സവൈനോ ബ്രൂഹി, യാജ്ഞാവല്ക്യ॥ മന ഏവായതനമ് ആകാശഃ പ്രതിഷ്ഠാനന്ദഇത്യ് ഏനദുപാസീത॥ കാനന്ദതാ, യാജ്ഞവല്ക്യ॥ മന ഏവ, സമ്രാഡ്, ഇതി ഹോവാച; മനസാ വൈ, സമ്രാട്, സ്ത്രിയമഭിഹര്യതി തസ്യാം പ്രതിരൂപഃ പുത്രോജായതേ; സആനന്ദോ॥ മനോ വൈ, സമ്രാട്, പരമം ബ്രഹ്മ; നൈനം മനോ ജഹാതി, സര്വാണ്യ് ഏനം ഭൂതാന്യഭിക്ഷരന്തി
ഇപ്പോൾ നീ പറയൂ, യാജ്ഞവൽക്ക്യ. "മനസാണ് ആവാസം; ആകാശം അതിന്റെ ആധാരമാണ്—ഇതു ആനന്ദം എന്നപോലെ ധ്യാനിക്കണം." ഈ ആനന്ദം എന്താണു, യാജ്ഞവൽക്ക്യ? "മനസുതന്നെയാണ്, രാജാവേ," എന്നു യാജ്ഞവൽക്ക്യ പറഞ്ഞു. "മനസുകൊണ്ടാണ്, രാജാവേ, പുരുഷൻ സ്ത്രീയിലേക്കു ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നത്; അവരിൽ ജനിക്കുന്ന മകൻ പിതാവിനെപ്പോലെയായിരിക്കും; അതാണ് ആനന്ദം. മനസാണ്, രാജാവേ, പരമ ബ്രഹ്മം; മനസൊരിക്കലും അവനെ വിട്ടുപോകുന്നില്ല, എല്ലാ ജീവികളും അവനിലേക്കാണ് ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നത്."
ദേവോഭൂത്വാദേവാനപ്യേതി, യഏവം വിദ്വാനേതദുപാസ്തേ॥ ഹസ്ത്യ്\. സഹസ്രം ദദാമീതി ഹോവാച ജനകോവൈദേഹഃ॥ സഹോവാച യാജ്ഞവല്ക്യഃ പിതാമേഽമന്യത, നാനനുശിഷ്യ ഹരേതേതി॥ കഏവതേ കിമബ്രവീദിതി . \`॥.
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ് ധ്യാനിക്കുന്നവൻ ദൈവസ്വരൂപനായി ദേവന്മാരിലേക്കെത്തുന്നു. "ഞാൻ ആയിരം പശു തരാം," എന്നു ജനക രാജാവ് പറഞ്ഞു. യാജ്ഞവൽക്ക്യ മറുപടി പറഞ്ഞു: "എന്റെ അച്ഛൻ പറഞ്ഞു, പഠിപ്പിക്കാതെ ഒന്നും സ്വീകരിക്കരുതെന്ന്." "അപ്പോൾ അവൻ നിന്നോട് എന്ത് പറഞ്ഞു?"
. . \^. അബ്രവീന്മേ വിദഗ്ധഃ ഹാകല്യോഃ ഹൃദയം വൈബ്രഹ്മേതി; യഥാ മാതൃമാന്പിതൃമാനാചാര്യവാന്ബ്രൂയാത് തഥാ തച്ഛാകല്യോഽബ്രവീദ് ധൃദയം വൈബ്രഹ്മേതി അഹൃദയസ്യ ഹികിഁ സ്യാദിതി॥ അബ്രവീത്തുതേ തസ്യായതനം പ്രതിഷ്ഠാം !॥ നമേഽബ്രവീദിതി॥ ഏകപാദ്വാഏതത് സമ്രാഡ്, ഇതി
വിദഗ്ദൻ ശാകല്യൻ എന്നോട് പറഞ്ഞു: "ഹൃദയമാണ് ബ്രഹ്മം." അമ്മയോ അച്ചനോ ഗുരുവോ പറയുന്നപോലെ ശാകല്യൻ ഉറപ്പോടെ പറഞ്ഞു: "ഹൃദയമാണ് ബ്രഹ്മം; ഹൃദയമില്ലാത്തവൻ ഹൃദയമില്ലാതാവും." പിന്നെ അതിന്റെ ആവാസവും ആധാരവും ചോദിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം ഉത്തരം പറഞ്ഞില്ല. രാജാവേ, ഇതു ഒരു ഭാഗം മാത്രമാണ്.
