തദ്യഥാ രാജാനമായന്തമുഗ്രാഃ പ്രത്യേനസഃ സൂതഗ്രാമണ്യോഽന്നൈഃ പാനൈരവസഥൈഃ പ്രതികല്പന്തേഃ അയമായാത്യയമാഗച്ഛതീതി ഏവഁ ഹൈവംവിദഁ സര്വാണി ഭൂതാനി പ്രതികല്പന്തഃ ഇദം ബ്രഹ്മായാതീദമാഗച്ഛതീതി
രാജാവ് വരാനിരിക്കുമ്പോൾ, കഠിനമായ ഉദ്യോഗസ്ഥരും രഥച്ചാളികളും ഗ്രാമപ്രമുഖന്മാരും മറ്റുള്ളവരും ഭക്ഷണവും പാനീയവും താമസവും ഒരുക്കുന്നതുപോലെ, 'അവൻ വരുന്നു, അവൻ അടുത്ത് എത്തുന്നു' എന്ന് പറയുന്നതുപോലെ, ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നവനു വേണ്ടി എല്ലാ ജീവികളും 'ഇതാണ് ബ്രഹ്മം വരുന്നത്, ഇതാണ് ബ്രഹ്മം അടുത്ത് എത്തുന്നത്' എന്ന് ഒരുക്കം കാണിക്കുന്നു.
തദ്യഥാ രാജാനം പ്രയിയാസന്തമുഗ്രാഃ പ്രത്യേനസഃ സൂതഗ്രാമണ്യഉപസമായന്ത്യ് . ഏവമ്ഹൈവംവിദം സര്വേ പ്രാണാഉപസമായന്തി യത്രൈതദൂര്ധ്വോച്ഛ്വാസീഭവതി॥ 4 = 14.7.2 =
രാജാവ് പോകാനിരിക്കുമ്പോൾ, കഠിന ഉദ്യോഗസ്ഥരും രഥച്ചാളികളും ഗ്രാമപ്രമുഖന്മാരും അവനെ ചുറ്റി കൂടുന്നതുപോലെ, ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നവൻ മേലോട്ടു ശ്വാസം വിടാനിരിക്കുമ്പോൾ, എല്ലാ പ്രാണന്മാരും അവനെ ചുറ്റി കൂടുന്നു.
സയത്രായമ്ശാരിരം . ആത്മാബല്യം നീത്യ സംമോഹമിവ ന്യേതി അഥൈനമേതേപ്രാണാഅഭിസമായന്തി; സഏതാസ് തേജോമാത്രാഃ സമഭ്യാദദാനോ ഹൃദയമേവാന്വവക്രാമതി
ഈ ആത്മാവ് ശരീരത്തിൽ നിന്നുള്ള ശക്തി പിൻവലിക്കുമ്പോൾ, അജ്ഞതയിൽ ആകുന്നപോലെ, എല്ലാ പ്രാണന്മാരും അവനെ ചുറ്റി കൂടുന്നു; അവൻ തന്റെ പ്രകാശത്തിന്റെ അളവു മാത്രം എടുത്ത് ഹൃദയത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നു.
സയത്രൈഷചാക്ഷുഷഃ പുരുഷഃ പരാങ് പര്യാവര്തതേ, അഥാരൂപജ്ഞോ ഭവതി
കണ്ണിൽ വസിക്കുന്ന പുരുഷൻ പിൻവാങ്ങുമ്പോൾ, അവൻ രൂപങ്ങൾ കാണുന്നില്ല.
തദ്യഥാ തൃണജലായുകാതൃണസ്യാന്തം ഗത്വാത്മനം ഉപസഁഹരതി ഏവമേവായമ്പുരുഷ ഇദം ശരീരം നിഹത്യാവിദ്യാം ഗമയിത്വാത്മനം ഉപസഁഹരതി
തൃണത്തിൽ കയറിയ ജലജന്തു തൃണത്തിന്റെ അറ്റത്ത് എത്തുമ്പോൾ തന്നെ ഒതുക്കുന്നതുപോലെ, ഈ മനുഷ്യൻ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച് അജ്ഞതയെ വിട്ട് ആത്മാവിനെ ഒതുക്കുന്നു.
