അദൃഷ്ടോ ദ്രഷ്ടാശ്രുതഃ ശ്രോതാമതോ മന്താവിജ്ഞതോ വിജ്ഞാതാ॥ നാന്യോഽതോഽസ്തി ദ്രഷ്ടാ, നാന്യോഽതോഽസ്തി ശ്രോതാ, നാന്യോഽതോഽസ്തി മന്താ, നാന്യോഽതോഽസ്തി വിജ്ഞാതൈഷത ആത്മാന്തര്യാമ്യമൃതോ॥ അതോഽന്യദാര്തം॥ തതോ ഹോദ്ദാലക ആരുണിരുപരരാമ॥ 8
കാണാൻ കഴിയാത്തവൻ കാണുന്നവൻ, കേൾക്കാൻ കഴിയാത്തവൻ കേൾക്കുന്നവൻ, ചിന്തിക്കാൻ കഴിയാത്തവൻ ചിന്തിക്കുന്നവൻ, അറിയാൻ കഴിയാത്തവൻ അറിയുന്നവൻ. ഇതല്ലാതെ വേറെ കാണുന്നവൻ ഇല്ല, ഇതല്ലാതെ വേറെ കേൾക്കുന്നവൻ ഇല്ല, ഇതല്ലാതെ വേറെ ചിന്തിക്കുന്നവൻ ഇല്ല, ഇതല്ലാതെ വേറെ അറിയുന്നവൻ ഇല്ല. ഇവൻ തന്നെയാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, ഉള്ളിൽ വസിച്ചു നിയന്ത്രിക്കുന്ന അമൃതസ്വരൂപൻ. ഇതിന് പുറമെ എല്ലാം ദുഃഖത്തിനാണ് വിധേയമായത്. അങ്ങനെ ഉദ്ദാലകൻ, ആരുണിയുടെ മകൻ, മൗനത്തിലായി.
അഥ ഹ വാചക്നവ്യ് ഉവാചഃ ബ്രാഹ്മണാ ഭഗവന്തോ, ഹന്താഹമിമം യാജ്ഞവല്ക്യം . ദ്വൌപ്രശ്നൌപ്രക്ഷ്യാമി; തൌചേന്മേ വിവക്ഷ്യതി . നവൈ . ജാതു യുഷ്മാകമിമം കശ്ചിദ്ബ്രഹ്മോദ്യം ജേതേതി॥ തൌചേദ്മേ നവിവക്ഷ്യതി, മുര്ധാസ്യ വിപതിഷ്യതീതി . ॥. പൃച്ഛ, ഗാര്ഗീതി
അപ്പോൾ വാചക്നവി പറഞ്ഞു: 'മഹാന്മാരായ ബ്രാഹ്മണമാരേ, ഞാൻ യാജ്ഞവൽക്ക്യനോട് രണ്ട് ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കും. അവൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞാൽ, നിങ്ങൾക്കൊരിക്കലും ബ്രഹ്മവിഷയത്തിൽ അവനെ തോൽപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല. ഉത്തരം പറയാത്തപക്ഷം, അവന്റെ തല വീഴും.' 'ചോദിക്കൂ, ഗാർഗി,' അവർ പറഞ്ഞു.
സാഹോവാചാഹം വൈത്വാ, യാജ്ഞവല്ക്യ ! , യഥാ കാശ്യോ വാ വൈദേഹോ വോഗ്രപുത്ര, ഉജ്ജ്യം ധനുരധിജ്യം കൃത്വാ, ദ്വൌബാണവന്തൌ സപത്നാതിവ്യാധിനൌ ഹസ്തേ കൃത്വോപോത്തിഷ്ഠേദ് ഏവമേവാഹം ത്വാ ദ്വാഭ്യാം പ്രശ്നാഭ്യാമുപോദസ്ഥാം॥ തൌമേ ബ്രൂഹീതി॥ പൃച്ഛ, ഗാര്ഗീതി
സാഹോവാചഃ യദൂര്ധ്വം, യാജ്ഞവല്ക്യ, ദിവോ, യദവാക്പൃഥിവ്യാ, യദന്തരാദ്യാവാപൃഥിവീഇമേ, യദ്ഭൂതം ച ഭവച്ച ഭവിഷ്യച്ചേത്യ് ആചക്ഷതേ, കസ്മിഁസ് തദോതം ച പ്രോതം ചേതി
അവൾ ചോദിച്ചു: യാജ്ഞവൽക്ക്യ, ആകാശത്തിനുമുകളിലും ഭൂമിക്കടിയിലും ആകാശവും ഭൂമിയും തമ്മിലുള്ള ഇടത്തും, ഉണ്ടായതും ഉണ്ടാകുന്നതും ഉണ്ടാവാനിരിക്കുന്നതും എല്ലാം - ഇവയെക്കുറിച്ച് ആളുകൾ പറയുന്നു. ഈ എല്ലാം ഏതിനുള്ളിലാണ് ചേർത്തിരിയ്ക്കുന്നത്, ഒന്നിലൊന്നായി ചേർന്നിരിക്കുന്നത്?
