सयथा शङ्खस्य ध्मायमानस्य नबाह्याङ्छब्दाङ्छक्नुयाद्ग्रहणाय, शङ्खस्य तुग्रहणेन शङ्खध्मस्य वा शब्दो गृहीतः;
जसे शंख फुंकला असता बाहेरचे आवाज पकडता येत नाहीत, पण शंख किंवा त्याच्या फुंकण्याने शंखाचा आवाज समजतो;
सयथार्द्रैधाग्नेरभ्याहितस्य पृथग्धूमाविनिश्चरन्ति एववाअरेऽस्य महतोभूतस्य निश्वसितम् एतद्यदृग्वेदोयजुर्वेदः सामवेदोऽथर्वाङ्गिरस इतिहासः पुराणं विद्याउपनिषदः श्लोकाः सूत्राण्यनुव्याख्यानानि व्याख्याननि अस्यैवैतानि सर्वाणि निश्वसितानि
जसे ओल्या लाकडाच्या अग्नीने वेगवेगळे धुर निघतात, तसे या महान अस्तित्वाच्या श्वासातून ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद, अथर्ववेद, इतिहास, पुराण, विद्या, उपनिषदे, श्लोक, सूत्रे, स्पष्टीकरणे, भाष्ये—हे सर्व त्याच्याच श्वासातून निघाले आहेत.
सयथा सैन्धवखिल्यउदकेप्रास्त उदकमेवानुविलीयेत, नाहास्योद्ग्रहणायैव स्याद् यतो-यतस् त्वाददीत लवणमेवैवं वाअर इदं महद्भूतमनन्तमपारं विज्ञानघनएवैतेभ्यो भूतेभ्यः समुत्थाय, तान्य् एवानुविनश्यति; नप्रेत्य संज्ञास्तीत्यरे ब्रवीमीति होवाच याज्ञवल्क्यः
जसा मीठाचा गोळा पाण्यात टाकला की तो पूर्ण विरघळून जातो आणि कुठेही चाखलं तरी पाणी खारटच लागते, तसंच हे महान, अनंत, अमर ज्ञानरूप तत्त्व या पंचमहाभूतांतून निर्माण होतं आणि पुन्हा त्यातच विलीन होतं; मृत्यूनंतर वेगळं काही उरत नाही, असं मी सांगतो, असं याज्ञवल्क्य म्हणाले.
साहोवाच मैत्रेयि अत्रैवमा भगवानमूमुहद् नप्रेत्य संज्ञास्तीति
मैत्रीयी म्हणाली, भगवंत, असं सांगितल्यामुळे मला फारच गोंधळल्यासारखं वाटतं, कारण मृत्यूनंतर काहीच उरत नाही असं तुम्ही म्हणालात.
सहोवाच याज्ञवल्क्यो . नवाअरेऽहं मोहं ब्रवीमि अलं वाअर इदं विज्ञानाय
याज्ञवल्क्य म्हणाले, नाही ग, मी काही गोंधळ बोलत नाही; हे समजण्यासाठी एवढंच पुरेसं आहे.
यत्र हिद्वैतमिव भवति, तदितर इतरं जिघ्रति, तदितर इतरं पश्यति तदितर इतरँ शृणोति, तदितर इतरमभिवदति, तदितर इतरं मनुते, तदितर इतरं विजानाति
जिथे द्वैत असतं, तिथे एकमेकांना पाहणं, वास घेणं, ऐकणं, बोलणं, विचार करणं आणि ओळखणं हे सगळं होतं.
यत्र त्वस्य सर्वमात्मैवाभूत् तत्केन कं पश्येत् तत्केन कं जिघ्रेत् तत्केन कँ शृणुयात् तत्केन कमभिवदेत् तत्केन कं मन्वीत, तत्केन कं विजानीयाद्॥ येनेदँ सर्वं विजानाति, तं केन विजानीयाद् विज्ञातारमरे केन विजानीयादिति॥ 5
पण जिथे सर्व काही स्वतःचाच आत्मा झालं आहे, तिथे कोण कशाला आणि कसा पाहणार? कोण कशाचा वास घेणार? कोण काय ऐकणार? कोणाशी बोलणार? कोणाचा विचार करणार? कोणाला ओळखणार? ज्याच्या द्वारे हे सर्व ओळखलं जातं, त्या जाणणाऱ्याला कोण आणि कसा ओळखणार?