അഥോ ഖല്വാഹുഃ കാമമയ ഏവായം പുരുഷ ഇതി; സയഥാകാമോ ഭവതി, തഥാക്രതുര് ഭവതി; യഥാക്രതുര് ഭവതി, തത്കര്മ കുരുതേ; യത്കര്മ കുരുതേ തദഭിസംപദ്യതേ
അവർ പറയുന്നു: ഈ മനുഷ്യൻ ആഗ്രഹത്തിൽ നിന്നുള്ളവനാണ്. അവന്റെ ആഗ്രഹം എങ്ങനെയാണോ, അതുപോലെ അവന്റെ മനസ്സും; മനസ്സ് എങ്ങനെയാണോ, അതുപോലെ പ്രവൃത്തിയും; അവൻ ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തി എന്താണോ, അതാണ് അവൻ നേടുന്നത്.
തദേഷശ്ലോകോ ഭവതിഃ യദാസര്വേ പ്രമുച്യന്തേ കാമാ യേഽസ്യ ഹൃദിശ്രിതാ അഥ മര്ത്യോഽമൃതോ ഭവത്യ് അത്ര ബ്രഹ്മ സമശ്നുത ഇതി
ഇവിടെ ഒരു ശ്ലോകമുണ്ട്: ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്ന എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും വിട്ടുപോകുമ്പോൾ, മരണശീലനായവൻ അമൃതനാകുന്നു; അവൻ ഇവിടെ തന്നെ ബ്രഹ്മം പ്രാപിക്കുന്നു.
തദ്യഥാഹിനിര്വ്ലയനീവല്മീകേ മൃതാപ്രത്യസ്താ ശയീതൈവമേവേദം ശരീരം ശേതേ॥ അഥായമനസ്ഥികോഽശരീരഃ പ്രാജ്ഞആത്മാ .\^ ബ്രഹ്മൈവലോക ഏവ, സമ്രാഡ്, ഇതി ഹോവാച യാജ്ഞവല്ക്യഃ . ॥. സോഽഹം ഭഗവതേ സഹസ്രാനി ദദാമീതി ഹോവാച ജനകോവൈദേഹഃ
പാമ്പ് തൻ്റെ ചർമ്മം കളഞ്ഞ് വൽമീകത്തിൽ മരിച്ചപോലെ കിടക്കുന്നതുപോലെ, ഈ ശരീരം അങ്ങനെ കിടക്കുന്നു; എന്നാൽ ഈ ശരീരരഹിതമായ ജ്ഞാനാത്മാവ് പരമാവസ്ഥയിലേക്കെത്തുമ്പോൾ അമരനാകുന്നു, രാജാവേ, എന്ന് യാജ്ഞവൽക്യൻ പറഞ്ഞു. 'ഭഗവനെ, ഞാൻ ആയിരം ദാനം ചെയ്യുന്നു,' എന്ന് വൈദേഹരാജാവായ ജനകൻ പറഞ്ഞു.
തദപ്യ് ഏതേശ്ലോകാ അണുഃ പന്ഥാ വിതരഃ പുരാണോ; മാഁ സ്പൃഷ്ടോഽനുവിത്തോ മയൈവ തേന ധീരാ അപിയന്തി ബ്രഹ്മവിദ ഉത്ക്രമ്യ സ്വര്ഗം ലോകമിതോവിമുക്താഃ
ഇവിടെ ചില ശ്ലോകങ്ങൾ ഉണ്ട്: പാത വളരെ ചെറുതും പുരാതനവുമാണ്; ഞാൻ അതിനെ സ്പർശിച്ചിട്ടില്ല, അതിലൂടെ ഞാൻ നടന്നിട്ടുമില്ല. ആ പാതയിലൂടെ ബ്രഹ്മം അറിയുന്ന ധീരന്മാർ, ഇവിടെ നിന്ന് പുറത്ത് പോയ് സ്വർഗലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.
