യോഽപ്സുതിഷ്ഠന്നദ്ഭ്യോഽന്തരോ, യമാപോ നവിദുഃ യസ്യാപഃ ശരീരം, യോഽപോഽന്തരോ യമയതി സ ത ആത്മാന്തര്യാമ്യമൃതഃ
ജലത്തിൽ നിലകൊണ്ടു ജലത്തിൽ നിന്ന് വേറെയായവനും, ജലം അവനെ അറിയാത്തവനും, ജലമാണ് അവന്റെ ശരീരം, ജലത്തെ അകത്തുനിന്ന് നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും, അവനാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, അകത്തുള്ള നിയന്ത്രകൻ, അമൃതൻ.
യോഽഗ്നൌതിഷ്ഠന്നഗ്നേരന്തരോ, യമഗ്നിര്നവേദ, യസ്യാഗ്നിഃ ശരീരം, യോഽഗ്നിമന്തരോ യമയതി, സ ത ആത്മാന്തര്യാമ്യമൃതഃ
അഗ്നിയിൽ നിലകൊണ്ടു അഗ്നിയിൽ നിന്ന് വേറെയായവനും, അഗ്നി അവനെ അറിയാത്തവനും, അഗ്നിയാണ് അവന്റെ ശരീരം, അഗ്നിയെ അകത്തുനിന്ന് നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും, അവനാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, അകത്തുള്ള നിയന്ത്രകൻ, അമൃതൻ.
യോഽന്തരിക്ഷേ തിഷ്ഠന്നന്തരിക്ഷാദന്തരോ, യമന്തരിക്ഷം നവേദ, യസ്യാന്തരിക്ഷഁ ശരീരം, യോഽന്തരിക്ഷമന്തരോ യമയതി, സ ത ആത്മാന്തര്യാമ്യമൃതഃ
അന്തരീക്ഷത്തിൽ നിലകൊണ്ടു അന്തരീക്ഷത്തിൽ നിന്ന് വേറെയായവനും, അന്തരീക്ഷം അവനെ അറിയാത്തവനും, അന്തരീക്ഷമാണ് അവന്റെ ശരീരം, അന്തരീക്ഷത്തെ അകത്തുനിന്ന് നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും, അവനാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, അകത്തുള്ള നിയന്ത്രകൻ, അമൃതൻ.
യോവായൌതിഷ്ഠന്വായോരന്തരോ, യം വായുര്നവേദ, യസ്യ വായുഃ ശരീരം, യോവായുമന്തരോ യമയതി, സ ത ആത്മാന്തര്യാമ്യമൃതഃ
വായുവിൽ നിലകൊണ്ടു വായുവിൽ നിന്ന് വേറെയായവനും, വായു അവനെ അറിയാത്തവനും, വായുവാണ് അവന്റെ ശരീരം, വായുവിനെ അകത്തുനിന്ന് നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും, അവനാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, അകത്തുള്ള നിയന്ത്രകൻ, അമൃതൻ.
. യോ ദിവി തിഷ്ഠന്ദിവോഽന്തരോ, യം ദ്യൌര്ന വേദ, യസ്യ ദ്യൌഃ ശരീരം, യോ ദിവമന്തരോ യമയതി ഏഷ ത ആത്മാന്തര്യാമ്യമൃതഃ
ആകാശത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും, ആകാശത്തിനുള്ളിലുമുള്ളവനും, ആകാശം അറിയാത്തവനും, ആകാശം തന്നെ ശരീരമായവനും, ആകാശത്തിനുള്ളിൽ നിന്ന് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും, ഇവൻ തന്നെയാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, ഉള്ളിൽ വസിച്ചു നിയന്ത്രിക്കുന്ന അമൃതസ്വരൂപൻ.
യആദിത്യേതിഷ്ഠന്നാദിത്യാദന്തരോ, യമാദിത്യോനവേദ, യസ്യാദിത്യഃ ശരീരം, യആദിത്യമന്തരോ യമയതി, സ ത ആത്മാന്തര്യാമ്യമൃതഃ
സൂര്യനിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും, സൂര്യനുള്ളിലുമുള്ളവനും, സൂര്യൻ അറിയാത്തവനും, സൂര്യൻ തന്നെ ശരീരമായവനും, സൂര്യത്തിനുള്ളിൽ നിന്ന് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും, ഇവൻ തന്നെയാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, ഉള്ളിൽ വസിച്ചു നിയന്ത്രിക്കുന്ന അമൃതസ്വരൂപൻ.