സഹോവാചഃ യദൂര്ധ്വം, ഗാര്ഗി, ദിവോ, യദവാക്പൃഥിവ്യാ, യദന്തരാദ്യാവാപൃഥിവീഇമേ, യദ്ഭൂതം ച ഭവച്ച ഭവിഷ്യച്ചേത്യ് ആചക്ഷത, ആകാശേതദോതം ച പ്രോതം ചേതി
അവൻ പറഞ്ഞു: ഗാർഗി, ആകാശത്തിനുമുകളിലും ഭൂമിക്കടിയിലും ആകാശവും ഭൂമിയും തമ്മിലുള്ള ഇടത്തും, ഉണ്ടായതും ഉണ്ടാകുന്നതും ഉണ്ടാവാനിരിക്കുന്നതും - ഇവയെക്കുറിച്ച് ആളുകൾ പറയുന്നു. ഈ എല്ലാം ആകാശത്തിനുള്ളിലാണ് ചേർത്തിരിയ്ക്കുന്നത്, ഒന്നിലൊന്നായി ചേർന്നിരിക്കുന്നത്.
സാഹോവചഃ നമസ് തേ ॥ യാജ്ഞവല്ക്യ, യോമ ഏതം വ്യവോചോ॥ അപരസ്മൈ ധാരയസ്വേതി॥ പൃച്ഛ, ഗാര്ഗീതി
അവൾ പറഞ്ഞു: യാജ്ഞവൽക്ക്യ, നിനക്ക് വന്ദനം. നീ ഈ ചോദ്യം ഉത്തരം പറഞ്ഞു. ഇനി മറ്റൊന്ന് ചോദിക്കാം. 'ചോദിക്കൂ, ഗാർഗി,' എന്ന് അവൻ പറഞ്ഞു.
സാഹോവാചഃ യദൂര്ധ്വം, യാജ്ഞവല്ക്യ, ദിവോ, യദവാക്പൃഥിവ്യാ, യദന്തരാദ്യാവാപൃഥിവീഇമേ, യദ്ഭൂതം ച ഭവച്ച ഭവിഷ്യച്ചേത്യ് ആചക്ഷതേ, കസ്മിഁസ് തദോതം ച പ്രോതം ചേതി
അവൾ ചോദിച്ചു: യാജ്ഞവൽക്ക്യ, ആകാശത്തിനുമുകളിലും ഭൂമിക്കടിയിലും ആകാശവും ഭൂമിയും തമ്മിലുള്ള ഇടത്തും, ഉണ്ടായതും ഉണ്ടാകുന്നതും ഉണ്ടാവാനിരിക്കുന്നതും - ഇവയെക്കുറിച്ച് ആളുകൾ പറയുന്നു. ഈ എല്ലാം ഏതിനുള്ളിലാണ് ചേർത്തിരിയ്ക്കുന്നത്, ഒന്നിലൊന്നായി ചേർന്നിരിക്കുന്നത്?
യോവാഏതദക്ഷരമവിദിത്വാ, ഗാര്ഗി അസ്മിഁല് ലോകേജുഹോതി, ദദാതി തപസ്യതി~ അപി \` \` ബഹൂനി വര്ഷസഹസ്രാണി~ അന്തവന് ഏവ~ അസ്യ സലോകസ്~ ഭവതി യോവാഏതദക്ഷരമവിദിത്വാ, ഗാര്ഗ്യ് അസ്മാല് ലോകാത്പ്രൈതി, സകൃപണോ; അഥ യഏതദക്ഷരം, ഗാര്ഗി, വിദിത്വാസ്മാല് ലോകാത്പ്രൈതി, സബ്രാഹ്മണഃ॥ ==സംബംധിത കड़ിയാഁ== #[[ഉപനിഷദ്]] ##[[ബൃഹദാരണ്യക ഉപനിഷദ്]] ###[[ബൃഹദാരണ്യക ഉപനിഷദ് 1]] ###[[ബൃഹദാരണ്യക ഉപനിഷദ് 2]] ###[[ബൃഹദാരണ്യക ഉപനിഷദ് 3]] ###[[ബൃഹദാരണ്യക ഉപനിഷദ് 4]] ###[[ബൃഹദാരണ്യക ഉപനിഷദ് 5]] ==ബാഹരീ കഡിയാഁ== [[വര്ഗഃ:]]
തദ്വാഏതദക്ഷരം, ഗാര്ഗി അദൃഷ്ടം ദ്രഷ്ട്രശ്രുതം ശ്രോത്രമതം മന്ത്രവിജ്ഞാതം വിജ്ഞാതൃ; നാന്യദ് . അസ്തി ദ്രഷ്ടൃ, നാന്യദ് . അസ്തി ശ്രോതൃ, നാന്യദ് . അസ്തി മന്തൃ, നാന്യദ് . അസ്തി വിജ്ഞാത്രേതദ്വൈഅക്ഷരം, ഗാര്ഗി, യസ്മിന് \` \`, ), ആകാശഓതശ്ച പ്രോതശ്ച
സാഹോവാചഃ ബ്രാഹ്മണാ ഭഗവന്തഃ തദേവബഹുമന്യധ്വമ്~ യദസ്മാന്നമസ്കാരേണ മുച്യാധ്വമ്~ നവൈജാതു യുഷ്മാകമിമമ്~ കശ്ചിദ്ബ്രഹ്മോദ്യമ്~ ജേതാ~ ഇതി തതോ ഹ വാചക്നവ്യ് ഉപരരാമ॥ 9
അവൾ പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, നിങ്ങൾ ഈ മഹാനായവനെ ആദരിക്കണം. അവന്റെ ഉത്തരം കൊണ്ട് നിങ്ങൾക്ക് ഇനി ചോദിക്കേണ്ടതില്ല. നിങ്ങൾക്കിടയിൽ ആരും ബ്രഹ്മത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സംവാദത്തിൽ ഇനിയും അവനെ ജയിക്കില്ല. അങ്ങനെ വാചക്നവി ചോദ്യം അവസാനിപ്പിച്ചു.
