जो attainment—प्राप्ती—याचे ज्ञान ठेवतो, त्याला प्राप्ती प्राप्त होते; त्याच्या इच्छेनुसार सर्व काही मिळते. कान हेच प्राप्तीचे साधन आहे; कानात सर्व वेद प्राप्त होतात. जो या प्रकारे जाणतो, त्याला इच्छेनुसार प्राप्ती मिळते. जो abode—निवासस्थान—याचे ज्ञान ठेवतो, तो स्वतःच्या लोकांचा आणि सर्व मानवांचा निवासस्थान बनतो. मन हेच निवासस्थान आहे; जो हे जाणतो, तो आपल्या लोकांचा आणि मानवांचा निवासस्थान बनतो. जो procreation—उत्पत्ती—याचे ज्ञान ठेवतो, तो संतती आणि पशूंसह जन्म घेतो. वीर्य हेच उत्पत्तीचे साधन आहे; जो हे जाणतो, तो संतती आणि पशूंसह जन्म घेतो. जीवनशक्ती—प्राण—हे आपसात श्रेष्ठ कोण, याबद्दल वाद घालत ब्रह्माकडे गेले. त्यांनी विचारले, "सर्वात उत्कृष्ट कोण?" ब्रह्माने उत्तर दिले, "ज्याच्या जाण्याने हे शरीर कमी दर्जाचे वाटते, तोच उत्कृष्ट आहे." मग वाणी निघून गेली. एक वर्ष दूर राहून परत आली आणि विचारले, "माझ्याशिवाय तुम्ही कसे जगलात?" इतरांनी उत्तर दिले, "जसे मूक लोक श्वास घेऊन, डोळ्यांनी पाहून, कानांनी ऐकून, मनाने जाणून आणि वीर्याने उत्पत्ती करून जगतात, तसे आम्ही जगलो." मग वाणी पुन्हा शरीरात आली. मग डोळा निघून गेला. एक वर्ष दूर राहून परत आला आणि विचारले, "माझ्याशिवाय कसे जगलात?" उत्तर मिळाले, "जसे अंध लोक डोळ्यांनी न पाहता श्वास घेतात, वाणी बोलतात, कानांनी ऐकतात, मनाने विचार करतात, वीर्याने उत्पत्ती करतात, तसे आम्ही जगलो." मग डोळा पुन्हा शरीरात आला. कान निघून गेला. एक वर्ष दूर राहून परत आला आणि विचारले, "माझ्याशिवाय कसे जगलात?" उत्तर मिळाले, "जसे बहिरे लोक कानाने न ऐकता श्वास घेतात, वाणी बोलतात, डोळ्यांनी पाहतात, मनाने विचार करतात, वीर्याने उत्पत्ती करतात, तसे आम्ही जगलो." मग कान पुन्हा शरीरात आला. मन निघून गेले. एक वर्ष दूर राहून परत आले आणि विचारले, "माझ्याशिवाय कसे जगलात?" उत्तर मिळाले, "जसे मंदबुद्धी लोक मनाने विचार न करता श्वास घेतात, वाणी बोलतात, डोळ्यांनी पाहतात, कानांनी ऐकतात, वीर्याने उत्पत्ती करतात, तसे आम्ही जगलो." मग मन पुन्हा शरीरात आले. वीर्य निघून गेले. एक वर्ष दूर राहून परत आले आणि विचारले, "माझ्याशिवाय कसे जगलात?" उत्तर मिळाले, "जसे नपुंसक लोक वीर्याने उत्पत्ती न करता श्वास घेतात, वाणी बोलतात, डोळ्यांनी पाहतात, कानांनी ऐकतात, मनाने विचार करतात, तसे आम्ही जगलो." मग वीर्य पुन्हा शरीरात आले. मग प्राण निघून जाण्याचा प्रयत्न करू लागला. सिंधू प्रदेशातील श्रेष्ठ घोड्याप्रमाणे शरीरातील सर्व इंद्रिये एकत्र आली आणि प्राणाला म्हणाली, "हे पूज्य, तू जाऊ नकोस; तुझ्याशिवाय आम्ही जगू शकत नाही." प्राणाने उत्तर दिले, "मग मला तुमची अर्पण द्या." सर्वांनी "ठीक आहे" असे मान्य केले. मग वाणी म्हणाली, "मी श्रेष्ठ आहे, म्हणून तूही श्रेष्ठ आहेस." डोळा म्हणाला, "मी आधार आहे, म्हणून तूही आधार आहेस." कान म्हणाला, "मी समृद्धी आहे, म्हणून तूही समृद्धी आहेस." मन म्हणाले, "मी निवासस्थान आहे, म्हणून तूही निवासस्थान आहेस." वीर्य म्हणाले, "मी संतती आहे, म्हणून तूही संतती आहेस." प्राणाने विचारले, "माझे अन्न आणि वस्त्र काय?" उत्तर मिळाले, "घोडे, जनावरे, कीटक, पक्षी—हे तुझे अन्न; पाणी हे तुझे वस्त्र." जो हे जाणतो, त्याला जे काही मिळते ते अन्नच असते. हे जाणणारे विद्वान जेवताना आणि जेवल्यावर पाणी पितात, कारण त्यांना विश्वास असतो की अशा प्रकारे अन्न शुद्ध होते. म्हणून ज्याने हे जाणले आहे, त्याने जेवण्यापूर्वी आणि जेवल्यावर पाणी प्यावे; याने अन्न शुद्ध होते. कोणी 'माझी महानता वाढावी' अशी इच्छा केली, तर शुद्ध पक्षाच्या शुभ दिवसांमध्ये, द्वादश उपसद व्रत केल्यानंतर, उदुंबर वृक्षाचे फळ आणि सर्व औषधी वनस्पती गोळा करावे, त्यांना तुपाने अभिषेक करावा, अग्नी स्थापन करावा, तुपाने झाकावे, तयार करावे, पुषा नक्षत्रात घुसळावे, आणि अग्नीत आहुती द्यावी. "हे जातवेद, तुझ्यात जितके देव आहेत, जे मानवाच्या इच्छांना अडथळा आणतात, त्यांना त्यांचा भाग अर्पण करतो; ते संतुष्ट होवोत आणि माझ्या इच्छांची पूर्ती करोत. स्वाहा." "तू चौपद म्हणून झोपतोस, मी आधार आहे; तुपाच्या प्रवाहाने तुझे पूजन करतो, हे पुरवठादार. स्वाहा. संतती उत्पन्न होवोत, ती दुसरीकडे जाऊ नये." तिसरी आहुती देतो. "ज्येष्ठासाठी स्वाहा; श्रेष्ठासाठी स्वाहा"—अग्नीत आहुती दिल्यावर घुसळल्याचे सार ओततो. "प्राणासाठी स्वाहा; श्रेष्ठासाठी स्वाहा"—अग्नीत आहुती दिल्यावर सार ओततो. "वाणी साठी स्वाहा; आधारासाठी स्वाहा"—अग्नीत आहुती दिल्यावर सार ओततो. "डोळ्यासाठी स्वाहा; समृद्धीसाठी स्वाहा"—अग्नीत आहुती दिल्यावर सार ओततो. "कानासाठी स्वाहा; निवासासाठी स्वाहा"—अग्नीत आहुती दिल्यावर सार ओततो. "मनासाठी स्वाहा; संततीसाठी स्वाहा"—अग्नीत आहुती दिल्यावर सार ओततो. "वीर्यासाठी स्वाहा"—अग्नीत आहुती दिल्यावर सार ओततो. "अस्तित्वासाठी स्वाहा"—अग्नीत आहुती दिल्यावर सार ओततो. "होण्यासाठी स्वाहा"—अग्नीत आहुती दिल्यावर सार ओततो. "विश्वासाठी स्वाहा"—अग्नीत आहुती दिल्यावर सार ओततो. "सर्वासाठी स्वाहा"—अग्नीत आहुती दिल्यावर सार ओततो. "पृथ्वी साठी स्वाहा"—अग्नीत आहुती दिल्यावर सार ओततो. "आकाशासाठी स्वाहा"—अग्नीत आहुती दिल्यावर सार ओततो. "स्वर्गासाठी स्वाहा"—अग्नीत आहुती दिल्यावर सार ओततो. "दिशांसाठी स्वाहा"—अग्नीत आहुती दिल्यावर सार ओततो. "ब्रह्मासाठी स्वाहा"—अग्नीत आहुती दिल्यावर सार ओततो. "क्षत्रासाठी स्वाहा"—अग्नीत आहुती दिल्यावर सार ओततो. "भूः साठी स्वाहा"—अग्नीत आहुती दिल्यावर सार ओततो. "भुवः साठी स्वाहा"—अग्नीत आहुती दिल्यावर सार ओततो. "स्वः साठी स्वाहा"—अग्नीत आहुती दिल्यावर