യശ്ചന്ദ്രതാരകേതിഷ്ഠങ്ചന്ദ്രതാരകാദന്തരോ, യം ചന്ദ്രതാരകം നവേദ, യസ്യ ചന്ദ്രതാരകഁ ശരീരം, യശ്ചന്ദ്രതാരകമന്തരോ യമയതി, സ ത ആത്മാന്തര്യാമ്യമൃതഃ
ചന്ദ്രനിലും നക്ഷത്രങ്ങളിലും നിലകൊള്ളുന്നവനും, അവയുടെ ഉള്ളിലുമുള്ളവനും, അവ അറിയാത്തവനും, അവ തന്നെ ശരീരമായവനും, അവയുടെ ഉള്ളിൽ നിന്ന് അവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും, ഇവൻ തന്നെയാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, ഉള്ളിൽ വസിച്ചു നിയന്ത്രിക്കുന്ന അമൃതസ്വരൂപൻ.
. യ ആകാശേ തിഷ്ഠന്നാകാശാദന്തരോ, യമാകാശോ ന വേദ, യസ്യാകാശഃ ശരീരം, യ ആകാശമന്തരോ യമയതി ഏഷ ത ആത്മാന്തര്യാമ്യമൃതഃ
വ്യോമത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും, വ്യോമത്തിനുള്ളിലുമുള്ളവനും, വ്യോമം അറിയാത്തവനും, വ്യോമം തന്നെ ശരീരമായവനും, വ്യോമത്തിനുള്ളിൽ നിന്ന് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും, ഇവൻ തന്നെയാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, ഉള്ളിൽ വസിച്ചു നിയന്ത്രിക്കുന്ന അമൃതസ്വരൂപൻ.
യഃ സര്വേഷു ഭൂതേഷു തിഷ്ഠന്ത്സര്വേഭ്യോ ഭൂതേഭ്യോഽന്തരോ, യഁ സര്വാണി ഭൂതാനി നവിദുഃ യസ്യ സര്വാണി ഭുതാനി ശരീരം, യഃ സര്വാണി ഭൂതാന്യന്തരോ യമയതി, സ ത ആത്മാന്തര്യാമ്യമൃത॥ ഇത്യ് ഉ ഏവാധിഭൂതമ് . അഥാധ്യാത്മമ്
എല്ലാ ജീവികളിലും നിലകൊള്ളുന്നവനും, അവയുടെ ഉള്ളിലുമുള്ളവനും, അവ അറിയാത്തവനും, അവ തന്നെ ശരീരമായവനും, അവയുടെ ഉള്ളിൽ നിന്ന് അവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും, ഇവൻ തന്നെയാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, ഉള്ളിൽ വസിച്ചു നിയന്ത്രിക്കുന്ന അമൃതസ്വരൂപൻ. ഇതുവരെ ഭൗതികത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഉപദേശം. ഇനി ആത്മാവിനെക്കുറിച്ച്.
യഃ പ്രാണേതിഷ്ഠന്പ്രാണാദന്തരോ, യം പ്രാണോനവേദ, യസ്യ പ്രാണഃ ശരീരം, യഃ പ്രാണമന്തരോ യമയതി, സ ത ആത്മാന്തര്യാമ്യമൃതഃ
ശ്വാസത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും, ശ്വാസത്തിനുള്ളിലുമുള്ളവനും, ശ്വാസം അറിയാത്തവനും, ശ്വാസം തന്നെ ശരീരമായവനും, ശ്വാസത്തിനുള്ളിൽ നിന്ന് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും, ഇവൻ തന്നെയാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, ഉള്ളിൽ വസിച്ചു നിയന്ത്രിക്കുന്ന അമൃതസ്വരൂപൻ.
യോവാചിതിഷ്ഠന്വാചോഽന്തരോ, യം വാങ് നവേദ, യസ്യ വാക്ഷരീരം, യോവാചമന്തരോ യമയതി, സ ത ആത്മാന്തര്യാമ്യമൃതഃ
വാക്കിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും, വാക്കിന്റെ ഉള്ളിലുമുള്ളവനും, വാക്ക് അറിയാത്തവനും, വാക്ക് തന്നെ ശരീരമായവനും, വാക്കിന്റെ ഉള്ളിൽ നിന്ന് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും, ഇവൻ തന്നെയാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, ഉള്ളിൽ വസിച്ചു നിയന്ത്രിക്കുന്ന അമൃതസ്വരൂപൻ.