അഥ ഹൈനം വിദഗ്ധഃ ഹാകല്യഃ പപ്രച്ഛഃ കതി ദേവാ, യാജ്ഞവല്ക്യേതി॥ സഹൈതയൈവനിവിദാ പ്രതിപേദേ, യാവന്തസ്~ വൈശ്വദേവസ്യ നിവിദി~ ഉച്യന്തേ ത്രയശ്ച ത്രീച ശതാത്രയസ്~ ച ത്രീച സഹസ്രാ~ ഇതി~ ഓമ് ഇതി ഹോവാച;
അപ്പോൾ വിദ്യഗ്ധൻ ശാകല്യൻ അവനോട് ചോദിച്ചു: 'എത്ര ദേവന്മാർ ഉണ്ട്, യാജ്ഞവൽക്ക്യ?' അവൻ വൈശ്വദേവ യാഗത്തിൽ പറയുന്നപോലെ ഉത്തരം പറഞ്ഞു: 'മൂന്നു, മൂവായിരം, മൂന്നു, മൂവായിരം.' 'ശരി,' എന്നു പറഞ്ഞു.
കത്യ് ഏവദേവാ, യാജ്ഞവല്ക്യേതി॥ ത്രയസ്ത്രിഁശദിതി॥ ഓമിതി ഹോവാച॥ കത്യ് ഏവദേവാ, യാജ്ഞവല്ക്യേതി॥ ഷഡ് ഇതി॥ ഓമിതി ഹോവാച॥ കത്യ് ഏവദേവാ, യാജ്ഞവല്ക്യേതി॥ ത്രയ ഇതി॥ ഓമിതി ഹോവാച॥ കത്യ് ഏവദേവാ, യാജ്ഞവല്ക്യേതി॥ ദ്വാവിതി॥ ഓമിതി ഹോവാച॥ കത്യ് ഏവദേവാ, യാജ്ഞവല്ക്യേതി॥ അധ്യര്ധ ഇതി॥ ഓമിതി ഹോവാച॥ കത്യ് ഏവദേവാ, യാജ്ഞവല്ക്യേതി॥ ഏക ഇതി॥ ഓമിതി ഹോവാച॥ കതമേതേത്രയശ്ച ത്രീച ശതാത്രയശ്ച ത്രീച സഹസ്രേതി
സഹോവാചഃ മഹിമാന ഏവൈഷാമേതേ, ത്രയസ്ത്രിംശത്ത്വേവദേവാഇതി॥ കതമേതേത്രയസ്ത്രിഁശദിതി॥ അഷ്ടൌവസവ, ഏകാദശ റുദ്രാ, ദ്വാദശാദിത്യാഃ തഏകത്രിംശദ് ൯ന്ദ്രശ്ചൈവപ്രജാപതിശ്ച ത്രയസ്ത്രിംശാവിതി
അവൻ പറഞ്ഞു: ഇവ വലിയതിന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങളാണ്; യാഥാർത്ഥത്തിൽ ദേവന്മാർ മുപ്പത്തിമൂന്നാണ്. ഈ മുപ്പത്തിമൂന്ന് ദേവന്മാർ ആരാണ്? എട്ട് വസുക്കൾ, പതിനൊന്ന് രുദ്രന്മാർ, പന്ത്രണ്ട് ആദിത്യന്മാർ - ഇതോടെ മുപ്പത്തിയൊന്ന്; പിന്നെ ഇന്ദ്രനും പ്രജാപതിയും ചേർന്ന് മുപ്പത്തിമൂന്ന്.
കതമേവസവ ഇതി॥ ആഗ്നിശ്ച പൃഥിവീച വായുശ്ചാന്തരിക്ഷം ചാദിത്യശ്ച ഡ്യൌഃ ച ചന്ദ്രമാശ്ച ണക്ഷത്രാണി ചൈതേവസവ; ഏതേഷു ഹീദഁ സര്വഁ വസു . ഹിതം . ഏതേഹീദഁ സര്വം വസയന്തേ॥ തദ്യദിദഁ സര്വം വസയന്തേ . .॥. തസ്മാദ്വസവ ഇതി
വസുക്കൾ ആരാണ്? അഗ്നി, ഭൂമി, വായു, അന്തരീക്ഷം, സൂര്യൻ, ആകാശം, ചന്ദ്രൻ, നക്ഷത്രങ്ങൾ - ഇവയാണ് വസുക്കൾ. ഇവയിൽ എല്ലാം നിലനിൽക്കുന്നു; എല്ലാം ഇവയിൽ ആശ്രയിക്കുന്നു, അതുകൊണ്ടാണ് ഇവയെ വസുക്കൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
കതമേറുദ്രാഇതി॥ ദശേമേപുരുഷേ പ്രാണാ, ആത്മൈകാദശസ്; തേയദാസ്മാന്മര്ത്യാച്ഛരീരാദ് ഉത്ക്രാമന്തി അഥ രോദയന്തിഃ തദ്യദ്രോദയന്തി, തസ്മാദ്റുദ്രാഇതി
രുദ്രന്മാർ ആരാണ്? മനുഷ്യന്റെ ശരീരത്തിലെ പത്ത് പ്രാണന്മാരും, ആത്മാവും പതിനൊന്നാമത്തേത്. ഇവ മരണമുള്ള ശരീരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് പോകുമ്പോൾ, ആളുകൾ കരയുന്നു. കരയിപ്പിക്കുന്നവരാണ് രുദ്രന്മാർ എന്ന് അതുകൊണ്ടാണ് പറയുന്നത്.
കതമഅദിത്യാഇതി॥ ദ്വാദശ . മാസാഃ സംവത്സരസ്യൈതഅദിത്യാ; ഏതേഹീദഁ സര്വമാദദാനാ യന്തി; തദ് യദിദഁ സര്വമാദദാനാ യന്തി, തസ്മാദദിത്യാഇതി
ആദിത്യന്മാർ ആരാണ്? ഒരു വർഷത്തിലെ പന്ത്രണ്ട് മാസങ്ങൾ - ഇവയാണ് ആദിത്യന്മാർ. എല്ലാം എടുത്തുകൊണ്ടുപോകുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇവയെ ആദിത്യന്മാർ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
കതമ൯ന്ദ്രഃ, കതമഃ പ്രജാപതിരിതി॥ സ്തനയിത്നുരേവേന്ദ്രോ, യജ്ഞഃ പ്രജാപതിരിതി॥ കതമഃ സ്തനയിത്നുരിതി॥ അശനിരിതി॥ കതമോയജ്ഞഇതി॥ പശവ ഇതി
ഇന്ദ്രൻ ആരാണ്, പ്രജാപതി ആരാണ്? ഇടിമുഴക്കം ഇന്ദ്രൻ, യജ്ഞം പ്രജാപതി. ഇടിമുഴക്കം ഏതാണ്? മിന്നൽ. യജ്ഞം ഏതാണ്? മൃഗങ്ങൾ.
കതമേഷഡ് ഇതി॥ ആഗ്നിശ്ച പൃഥിവീച വായുശ്ചാന്തരിക്ഷശ്ചാദിത്യശ്ച ഡ്യൌശ്ചൈതേഷഡ് ഇത്യ് . ഏതേഹ്യ് ഏവേദഁ . സര്വം ഷഡ് ഇതി
ഏത് ആറാണ് എന്ന് ചോദിച്ചാൽ: അഗ്നി, ഭൂമി, വായു, അന്തരീക്ഷം, സൂര്യൻ, ആകാശം — ഇവയാണ് ആറ്. ഇവയാൽ തന്നെ എല്ലാം ആറായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
കതമേതേത്രയോ ദേവാഇതീ- -മഏവത്രയോ ലോകാ, ഏഷുഹീമേസര്വേ ദേവാഇതി॥ കതമൌ . ദ്വൌദേവാവിതി॥ അന്നം ചൈവപ്രാണശ്ചേതി॥ കതമോഽധ്യര്ധ ഇതി॥ യോഽയം പവത ഇതി
ഏത് മൂന്നു ദേവന്മാരാണ് എന്ന് ചോദിച്ചാൽ: ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളാണ്, കാരണം എല്ലാ ദേവന്മാരും ഇവയിൽ വസിക്കുന്നു. ഏത് രണ്ടാണ് എന്ന് ചോദിച്ചാൽ: അന്നവും ശ്വാസവും. ഏത് ഒന്നരയാണ് എന്ന് ചോദിച്ചാൽ: അതാണ് ഈ വായു.
തദാഹുഃ യദയമേക ഏവ പവതേ, അഥ കഥമധ്യര്ധ ഇതി॥ യദസ്മിന്നിദഁ സര്വമധ്യാര്ധ്നോത് തേനാധ്യര്ധ ഇതി॥ കതമഏകോ ദേവഇതി॥ ; സബ്രഹ്മ ത്യദിത്യ് ആചക്ഷതേ
അവർ ചോദിച്ചു: ഈ വായു ഒന്ന് മാത്രമെങ്കിൽ, എങ്ങനെ അതിനെ ഒന്നര എന്ന് പറയുന്നു? കാരണം, ഇതിൽ എല്ലാം പൂർണ്ണതയിലാകുന്നു, അതുകൊണ്ടാണ് അതിനെ ഒന്നര എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ഏത് ഏകദേവൻ എന്ന് ചോദിച്ചാൽ: ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ് എന്ന് അവർ പറഞ്ഞു.
അവൾ പറഞ്ഞു: യാജ്ഞവൽക്ക്യ, ഞാൻ കാശിയിൽ നിന്നോ വൈദേഹരാജാവിന്റെ വംശത്തുനിന്നോ ഉഗ്രപുത്രനെന്നോ പറയുന്നവരെപ്പോലെ, കയ്യിൽ കുരിശ്ശായിരിക്കും, വില്ലും രണ്ടു മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളും എടുത്ത് മത്സരത്തിന് തയ്യാറാവുന്നവരെപ്പോലെ, ഞാൻ രണ്ട് ചോദ്യങ്ങളുമായി നിന്റെ മുമ്പിൽ എത്തുന്നു. അതിനുത്തരം പറയണം. 'ചോദിക്കൂ, ഗാർഗി,' എന്ന് യാജ്ഞവൽക്ക്യ പറഞ്ഞു.