सार ओततो. "भूर्भुवः साठी स्वाहा"—अग्नीत आहुती दिल्यावर सार ओततो. "अग्नीसाठी स्वाहा"—अग्नीत आहुती दिल्यावर सार ओततो. "सोमासाठी स्वाहा"—अग्नीत आहुती दिल्यावर सार ओततो. "तेजासाठी स्वाहा"—अग्नीत आहुती दिल्यावर सार ओततो. "प्रभेसाठी स्वाहा"—अग्नीत आहुती दिल्यावर सार ओततो. "समृद्धीसाठी स्वाहा"—अग्नीत आहुती दिल्यावर सार ओततो. "सवितृसाठी स्वाहा"—अग्नीत आहुती दिल्यावर सार ओततो. "सरस्वतीसाठी स्वाहा"—अग्नीत आहुती दिल्यावर सार ओततो. "सर्व देवांसाठी स्वाहा"—अग्नीत आहुती दिल्यावर सार ओततो. "प्रजापतीसाठी स्वाहा"—अग्नीत आहुती दिल्यावर सार ओततो. पुन्हा, "अग्नी साठी स्वाहा", "सोमा साठी स्वाहा", "भूः साठी स्वाहा", "भुवः साठी स्वाहा", "स्वः साठी स्वाहा", "भूर्भुवः स्वः साठी स्वाहा", "ब्रह्मासाठी स्वाहा", "क्षत्रासाठी स्वाहा", "अस्तित्वासाठी स्वाहा", "होण्यासाठी स्वाहा", "विश्वासाठी स्वाहा", "सर्वासाठी स्वाहा", "प्रजापतीसाठी स्वाहा"—अग्नीत आहुती देऊन सार ओततो. मग तो त्याला स्पर्श करतो आणि म्हणतो: "तू गतिमान आहेस, तू तेजस्वी आहेस, तू पूर्ण आहेस, तू दृढ आहेस, तू एकता आहेस, तू पुष्टी आहेस, तू पुष्टी मिळवणारा आहेस, तू गीत आहेस, तू गायला जाणारा आहेस, तू ऐकला जाणारा आहेस, तू ऐकतो आहेस, तू ओलसर आणि प्रज्वलित आहेस, तू विपुल आहेस, तू शक्तिशाली आहेस, तू प्रकाश आहेस, तू अन्न आहेस, तू मृत्यू आहेस, तू विलीनता आहेस." मग तो त्याला उचलतो आणि म्हणतो: "तू कच्चा आहेस. तू माझ्यासह सार्वभौम राजा हो; सार्वभौम राजा तुला राजा करू दे." मग तो पाणी पितो आणि म्हणतो: "तो सवितृ श्रेष्ठ आहे; मधुर वारे सत्यासाठी वाहतात, मधुर नद्या वाहतात; औषधी वनस्पती आमच्यासाठी मधुर होवोत." भूः, स्वाहा. "आपण दिव्य तेजस्वीचे ध्यान करू; मधुर रात्री आणि पहाट आहेत, पृथ्वीचा धूर मधुर आहे, स्वर्ग मधुर आहे, आपला पिता." भुवः, स्वाहा. "बुद्धी प्रेरणा देओ. मधुर जंगल आमचे होवोत, सूर्य मधुर होवोत, गायी आमच्यासाठी मधुर होवोत." स्वः, स्वाहा. तो संपूर्ण सावित्री, सर्व मधुर ऋचा, सर्व उच्चार म्हणतो. "मी हे सर्व होवो." भूर्भुवः स्वः, स्वाहा. पाणी पितो, हात धुऊन, अग्नीकडे पाठ करून बसतो. सकाळी तो सूर्याजवळ जातो आणि म्हणतो: "तू दिशांमध्ये एकच कमळ आहेस; मी मानवांमध्ये एकच कमळ होवो." असे म्हणत अग्नीकडे पाठ करून बसतो आणि मंत्र म्हणतो. उद्दालक अरूणी, याज्ञवल्क्याच्या शिष्याने सांगितले, "कोणी या पदार्थाने कोरड्या लाकडावर शिंपडले, तर फांद्या वाढतील, पाने फुटतील." याज्ञवल्क्य वाजसनेय यांनी आपल्या शिष्य माधुक, पैंगीपुत्र, याला सांगितले, "कोणी या पदार्थाने कोरड्या लाकडावर शिंपडले, तर फांद्या वाढतील, पाने फुटतील." माधुक पैंगीपुत्राने आपल्या शिष्य चुडा, भगवित्तपुत्र, याला सांगितले, "कोणी या पदार्थाने कोरड्या लाकडावर शिंपडले, तर