യശ്ചക്ഷുഷി തിഷ്ഠങ്ചക്ഷുഷോഽന്തരോ, യം ചക്ഷുര്നവേദ, യസ്യ ചക്ഷുഃ ശരീരം, യശ്ചക്ഷുരന്തരോ യമയതി, സ ത ആത്മാന്തര്യാമ്യമൃതഃ
കണ്ണിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും, കണ്ണിന്റെ ഉള്ളിലുമുള്ളവനും, കണ്ണ് അറിയാത്തവനും, കണ്ണ് തന്നെ ശരീരമായവനും, കണ്ണിന്റെ ഉള്ളിൽ നിന്ന് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും, ഇവൻ തന്നെയാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, ഉള്ളിൽ വസിച്ചു നിയന്ത്രിക്കുന്ന അമൃതസ്വരൂപൻ.
യഃ ശ്രോത്രേ തിഷ്ഠങ്ഛ്രോത്രാദന്തരോ, യഁ ശ്രോത്രം നവേദ, യസ്യ ശ്രോത്രഁ ശരീരം, യഃ ശ്രോത്രമന്തരോ യമയതി, സ ത ആത്മാന്തര്യാമ്യമൃതഃ
ചെവിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും, ചെവിയുടെ ഉള്ളിലുമുള്ളവനും, ചെവി അറിയാത്തവനും, ചെവി തന്നെ ശരീരമായവനും, ചെവിയുടെ ഉള്ളിൽ നിന്ന് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും, ഇവൻ തന്നെയാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, ഉള്ളിൽ വസിച്ചു നിയന്ത്രിക്കുന്ന അമൃതസ്വരൂപൻ.
യോമനസി തിഷ്ഠന്മനസോഽന്തരോ, യം മനോ നവേദ, യസ്യ മനഃ ശരീരം, യോമനോഽന്തരോ യമയതി, സ ത ആത്മാന്തര്യാമ്യമൃതഃ
മനസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും, മനസ്സിന്റെ ഉള്ളിലുമുള്ളവനും, മനസ് അറിയാത്തവനും, മനസാണ് ശരീരമായവനും, മനസ്സിന്റെ ഉള്ളിൽ നിന്ന് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും, ഇവൻ തന്നെയാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, ഉള്ളിൽ വസിച്ചു നിയന്ത്രിക്കുന്ന അമൃതസ്വരൂപൻ.
യസ് ത്വചി തിഷ്ഠഁസ് ത്വചോഽന്തരോ, യം ത്വങ് നവേദ, യസ്യ ത്വക്ഷരീരം, യസ് ത്വചമന്തരോ യമയതി, സ ത ആത്മാന്തര്യാമ്യമൃതഃ
തോലിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും, തോലിന്റെ ഉള്ളിലുമുള്ളവനും, തൊലി അറിയാത്തവനും, തൊലി തന്നെ ശരീരമായവനും, തോലിന്റെ ഉള്ളിൽ നിന്ന് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും, ഇവൻ തന്നെയാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, ഉള്ളിൽ വസിച്ചു നിയന്ത്രിക്കുന്ന അമൃതസ്വരൂപൻ.
. യോ വിജ്ഞാനേ തിഷ്ഠന്വിജ്ഞാനാദന്തരോ, യം വിജ്ഞാനം ന വേദ, യസ്യ വിജ്ഞാനഁ ശരീരം, യോ വിജ്ഞാനമന്തരോ യമയതി ഏഷ ത ആത്മാന്തര്യാമ്യമൃതഃ
അറിയുവിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും, അറിവിന്റെ ഉള്ളിലുമുള്ളവനും, അറിവ് അറിയാത്തവനും, അറിവ് തന്നെ ശരീരമായവനും, അറിവിന്റെ ഉള്ളിൽ നിന്ന് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും, ഇവൻ തന്നെയാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, ഉള്ളിൽ വസിച്ചു നിയന്ത്രിക്കുന്ന അമൃതസ്വരൂപൻ.