സഹോവാചഃ യദൂര്ധ്വം, ഗാര്ഗി, ദിവോ, യദവാക്പൃഥിവ്യാ, യദന്തരാദ്യാവാപൃഥിവീഇമേ, യദ്ഭൂതം ച ഭവച്ച ഭവിഷ്യച്ചേത്യ് ആചക്ഷത, ആകാശഏവതദോതം ച പ്രോതം ചേതി॥ കസ്മിന്നുഖല്വാകാശഓതശ്ച പ്രോതശ്ചേതി
അവൻ പറഞ്ഞു: ഗാർഗി, ആകാശത്തിനുമുകളിലും ഭൂമിക്കടിയിലും ആകാശവും ഭൂമിയും തമ്മിലുള്ള ഇടത്തും, ഉണ്ടായതും ഉണ്ടാകുന്നതും ഉണ്ടാവാനിരിക്കുന്നതും - ഇവയെക്കുറിച്ച് ആളുകൾ പറയുന്നു. ഈ എല്ലാം ആകാശത്തിനുള്ളിലാണ് ചേർത്തിരിയ്ക്കുന്നത്, ഒന്നിലൊന്നായി ചേർന്നിരിക്കുന്നത്. എന്നാൽ ആ ആകാശം ഏതിനുള്ളിലാണ് ചേർത്തിരിയ്ക്കുന്നത്, ഒന്നിലൊന്നായി ചേർന്നിരിക്കുന്നത്?
സഹോവാചൈതദ്വൈതദക്ഷരം, ഗാര്ഗി, ബ്രാഹ്മണാഅഭിവദന്തി അസ്ഥൂലമനണു അഹ്രസ്വമദീര്ഘമ് അലോഹിതമസ്നേഹമ് അച്ഛായമതമോ, അവായ്വനാകാശമ് അസങ്ഗമ് അസ്പര്ശമ് . അഗന്ധമ് അരസമ് . അചക്ഷുഷ്കമ് അശ്രോത്രമ് അവാഗ് അമനോ, അതേജസ്കമ് അപ്രാണമ് അമുഖമ് അനാമാഗോത്രമ് അജരമ് അമരമ് അഭയമ് അമൃതമ് അരജോ, അശബ്ദമ് അവിവൃതമ് അസംവൃതമ് അപൂര്വമ് അനപരമ് അനന്തരമ് ॥. . . അബാഹ്യം; നതദശ്നോതി കം ചന നതദശ്നോതി കശ്ചന
അവൻ പറഞ്ഞു: ഗാർഗി, ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഇതിനെ അക്ഷരമെന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഇതിന് വലിപ്പമില്ല, ചെറുതുമല്ല, നീളമില്ല, ചുരുങ്ങിയതുമല്ല, ചുവപ്പുമില്ല, ദ്രവവുമല്ല, നിഴലുമില്ല, ഇരുട്ടുമില്ല, കാറ്റുമല്ല, ആകാശവുമല്ല, ഒന്നുമായി ചേർന്നതുമല്ല, സ്പർശിക്കാനാവാത്തതുമാണ്, വാസനയുമില്ല, രുചിയുമില്ല, കണ്ണില്ല, ചെവിയില്ല, വാക്കില്ല, മനസ്സില്ല, പ്രകാശമില്ല, ശ്വാസമില്ല, വായില്ല, പേരുമില്ല, വംശവുമില്ല, വൃദ്ധിയില്ല, മരണമില്ല, ഭയമില്ല, അമൃതമാണ്, മലിനതയില്ല, ശബ്ദമില്ല, പ്രകടമല്ല, മറഞ്ഞതുമല്ല, ആരംഭമില്ല, അവസാനം ഇല്ല, അകത്തുമില്ല, പുറത്തുമില്ല. ആരും അതിനെ എത്തിച്ചേരാൻ കഴിയില്ല; ആരും അതിനെ പിടിക്കാനാവില്ല.
ഏതസ്യ വാഅക്ഷരസ്യ പ്രശാസനേ, ഗാര്ഗി, ദ്യാവാപൃഥിവീവിധൃതേ തിഷ്ഠത; ഏതസ്യ വാഅക്ഷരസ്യ പ്രശാസനേ, ഗാര്ഗി, സൂര്യചന്ദ്രമസൌ വിധൃതൌ തിഷ്ഠത; ഏതസ്യ വാഅക്ഷരസ്യ പ്രശാസനേ, ഗാര്ഗി . അഹോരാത്രാണി~ . \` മാസാസ്~ ഋതവസ്~ സംവത്സരാസ്~ . \` വിധൃതാസ് തിഷ്ഠന്തി~ . അഹോരാത്രാണ്യ് . \` മാസാ ഋതവഃ സംവത്സരാ . \` വിധൃതാസ് തിഷ്ഠന്തി ഏതസ്യ വാഅക്ഷരസ്യ പ്രശാസനേ, ഗാര്ഗി, പ്രാച്യോഽന്യാനദ്യഃ സ്യന്ദന്തേ ശ്വേതേഭ്യഃ പര്വതേഭ്യഃ, പ്രതീച്യോഽന്യാ, യാംയാം ച ദിശമ് . ഏതസ്യ വാഅക്ഷരസ്യ പ്രശാസനേ, ഗാര്ഗി, ദദതം മനുഷ്യാഃ പ്രശസന്തി, യജമാനം ദേവാ, ദര്വ്യം പിതരോഽന്വായത്താഃ
ഗാർഗി, ഈ അക്ഷരന്റെ ആജ്ഞയാൽ ആകാശവും ഭൂമിയും നിലനിൽക്കുന്നു; ഈ അക്ഷരന്റെ ആജ്ഞയാൽ സൂര്യനും ചന്ദ്രനും നിലനിൽക്കുന്നു; ഈ അക്ഷരന്റെ ആജ്ഞയാൽ പകലും രാത്രിയും മാസങ്ങളും ঋതുക്കളും വർഷങ്ങളും നിലനിൽക്കുന്നു; ഈ അക്ഷരന്റെ ആജ്ഞയാൽ കിഴക്കൻ മലകളിൽ നിന്നുള്ള നദികൾ കിഴക്കോട്ടും, പടിഞ്ഞാറുള്ളവ പടിഞ്ഞാറോട്ടും, തെക്കോട്ടുള്ളവ തെക്കോട്ടും ഒഴുകുന്നു; ഈ അക്ഷരന്റെ ആജ്ഞയാൽ മനുഷ്യർ ദാനികളെ പ്രശംസിക്കുന്നു, ദേവന്മാർ യജമാനനെ പ്രശംസിക്കുന്നു, പിതാക്കന്മാർ ഹവിസുകളിൽ ആശ്രയിക്കുന്നു.