इयं पृथिवीसर्वेषां भूतानां मधु अस्यैपृथिव्यैसर्वाणि भूतानि मधु; यश्चायमस्यां पृथिव्यां तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो, यस् चायमध्यात्मँ शारीरस् तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो, अयमेवसयोऽयमात्मेदममृतम् इदं ब्रह्म, इदँ सर्वम्
ही पृथ्वी सर्व जीवांची मध आहे आणि सर्व जीव पृथ्वीचे मध आहेत. या पृथ्वीमध्ये जो तेजस्वी, अमर पुरुष आहे आणि शरीरात जो तेजस्वी, अमर पुरुष आहे, तोच हा आत्मा, हे अमृत, हेच ब्रह्म, हेच सर्व काही आहे.
इमाआपः सर्वेषां भूतानां मधु आसामपाँ सर्वाणि भूतानि मधु; यश्चायमास्वप्सुतेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो, यश्चायमध्यात्मँ रैतसस् तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो, अयमेवसयोऽयमात्मेदममृतम् इदं ब्रह्म, इदँ सर्वम्
हे पाणी सर्व जीवांची मध आहे आणि सर्व जीव या पाण्याचे मध आहेत. या पाण्यात जो तेजस्वी, अमर पुरुष आहे आणि बीजामध्ये जो तेजस्वी, अमर पुरुष आहे, तोच हा आत्मा, हे अमृत, हेच ब्रह्म, हेच सर्व काही आहे.
अयमग्निः सर्वेषां भूतानां मधु अस्याग्नेः सर्वाणि भूतानि मधु; यश्चायमस्मिन्नग्नौतेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो, यश्चायमध्यात्मं वाङ्मयस् तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो, अयमेवसयोऽयमात्मेदममृतम् इदं ब्रह्म, इदँ सर्वम्
हा अग्नी सर्व जीवांची मध आहे आणि सर्व जीव अग्नीचे मध आहेत. या अग्नीत जो तेजस्वी, अमर पुरुष आहे आणि वाणीत जो तेजस्वी, अमर पुरुष आहे, तोच हा आत्मा, हे अमृत, हेच ब्रह्म, हेच सर्व काही आहे.
अयमाकाशः सर्वेषां भूतानां मधु अस्याकाशस्य सर्वाणि भूतानि मधु; यश्चायमस्मिन्नाकाशेतेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो, यश्चायमध्यात्मँ हृद्य् आकाशस् तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो, अयमेवसयोऽयमात्मेदममृतम् इदं ब्रह्मेदँ सर्वम्
हा आकाश सर्व जीवांची मध आहे आणि सर्व जीव आकाशाचे मध आहेत. या आकाशात जो तेजस्वी, अमर पुरुष आहे आणि हृदयातील आकाशात जो तेजस्वी, अमर पुरुष आहे, तोच हा आत्मा, हे अमृत, हेच ब्रह्म, हेच सर्व काही आहे.
अयं वायुः सर्वेषां भूतानां मधु अस्य वायोः सर्वाणि भूतानि मधु; यश्चायमस्मिन्वायौतेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो, यश्चायमध्यात्मं प्राणस् तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो, अयमेवसयोऽयमात्मेदं अमृतम् इदं ब्रह्मेदँ सर्वम्
हा वायू सर्व जीवांची मध आहे आणि सर्व जीव वायूचे मध आहेत. या वायूत जो तेजस्वी, अमर पुरुष आहे आणि श्वासात जो तेजस्वी, अमर पुरुष आहे, तोच हा आत्मा, हे अमृत, हेच ब्रह्म, हेच सर्व काही आहे.
अयमादित्यः सर्वेषां भूतानां मधु अस्यादित्यस्य सर्वाणि भूतानि मधु; यश्चायमस्मिन्नादित्येतेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो, यश्चायमध्यात्मं चाक्षुषस् तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो, अयमेवसयोऽयमात्मेदममृतम् इदं ब्रह्मेदँ सर्वम्
हा सूर्य सर्व जीवांची मध आहे आणि सर्व जीव सूर्याचे मध आहेत. या सूर्यांत जो तेजस्वी, अमर पुरुष आहे आणि डोळ्यात जो तेजस्वी, अमर पुरुष आहे, तोच हा आत्मा, हे अमृत, हेच ब्रह्म, हेच सर्व काही आहे.