യസ് തേജസി തിഷ്ഠഁസ് തേജസോഽന്തരോ, യം തേജോ നവേദ, യസ്യ തേജഃ ശരീരം, യസ് തേജോഽന്തരോ യമയതി, സ ത ആത്മാന്തര്യാമ്യമൃതഃ
പ്രകാശത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും, പ്രകാശത്തിന്റെ ഉള്ളിലുമുള്ളവനും, പ്രകാശം അറിയാത്തവനും, പ്രകാശം തന്നെ ശരീരമായവനും, പ്രകാശത്തിന്റെ ഉള്ളിൽ നിന്ന് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും, ഇവൻ തന്നെയാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, ഉള്ളിൽ വസിച്ചു നിയന്ത്രിക്കുന്ന അമൃതസ്വരൂപൻ.
യസ് തമസി തിഷ്ഠഁസ് തമസോഽന്തരോ, യം തമോ നവേദ, യസ്യ തമഃ ശരീരം, യസ് തമോഽന്തരോ യമയതി, സ ത ആത്മാന്തര്യാമ്യമൃതഃ
അന്ധകാരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും, അന്ധകാരത്തിന്റെ ഉള്ളിലുമുള്ളവനും, അന്ധകാരം അറിയാത്തവനും, അന്ധകാരമാണ് ശരീരമായവനും, അന്ധകാരത്തിന്റെ ഉള്ളിൽ നിന്ന് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും, ഇവൻ തന്നെയാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, ഉള്ളിൽ വസിച്ചു നിയന്ത്രിക്കുന്ന അമൃതസ്വരൂപൻ.
അഥ ഹ വാചക്നവ്യ് ഉവാചഃ ബ്രാഹ്മണാ ഭഗവന്തോ, ഹന്താഹമിമം യാജ്ഞവല്ക്യം . ദ്വൌപ്രശ്നൌപ്രക്ഷ്യാമി; തൌചേന്മേ വിവക്ഷ്യതി . നവൈ . ജാതു യുഷ്മാകമിമം കശ്ചിദ്ബ്രഹ്മോദ്യം ജേതേതി॥ തൌചേദ്മേ നവിവക്ഷ്യതി, മുര്ധാസ്യ വിപതിഷ്യതീതി . ॥. പൃച്ഛ, ഗാര്ഗീതി
അപ്പോൾ വാചക്നവി പറഞ്ഞു: 'മഹാന്മാരായ ബ്രാഹ്മണമാരേ, ഞാൻ യാജ്ഞവൽക്ക്യനോട് രണ്ട് ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കും. അവൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞാൽ, നിങ്ങൾക്കൊരിക്കലും ബ്രഹ്മവിഷയത്തിൽ അവനെ തോൽപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല. ഉത്തരം പറയാത്തപക്ഷം, അവന്റെ തല വീഴും.' 'ചോദിക്കൂ, ഗാർഗി,' അവർ പറഞ്ഞു.
സാഹോവാചാഹം വൈത്വാ, യാജ്ഞവല്ക്യ ! , യഥാ കാശ്യോ വാ വൈദേഹോ വോഗ്രപുത്ര, ഉജ്ജ്യം ധനുരധിജ്യം കൃത്വാ, ദ്വൌബാണവന്തൌ സപത്നാതിവ്യാധിനൌ ഹസ്തേ കൃത്വോപോത്തിഷ്ഠേദ് ഏവമേവാഹം ത്വാ ദ്വാഭ്യാം പ്രശ്നാഭ്യാമുപോദസ്ഥാം॥ തൌമേ ബ്രൂഹീതി॥ പൃച്ഛ, ഗാര്ഗീതി
സാഹോവാചഃ യദൂര്ധ്വം, യാജ്ഞവല്ക്യ, ദിവോ, യദവാക്പൃഥിവ്യാ, യദന്തരാദ്യാവാപൃഥിവീഇമേ, യദ്ഭൂതം ച ഭവച്ച ഭവിഷ്യച്ചേത്യ് ആചക്ഷതേ, കസ്മിഁസ് തദോതം ച പ്രോതം ചേതി
അവൾ ചോദിച്ചു: യാജ്ഞവൽക്ക്യ, ആകാശത്തിനുമുകളിലും ഭൂമിക്കടിയിലും ആകാശവും ഭൂമിയും തമ്മിലുള്ള ഇടത്തും, ഉണ്ടായതും ഉണ്ടാകുന്നതും ഉണ്ടാവാനിരിക്കുന്നതും എല്ലാം - ഇവയെക്കുറിച്ച് ആളുകൾ പറയുന്നു. ഈ എല്ലാം ഏതിനുള്ളിലാണ് ചേർത്തിരിയ്ക്കുന്നത്, ഒന്നിലൊന്നായി ചേർന്നിരിക്കുന്നത്?