തസ്മിങ്ഛുക്ലമുതനീലമാഹുഃ പിങ്ഗലഁ ഹരിതം ലോഹിതം ചൈ- -ഷപന്ഥാ ബ്രഹ്മണാ ഹാനുവിത്തസ് തേനൈതി ബ്രഹ്മവിത്തൈജസഃ പുണ്യകൃച്ച \^
ആ പാതയിൽ വെള്ള, നീല, മഞ്ഞ, പച്ച, ചുവപ്പ് നിറങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് അവർ പറയുന്നു; അതാണ് ബ്രഹ്മത്തിന്റെ പാത. ആ പാതയിലൂടെ ബ്രഹ്മം അറിയുന്ന പ്രകാശമുള്ള പുണ്യവാൻ പോകുന്നു.
അന്ധം തമഃ പ്രവിശന്തി യേഽസമ്ഭൂതിമ് . ഉപാസതേ; തതോ ഭൂയ ഇവ തേതമോ യഉ സമ്ഭൂത്യാഁ . രതാഃ
അപ്രത്യക്ഷമായതിനെ ആരാധിക്കുന്നവർ അന്ധകാരത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നു; പ്രത്യക്ഷമായതിൽ ആസ്വാദനം കാണുന്നവർ അതിലും കൂടുതൽ അന്ധകാരത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
അസുര്യാ നാമ തേലോകാ അന്ധേന തമസാവൃതാസ് താഁസ് തേപ്രേത്യാപിഗച്ഛത്യ് യ് അവിദ്വാഁസോഽബുധാജനാഃ
'അസുര്യ' എന്ന് വിളിക്കുന്ന ലോകങ്ങൾ, അന്ധകാരത്തിൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു—അവിടേക്ക്, മരിച്ചശേഷം, അജ്ഞാനികളും വിവേകമില്ലാത്തവരും പ്രവേശിക്കുന്നു.
തദേവസന്തസ് തദു ഭവാമോ . നചേദവേദീ മഹതീ വിനഷ്ടിര് യേതദ്വിദുരമൃതാസ് തേഭവന്ത്യ് അഥേതരേ ദുഃഖമേവോപയന്തി
അത് തന്നെയാണ് നമ്മൾ, അതാണ് നമ്മൾ ആകുന്നത്. ഇത് അറിയാതിരിക്കുന്നവർക്കു വലിയ നഷ്ടമാണ്. ഇത് അറിയുന്നവർ അമൃതരാകുന്നു; മറ്റുള്ളവർ ദുഃഖത്തിലേക്കാണ് പോകുന്നത്.
ആത്മാനം ചേദ്വിജാനീയാദ് അയമസ്മീതി പുരുഷഃ കിമിച്ഛന്കസ്യ കാമായ ശരീരമനു സംചരേത്
ഒരു മനുഷ്യന് ഈ ആത്മാവിനെ 'ഞാനിതാണ്' എന്ന് തിരിച്ചറിയുകയാണെങ്കില്, പിന്നെ അവന് എന്തിനായി, ആരുടെ വേണ്ടി ഈ ശരീരത്തില്执പിടിച്ച് ജീവിക്കണം?
യസ്യാനുവിത്തഃ പ്രതിബുദ്ധ ആത്മാ- -സ്മിന്ത്സംദേഹ്യേഗഹനേ പ്രവിഷ്ടഃ സവിശ്വകൃത് സഹിസര്വസ്യ കര്താ തസ്യ ലോകഃ, സഉ ലോകഏവ
ആത്മാവ് ഉണര്ന്നും, വിവേകത്തോടെ ഈ കഠിനമായ ശരീരത്തില് പ്രവേശിച്ചവനും, എല്ലാറ്റിനെയും സൃഷ്ടിക്കുന്നവനും, എല്ലാറ്റിനെയും ചെയ്യുന്നവനും ആകുമ്പോള്, അവന്റെ ലോകം അതേ ലോകമാണ്, അതേ ലോകം മാത്രം.