ദേവോഭൂത്വാദേവാനപ്യേതി, യഏവം വിദ്വാനേതദുപാസ്തേ॥ ഹസ്ത്യ്\. സഹസ്രം ദദാമീതി ഹോവാച ജനകോവൈദേഹഃ॥ സഹോവാച യാജ്ഞവല്ക്യഃ പിതാമേഽമന്യത നാനനുശിഷ്യ ഹരേതേതി॥ കഏവതേ കിമബ്രവീദിതി . \`॥. 2 = 14.6.11?? =
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ് ധ്യാനിക്കുന്നവൻ ദൈവസ്വരൂപനായി ദേവന്മാരിലേക്കെത്തുന്നു. "ഞാൻ ആയിരം പശു തരാം," എന്നു ജനക രാജാവ് പറഞ്ഞു. യാജ്ഞവൽക്ക്യ മറുപടി പറഞ്ഞു: "എന്റെ അച്ഛൻ പറഞ്ഞു, പഠിപ്പിക്കാതെ ഒന്നും സ്വീകരിക്കരുതെന്ന്." "അപ്പോൾ അവൻ നിന്നോട് എന്ത് പറഞ്ഞു?"
സഹോവാച . ഇന്ധോ ഹ വൈനാമൈഷയോഽയം ദക്ഷിണേഽക്ഷന്പുരുഷസ്; തം വാഏതമിന്ധഁ സന്തമിന്ദ്ര ഇത്യ് ആചക്ഷതേ പരോക്ഷേണൈവ; പരോക്ഷപ്രിയാ ഇവ ഹിദേവാഃ പ്രത്യക്ഷദ്വിഷഃ
യാജ്ഞവൽക്ക്യ പറഞ്ഞു: "ഇവിടെ വലതുകണ്ണിൽ ഇരിക്കുന്ന വ്യക്തിയെ 'ഇന്ധ' എന്ന് വിളിക്കുന്നു; അവനെ 'ഇന്ദ്രൻ' എന്നും പറയുന്നു, പക്ഷേ നേരിട്ട് അല്ല, പരോക്ഷമായാണ്; ദേവന്മാർക്ക് പരോക്ഷം ഇഷ്ടമാണ്, നേരിട്ടുള്ളത് അവർക്കു ഇഷ്ടമല്ല."
അഥൈതദ്വാമേഽക്ഷിണി . പുരുഷരൂപമ് ഏഷാസ്യ പത്നീ വിരാട്, തയോരേഷസഁസ്താവോയഏഷോഽന്തര്ഹൃദയ ആകാശോ॥ അഥൈനയോരേതദന്നം യഏഷോഽന്തര്ഹൃദയേ ലോഹിതപിണ്ഡോ॥ അഥൈനയോരേതത്പ്രാവരണം യദേതദന്തര്ഹൃദയേ ജാലകമിവാഥൈനയോരേഷാസൃതിഃ സതീ . സംചരണീ യൈഷാഹൃദയാദൂര്ധ്വാനാഡ്യ് ഉച്ചരതി
താവാഅസ്യൈതാഹിതാനാമ നാഡ്യോയഥ കേശഃ സഹസ്രധാഭിന്ന .\^ ഏതാഭിര്വാഏതമ് ആസ്രവദാസ്രവതി; തസ്മാദേഷപ്രവിവിക്താഹാരതര ഇവ ഭവത്യസ്മാച്ഛാരീരാദാത്മനഃ
ഹൃദയത്തിൽ ആയിരം നാഡികൾ ഉണ്ട്, ഒരു മുടി ആയിരം തവണ പിളർന്നതുപോലെ. അവയിലൂടെ ആത്മാവ് സഞ്ചരിക്കുന്നു, പുറത്ത് പോകുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ഈ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ആത്മാവ് പുറത്ത് പോകുമ്പോൾ അവൻ ഭക്ഷണം കിട്ടാത്തവനുപോലെ ക്ഷീണിച്ചുപോകുന്നത്.
തസ്യ വാഏതസ്യ പുരുഷസ്യ . ॥. പ്രാചീ ദിക്പ്രാങ്ചഃ പ്രാണാ, ദക്ഷിണാ ദിഗ്ദക്ഷിണാഃ പ്രാണാഃ, പ്രതീചീ ദിക്പ്രത്യങ്ചഃ പ്രാണാ, ഉദീചീ ദിഗുദങ്ചഃ പ്രാണാ, ഊര്ധ്വാദിഗൂര്ധ്വാഃ പ്രാണാ, അവാചീ ദിഗവാങ്ചഃ പ്രാണാഃ, സര്വാ ദിശഃ സര്വേ പ്രാണാഃ
ആ വ്യക്തിക്ക്, പൂർവ്വദിശയ്ക്ക് പൂർവ്വപ്രാണൻ, തെക്കിന് തെക്കൻ, പടിഞ്ഞാറ് പടിഞ്ഞാറൻ, വടക്ക് വടക്കൻ, മുകളിലേക്ക് മുകളിലേക്കുള്ള പ്രാണൻ, താഴേക്ക് താഴേക്കുള്ള പ്രാണൻ; എല്ലാ ദിശകളും എല്ലാ പ്രാണന്മാരും തന്നെയാണ്.