സഹോവാചഃ യദൂര്ധ്വം, ഗാര്ഗി, ദിവോ, യദവാക്പൃഥിവ്യാ, യദന്തരാദ്യാവാപൃഥിവീഇമേ, യദ്ഭൂതം ച ഭവച്ച ഭവിഷ്യച്ചേത്യ് ആചക്ഷത, ആകാശേതദോതം ച പ്രോതം ചേതി
അവൻ പറഞ്ഞു: ഗാർഗി, ആകാശത്തിനുമുകളിലും ഭൂമിക്കടിയിലും ആകാശവും ഭൂമിയും തമ്മിലുള്ള ഇടത്തും, ഉണ്ടായതും ഉണ്ടാകുന്നതും ഉണ്ടാവാനിരിക്കുന്നതും - ഇവയെക്കുറിച്ച് ആളുകൾ പറയുന്നു. ഈ എല്ലാം ആകാശത്തിനുള്ളിലാണ് ചേർത്തിരിയ്ക്കുന്നത്, ഒന്നിലൊന്നായി ചേർന്നിരിക്കുന്നത്.
സാഹോവചഃ നമസ് തേ ॥ യാജ്ഞവല്ക്യ, യോമ ഏതം വ്യവോചോ॥ അപരസ്മൈ ധാരയസ്വേതി॥ പൃച്ഛ, ഗാര്ഗീതി
അവൾ പറഞ്ഞു: യാജ്ഞവൽക്ക്യ, നിനക്ക് വന്ദനം. നീ ഈ ചോദ്യം ഉത്തരം പറഞ്ഞു. ഇനി മറ്റൊന്ന് ചോദിക്കാം. 'ചോദിക്കൂ, ഗാർഗി,' എന്ന് അവൻ പറഞ്ഞു.
സാഹോവാചഃ യദൂര്ധ്വം, യാജ്ഞവല്ക്യ, ദിവോ, യദവാക്പൃഥിവ്യാ, യദന്തരാദ്യാവാപൃഥിവീഇമേ, യദ്ഭൂതം ച ഭവച്ച ഭവിഷ്യച്ചേത്യ് ആചക്ഷതേ, കസ്മിഁസ് തദോതം ച പ്രോതം ചേതി
അവൾ ചോദിച്ചു: യാജ്ഞവൽക്ക്യ, ആകാശത്തിനുമുകളിലും ഭൂമിക്കടിയിലും ആകാശവും ഭൂമിയും തമ്മിലുള്ള ഇടത്തും, ഉണ്ടായതും ഉണ്ടാകുന്നതും ഉണ്ടാവാനിരിക്കുന്നതും - ഇവയെക്കുറിച്ച് ആളുകൾ പറയുന്നു. ഈ എല്ലാം ഏതിനുള്ളിലാണ് ചേർത്തിരിയ്ക്കുന്നത്, ഒന്നിലൊന്നായി ചേർന്നിരിക്കുന്നത്?