अयं चन्द्रः सर्वेषां भूतानां मधु अस्य चन्द्रस्य सर्वाणि भूतानि मधु; यश्चायमस्मिन्चन्द्रेतेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो, यश्चायमध्यात्मं मानसस् तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो, अयमेवसयोऽयमात्मेदममृतम् इदं ब्रह्मेदँ सर्वम्
हा चंद्र सर्व जीवांची मध आहे आणि सर्व जीव चंद्राचे मध आहेत. या चंद्रात जो तेजस्वी, अमर पुरुष आहे आणि मनात जो तेजस्वी, अमर पुरुष आहे, तोच हा आत्मा, हे अमृत, हेच ब्रह्म, हेच सर्व काही आहे.
इमादिशः सर्वेषां भूतानां मधु आसां दिशाँ सर्वाणि भूतानि मधु; यश्चायमासुदिक्षुतेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो, यश्चायमध्यात्मँ श्रौत्रः प्रातिश्रुत्कस् तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो, अयमेवसयोऽयमात्मेदममृतम् इदं ब्रह्मेदँ सर्वम्
या दिशा सर्व जीवांची मध आहेत आणि सर्व जीव या दिशांचे मध आहेत. या दिशांमध्ये जो तेजस्वी, अमर पुरुष आहे आणि कानात, ऐकण्यात जो तेजस्वी, अमर पुरुष आहे, तोच हा आत्मा, हे अमृत, हेच ब्रह्म, हेच सर्व काही आहे.
इयं विद्युत्सर्वेषां भूतानं मधु अस्यैविद्युतः सर्वाणि भूतानि मधु; यश्चायमस्यां विद्युति तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो, यश्चायमध्यात्मं तैजसस् तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो, अयमेवसयोऽयमात्मेदममृतम् इदं ब्रह्मेदँ सर्वम्
ही वीज सर्व जीवांची मध आहे आणि सर्व जीव वीजेचे मध आहेत. या वीजेत जो तेजस्वी, अमर पुरुष आहे आणि सूक्ष्म देहात जो तेजस्वी, अमर पुरुष आहे, तोच हा आत्मा, हे अमृत, हेच ब्रह्म, हेच सर्व काही आहे.
अयँ स्तनयित्नुः सर्वेषां भुतानां मधु अस्य स्तनयित्नोः सर्वाणि भूतानि मधु; यश्चायमस्मिन्त्स्तनयित्नौतेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो, यश्चायमध्यात्मँ शाब्दः सौवरस् तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो, अयमेवसयोऽयमात्मेदममृतम् इदं ब्रह्मेदँ सर्वम्
हा गडगडाट सर्व जीवांची मध आहे आणि सर्व जीव गडगडाटाचे मध आहेत. या गडगडाटात जो तेजस्वी, अमर पुरुष आहे आणि शब्दात, वाणीत जो तेजस्वी, अमर पुरुष आहे, तोच हा आत्मा, हे अमृत, हेच ब्रह्म, हेच सर्व काही आहे.
अयं धर्मः सर्वेषां भूतानां मधु अस्य धर्मस्य सर्वाणि भूतानि मधु; यश्चायमस्मिन्धर्मेतेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो, यश्चायमध्यात्मं धार्मस् तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो, अयमेवसयोऽयमात्मेदममृतम् इदं ब्रह्मेदँ सर्वम्
हा धर्म सर्व जीवांची मध आहे आणि सर्व जीव धर्माचे मध आहेत. या धर्मात जो तेजस्वी, अमर पुरुष आहे आणि अंतःकरणातील धर्मात जो तेजस्वी, अमर पुरुष आहे, तोच हा आत्मा, हे अमृत, हेच ब्रह्म, हेच सर्व काही आहे.
इदँ सत्यँ सर्वेषां भूतानां मधु अस्य सत्यस्य सर्वाणि भूतानि मधु; यश्चायमस्मिन्त्सत्येतेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो, यश्चायमध्यात्मँ सात्यस् तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो, अयमेवसयोऽयमात्मेदममृतम् इदं ब्रह्मेदँ सर्वम्
हे सत्य सर्व जीवांची मध आहे आणि सर्व जीव सत्याचे मध आहेत. या सत्यात जो तेजस्वी, अमर पुरुष आहे आणि अंतःकरणातील सत्यात जो तेजस्वी, अमर पुरुष आहे, तोच हा आत्मा, हे अमृत, हेच ब्रह्म, हेच सर्व काही आहे.