ജനകഁ ഹ വൈദേഹം യാജ്ഞവല്ക്യോ ജഗാമഃ സമേനേന വദിഷ്യ ഇത്യ് അഥ ഹ യജ് ജനകശ്ച വൈദേഹോ യാജ്ഞവല്ക്യശ്ചാഗ്നിഹോത്രേസമൂദതുസ് തസ്മൈ ഹ യാജ്ഞവല്ക്യോ വരം ദദൌ॥ സഹ കാമപ്രശ്നമേവവവ്രേ॥ തഁ ഹാസ്മൈ ദദൌ॥ തഁ ഹ സമ്രാഡ് ഏവപൂര്വഃ പപ്രച്ഛ
ജനക വൈദേഹൻ യാജ്ഞവൽക്ക്യയുമായി സംവാദിക്കാനായി സമീപിച്ചു. പിന്നെ ജനകയും യാജ്ഞവൽക്ക്യയും അഗ്നിഹോത്രം ചേർന്ന് നടത്തി. യാജ്ഞവൽക്ക്യ അവനു ഒരു വരം നൽകി. അവൻ 'കാമപ്രശ്നം' ചോദിക്കാൻ അവകാശപ്പെട്ടു. യാജ്ഞവൽക്ക്യ അത് അനുവദിച്ചു. പിന്നെ മുമ്പുപോലെ രാജാവ് ചോദ്യം ചെയ്തു.
യാജ്ഞവല്ക്യ, കിംജ്യോതിരയം പുരുഷ ഇതി॥ ആദിത്യജ്യോതിഃ, സമ്രാഡ്, ഇതി ഹോവാചാദിത്യേനൈവായം ജ്യോതിഷാസ്തേ പല്യയതേ കര്മ കുരുതേ വിപര്യേതീതി॥ ഏവമേവൈതദ് യാജ്ഞവല്ക്യ
"യാജ്ഞവൽക്ക്യ, ഈ മനുഷ്യന്റെ പ്രകാശം എന്താണ്?" "സൂര്യനാണ് അവന്റെ പ്രകാശം, രാജാവേ," എന്ന് യാജ്ഞവൽക്ക്യ പറഞ്ഞു. "സൂര്യന്റെ പ്രകാശത്തിൽ അവൻ ഇരിക്കുന്നു, നടക്കുന്നു, പ്രവർത്തിക്കുന്നു, തിരിച്ചു വരുന്നു." "അതെ, യാജ്ഞവൽക്ക്യ."
അസ്തമിത ആദിത്യേ, യാജ്ഞവല്ക്യ, കിംജ്യോതിരേവായം പുരുഷ ഇതി॥ ചന്ദ്രജ്യോതിഃ, സമ്രാഡ്, ഇതി ഹോവാച; ചന്ദ്രേണൈവായം ജ്യോതിഷാസ്തേ പല്യയതേ കര്മ കുരുതേ വിപര്യേതീതി॥ ഏവമേവൈതദ് യാജ്ഞവല്ക്യ
"സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചാൽ, യാജ്ഞവൽക്ക്യ, ഈ മനുഷ്യന്റെ പ്രകാശം എന്താണ്?" "ചന്ദ്രനാണ് അവന്റെ പ്രകാശം, രാജാവേ," എന്ന് യാജ്ഞവൽക്ക്യ പറഞ്ഞു. "ചന്ദ്രന്റെ പ്രകാശത്തിൽ അവൻ ഇരിക്കുന്നു, നടക്കുന്നു, പ്രവർത്തിക്കുന്നു, തിരിച്ചു വരുന്നു." "അതെ, യാജ്ഞവൽക്ക്യ."
അസ്തമിത ആദിത്യേ, യാജ്ഞവല്ക്യ, ചന്ദ്രമസ്യസ്തമിതേ, കിംജ്യോതിരേവായം പുരുഷ ഇതി॥ അഗ്നിജ്യോതിഃ, സമ്രാഡ്, ഇതി ഹോവാച അഗ്നിനൈവജ്യോതിഷാസ്തേ പല്യയതേ കര്മ കുരുതേ വിപര്യേതീതി॥ ഏവമേവൈതദ് യാജ്ഞവല്ക്യ
സൂര്യനും ചന്ദ്രനും അസ്തമിച്ചശേഷം, യാജ്ഞവൽക്ക്യ, ഈ മനുഷ്യൻ എങ്ങനെയാണ് ജീവിക്കുന്നത് എന്നാൽ, 'അഗ്നിയാണ് അവന്റെ പ്രകാശം, മഹാരാജാവേ,' എന്നു ഉത്തരം. അഗ്നിയുടെ വെളിച്ചത്തിൽ അവൻ ഇരിക്കുന്നു, നടക്കുന്നു, പ്രവർത്തിക്കുന്നു, തിരികെ വരുന്നു. 'അതെ, യാജ്ഞവൽക്ക്യ.'