ഗാർഗി, ഈ അക്ഷരത്തെ അറിയാതെ ഈ ലോകത്ത് യജ്ഞം ചെയ്താലും, ദാനം കൊടുത്താലും, തപസ്സ് ചെയ്താലും, ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ ചെയ്താലും, അവന്റെ ലോകം ഒടുവിൽ അവസാനിക്കുന്നതാണ്. ഈ അക്ഷരത്തെ അറിയാതെ ഈ ലോകം വിട്ടുപോകുന്നവൻ ദയനീയനാണ്. എന്നാൽ ഈ അക്ഷരത്തെ അറിഞ്ഞുകൊണ്ട് ഈ ലോകം വിട്ടുപോകുന്നവൻ ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയാകുന്നു.
ഗാർഗി, അതാണ് അക്ഷരം: കാണാനാവാത്തത് കാണുന്നവൻ, കേൾക്കാനാവാത്തത് കേൾക്കുന്നവൻ, ചിന്തിക്കാനാവാത്തത് ചിന്തിക്കുന്നവൻ, അറിയാനാവാത്തത് അറിയുന്നവൻ. ഇതല്ലാതെ വേറൊരു കാണുന്നവനും കേൾക്കുന്നവനും ചിന്തിക്കുന്നവനും അറിയുന്നവനും ഇല്ല. അതിൽ തന്നെയാണ് ആകാശം ചേർത്തിരിയ്ക്കുന്നത്, ഒന്നിലൊന്നായി ചേർന്നിരിക്കുന്നത്.
എത്ര ദേവന്മാർ ഉണ്ട്, യാജ്ഞവൽക്ക്യ? 'മുപ്പത്തിമൂന്ന്.' 'ശരി.' എത്ര ദേവന്മാർ ഉണ്ട്, യാജ്ഞവൽക്ക്യ? 'ആറ്.' 'ശരി.' എത്ര ദേവന്മാർ ഉണ്ട്, യാജ്ഞവൽക്ക്യ? 'മൂന്ന്.' 'ശരി.' എത്ര ദേവന്മാർ ഉണ്ട്, യാജ്ഞവൽക്ക്യ? 'രണ്ട്.' 'ശരി.' എത്ര ദേവന്മാർ ഉണ്ട്, യാജ്ഞവൽക്ക്യ? 'ഒന്നര.' 'ശരി.' എത്ര ദേവന്മാർ ഉണ്ട്, യാജ്ഞവൽക്ക്യ? 'ഒരു ദേവൻ.' 'ശരി.' ഈ മൂന്നു, മൂവായിരം, മൂന്നു, മൂവായിരം ദേവന്മാർ ആരാണ്?
പൃഥിവ്യ് ഏവയസ്യായതനം, ചക്ഷുര് ലോകോ, മനോ ജ്യോതിഃ യോവൈതം പുരുഷം വിദ്യാത്സര്വസ്യാത്മനഃ പരായണഁ, സവൈവേദിതാസ്യാദ് യാജ്ഞവല്ക്യ॥ വേദ വാഅഹം തം പുരുഷഁ സര്വസ്യാത്മനഃ പരായണം, യമാത്ഥ; യഏവായഁ ശാരീരഃ പുരുഷഃ, സഏഷ॥ വദൈവ, ഹാകല്യ, തസ്യ കാദേവതേതി॥ സ്ത്രിയ \^ ഇതി ഹോവാച
ഭൂമി അതിന്റെ ആധാരമാണ്, കണ്ണാണ് അതിന്റെ ലോകം, മനസ്സാണ് അതിന്റെ പ്രകാശം. എല്ലായിടത്തും ആത്മാവാണ് ആശ്രയം എന്ന് ഈ പുരുഷനെ ആരറിയുന്നുവോ, അവൻ എല്ലാം അറിയുന്നവനാകും, യാജ്ഞവൽക്ക്യ. നീ പറയുന്ന, എല്ലായിടത്തും ആത്മാവാണ് ആശ്രയം എന്ന പുരുഷനെ ഞാൻ അറിയുന്നു; ശരീരത്തിൽ ഉള്ള പുരുഷൻ തന്നെയാണ് അവൻ. പറയൂ ഹാകല്യ, അവന്റെ ദേവത ആരാണ്? 'സ്ത്രീ' എന്ന് അവൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
കാമ ഏവയസ്യായതനം, ചക്ഷുര് \^ ലോകോ, മനോ ജ്യോതിഃ യോവൈതം പുരുഷം വിദ്യാത്സര്വസ്യാത്മനഃ പരായണഁ, സവൈവേദിതാസ്യാദ് യാജ്ഞവല്ക്യ॥ വേദ വാഅഹം തം പുരുഷഁ സര്വസ്യാത്മനഃ പരായണം, യമാത്ഥ; യഏവാസൌചന്ദ്രേ പുരുഷഃ, സഏഷ॥ വദൈവ, ഹാകല്യ, തസ്യ കാദേവതേതി॥ മന ഇതി ഹോവാച