യദൈതമനുപശ്യതി അത്മാനം ദേവമങ്ജസേ- -ശാനം ഭൂതഭവ്യസ്യ നതദാ വിചികിത്സതി \`
ആത്മാവിനെ ദൈവമായി, നേരായ ഭരിക്കുന്നവനായി, ഭൂതഭവ്യങ്ങളുടെ അധിപതിയായി കാണുമ്പോള്, അപ്പോള് അവന് സംശയം ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
യസ്മിന്പങ്ച പങ്ചജനാ ആകാശശ്ച പ്രതിഷ്ഠിതസ് തമേവമന്യ ആത്മാനം വിദ്വാന്ബ്രഹ്മാമൃതോഽമൃതം
അഞ്ച് വിഭാഗങ്ങളിലെയും അഞ്ചു ജനങ്ങളും ആകാശവും ആരിലാണു നിലനില്ക്കുന്നത് എന്ന് അറിയുന്നവന്, ആ ആത്മാവിനെ ഇങ്ങനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞാല്, അവന് ബ്രഹ്മവും അമൃതവുമാണ്.
യസ്മാദര്വാക്സംവത്സരോ അഹോഭിഃ പരിവര്തതേ തദ്ദേവാജ്യോതിഷാം ജ്യോതിര് ആയുര്ഹ്യ് ഉപാസതേ അമൃതം
ആരില്നിന്നാണ് വര്ഷം ദിവസങ്ങളായി ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്നത്, ദേവന്മാര് അവനെ പ്രകാശങ്ങളുടെ പ്രകാശമായി, ആയുസ്സായി, അമൃതമായി ആരാധിക്കുന്നു.
പ്രാണസ്യ പ്രാണമുതചക്ഷുഷശ്ചക്ഷുര് ഉതശ്രോത്രസ്യ ശ്രോത്രമന്നസ്യാന്നം മനസോ യേമനോ വിദുഃ തേനിചിക്യുര്ബ്രഹ്മ പുരാണമഗ്ര്യം 19 മനസൈവാപ്തവ്യം നേഹനാനാസ്തി കിം ചന
ശ്വാസത്തിന്റെ ശ്വാസം, കണ്ണിന്റെ കണ്ണ്, ചെവിയുടെ ചെവി, ആഹാരത്തിന്റെ ആഹാരം, മനസ്സിന്റെ മനസ്സ്—ഇത് അറിയുന്നവര് പുരാതനമായ പ്രഥമ ബ്രഹ്മത്തെ കണ്ടെത്തുന്നു. മനസ്സുകൊണ്ടു മാത്രമേ അതിനെ നേടാനാവൂ. ഇവിടെ ഒന്നും വ്യത്യാസമില്ല.
മൃത്യോഃ സമൃത്യുമാപ്നോതി യഇഹനാനേവ പശ്യതി 20 മനസൈവാനുദ്രഷ്ടവ്യം ഏതദപ്രമയം ധ്രുവമ്
ഇവിടെ വ്യത്യാസം കാണുന്നവന് മരണത്തില് നിന്നും മരണത്തിലേക്കാണ് യാത്ര. മനസ്സുകൊണ്ടു മാത്രമേ ഇതിനെ കാണാനാവൂ; ഇത് അളക്കാനാവാത്തതും, അചഞ്ചലവും ആണ്.