അസ്തമിത ആദിത്യേ, യാജ്ഞവല്ക്യ, ചന്ദ്രമസ്യസ്തമിതേ, ശാന്തേഽഗ്നൌ, ശാന്തായാം വാചി, കിംജ്യോതിരേവായം പുരുഷ ഇതി॥ ആത്മജ്യോതിഃ, സമ്രാഡ്, ഇതി ഹോവാച ! ആത്മനൈവായം ജ്യോതിഷാസ്തേ പല്യയതേ കര്മ കുരുതേ വിപര്യേതീതി
സൂര്യനും ചന്ദ്രനും അസ്തമിച്ചശേഷം, അഗ്നിയും വാക്കും ശാന്തമായാൽ, ഈ മനുഷ്യൻ എങ്ങനെയാണ് ജീവിക്കുന്നത് എന്നാൽ, 'ആത്മാവാണ് അവന്റെ വെളിച്ചം, മഹാരാജാവേ,' എന്നു ഉത്തരം. ആത്മാവിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ അവൻ ഇരിക്കുന്നു, നടക്കുന്നു, പ്രവർത്തിക്കുന്നു, തിരികെ വരുന്നു.
കതമആത്മേതി॥ യോഽയം വിജ്ഞാനമയഃ പുരുഷഃ പ്രാണേഷു ഹൃദ്യന്തര്ജ്യോതിഃ \^\` സസമാനഃ സന്നുഭൌലോകൌസംചരതി ധ്യായതീവ ലേലായതീവ സധീഃ \` സ്വപ്നോ ഭൂത്വേമം ലോകമതിക്രാമതി . \^
ആത്മാവ് ഏതാണ് എന്നാൽ, ഈ ജ്ഞാനരൂപനായ മനുഷ്യൻ, പ്രാണങ്ങളിൽ, ഹൃദയത്തിനുള്ളിലെ പ്രകാശം. ഒരേപോലെ ഇരുവശത്തും സഞ്ചരിക്കുന്നു. ധ്യാനിക്കുന്നതുപോലും ചലിക്കുന്നതുപോലും ബുദ്ധിയോടെ, സ്വപ്നം കാണുന്നവനായി, ഈ ലോകം കടന്ന് പോകുന്നു.
സവാഅയം പുരുഷോ ജായമാനഃ ശരീരമഭിസമ്പദ്യമാനഃ പാപ്മഭിഃ സഁസൃജ്യതേ॥ സഉത്ക്രാമന്മ്രിയമാണഃ പാപ്മനോ വിജഹാതി മൃത്യോരൂപാണി .
മനുഷ്യൻ ജനിക്കുമ്പോൾ ശരീരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് പാപങ്ങളുമായി ചേർന്ന് ജീവിക്കുന്നു. മരിക്കുമ്പോൾ, മേലോട്ട് പുറപ്പെട്ട്, പാപങ്ങൾ അകറ്റി, മരണത്തിന്റെ രൂപങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
തസ്യ വാഏതസ്യ പുരുഷസ്യ ദ്വേഏവസ്ഥാനേ ഭവതഃ ഇദം ച പരലോകസ്ഥാനം ച; സന്ധ്യം തൃതീയഁ സ്വപ്നസ്ഥാനം; തസ്മിന്ത്സന്ധ്യേ സ്ഥാനേ തിഷ്ഠനുഭേസ്ഥാനേ പശ്യതീദം ച പരലോകസ്ഥാനം ച
ഈ മനുഷ്യന് രണ്ട് വാസസ്ഥലങ്ങൾ ഉണ്ട്: ഈ ലോകവും മറ്റേ ലോകവും. മൂന്നാമത്തേതായി ഇടക്കാലമായ സ്വപ്നാവസ്ഥയും ഉണ്ട്. ആ ഇടക്കാല അവസ്ഥയിൽ നിലകൊണ്ടു, അവൻ ഈ ലോകവും മറ്റേ ലോകവും കാണുന്നു.
അഥ യഥാക്രമോഽയം പരലോകസ്ഥാനേ ഭവതി; തമാക്രമമാക്രമ്യോഭയാന്പാപ്മന ആനന്ദാഁശ്ച പശ്യതി॥ സയത്രായം . പ്രസ്വപിതി അസ്യലോകസ്യ സര്വാവതോ മാത്രാമപാദായ, സ്വയം വിഹത്യ സ്വയം നിര്മായ സ്വേന ഭാസാസ്വേന ജ്യോതിഷാ പ്രസ്വപിതി അത്രായം പുരുഷഃ സ്വയംജ്യോതിര്ഭവതി
മറ്റേ ലോകത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ പ്രവേശിച്ചശേഷം, അവൻ പാപഫലവും സുഖഫലവും കാണുന്നു. ഉറങ്ങുമ്പോൾ, ഈ ലോകത്തിലെ അനുഭവങ്ങൾ എടുത്ത്, അവൻ സ്വയം അവയെ നശിപ്പിച്ച്, പുതുതായി സൃഷ്ടിച്ച്, സ്വന്തം പ്രകാശത്തിൽ, സ്വന്തം വെളിച്ചത്തിൽ, ഉറങ്ങുന്നു. അവിടെയാണ് മനുഷ്യൻ സ്വയം വെളിച്ചമായിത്തീരുന്നത്.