യോദിക്ഷുതിഷ്ഠന്ദിഗ്ഭ്യോഽന്തരോ, യം ദിശോ നവിദുഃ യസ്യ ദിശഃ ശരീരം, യോദിശോഽന്തരോ യമയതി, സ ത ആത്മാന്തര്യാമ്യമൃതഃ॥ 15/ ॥ യോവിദ്യുതി തിഷ്ഠന്വിദ്യുതോഽന്തരോ, യം വിദ്യുന്നവേദ, യസ്യ വിദ്യുച്ഛരീരം, യോവിദ്യുതോഽന്തരോ യമയതി, സത ആത്മാന്തര്യാമ്യമൃതഃ॥ 16/ ॥ യോസ്തനയിത്നൌതിഷ്ഠന്സ്തനയിത്നോരന്തരോ, യഁ സ്തനയിത്നുര്നവേദ, യസ്യ സ്തനയിത്നുഃ ശരീരം, യോസ്തനയിത്നോരന്തരോ യമയതി, സത ആത്മാന്തര്യാമ്യമൃതഃ॥ 17/ ॥ യോസര്വേഷു ലോകേഷു തിഷ്ഠന്സര്വേഭ്യോ ലോകേഭ്യോഽന്തരോ, യഁ സര്വേ ലോകാനവിദുഃ യസ്യ സര്വേ ലോകാഃ ശരീരം, യോസര്വേഭ്യോ ലോകേഭ്യോഽന്തരോ യമയതി, സത ആത്മാന്തര്യാമ്യമൃതഃ॥ 18/ ॥ യോസര്വേഷു വേദേഷു തിഷ്ഠന്സര്വേഭ്യോ വേദേഷ്വന്തരോ, യഁ സര്വേ വേദാ നവിദുഃ യസ്യ സര്വേ വേദാഃ ശരീരം, യോസര്വേഭ്യോ വേദേഭ്യോഽന്തരോ യമയതി, സത ആത്മാന്തര്യാമ്യമൃതഃ॥ 19/ ॥ യോസര്വേഷു യജ്ഞേഷു തിഷ്ഠന്സര്വേഭ്യോ യജ്ഞേഭ്യോഽന്തരോ, യഁ സര്വേ യജ്ഞാനവിദുഃ യസ്യ സര്വേ യജ്ഞാഃ ശരീരം, യോസര്വേഭ്യോ യജ്ഞേഭ്യോഽന്തരോ യമയതി, സത ആത്മാന്തര്യാമ്യമൃതഃ
ദിശകളിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും, ദിശകളുടെ ഉള്ളിലുമുള്ളവനും, ദിശകൾ അറിയാത്തവനും, ദിശകൾ തന്നെ ശരീരമായവനും, ദിശകളുടെ ഉള്ളിൽ നിന്ന് അവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും, ഇവൻ തന്നെയാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, ഉള്ളിൽ വസിച്ചു നിയന്ത്രിക്കുന്ന അമൃതസ്വരൂപൻ. മിന്നലിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും, മിന്നലിന്റെ ഉള്ളിലുമുള്ളവനും, മിന്നൽ അറിയാത്തവനും, മിന്നലാണ് ശരീരമായവനും, മിന്നലിന്റെ ഉള്ളിൽ നിന്ന് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും, ഇവൻ തന്നെയാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, ഉള്ളിൽ വസിച്ചു നിയന്ത്രിക്കുന്ന അമൃതസ്വരൂപൻ. ഇടിമുഴക്കത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും, ഇടിമുഴക്കത്തിനുള്ളിലുമുള്ളവനും, ഇടിമുഴക്കം അറിയാത്തവനും, ഇടിമുഴക്കമാണ് ശരീരമായവനും, ഇടിമുഴക്കത്തിനുള്ളിൽ നിന്ന് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും, ഇവൻ തന്നെയാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, ഉള്ളിൽ വസിച്ചു നിയന്ത്രിക്കുന്ന അമൃതസ്വരൂപൻ. എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും നിലകൊള്ളുന്നവനും, എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെ ഉള്ളിലുമുള്ളവനും, ലോകങ്ങൾ അറിയാത്തവനും, ലോകങ്ങൾ തന്നെ ശരീരമായവനും, ലോകങ്ങളുടെ ഉള്ളിൽ നിന്ന് അവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും, ഇവൻ തന്നെയാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, ഉള്ളിൽ വസിച്ചു നിയന്ത്രിക്കുന്ന അമൃതസ്വരൂപൻ. എല്ലാ വേദങ്ങളിലും നിലകൊള്ളുന്നവനും, എല്ലാ വേദകളുടെ ഉള്ളിലുമുള്ളവനും, വേദങ്ങൾ അറിയാത്തവനും, വേദങ്ങൾ തന്നെ ശരീരമായവനും, വേദകളുടെ ഉള്ളിൽ നിന്ന് അവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും, ഇവൻ തന്നെയാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, ഉള്ളിൽ വസിച്ചു നിയന്ത്രിക്കുന്ന അമൃതസ്വരൂപൻ. എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളിലും നിലകൊള്ളുന്നവനും, എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളുടെ ഉള്ളിലുമുള്ളവനും, യജ്ഞങ്ങൾ അറിയാത്തവനും, യജ്ഞങ്ങൾ തന്നെ ശരീരമായവനും, യജ്ഞങ്ങളുടെ ഉള്ളിൽ നിന്ന് അവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും, ഇവൻ തന്നെയാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, ഉള്ളിൽ വസിച്ചു നിയന്ത്രിക്കുന്ന അമൃതസ്വരൂപൻ.