इदं मानुषँ सर्वेषां भूतानां मधु अस्य मानुषस्य सर्वाणि भूतानि मधु; यश्चायमस्मिन्मानुषेतेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो, यश्चायमध्यात्मं मानुषस् तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो, अयमेवसयोऽयमात्मेदममृतम् इदं ब्रह्मेदँ सर्वम्
हा मानव सर्व सजीवांचा मध आहे, आणि सर्व सजीव ह्या मानवाचे मध आहेत. या मानवामध्ये जो तेजस्वी, अमृतस्वरूप पुरुष आहे, आणि जो आत्म्याच्या रूपाने मानवात आहे, तोच हा आत्मा, हे अमृत, हेच ब्रह्म, आणि हेच सर्व काही आहे.
अयमात्मासर्वेषां भूतानां मधु अस्यात्मनः सर्वाणि भूतानि मधु; यश्चायमस्मिन्नात्मनि तेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो, यश्चायमात्मातेजोमयोऽमृतमयः पुरुषो, अयमेवसयोऽयमात्मेदममृतम् इदं ब्रह्मेदँ सर्वम्
हा आत्मा सर्व सजीवांचा मध आहे, आणि सर्व सजीव ह्या आत्म्याचे मध आहेत. या आत्म्यात जो तेजस्वी, अमृतस्वरूप पुरुष आहे, आणि जो आत्माच तेजस्वी, अमृतस्वरूप पुरुष आहे, तोच हा आत्मा, हे अमृत, हेच ब्रह्म, आणि हेच सर्व काही आहे.
सवाअयमात्मासर्वेषां अधिपतिः, सर्वेषां भूतानाँ राजा॥ तद्यथा रथनाभौच रथनेमौचाराः सर्वे समर्पिता, एवमेवास्मिन्नात्मनि सर्वाणि भूतानि सर्वे देवाः सर्वे लोकाः सर्वे प्राणाः सर्व एतआत्मानः समर्पिताः
हा आत्मा सर्व सजीवांचा स्वामी आहे, सर्वांचा राजा आहे. जशी चाकाच्या नाभीला आणि कडेला सर्व आर जोडलेल्या असतात, तशीच या आत्म्यात सर्व सजीव, सर्व देव, सर्व लोक, सर्व श्वास, आणि सर्व आत्मे जोडलेले आहेत.
इदं वैतन्मधु डध्यङ्ङ् अथर्वणोऽश्विभ्यामुवाच॥ तदेतदृषिः पश्यन्नवोचत् 1.116.12: तद्वां, नरा, सनये दँस उग्रम् आविष् कृणोमि, तन्यतुर्नवृष्टिं, डध्यङ् ह यन्मध्व् अथर्वणोवाम् अश्वस्य शीर्ष्णाप्रयदीमुवाचेति
हेच ते मध आहे जे दध्यंग अथर्वण यांनी अश्विनीकडून सांगितले. ऋषीने हे पाहून असे म्हटले: 'हे वीरांनो, मी तुमच्यासाठी मोठे आणि कठीण काहीतरी उघड करतो, जसे वज्रधारी मेघातून पाऊस पाडतो; दध्यंग अथर्वण यांनी घोड्याच्या डोक्याने तुम्हाला मध सांगितले.'
इदं वैतन्मधु डध्यङ्ङ् अथर्वणोऽश्विभ्यामुवाच॥ तदेतदृषिः पश्यन्नवोचत् 1.117.22: अथर्वणायाश्विना डधीचेऽश्व्यँ शिरः प्रत्यैरयतं; सवां मधु प्रवोचदृतायन् त्वाष्ट्रं यद् दस्राउ अपिकक्ष्यं वामिति
हेच ते मध आहे जे दध्यंग अथर्वण यांनी अश्विनीकडून सांगितले. ऋषीने हे पाहून असे म्हटले: 'अश्विनीद्वय, तुम्ही दधीच्याचे डोके घोड्याच्या डोक्याने बदलले; मग त्याने तुम्हाला मध, सत्य तवष्ट्याचे गुपित, जे बगलेखाली लपले होते, सांगितले.'