നതത്ര രഥാ നരഥയോഗാ നപന്ഥാനോ ഭവന്തി അഥ രഥാന്രഥയോഗാന്പഥഃ സൃജതേ॥ നതത്രാനന്ദാമുദഃ പ്രമുദോ ഭവന്തി അഥാനന്ദാന്മുദഃ പ്രമുദഃ സൃജതേ॥ നതത്ര വേശാന്താഃ സ്രവന്ത്യഃ പുഷ്കരിണ്യോ ഭവന്തി അഥ വേശാന്താന്സ്രവന്തീഃ പുഷ്കരിണീഃ സൃജതേ; സഹികര്താ
തദപ്യ് ഏതേശ്ലോകാഃ സ്വപ്നേന ശാരീരമഭിപ്രഹത്യാ- -സുപ്തഃ സുപ്താനഭിചാകശീതി ശുക്രമാദായ പുനരൈതി സ്ഥാനം ഹിരണ്മയഃ പൌരുഷ ഏകഹഁസഃ
ഇതിനെക്കുറിച്ച് ഈ ശ്ലോകങ്ങൾ പറയുന്നു: ഉറക്കത്തിൽ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച്, ഉറങ്ങുന്നവൻ തന്റെ പ്രകാശത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്നു. ശുദ്ധമായ സാരം എടുത്ത്, വീണ്ടും തന്റെ സ്ഥലത്തേക്ക് മടങ്ങുന്നു, പൊന്നുപോലുള്ള പുരുഷൻ, ഏകഹംസൻ.
പ്രാണേന രക്ഷന്നപരം കുലായം ബഹിഃ കുലായാദമൃതശ്ചരിത്വാ, സഈയതേഽമൃതോ യത്രകാമം ഹിരണ്മയഃ പൌരുഷ ഏകഹഁസഃ
ശ്വാസംകൊണ്ട് കൂടാരം കാത്തു, അമൃതസ്വഭാവമുള്ളവൻ കൂടാരത്തിന് പുറത്തേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നു. സഞ്ചരിച്ചു കഴിഞ്ഞ്, പൊന്നുപോലുള്ള പുരുഷൻ, ഏകഹംസൻ, തനിക്കിഷ്ടമുള്ളിടത്തേക്ക് മടങ്ങുന്നു.
സ്വപ്നാന്തഉച്ചാവചമീയമാനോ രൂപാണി ദേവഃ കുരുതേ ബഹൂന്യ് ഉതേവ സ്ത്രീഭിഃ സഹമോദമാനോ ജക്ഷദുതേവാപി ഭയാനി പശ്യന്
സ്വപ്നാവസ്ഥയുടെ അവസാനം, ദൈവം ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായ രൂപങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ച്, അനേകം രൂപങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ചിലപ്പോൾ സ്ത്രീകളോടൊപ്പം ആസ്വദിക്കുന്നു, ചിലപ്പോൾ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നു, ചിലപ്പോൾ ഭയകരമായ കാര്യങ്ങൾ കാണുന്നു.
ആരാമമസ്യ പശ്യന്തി നതം കശ്ചനപശ്യതീതി തം നായതം ബോധയേദിത്യ് ആഹുഃ ദുര്ഭിഷജ്യഁ ഹാസ്മൈഭവതി, യമേഷനപ്രതിപദ്യതേ
അവന്റെ ആനന്ദവനം അവർ കാണുന്നു, പക്ഷേ ആരും അവനെ കാണുന്നില്ല. 'അവിടെ ആരും അവനെ ഉണർത്തരുത്,' എന്ന് അവർ പറയുന്നു. ആരെങ്കിലും അന്വേഷിച്ചിട്ടും അവൻ തിരികെ വരാത്തപക്ഷം, അവനെ സുഖപ്പെടുത്താൻ കഴിയില്ല.
അഥോ ഖല്വാഹുഃ ജാഗരിതദേശഏവാസ്യൈസ; യാനി ഹ്യ് ഏവജാഗ്രത്പശ്യതി താനി സുപ്തഇത്യത്രായം പുരുഷഃ സ്വയംജ്യോതിര്ഭവതീതി॥ ഏവമേവൈതദ് യാജ്ഞവല്ക്യഃ . \`॥. സോഽഹം ഭഗവതേ സഹസ്രം ദദാമി॥ അത ഊര്ധ്വം വിമോക്ഷായൈവ . ബ്രൂഹീതി
ചിലർ പറയുന്നു: 'ഇത് അവന്റെ ജാഗ്രതാവസ്ഥ തന്നെയാണ്.' കാരണം അവൻ ജാഗ്രതയിൽ കാണുന്നതെല്ലാം ഉറക്കത്തിൽ കാണുന്നു — അവിടെയാണ് മനുഷ്യൻ സ്വയം വെളിച്ചമാകുന്നത്. 'അതെ, യാജ്ഞവൽക്ക്യ.' 'ഭഗവനേ, ഞാൻ നിനക്കായിരം കൊടുക്കുന്നു. ഇനി മോക്ഷം നേടാൻ കൂടുതൽ ഉപദേശിക്കൂ.'