വിരജഃ പര ആകാശാദ് അജആത്മാമഹാന്ധ്രുവസ് 21 തമേവധീരോ വിജ്ഞായ പ്രജ്ഞാം കുര്വീത ബ്രാഹ്മണോ നാനുധ്യായാദ്ബഹൂങ്ഛബ്ദാന് വാചോവിഗ്ലാപനഁ ഹിതദ് ഇതി
കലങ്കമില്ലാത്തത്, പരമമായത്, ആകാശത്തേക്കാള് വലിയത്, ജനനമില്ലാത്തത്, മഹത്തായത്, സ്ഥിരമായത്—ഇവയെ മാത്രം തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, ധീരനായ ബ്രാഹ്മണന് ജ്ഞാനം വളര്ത്തണം; അനാവശ്യമായ വാക്കുകളില് മനസ്സിടരുത്, കാരണം അതു വാക്കിനെ ക്ഷീണിപ്പിക്കും.
തമേതം വേദാനുവചനേന . വിവിദിഷന്തി, ബ്രഹ്മചര്യേന തപസാ ശ്രദ്ധയാ യജ്ഞേനാനാശകേന ചൈതമ് ഏവവിദിത്വാമുനിര്ഭവതി ഏതമേവപ്രവ്രാജിനോ ലോകമീപ്സന്തഃ പ്രവ്രജന്തി
ഇതിനെ അറിയാനാണ് വേദപാരായണം, ബ്രഹ്മചര്യം, തപസ്, വിശ്വാസം, നശിക്കാത്ത യാഗം—ഇവയൊക്കെയും. ഇതറിയാതെ ഒരാള് മുനിയായി മാറുന്നു; ഈ ലോകം മാത്രം ആഗ്രഹിക്കുന്നവര് സന്യാസം സ്വീകരിച്ച് അതിനെ തേടുന്നു.
ഏതദ്ധ സ്മ വൈതത്പൂര്വേ ബ്രഹ്മണാഅനുചാനാ . വിദ്വാഁസഃ പ്രജാം നകാമയന്തേഃ കിം പ്രജയാ കരിഷ്യാമോ യേഷാം നോഽയമാത്മായമ്ലോകഇതി॥ തേഹ സ്മ പുത്രൈഷണായാശ്ച വിത്തൈഷണായാശ്ച ലോകൈഷണായാശ്ച വ്യുത്ഥായാഥ ഭിക്ഷാചര്യം ചരന്തി; യാഹ്യ് ഏവപുത്രൈഷണാസാവിത്തൈഷണാ, യാവിത്തൈഷണാസാലോകൈഷണോഭേഹ്യ് ഏതേഏഷണേ ഏവഭവതഃ
സഏഷനേതി നേത്യ് ആത്മാഗൃഹ്യോ നഹിഗൃഹ്യതേ, അശീര്യോ നഹിശീര്യതേ, അസങ്ഗോഽസിതോ നസജ്യതേ നവ്യഥതേ .\^ , . യ് അതഃ [+]+[/+]പാപമകരവമിത്യതഃ കല്യാണമകരവമിത്യ് ഉഭേ-ഉഭേ ഹ്യ് ഏഷ ഏതേതരതി അമൃതഃ സാധ്വസാധുനീ . \^॥. നൈനം കൃതാകൃതേ തപതഃ
ഇതാണു 'ഇല്ല, ഇല്ല' എന്നത്—ആത്മാവ് പിടിക്കാനാവാത്തത്, അശീരണമായത്, അസംഗമായത്, ബന്ധപ്പെടാത്തത്, ദുഃഖിക്കാത്തത്. 'ഞാന് പാപം ചെയ്തു' എന്നോ 'ഞാന് നല്ലത് ചെയ്തു' എന്നോ കരുതിയാലും, അവന് ഇരുവിധവും അതിജയിക്കുന്നു; അവന് അമൃതനാണ്, നല്ലതും ചീത്തയും അതിജീവിച്ചവന്. നല്ലതും ചീത്തയും അവനെ ബാധിക്കില്ല.