इदं वैतन्मधु डध्यङ्ङ् अथर्वणोऽश्विभ्यामुवाच॥ तदेतदृषिः पश्यन्नवोचत् पुरश्चक्रे द्विपदः, पुरश्चक्रे चतुष्पदः; पुरः स, पक्षीभुत्वा, पुरः पुरुष आविशदिति॥ सवाअयं पुरुषः सर्वासु पूर्षुपुरिशयो; नैनेन किं चनानावृतं, नैनेन किं चनासम्वृतम्
अथ वँशः पशुतिमाष्यो गौपवनाद् गौपवनः पशुतिमाष्यात् पशुतिमाष्यो गौपवनाद् गौपवनः कौशिकात् कौशिकः कौण्डिन्यात् कौण्डिन्यः हाण्डिल्यात् हाण्डिल्यः कौशिकाच्च गौतमाच्च, गौतमो
किंवा, ही वंशपरंपरा: पशुतिमाष्याने गौपवनाकडून, गौपवनाने पशुतिमाष्याकडून, पशुतिमाष्याने गौपवनाकडून, गौपवनाने कौशिकाकडून, कौशिकाने कौंडिन्याकडून, कौंडिन्याने हांडिल्याकडून, हांडिल्याने कौशिक आणि गौतम यांच्याकडून, गौतमाने...
सयथा सर्वासामपाँ समुद्रएकायनम् एवँ सर्वेषाँ स्पर्शानां त्वगेकायनम् एवँ सर्वेषां गन्धानां नासिके एकायनम् एवँ सर्वेषाँ रसानां जिह्वैकायनम् एवँ सर्वेषाँ रूपाणां चक्षुरेकायनम् एवँ सर्वेषँ शब्दानाँ श्रोत्रमेकायनम् एवँ सर्वेषाँ सङ्कल्पानां मन एकायनम् एवँ सर्वेषां वेदानां वागेकायनम् एवँ सर्वेषां कर्मणाँ हस्तावेकायनम् एवँ सर्वेषामध्वनां पादावेकायनम् एवँ सर्वेषामानन्दानामुपस्थ एकायनम् एवँ सर्वेषां विसर्गाणां पायुरेकायनम् एवँ सर्वासां विद्यानाँ हृदयमेकायनम्
जसा सर्व पाण्यांचा शेवट समुद्रात होतो, तसेच सर्व स्पर्श त्वचेत एकवटतात, सर्व वास नाकात एकवटतात, सर्व चवी जिभेवर एकत्र येतात, सर्व रूप डोळ्यात एकवटतात, सर्व आवाज कानात एकवटतात, सर्व संकल्प मनात एकवटतात, सर्व वेद वाणीमध्ये एकवटतात, सर्व कृती हातात एकवटतात, सर्व हालचाली पायात एकवटतात, सर्व आनंद उपस्थात एकवटतात, सर्व विसर्जन गुदद्वारात एकवटतात आणि सर्व ज्ञान हृदयात एकवटते.
हेच ते मध आहे जे दध्यंग अथर्वण यांनी अश्विनीकडून सांगितले. ऋषीने हे पाहून असे म्हटले: 'त्याने द्विपाद पुढे निर्माण केले, चतुष्पाद पुढे निर्माण केले; मग पक्षी होऊन, तो पुढे मनुष्य म्हणून प्रवेशला.' म्हणून हा पुरुष सर्व शरीरात, प्रत्येक ठिकाणी आहे; त्याच्यापासून काहीही लपलेले नाही, आणि त्याच्यापासून काहीही झाकलेले नाही.
इदं वैतन्मधु डध्यङ्ङ् अथर्वणोऽश्विभ्यामुवाच॥ तदेतदृषिः पश्यन्नवोचत् 6.47.18: रूपँ-रूपं प्रतिरूपो बभूव, तदस्य रूपं प्रतिचक्षणाये- -न्द्रो मायाभिः पुरुरूप ईयते, युक्ताह्यस्य हरयः शतादशेति॥ अयं वैहरयो, अयं वैदश च सहस्रणि बहूनि चानन्तानि च॥ तदेतद्ब्रह्मापूर्वमनपरमनन्तरमबाह्यम् अयमात्माब्रह्म सर्वानुभूः॥ इत्यनुशासनम्॥ [पनुस्तुब्] 20 5,20-22 6; अथ वँशः॥ तदिदं वयँ हौर्पणाय्याच्, छौर्पणय्यो गौतमाद् गौतमो वत्स्याद् वत्स्यो वात्स्याच्च पाराशर्याच्च, पाराशर्यः षांक्त्याच्च भारद्वाजाच्च, भारद्वाज औदावहेश्च हाण्डिल्याच्च, हाण्डिल्यो वैजवापाच्च गौतमाच्च, गौतमो वैजवापायनाच्च वैष्टपुरेयाच्च, वैष्टपुरेयः हाण्डिल्याच्च ऱौहिणायनाच्च, ऱौहिणायनः हौनकाच्चात्रेयाच्च ऱैभ्याच्च, ऱैभ्यः पौतिमाष्यायणाच्च कौण्डिन्यायनाच्च, कौण्डिन्यायनः कौण्डिन्यात् कौण्डिन्यः कौण्डिन्यात् कौण्डिन्यः कौण्डिन्याच्चाग्निवेश्याच्च, 21 5,20-22 6; अग्निवेश्यः षौतवात् षौतवः पाराशर्यात् पाराशर्यः जातुकर्ण्यात् जातुकर्ण्यो भारद्वाजाद् भारद्वाजो भारद्वाजाच्चासुरायणाच्च गौतमाच्च, गौतमो भारद्वाजाद् भारद्वाजो वैजवापायनाच्, वैजवापायनः कशिकायनेः, कशिकायनिर्घृतकौशिकाद् घृतकौशिकः पाराशर्यात् पाराशर्यः पाराशर्यात् पाराशर्यः जातुकर्ण्यात् जातुकर्ण्यो भारद्वाजाद् भारद्वाजो भारद्वाजाच्चासुरायणाच्यस्काच्च, असुरायणस् ट्रैवणेः ट्रैवणिराउपजन्धनेः आउपजन्धनिःअसुरेः असुरिर्भारद्वाजाद् भारद्वाजो अत्रेयात् 22 5,20-22 6; अत्रेयोमाण्टेः, माण्टिर्गौतमाद् गौतमो गौतमाद् गौतमो वात्स्याद् वात्स्यः हाण्डिल्याच्, छाण्डिल्यः कैशोर्यात्काप्यात् कैशोर्यः काप्यः कुमारहरितात् कुमारहरितोगालवाद् गालवोविदर्भीकौण्डिन्याद् विदर्भीकौण्डिन्योबाभवाद्वत्सनपाद् बाभवः पथः षौभरात् पन्थाः षौभरोऽयास्यादङ्गिरसाद् आयास्यो अङ्गिरसऽभुतेस् ट्वाष्ट्राद् अभुतिः ट्वाष्ट्रो विश्वरूपाद्ट्वाष्ट्राद् विश्वरूपस् ट्वाष्ट्रोऽश्विभ्याम् आश्विनौ डधिच अथर्वनाद् डध्यङ्ङ् अथर्वनोऽथर्वनो डैवाद् अथर्वा डैव मृत्योः प्राद्धँसनान् मृत्युः प्राद्धँसनः षनगात् षनगः परेष्टिणः परेष्टीब्रह्मनो ब्रह्म स्वयंभु, ब्रह्मणे नमः
हेच ते मध आहे जे दध्यंग अथर्वण यांनी अश्विनीकडून सांगितले. ऋषीने हे पाहून असे म्हटले: 'तो प्रत्येक रूपाचा स्वरूप झाला; प्रत्येकाला दिसावे असे त्याचे रूप आहे—इंद्र आपल्या मायांनी अनेक रूपे धारण करतो, त्याचे शेकडो आणि दहा-दहा घोडे जुंपलेले आहेत.' हेच ते घोडे, हेच ते दहा, हजारो आणि अगणित आहेत. हेच ते ब्रह्म—ना आधी, ना नंतर, ना आत, ना बाहेर. हा आत्मा म्हणजेच ब्रह्म, सर्वत्र व्यापलेला. हीच शिकवण आहे. किंवा, ही वंशपरंपरा: वशा यांनी और्पणाय्याकडून, और्पणाय्याने गौतमाकडून, गौतमाने वत्स्याकडून, वत्स्याने पाराशर्याकडून, पाराशर्याने शांकत्य आणि भारद्वाज यांच्याकडून, भारद्वाजाने औदवाह आणि हांडिल्य यांच्याकडून, हांडिल्याने वैजवाप आणि गौतम यांच्याकडून, गौतमाने वैजवापायन आणि वैश्टापुरेय यांच्याकडून, वैश्टापुरेयाने हांडिल्य आणि रोहिणायन यांच्याकडून, रोहिणायनाने हौनक, आत्रेय आणि रैभ्य यांच्याकडून, रैभ्याने पौतिमाष्यायन आणि कौंडिन्यायन यांच्याकडून, कौंडिन्यायनाने कौंडिन्य, कौंडिन्याने कौंडिन्य, कौंडिन्याने कौंडिन्य आणि अग्निवेश्य यांच्याकडून, अग्निवेश्याने सौतवाकडून, सौतवाने पाराशर्याकडून, पाराशर्याने जातुकर्ण्याकडून, जातुकर्ण्याने भारद्वाजाकडून, भारद्वाजाने असुरायण आणि गौतम यांच्याकडून, गौतमाने भारद्वाजाकडून, भारद्वाजाने वैजवापायनाकडून, वैजवापायनाने काशिकायनाकडून, काशिकायनीने घृतकौशिकाकडून, घृतकौशिकाने पाराशर्याकडून, पाराशर्याने पाराशर्याकडून, पाराशर्याने जातुकर्ण्याकडून, जातुकर्ण्याने भारद्वाजाकडून, भारद्वाजाने असुरायण आणि यास्क यांच्याकडून, असुरायणाने त्रैवणीकडून, त्रैवणीने औपजंधन्याकडून, औपजंधनीने असुरीकडून, असुरीने भारद्वाजाकडून, भारद्वाजाने आत्रेयाकडून, आत्रेयाने मांटेहून, मांटिने गौतमाकडून, गौतमाने गौतमाकडून, गौतमाने वत्स्याकडून, वत्स्याने हांडिल्याकडून, छांडिल्याने कैशोर्याकडून, कैशोर्याने काप्याकडून, काप्याने कुमारहरिताकडून, कुमारहरिताने गालवाकडून, गालवाने विदर्भी कौंडिन्याकडून, विदर्भी कौंडिन्याने बाभ्रवाकडून, बाभ्रवाने वत्सनपाताकडून, वत्सनपाताने पंथाकडून, पंथाने सौभराकडून, सौभराने आयास्याकडून, आयास्याने अङ्गिरसाकडून, अङ्गिरसाने भूतीकडून, भूतीने त्वष्ट्याकडून, त्वष्ट्याने विश्वरूपाकडून, विश्वरूपाने त्वष्ट्याकडून, त्वष्ट्याने अश्विनीकडून, अश्विनीकडून दधीचाकडून, दधीचाने अथर्वणाकडून, अथर्वणाने दैवाकडून, दैवाने मृत्युकडून, मृत्यून प्राध्वसनाकडून, प्राध्वसनाने शनगाकडून, शनगाने परेष्टिनकडून, परेष्टीने ब्रह्माकडून, ब्रह्म स्वतः उत्पन्न झालेले आहे. ब्रह्मास नमस्कार.
अग्निवेश्याद् अग्निवेश्यः हाण्डिल्याच्चानभिम्लाताच्च, अनभिम्लात अनभिम्लाताद् अनभिम्लात अनभिम्लाताद् अनभिम्लातो गौतमाद् गौतमः षैतवप्राचीनयोग्याभ्याँ, षैतवप्राचीनयोग्यौ पाराशर्यात् पाराशर्यो भारद्वाजाद् भारद्वाजो भारद्वाजाच्च गौतमाच्च, गौतमो भारद्वाजाद् भारद्वाजः पाराशर्यात् पाराशर्यो वैजवापायनाद् वैजवापायनः कौशिकायनेः, कौशिकायनिर्
अग्निवेश्याने अग्निवेश्याकडून, हांडिल्य आणि अनभिम्लात यांच्याकडून, अनभिम्लाताने अनभिम्लाताकडून, अनभिम्लाताने अनभिम्लाताकडून, अनभिम्लाताने गौतमाकडून, गौतमाने शैतवप्राचीनयोग्य यांच्याकडून, शैतवप्राचीनयोग्याने पाराशर्याकडून, पाराशर्याने भारद्वाजाकडून, भारद्वाजाने गौतमाकडून, गौतमाने भारद्वाजाकडून, भारद्वाजाने पाराशर्याकडून, पाराशर्याने वैजवापायनाकडून, वैजवापायनाने कौशिकायनाकडून, कौशिकायनी...