. 40 : 34 സവാഏഷഏതസ്മിന്ത്സ്വപ്നാന്തേ രത്വാചരിത്വാദൃഷ്ട്വൈവപുണ്യം ച പാപം ച പുനഃ പ്രതിന്യായം പ്രതിയോന്യ് ആദ്രവതി ബുദ്ധാന്തായൈവ സയദത്ര കിങ്ചിത്പശ്യത്യനന്വാഗതസ് തേന ഭവതി അസങ്ഗോ ഹ്യയം പുരുഷ ഇതി॥ ഏവമേവൈതദ് യാജ്ഞവല്ക്യ॥ സോഽഹം ഭഗവതേ സഹസ്രം ദദാമി॥ അത ഊര്ധ്വം വിമോക്ഷായൈവബ്രൂഹീതി
. സ വാ ഏഷ ഏതസ്മിന്ത്സ്വപ്നേ രത്വാ ചരിത്വാ ദൃഷ്ട്വൈവ പുണ്യം ച പാപം ച പുനഃ പ്രതിന്യായം പ്രതിയോന്യ് ആദ്രവതി ബുദ്ധാന്തായൈവ; സ യത്തത്ര കിങ്ചിത്പശ്യത്യനന്വാഗതസ് തേന ഭവതി അസങ്ഗോ ഹ്യയം പുരുഷ ഇതി॥ ഏവമേവൈതദ് യാജ്ഞവല്ക്യ॥ സോഽഹം ഭഗവതേ സഹസ്രം ദദാമി॥ അത ഊര്ധ്വം വിമോക്ഷായൈവ ബ്രൂഹീതി
. സ വാ ഏഷ ഏതസ്മിന്ബുദ്ധാന്തേ രത്വാ ചരിത്വാ ദൃഷ്ട്വൈവ പുണ്യം ച പാപം ച പുനഃ പ്രതിന്യായം പ്രതിയോന്യ് ആദ്രവതി സ്വപ്നാന്തായൈവ
ജാഗ്രതാവസ്ഥയിൽ ആസ്വദിച്ച്, സഞ്ചരിച്ചു, പുണ്യവും പാപവും കണ്ട ശേഷം, അവൻ വീണ്ടും ഓരോന്നിന്റെയും സ്ഥലത്തേക്ക് മടങ്ങുന്നു, സ്വപ്നാവസ്ഥയിലേക്കു വേണ്ടി.
സവൈനോ ബ്രൂഹി, യാജ്ഞവല്ക്യ॥ ഹൃദയമേവായതനമ് ആകാശഃ പ്രതിഷ്ഠാ; സ്ഥിതിരിത്യ് ഏനദുപാസീത॥ കാസ്ഥിതിതാ, യാജ്ഞവല്ക്യ॥ ഹൃദയമേവ, സമ്രാഡ്, ഇതി ഹോവാച; ഹൃദയം വൈ, സമ്രാട്, സര്വേഷാം ഭൂതാനാമായതനഁ; ഹൃദയം വൈ, സമ്രാട്, സര്വേഷാം ഭൂതാനാം പ്രതിഷ്ഠാ, ഹൃദയേ ഹ്യ് ഏവ, സമ്രാട്, സര്വാണി ഭൂതാനി പ്രതിഷ്ഠിതാനി ഭവന്തി; ഹൃദയം വൈ, സമ്രാട്, പരമം ബ്രഹ്മ; നൈനഁ ഹൃദയം ജഹാതി, സര്വാണ്യ് ഏനം ഭൂതാന്യഭിക്ഷരന്തി
ഇപ്പോൾ നീ പറയൂ, യാജ്ഞവൽക്ക്യ. "ഹൃദയമാണ് ആവാസം; ആകാശം അതിന്റെ ആധാരമാണ്—ഇതു സ്ഥിരതയെന്നപോലെ ധ്യാനിക്കണം." ഈ സ്ഥിരത എന്താണു, യാജ്ഞവൽക്ക്യ? "ഹൃദയമുതലാണ്, രാജാവേ," എന്നു യാജ്ഞവൽക്ക്യ പറഞ്ഞു. "ഹൃദയമാണ്, രാജാവേ, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആവാസം; ഹൃദയമാണ്, രാജാവേ, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആധാരം; ഹൃദയത്തിലാണ്, രാജാവേ, എല്ലാ ജീവികളും നിലകൊള്ളുന്നത്. ഹൃദയമാണ്, രാജാവേ, പരമ ബ്രഹ്മം; ഹൃദയം ഒരിക്കലും അവനെ വിട്ടുപോകുന്നില്ല, എല്ലാ ജീവികളും അവനിലേക്കാണ് ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നത്."