ഏകീഭവതി നപശ്യതീത്യ് ആഹുഃ ഏകീഭവതി നജിഘ്രതീത്യ് ആഹുഃ ഏകീഭവതി നരസയതീത്യ് ആഹുഃ ഏകീഭവതി നവദതീത്യ് ആഹുഃ ഏകീഭവതി നശൃണോതീത്യ് ആഹുഃ ഏകീഭവതി നമനുത ഇത്യ് ആഹുഃ ഏകീഭവതി നസ്പൃശതീത്യ് ആഹുഃ ഏകീഭവതി നവിജാനാതീത്യ് ആഹുഃ
അവൻ ഒന്നായിത്തീരുന്നു, കാണുന്നില്ല എന്ന് അവർ പറയുന്നു. അവൻ ഒന്നായിത്തീരുന്നു, വാസനയറിയുന്നില്ല എന്ന് അവർ പറയുന്നു. അവൻ ഒന്നായിത്തീരുന്നു, രുചി അറിയുന്നില്ല എന്ന് അവർ പറയുന്നു. അവൻ ഒന്നായിത്തീരുന്നു, സംസാരിക്കുന്നില്ല എന്ന് അവർ പറയുന്നു. അവൻ ഒന്നായിത്തീരുന്നു, കേൾക്കുന്നില്ല എന്ന് അവർ പറയുന്നു. അവൻ ഒന്നായിത്തീരുന്നു, ചിന്തിക്കുന്നില്ല എന്ന് അവർ പറയുന്നു. അവൻ ഒന്നായിത്തീരുന്നു, സ്പർശിക്കുന്നില്ല എന്ന് അവർ പറയുന്നു. അവൻ ഒന്നായിത്തീരുന്നു, അറിയുന്നില്ല എന്ന് അവർ പറയുന്നു.
തസ്യ ഹൈതസ്യ ഹൃദയസ്യാഗ്രം പ്രദ്യോതതേ; തേന പ്രദ്യോതേനൈഷആത്മാനിഷ്ക്രാമതി, ചക്ഷുഷ്ടോവാ മൂര്ധ്നോവാന്യേഭ്യോ വാ ശരീരദേശേഭ്യഃ॥ തമുത്ക്രാമന്തം പ്രാണോഽനൂത്ക്രാമതി, പ്രാണമനൂത്ക്രാമന്തഁ സര്വേ പ്രാണാഅനൂത്ക്രാമന്തി॥ സംജാനം ഏവാന്വവക്രാമതി, സഏഷജ്ഞഃ സവിജ്ഞാനോ ഭവതി തം വിദ്യാകര്മണീ സമന്വാരഭേതേ പൂര്വപ്രജ്ഞാച
അവന്റെ ഹൃദയത്തിന്റെ അഗ്രഭാഗം പ്രകാശിക്കുന്നു; ആ പ്രകാശത്താൽ ആത്മാവ് പുറത്ത് പോകുന്നു—കണ്ണിലൂടെ ആയിരിക്കാം, തലയിൽ നിന്നോ ശരീരത്തിലെ മറ്റേതെങ്കിലും ഭാഗത്തിലൂടെയോ. അവൻ പുറത്ത് പോകുമ്പോൾ പ്രധാനശ്വാസം പിന്തുടരുന്നു; പ്രധാനശ്വാസം പുറത്ത് പോകുമ്പോൾ എല്ലാ പ്രാണന്മാരും പിന്തുടരുന്നു. അവൻ ബോധത്തോടെ പുറത്ത് പോകുന്നു; അവൻ ജ്ഞാനിയും വിവേകിയും ആകുന്നു. അവന്റെ അറിവും പ്രവൃത്തികളും മുമ്പത്തെ ഓർമ്മകളും കൂടെ പോകുന്നു.