फांद्या वाढतील, पाने फुटतील." चुडा भगवित्तपुत्राने आपल्या शिष्य जनक, अयस्थुनपुत्र, याला सांगितले, "कोणी या पदार्थाने कोरड्या लाकडावर शिंपडले, तर फांद्या वाढतील, पाने फुटतील." जनक अयस्थुनपुत्राने आपल्या शिष्य सत्यकाम, जबालपुत्र, याला सांगितले, "कोणी या पदार्थाने कोरड्या लाकडावर शिंपडले, तर फांद्या वाढतील, पाने फुटतील." सत्यकाम जबालपुत्राने आपल्या शिष्यांना सांगितले, "कोणी या पदार्थाने कोरड्या लाकडावर शिंपडले, तर फांद्या वाढतील, पाने फुटतील." हे ज्याला पुत्र किंवा शिष्य नाही त्याला शिकवू नये. उदुंबर लाकडाचे चार साधन आहेत: उदुंबर चमचा, उदुंबर आहुती चमचा, उदुंबर इंधन, आणि दोन अग्निस्थापनाचे तुकडे. दहा प्रकारच्या पिके आहेत: तांदूळ, ज्वारी, तीळ, हरभरा, अनुप्रियंगु, गहू, मसूर, खल्वा, आणि खलकुला; प्रत्येकाचे अर्धे भाग दळून, त्यात दही, मध, तूप मिसळून, तूप अर्पण करावे. सर्व प्राण्यांमध्ये, पृथ्वीचा सार म्हणजे वनस्पती; वनस्पतींचा सार म्हणजे फुले; फुलांचा सार म्हणजे फळे; फळांचा सार म्हणजे मनुष्य; मनुष्याचा सार म्हणजे वीर्य. प्रजापतीने विचार केला, "मी इथे एक आधार निर्माण करू." त्याने इच्छेने तिला निर्माण केले; निर्माण केल्यावर तिची पूजा केली. म्हणून स्त्रीची पूजा करावी, कारण ती समृद्धी आहे. त्याने पूर्वेकडे तोंड करून दगड उचलला आणि त्याने तिला निर्माण केले. तिचे वेदी म्हणजे मांडी, तिचे केस म्हणजे कुशा, तिची त्वचा म्हणजे दोन आच्छादक दगड, आणि मध्यभागी अग्नी प्रज्वलित केला, ते म्हणजे योनी. जो हे जाणून स्त्रीसह वाजपेय यज्ञासारखे संसर्ग करतो, त्याला तितकाच मोठा लोक मिळतो. पण जो हे न जाणता संसर्ग करतो, स्त्री त्याचा पुण्य घेते. उद्दालक अरूणी, नखा मौद्गल्य, कुमार हरित—हे सर्व हे जाणून म्हणाले, "अनेक श्रेष्ठ ब्राह्मण, संयम व पुण्य नसल्यामुळे, हे न जाणता संसर्ग करतात आणि या लोकातून निघून जातात." खरंच, अनेकांचे वीर्य झोपेत किंवा जागे असताना पडते. त्याने त्याला स्पर्श करून म्हणावे, "आज माझे जे वीर्य पृथ्वीवर पडले, जे वनस्पती किंवा पाण्यात गेले, ते वीर्य मी परत घेतो. माझी शक्ती, तेज, भाग्य परत येवो; गृहाग्नी त्यांच्या जागी स्थापन होवोत." अंगठा आणि अनामिका घेऊन छातीच्या किंवा कपाळाच्या मध्यावर स्पर्श करावा. जर पाण्यात स्वतःला पाहिले, तर म्हणावे, "उर्जा, शक्ती, कीर्ती, संपत्ती, पुण्य माझ्यात येवोत." मासिक पाळीचा कपडा हे स्त्रीची समृद्धी आहे. म्हणून मासिक पाळीचा कपडा परिधान केलेल्या स्त्रीजवळ जाऊन आदराने बोलावे. जर ती तो कपडा देईल आणि त्याला तिची इच्छा असेल, तर त्याने तिची इच्छा पूर्ण करावी; जर ती स्वतः देईल आणि त्याला तिची इच्छा असेल, तर काठी किंवा हाताने स्पर्श करून एकत्र यावे; "तुझी शक्ती व कीर्ती मी घेतो," असे म्हणावे; त्यामुळे तो कीर्तीहीन होतो.