അഥ ഹ ജനകോ വൈദേഹഃ കൂര്ചാദുപാവസര്പന്നുവാചഃ നമസ് തേ ॥ യാജ്ഞവല്ക്യാനു മാ ശാധീതി॥ സഹോവാചഃ യഥാ വൈ, സമ്രാഡ്, മഹാന്തമധ്വാനമേഷ്യന്രഥം വാ നാവം വാ സമാദദീതൈവമേവൈതാഭിരുപനിഷദ്ഭിഃ സമാഹിതാത്മാസി ഏവം വൃന്ദാരക ആഢ്യഃ സന്നധീതവേദ ഉക്തോപനിഷത്ക ഇതോവിമുച്യമാനഃ ക്വഗമിഷ്യസീതി॥ നാഹം തദ് ഭഗവന് വേദ യത്ര ഗമിഷ്യാമീതി॥ അഥ വൈതേഽഹം തദ്വക്ഷ്യാമി യത്ര ഗമിഷ്യസീതി॥ ബ്രവീതു ഭഗവാനിതി
അപ്പോൾ ജനക രാജാവ് തന്റെ ഇരിപ്പിടത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റു വന്നു പറഞ്ഞു: "നമസ്കാരം! യാജ്ഞവൽക്ക്യ, എന്നെ തോൽപ്പിക്കരുതേ." യാജ്ഞവൽക്ക്യ പറഞ്ഞു: "രാജാവേ, വലിയൊരു യാത്രക്ക് ഒരാൾ എങ്ങനെ രഥമോ നാവോ ഒരുക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ ഈ ഉപനിഷത്തുകൾകൊണ്ട് നീ മനസ്സിനെ ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നു. സമ്പന്നനായ വൃന്ദാരകാ, വേദം പഠിച്ചും ഉപനിഷത്ത് പറഞ്ഞും, ഇവിടെ നിന്നു മോചിതനാകുമ്പോൾ നീ എവിടേക്ക് പോകും?" "ഭഗവനേ, ഞാൻ എവിടേക്ക് പോകുമെന്ന് അറിയുന്നില്ല." "അപ്പോൾ ഞാൻ നിന്നോട് പറയാം എവിടേക്ക് പോകുമെന്ന്." "ദയവായി പറയൂ, ഭഗവൻ."
ഇപ്പോൾ ഇടതുകണ്ണിൽ ഒരു പുരുഷസ്വരൂപം ഉണ്ട്—അവളാണ് അവന്റെ ഭാര്യ, വിരാട്. ഇവർക്കിടയിൽ ഹൃദയത്തിനുള്ളിലെ ആകാശം കൂടിയിടമാണ്. ഇവർക്കുള്ളിൽ ഹൃദയത്തിനുള്ളിലെ രക്തക്കട്ടയാണ് ആഹാരം. ഇവർക്കുള്ളിൽ ഹൃദയത്തിനുള്ളിലെ ജാലംപോലെയുള്ളത് ആണ് മറച്ചിടൽ. ഇവർക്കുള്ളിൽ ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് മുകളിലേക്ക് പോകുന്ന നാഡിയാണ് യാത്രാമാർഗം.
സഏഷനേതി നേത്യ് ആത്മാഗൃഹ്യോ നഹിഗൃഹ്യതേഽശീര്യോ നഹിശീര്യതേഽസങ്ഗോഽസിതോ നസജ്യതേ നവ്യഥതേ .\^ അഭയം വൈ, ജനക, പ്രാപ്തോഽസീതി ഹോവാച യാജ്ഞവല്ക്യഃ॥ സഹോവാച ജനകോവൈദേഹോഃ നമസ് തേ, യാജ്ഞവല്ക്യാഭയം ത്വാഗച്ഛതാദ്യോനോ, ഭഗവന് അഭയം വേദയസ .: സ ഹോവാച ജനകോ വൈദേഹോഽഭയം ത്വാഗച്ഛതാദ് യാജ്ഞവല്ക്യ, യോ നോ, ഭഗവന് അഭയം വേദയസേ; നമസ് തേഽസ്തു ഇമേവിദേഹാഅയമഹമസ്മീതി॥ 3 = 14.7.1 =
ഈ ആത്മാവ് 'ഇത് അല്ല, അത് അല്ല' എന്നതാണ്; പിടിക്കാൻ കഴിയില്ല, കാരണം അതിനെ പിടിക്കാൻ കഴിയില്ല; അതിന് ക്ഷയം ഇല്ല, ക്ഷയിക്കാറില്ല; അതിന് ബന്ധം ഇല്ല, ഒന്നുമായി ചേർന്നില്ല; അതിന് വേദനയില്ല. "നിനക്ക് ഭയം ഇല്ലാതായിരിക്കുന്നു, ജനക," എന്ന് യാജ്ഞവൽക്ക്യ പറഞ്ഞു. ജനക രാജാവ് മറുപടി പറഞ്ഞു: "നമസ്കാരം, യാജ്ഞവൽക്ക്യ. ഭയം ഇല്ലായ്മ ഞങ്ങൾക്ക് ലഭിക്കട്ടെ. ഭഗവൻ, നീ ഞങ്ങൾക്ക് ഭയം ഇല്ലായ്മ അറിയിച്ചിരിക്കുന്നു." ജനക പറഞ്ഞു: "യാജ്ഞവൽക്ക്യ, ഭയം ഇല്ലായ്മ നിനക്കു ലഭിക്കട്ടെ, കാരണം നീ ഞങ്ങൾക്ക് അത് അറിയിച്ചിരിക്കുന്നു. നമസ്കാരം. ഇവർ എല്ലാവരും വൈദേഹർ; ഞാനാണ് ഈ വ്യക്തി."