യോരേതസി തിഷ്ഠഁ രേതസോഽന്തരോ, യം രേതോ നവേദ, യസ്യ രേതഃ ശരീരം, യോരേതോഽന്തരോ യമയതി, സ ത ആത്മാന്തര്യാമ്യമൃതഃ॥ 30/ ॥ യആത്മനി തിഷ്ഠന്നാത്മനോഽന്തരോ, യമാത്മാനവേദ, യസ്യാത്മാശരീരം, യആത്മാന്തരോ യമയതി, സത ആത്മാന്തര്യാമ്യമൃതഃ
ബീജത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും, ബീജത്തിന്റെ ഉള്ളിലുമുള്ളവനും, ബീജം അറിയാത്തവനും, ബീജം തന്നെ ശരീരമായവനും, ബീജത്തിന്റെ ഉള്ളിൽ നിന്ന് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും, ഇവൻ തന്നെയാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, ഉള്ളിൽ വസിച്ചു നിയന്ത്രിക്കുന്ന അമൃതസ്വരൂപൻ. ആത്മാവിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും, ആത്മാവിന്റെ ഉള്ളിലുമുള്ളവനും, ആത്മാവ് അറിയാത്തവനും, ആത്മാവാണ് ശരീരമായവനും, ആത്മാവിന്റെ ഉള്ളിൽ നിന്ന് അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും, ഇവൻ തന്നെയാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, ഉള്ളിൽ വസിച്ചു നിയന്ത്രിക്കുന്ന അമൃതസ്വരൂപൻ.
അദൃഷ്ടോ ദ്രഷ്ടാശ്രുതഃ ശ്രോതാമതോ മന്താവിജ്ഞതോ വിജ്ഞാതാ॥ നാന്യോഽതോഽസ്തി ദ്രഷ്ടാ, നാന്യോഽതോഽസ്തി ശ്രോതാ, നാന്യോഽതോഽസ്തി മന്താ, നാന്യോഽതോഽസ്തി വിജ്ഞാതൈഷത ആത്മാന്തര്യാമ്യമൃതോ॥ അതോഽന്യദാര്തം॥ തതോ ഹോദ്ദാലക ആരുണിരുപരരാമ॥ 8
കാണാൻ കഴിയാത്തവൻ കാണുന്നവൻ, കേൾക്കാൻ കഴിയാത്തവൻ കേൾക്കുന്നവൻ, ചിന്തിക്കാൻ കഴിയാത്തവൻ ചിന്തിക്കുന്നവൻ, അറിയാൻ കഴിയാത്തവൻ അറിയുന്നവൻ. ഇതല്ലാതെ വേറെ കാണുന്നവൻ ഇല്ല, ഇതല്ലാതെ വേറെ കേൾക്കുന്നവൻ ഇല്ല, ഇതല്ലാതെ വേറെ ചിന്തിക്കുന്നവൻ ഇല്ല, ഇതല്ലാതെ വേറെ അറിയുന്നവൻ ഇല്ല. ഇവൻ തന്നെയാണ് നിന്റെ ആത്മാവ്, ഉള്ളിൽ വസിച്ചു നിയന്ത്രിക്കുന്ന അമൃതസ്വരൂപൻ. ഇതിന് പുറമെ എല്ലാം ദുഃഖത്തിനാണ് വിധേയമായത്. അങ്ങനെ ഉദ്ദാലകൻ, ആരുണിയുടെ മകൻ, മൗനത്തിലായി.