കാമമാണ് അതിന്റെ ആധാരം, കണ്ണാണ് അതിന്റെ ലോകം, മനസ്സാണ് അതിന്റെ പ്രകാശം. എല്ലായിടത്തും ആത്മാവാണ് ആശ്രയം എന്ന് ഈ പുരുഷനെ ആരറിയുന്നുവോ, അവൻ എല്ലാം അറിയുന്നവനാകും, യാജ്ഞവൽക്ക്യ. നീ പറയുന്ന, എല്ലായിടത്തും ആത്മാവാണ് ആശ്രയം എന്ന പുരുഷനെ ഞാൻ അറിയുന്നു; ചന്ദ്രനിൽ ഉള്ള പുരുഷൻ തന്നെയാണ് അവൻ. പറയൂ ഹാകല്യ, അവന്റെ ദേവത ആരാണ്? 'മനസ്സ്' എന്ന് അവൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
രൂപാണ്യ് ഏവയസ്യായതനം, ചക്ഷുര്ലോകോ, മനോ ജ്യോതിഃ യോവൈതം പുരുഷം വിദ്യാത്സര്വസ്യാത്മനഃ പരായണഁ, സവൈവേദിതാസ്യാദ് യാജ്ഞവല്ക്യ॥ വേദ വാഅഹം തം പുരുഷഁ സര്വസ്യാത്മനഃ പരായണം, യമാത്ഥ; യഏവാസാവാദിത്യേപുരുഷഃ, സഏഷ॥ വദൈവ, ഹാകല്യ, തസ്യ കാദേവതേതി॥ ചക്ഷുര് ഇതി ഹോവാച
രൂപങ്ങൾ ആണ് അതിന്റെ ആധാരം, കണ്ണാണ് അതിന്റെ ലോകം, മനസ്സാണ് അതിന്റെ പ്രകാശം. എല്ലായിടത്തും ആത്മാവാണ് ആശ്രയം എന്ന് ഈ പുരുഷനെ ആരറിയുന്നുവോ, അവൻ എല്ലാം അറിയുന്നവനാകും, യാജ്ഞവൽക്ക്യ. നീ പറയുന്ന, എല്ലായിടത്തും ആത്മാവാണ് ആശ്രയം എന്ന പുരുഷനെ ഞാൻ അറിയുന്നു; സൂര്യനിൽ ഉള്ള പുരുഷൻ തന്നെയാണ് അവൻ. പറയൂ ഹാകല്യ, അവന്റെ ദേവത ആരാണ്? 'കണ്ണ്' എന്ന് അവൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
ആകശഏവയസ്യായതനം, ചക്ഷുര് ലോകോ, മനോ ജ്യോതിഃ യോവൈതം പുരുഷം വിദ്യാത്സര്വസ്യാത്മനഃ പരായണഁ, സവൈവേദിതാസ്യാദ് യാജ്ഞവല്ക്യ॥ വേദ വാഅഹം തം പുരുഷഁ സര്വസ്യാത്മനഃ പരായണം, യമാത്ഥ; യഏവായമ്വായൌ പുരുഷഃ, സഏഷ॥ വദൈവ, ഹാകല്യ, തസ്യ കാദേവതേതി॥ പ്രാണ ഇതി ഹോവച॥ 15/ ॥ തേജ ഏവയസ്യായതനം, ചക്ഷുര്ലോകോ, മനോ ജ്യോതിഃ യോവൈതം പുരുഷം വിദ്യാത്സര്വസ്യാത്മനഃ പരായണഁ, സവൈവേദിതാസ്യാദ് യാജ്ഞവല്ക്യ॥ വേദ വാഅഹം തം പുരുഷഁ സര്വസ്യാത്മനഃ പരായണം, യമാത്ഥ; യഏവായമഗ്നൌപുരുഷഃ, സഏഷ॥ വദൈവ, ഹാകല്യ, തസ്യ കാദേവതേതി॥ വാഗിതി ഹോവാച
ആകാശം ആണ് അതിന്റെ ആധാരം, കണ്ണാണ് അതിന്റെ ലോകം, മനസ്സാണ് അതിന്റെ പ്രകാശം. എല്ലായിടത്തും ആത്മാവാണ് ആശ്രയം എന്ന് ഈ പുരുഷനെ ആരറിയുന്നുവോ, അവൻ എല്ലാം അറിയുന്നവനാകും, യാജ്ഞവൽക്ക്യ. നീ പറയുന്ന, എല്ലായിടത്തും ആത്മാവാണ് ആശ്രയം എന്ന പുരുഷനെ ഞാൻ അറിയുന്നു; വായുവിൽ ഉള്ള പുരുഷൻ തന്നെയാണ് അവൻ. പറയൂ ഹാകല്യ, അവന്റെ ദേവത ആരാണ്? 'ശ്വാസം' എന്ന് അവൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു. പ്രകാശം ആണ് അതിന്റെ ആധാരം, കണ്ണാണ് അതിന്റെ ലോകം, മനസ്സാണ് അതിന്റെ പ്രകാശം. എല്ലായിടത്തും ആത്മാവാണ് ആശ്രയം എന്ന് ഈ പുരുഷനെ ആരറിയുന്നുവോ, അവൻ എല്ലാം അറിയുന്നവനാകും, യാജ്ഞവൽക്ക്യ. നീ പറയുന്ന, എല്ലായിടത്തും ആത്മാവാണ് ആശ്രയം എന്ന പുരുഷനെ ഞാൻ അറിയുന്നു; അഗ്നിയിൽ ഉള്ള പുരുഷൻ തന്നെയാണ് അവൻ. പറയൂ ഹാകല്യ, അവന്റെ ദേവത ആരാണ്? 'വാക്ക്' എന്ന് അവൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