അസ്തമിത ആദിത്യേ, യാജ്ഞവല്ക്യ, ചന്ദ്രമസ്യസ്തമിതേ, ശാന്തേഽഗ്നൌ, കിംജ്യോതിരേവായം പുരുഷ ഇതി॥ വാഗ്ജ്യോതിഃ, സമ്രാഡ്, ! ഇതി ഹോവാച വാചൈവായം ജ്യോതിഷാസ്തേ പല്യയതേ കര്മ കുരുതേ വിപര്യേതി॥ തസ്മാദ്വൈ, സമ്രാഡ്, അപി യത്ര സ്വഃ പാണിര്നവിനിര്ജ്ഞായതേ, അഥ യത്ര വാഗുച്ചരതി ഉപൈവതത്ര ന്യേതീതി॥ ഏവമേവൈതദ് യാജ്ഞവല്ക്യ
സൂര്യനും ചന്ദ്രനും അസ്തമിച്ചശേഷം, അഗ്നിയും ശാന്തമായാൽ, ഈ മനുഷ്യൻ എങ്ങനെയാണ് ജീവിക്കുന്നത് എന്നാൽ, 'വാക്കാണ് അവന്റെ വെളിച്ചം, മഹാരാജാവേ,' എന്നു ഉത്തരം. വാക്കിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ അവൻ ഇരിക്കുന്നു, നടക്കുന്നു, പ്രവർത്തിക്കുന്നു, തിരികെ വരുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ്, മഹാരാജാവേ, ഒരുവൻ തന്റെ കൈ കാണാൻ കഴിയാത്തിടത്തും വാക്ക് കേൾക്കുമ്പോൾ അവിടേക്ക് പോകുന്നത്. 'അതെ, യാജ്ഞവൽക്ക്യ.'
അവിടെ രഥങ്ങളോ രഥസാരഥികളോ വഴികളോ ഇല്ല; എന്നാൽ അവൻ രഥങ്ങളും രഥസാരഥികളും വഴികളും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അവിടെ ആനന്ദമോ സന്തോഷമോ ഉല്ലാസമോ ഇല്ല; എന്നാൽ അവൻ ആനന്ദവും സന്തോഷവും ഉല്ലാസവും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അവിടെ കുളങ്ങളോ നദികളോ താമരക്കുളങ്ങളോ ഇല്ല; എന്നാൽ അവൻ കുളങ്ങളും നദികളും താമരക്കുളങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. കാരണം അവൻ സൃഷ്ടാവാണ്.
സ്വപ്നാവസ്ഥയിൽ ആസ്വദിച്ച്, സഞ്ചരിച്ചു, പുണ്യവും പാപവും കണ്ട ശേഷം, അവൻ വീണ്ടും ഓരോന്നിന്റെയും സ്ഥലത്തേക്ക് മടങ്ങുന്നു, ഉണരുന്നതിനായി. അവിടെ അവൻ എന്തെങ്കിലും കണ്ടാൽ, അതിന് പിന്നാലെ ഒന്നുമില്ലെങ്കിൽ, അതായിത്തീരും; കാരണം ഈ മനുഷ്യൻ അസംഗിയാണ്. 'അതെ, യാജ്ഞവൽക്ക്യ.' 'ഭഗവനേ, ഞാൻ നിനക്കായിരം കൊടുക്കുന്നു. ഇനി മോക്ഷം നേടാൻ കൂടുതൽ ഉപദേശിക്കൂ.'
ഈ സ്വപ്നത്തിൽ ആസ്വദിച്ച്, സഞ്ചരിച്ചു, പുണ്യവും പാപവും കണ്ട ശേഷം, അവൻ വീണ്ടും ഓരോന്നിന്റെയും സ്ഥലത്തേക്ക് മടങ്ങുന്നു, ഉണരുന്നതിനായി. അവിടെ അവൻ എന്തെങ്കിലും കണ്ടാൽ, അതിന് പിന്നാലെ ഒന്നുമില്ലെങ്കിൽ, അതായിത്തീരും; കാരണം ഈ മനുഷ്യൻ അസംഗിയാണ്. 'അതെ, യാജ്ഞവൽക്ക്യ.' 'ഭഗവനേ, ഞാൻ നിനക്കായിരം കൊടുക്കുന്നു. ഇനി മോക്ഷം നേടാൻ കൂടുതൽ ഉപദേശിക്കൂ.'