തദ്യഥാ പേശസ്കാരീപേശസോ മാത്രാമപാദായാന്യന് നവതരം കല്യാണതരഁ രൂപം തനുത, ഏവമേവായമ്പുരുഷ ഇദം ശരീരം നിഹത്യാവിദ്യാം ഗമയിത്വാന്യന്നവതരം കല്യാണതരഁ രൂപം തനുതേ പിത്ര്യം വാ ഗാന്ധര്വം വാ ബ്രാഹ്മം വാ പ്രാജാപത്യം വാ ദൈവം വാന്യേഭ്യോ വാ ഭൂതേഭ്യഃ
സ്വർണ്ണക്കാരൻ സ്വർണ്ണത്തിന്റെ ഒരു കഷണം എടുത്ത് പുതിയതും മനോഹരവും രൂപം ഉണ്ടാക്കുന്നതുപോലെ, ഈ മനുഷ്യൻ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച് അജ്ഞതയെ വിട്ട് പുതിയതും മനോഹരവുമായ മറ്റൊരു രൂപം ഉണ്ടാക്കുന്നു—പിതൃലോകമായിരിക്കാം, ഗന്ധർവലോകമായിരിക്കാം, ബ്രാഹ്മലോകമായിരിക്കാം, പ്രജാപതിയുടെ ലോകമായിരിക്കാം, ദൈവലോകമായിരിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റേതെങ്കിലും ഭൗതികരൂപമായിരിക്കാം.
സവാഅയമാത്മാബ്രഹ്മ വിജ്ഞാനമയോ മനോമയോ വാങ്മയഃ . പ്രാണമയശ്ചക്ഷുര്മയഃ ശ്രോത്രമയ ആകാശമയോ വായുമയസ് തേജോമയ ആപോമയഃ പൃഥിവീമയഃ ക്രോധമയോഽക്രോധമയോ ഹര്ഷമയോഽഹര്ഷമയഃ \^ . . . ധര്മമയോഽധര്മമയഃ സര്വമയഃ॥ തദ്യദേദംമയോ അദോമയ ഇതി യഥാകാരീയഥാചാരീതഥാ ഭവതി॥ സാധുകാരീസാധുര്ഭവതി, പാപകാരീപാപോഭവതി, പുണ്യഃ പുണ്യേന കര്മണാ ഭവതി പാപഃ പാപേന
ഈ ആത്മാവാണ് ബ്രഹ്മം; ജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നുള്ളവൻ, മനസ്സിൽ നിന്നുള്ളവൻ, വാക്കിൽ നിന്നുള്ളവൻ, ശ്വാസത്തിൽ നിന്നുള്ളവൻ, കാഴ്ചയിൽ നിന്നുള്ളവൻ, ശ്രവണത്തിൽ നിന്നുള്ളവൻ, ആകാശത്തിൽ നിന്നുള്ളവൻ, വായുവിൽ നിന്നുള്ളവൻ, അഗ്നിയിൽ നിന്നുള്ളവൻ, വെള്ളത്തിൽ നിന്നുള്ളവൻ, ഭൂമിയിൽ നിന്നുള്ളവൻ, കോപത്തിൽ നിന്നുള്ളവൻ, അകോപത്തിൽ നിന്നുള്ളവൻ, സന്തോഷത്തിൽ നിന്നുള്ളവൻ, അസന്തോഷത്തിൽ നിന്നുള്ളവൻ, ധർമ്മത്തിൽ നിന്നുള്ളവൻ, അധർമ്മത്തിൽ നിന്നുള്ളവൻ—എല്ലാവിധത്തിലും ഉള്ളവൻ. അവൻ എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു, എങ്ങനെ പെരുമാറുന്നു, അങ്ങനെ ആകുന്നു. നല്ലത് ചെയ്യുന്നവൻ നല്ലവനാകും; ദുഷ്ടം ചെയ്യുന്നവൻ ദുഷ്ടനാകും. പുണ്യപ്രവൃത്തിയാൽ പുണ്യവാനാകുന്നു; പാപപ്രവൃത്തിയാൽ പാപവാനാകുന്നു.