തമ ഏവയസ്യായതനം, ചക്ഷുര് \^ ലോകോ, മനോ ജ്യോതിഃ യോവൈതം പുരുഷം വിദ്യാത്സര്വസ്യാത്മനഃ പരായണഁ, സവൈവേദിതാസ്യാദ് യാജ്ഞവല്ക്യ॥ വേദ വാഅഹം തം പുരുഷഁ സര്വസ്യാത്മനഃ പരായണം, യമാത്ഥ; യഏവായം ഛായാമയഃ പുരുഷഃ, സഏഷ॥ വദൈവ, ഹാകല്യ, തസ്യ കാദേവതേതി॥ മൃത്യുഇതി ഹോവാച
അന്ധകാരം ആണ് അതിന്റെ ആധാരം, കണ്ണാണ് അതിന്റെ ലോകം, മനസ്സാണ് അതിന്റെ പ്രകാശം. എല്ലായിടത്തും ആത്മാവാണ് ആശ്രയം എന്ന് ഈ പുരുഷനെ ആരറിയുന്നുവോ, അവൻ എല്ലാം അറിയുന്നവനാകും, യാജ്ഞവൽക്ക്യ. നീ പറയുന്ന, എല്ലായിടത്തും ആത്മാവാണ് ആശ്രയം എന്ന പുരുഷനെ ഞാൻ അറിയുന്നു; നിഴലിൽ ഉള്ള പുരുഷൻ തന്നെയാണ് അവൻ. പറയൂ ഹാകല്യ, അവന്റെ ദേവത ആരാണ്? 'മരണം' എന്ന് അവൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
ആപഏവയസ്യായതനം, ചക്ഷുര് \^ ലോകോ, മനോ ജ്യോതിഃ യോവൈതം പുരുഷം വിദ്യാത്സര്വസ്യാത്മനഃ പരായണഁ, സവൈവേദിതാസ്യാദ് യാജ്ഞവല്ക്യ॥ വേദ വാഅഹം തം പുരുഷഁ സര്വസ്യാത്മനഃ പരായണം, യമാത്ഥ; യഏവായം അപ്സുപുരുഷഃ, സഏഷ॥ വദൈവ, ഹാകല്യ, തസ്യ കാദേവതേതി॥ വരുണ ഇതി ഹോവാച
ജലം ആണ് അതിന്റെ ആധാരം, കണ്ണാണ് അതിന്റെ ലോകം, മനസ്സാണ് അതിന്റെ പ്രകാശം. എല്ലായിടത്തും ആത്മാവാണ് ആശ്രയം എന്ന് ഈ പുരുഷനെ ആരറിയുന്നുവോ, അവൻ എല്ലാം അറിയുന്നവനാകും, യാജ്ഞവൽക്ക്യ. നീ പറയുന്ന, എല്ലായിടത്തും ആത്മാവാണ് ആശ്രയം എന്ന പുരുഷനെ ഞാൻ അറിയുന്നു; ജലത്തിൽ ഉള്ള പുരുഷൻ തന്നെയാണ് അവൻ. പറയൂ ഹാകല്യ, അവന്റെ ദേവത ആരാണ്? 'വരുണൻ' എന്ന് അവൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
രേത ഏവയസ്യായതനം, ചക്ഷുര് \^ ലോകോ, മനോ ജ്യോതിഃ യോവൈതം പുരുഷം വിദ്യാത്സര്വസ്യാത്മനഃ പരായണഁ, സവൈവേദിതാസ്യാദ് യാജ്ഞവല്ക്യ॥ വേദ വാഅഹം തം പുരുഷഁ സര്വസ്യാത്മനഃ പരായണം, യമാത്ഥ; യഏവായം പുത്രമയഃ പുരുഷഃ, സഏഷ॥ വദൈവ, ഹാകല്യ, തസ്യ കാദേവതേതി॥ പ്രജാപതിരിതി ഹോവാച
ബീജം ആണ് അതിന്റെ ആധാരം, കണ്ണാണ് അതിന്റെ ലോകം, മനസ്സാണ് അതിന്റെ പ്രകാശം. എല്ലായിടത്തും ആത്മാവാണ് ആശ്രയം എന്ന് ഈ പുരുഷനെ ആരറിയുന്നുവോ, അവൻ എല്ലാം അറിയുന്നവനാകും, യാജ്ഞവൽക്ക്യ. നീ പറയുന്ന, എല്ലായിടത്തും ആത്മാവാണ് ആശ്രയം എന്ന പുരുഷനെ ഞാൻ അറിയുന്നു; പുത്രന്മാരിൽ ഉള്ള പുരുഷൻ തന്നെയാണ് അവൻ. പറയൂ ഹാകല്യ, അവന്റെ ദേവത ആരാണ്? 'പ്രജാപതി' എന്ന് അവൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു.