त्याच्याविषयी म्हणावं, 'त्याला इच्छा मिळू नये,' किंवा 'त्याची इच्छा महिनाभर पूर्ण होऊ नये.' जो अशा प्रकारे उपासना करतो, त्याला इच्छेनं कधीच समाधान मिळत नाही. किंवा 'मी ते मिळवू दे,' असंही म्हणावं.
. हिरण्मयेन पात्रेण सत्यस्यापिहितं मुखं; तत्त्वं, पूषन्न् अपावृणु सत्यधर्माय दृष्टये॥ पूषन्न् एकर्षे, यम, षूर्य, प्राजापत्य, व्यूह रश्मीन् समूह तेजो; यत्ते रूपं कल्याणतमं, तत्ते पश्यामि॥ योऽसावसौ पुरुषः, सोऽहमस्मि॥ वायुरनिलममृतम् अथेदं भस्मान्तँ शरीरं॥ क्रतो, स्मर, कृतँ स्मर, क्रतो, स्मर, कृतँ स्मरा-॥ -ग्ने, नय सुपथा रायेऽस्मान् विश्वानि, देव, वयुनानि विद्वान्; युयोध्यस्मज् जुहुराणमेनो, भूयिष्ठां ते नमःउक्तिं विधेम॥ 6 = 14.9 =
सत्याचं मुख सोन्याच्या भांड्यानं झाकलं आहे; हे पूषन्, सत्यधर्माच्या दृष्टीसाठी ते उघड. हे पूषन्, एकटा पाहणारा, यम, सूर्य, प्रजापतीचा पुत्र, तुझे किरण दूर कर, तुझं तेज मागे घे, जे तुझं सर्वात शुभ रूप आहे, ते मला दिसू दे. जो पुरुष तिथे आहे, तो मीच आहे. हा देह राखेत विलीन होऊ दे, प्राण अमर वाऱ्यात मिसळू दे. हे मन, आठव, केलेलं आठव! हे अग्नी, आम्हाला चांगल्या मार्गानं ने, सर्व मार्ग तुला माहीत आहेत; आमचं वाईट दूर कर, आणि आम्ही तुला सर्वात जास्त नमस्कार करू.