തദേഷശ്ലോകോ ഭവതിഃ തദേവസത്തത് സഹകര്മണൈതി ലിങ്ഗം മനോ യത്ര നിഷക്തമസ്യ പ്രാപ്യാന്തം കര്മണസ് തസ്യ യത്കിങ്ചേഹകരോത്യയം തസ്മാല് ലോകാത്പുനരൈതി അസ്മൈലോകായ കര്മണ, ഇതി നുകാമയമാനോ; അഥാകാമയമാനോ യോഽകാമോനിഷ്കാമ ആത്മകാമ ആപ്തകാമോ ഭവതി നതസ്മാദ് പ്രാണാഉത്ക്രാമന്തി അത്രൈവസമവനീയന്തേ . ॥. ബ്രഹ്മൈവ സന്ബ്രഹ്മാപ്യേതി
ഇവിടെ ഒരു ശ്ലോകമുണ്ട്: മനസ്സു ഏത് കാര്യത്തിൽ ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നുവോ, അതിന്റെ ഫലമായി അവൻ തന്റെ പ്രവൃത്തികളോടൊപ്പം അതിൽ എത്തുന്നു; പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലം ലഭിച്ചാൽ, അവൻ ഇവിടെ ചെയ്തതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ആ ലോകത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടും ഈ ലോകത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു. എന്നാൽ ആഗ്രഹമില്ലാത്തവൻ, ആഗ്രഹം വിട്ടവൻ, ആത്മാവിൽ തൃപ്തനായവൻ, ആഗ്രഹം ആത്മാവിൽ തന്നെ ആയവൻ—അവന്റെ പ്രാണന്മാർ പുറത്ത് പോകുന്നില്ല; അവൻ ബ്രഹ്മമായതുകൊണ്ട് ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിക്കുന്നു.
സവാഅയമാത്മാ . ; യ ഏഷോഽന്തര്ഹൃദയ ആകാശഃ ~ സര്വസ്യ വശീ സര്വസ്യേശാനഃ സര്വസ്യാധിപതിഃ സര്വമിദം പ്രശാസ്തി യദിദം കിങ്ച . ॥. സനസാധുനാ കര്മണാ ഭൂയാന്നോഏവാസാധുനാ കനീയാന് . ഏഷഭൂതാധിപതിര് . ഏഷലോകേശ്വരഏശലോകപാല . സസേതുര്വിധരണ ഏഷാം ലോകാനാമസംഭേദായ
ഇതാണു ആത്മാവ്—ഹൃദയത്തിലെ ആകാശത്തില് വസിക്കുന്നവന്, എല്ലാറ്റിനെയും നിയന്ത്രിക്കുന്നവന്, എല്ലാറ്റിനെയും ഭരിക്കുന്നവന്, എല്ലാറ്റിനെയും ആധിപത്യം വഹിക്കുന്നവന്, എല്ലാം നിയന്ത്രിക്കുന്നവന്. നല്ല പ്രവൃത്തിയാല് അവന് വലിയവനാകുന്നു; ദുഷ്പ്രവൃത്തിയാല് ചെറുതാവുന്നു. അവന് ഭൂതങ്ങളുടെ അധിപതിയും ലോകത്തിന്റെ രക്ഷകനും ലോകങ്ങളുടെ പാലകനുമാണ്. ലോകങ്ങള് തമ്മില് കലരാതിരിക്കാന് അവന് ഒരു പാലമാണ്.
പഴയ ബ്രഹ്മജ്ഞാനികള് ഇതിനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞപ്പോള് സന്താനാഗ്രഹം വിട്ടുകളഞ്ഞു: 'നമ്മുടെ ആത്മാവ് ഈ ലോകമായപ്പോള് സന്താനത്തില് എന്ത് പ്രയോജനം?' അങ്ങനെ പുത്രാഗ്രഹവും ധനാഗ്രഹവും ലോകാഗ്രഹവും ഉപേക്ഷിച്ച് ഭിക്ഷാടനം ചെയ്തു. പുത്രാഗ്രഹം ധനാഗ്രഹം തന്നെയാണ്; ധനാഗ്രഹം ലോകാഗ്രഹം തന്നെയാണ്—ഇവ രണ്ടും ആഗ്രഹങ്ങള് മാത്രമാണ്.