घृतकौशिकाद् घृतकौशिकः प्राशर्यायणात् पारशर्यायणः पाराशर्यात् पाराशर्यो जातूकर्ण्यात् जातूकर्ण्य असुरायणाच्च यास्काच्च, असुरायणस् ट्रैवणेः, ट्रैवणिरौपजन्धनेः, औपजन्धनिरसुरेः, असुरिर्भारद्वाजाद् भारद्वाज अत्रेयाद् अत्रेयो माण्टेः, माण्टिर्गौतमाद् गौतमो वात्स्याद् वात्स्यः हाण्डिल्याच्, छाण्डिल्यः कैशोर्यात्काप्यात् कैशोर्यः काप्यः कुमारहारितात् कुमारहारितो गालवाद् गालवो विदर्भीकौण्डिन्याद् विदर्भीकौण्डिन्यो वत्सनपातो बाभ्रवाद् वत्सनपाद्बाभ्रवः पथः षौभरात् पन्थाः षौभरोऽयास्यादङ्गिरसाद् आयास्य अङ्गिरस अभूतेस् ट्वाष्ट्राद् अभूतिस् ट्वाष्ट्रो विश्वरूपात्ट्वाष्ट्राद् विश्वरूपस् ट्वाष्ट्रोऽव्शिभ्याम् आश्विनौ डधीच अथर्वणाद् डध्यङ्ङ् अथर्वणोऽथर्वणो डैवाद् आथर्वा डैवो मृत्योः प्राध्वँसनान् मृत्युः प्राध्वँसनः प्रध्वँसनात् प्रध्वँसन एकर्षेः एकर्षिर्विप्रचित्तेः विप्रचित्तिर्व्यष्टेः व्यष्टिः षनारोः, षनारुः षनातनात् षनातनः षनगात् षनगः परमेष्ठिनः, परमेष्ठी ब्रह्मणो; ब्रह्म स्वयंभु, ब्रह्मणे नमः॥ [प्नोर्मल्] 3 = 14.6. =
घृतकौशिकाने घृतकौशिकाकडून, प्राशर्यायणाने पाराशर्यायणाकडून, पाराशर्यायणाने पाराशर्याकडून, पाराशर्याने जातूकरण्याकडून, जातूकरण्याने असुरायण आणि यास्क यांच्याकडून, असुरायणाने त्रैवणी, त्रैवणीने औपजंधन्याकडून, औपजंधनीने असुरीकडून, असुरीने भारद्वाजाकडून, भारद्वाजाने आत्रेयाकडून, आत्रेयाने मांटेहून, मांटिने गौतमाकडून, गौतमाने वत्स्याकडून, वत्स्याने हांडिल्याकडून, छांडिल्याने कैशोर्याकडून, कैशोर्याने काप्याकडून, काप्याने कुमारहरिताकडून, कुमारहरिताने गालवाकडून, गालवाने विदर्भी कौंडिन्याकडून, विदर्भी कौंडिन्याने वत्सनपाताकडून, वत्सनपाताने बाभ्रवाकडून, बाभ्रवाने पंथाकडून, पंथाने सौभराकडून, सौभराने आयास्याकडून, आयास्याने अङ्गिरसाकडून, अङ्गिरसाने भूतीकडून, भूतीने त्वष्ट्याकडून, त्वष्ट्याने विश्वरूपाकडून, विश्वरूपाने त्वष्ट्याकडून, त्वष्ट्याने अश्विनीकडून, अश्विनीकडून दधीचाकडून, दधीचाने अथर्वणाकडून, अथर्वणाने दैवाकडून, दैवाने मृत्युकडून, मृत्यून प्राध्वसनाकडून, प्राध्वसनाने प्राध्वसनाकडून, प्राध्वसनाने एकर्षीकडून, एकर्षीने विप्रचित्ती, विप्रचित्तीने व्यष्टीकडून, व्यष्टिने शनारूकडून, शनारूने शनातनकडून, शनातनाने शनगाकडून, शनगाने परमेष्ठीकडून, परमेष्ठीने ब्रह्माकडून; ब्रह्म स्वतः उत्पन्न झालेले आहे. ब्रह्मास नमस्कार.