അവൾ പറഞ്ഞു: യാജ്ഞവൽക്ക്യ, ഞാൻ കാശിയിൽ നിന്നോ വൈദേഹരാജാവിന്റെ വംശത്തുനിന്നോ ഉഗ്രപുത്രനെന്നോ പറയുന്നവരെപ്പോലെ, കയ്യിൽ കുരിശ്ശായിരിക്കും, വില്ലും രണ്ടു മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളും എടുത്ത് മത്സരത്തിന് തയ്യാറാവുന്നവരെപ്പോലെ, ഞാൻ രണ്ട് ചോദ്യങ്ങളുമായി നിന്റെ മുമ്പിൽ എത്തുന്നു. അതിനുത്തരം പറയണം. 'ചോദിക്കൂ, ഗാർഗി,' എന്ന് യാജ്ഞവൽക്ക്യ പറഞ്ഞു.
സഹോവാചഃ യദൂര്ധ്വം, ഗാര്ഗി, ദിവോ, യദവാക്പൃഥിവ്യാ, യദന്തരാദ്യാവാപൃഥിവീഇമേ, യദ്ഭൂതം ച ഭവച്ച ഭവിഷ്യച്ചേത്യ് ആചക്ഷത, ആകാശഏവതദോതം ച പ്രോതം ചേതി॥ കസ്മിന്നുഖല്വാകാശഓതശ്ച പ്രോതശ്ചേതി
അവൻ പറഞ്ഞു: ഗാർഗി, ആകാശത്തിനുമുകളിലും ഭൂമിക്കടിയിലും ആകാശവും ഭൂമിയും തമ്മിലുള്ള ഇടത്തും, ഉണ്ടായതും ഉണ്ടാകുന്നതും ഉണ്ടാവാനിരിക്കുന്നതും - ഇവയെക്കുറിച്ച് ആളുകൾ പറയുന്നു. ഈ എല്ലാം ആകാശത്തിനുള്ളിലാണ് ചേർത്തിരിയ്ക്കുന്നത്, ഒന്നിലൊന്നായി ചേർന്നിരിക്കുന്നത്. എന്നാൽ ആ ആകാശം ഏതിനുള്ളിലാണ് ചേർത്തിരിയ്ക്കുന്നത്, ഒന്നിലൊന്നായി ചേർന്നിരിക്കുന്നത്?
സഹോവാചൈതദ്വൈതദക്ഷരം, ഗാര്ഗി, ബ്രാഹ്മണാഅഭിവദന്തി അസ്ഥൂലമനണു അഹ്രസ്വമദീര്ഘമ് അലോഹിതമസ്നേഹമ് അച്ഛായമതമോ, അവായ്വനാകാശമ് അസങ്ഗമ് അസ്പര്ശമ് . അഗന്ധമ് അരസമ് . അചക്ഷുഷ്കമ് അശ്രോത്രമ് അവാഗ് അമനോ, അതേജസ്കമ് അപ്രാണമ് അമുഖമ് അനാമാഗോത്രമ് അജരമ് അമരമ് അഭയമ് അമൃതമ് അരജോ, അശബ്ദമ് അവിവൃതമ് അസംവൃതമ് അപൂര്വമ് അനപരമ് അനന്തരമ് ॥. . . അബാഹ്യം; നതദശ്നോതി കം ചന നതദശ്നോതി കശ്ചന
അവൻ പറഞ്ഞു: ഗാർഗി, ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഇതിനെ അക്ഷരമെന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഇതിന് വലിപ്പമില്ല, ചെറുതുമല്ല, നീളമില്ല, ചുരുങ്ങിയതുമല്ല, ചുവപ്പുമില്ല, ദ്രവവുമല്ല, നിഴലുമില്ല, ഇരുട്ടുമില്ല, കാറ്റുമല്ല, ആകാശവുമല്ല, ഒന്നുമായി ചേർന്നതുമല്ല, സ്പർശിക്കാനാവാത്തതുമാണ്, വാസനയുമില്ല, രുചിയുമില്ല, കണ്ണില്ല, ചെവിയില്ല, വാക്കില്ല, മനസ്സില്ല, പ്രകാശമില്ല, ശ്വാസമില്ല, വായില്ല, പേരുമില്ല, വംശവുമില്ല, വൃദ്ധിയില്ല, മരണമില്ല, ഭയമില്ല, അമൃതമാണ്, മലിനതയില്ല, ശബ്ദമില്ല, പ്രകടമല്ല, മറഞ്ഞതുമല്ല, ആരംഭമില്ല, അവസാനം ഇല്ല, അകത്തുമില്ല, പുറത്തുമില്ല. ആരും അതിനെ എത്തിച്ചേരാൻ കഴിയില്ല; ആരും അതിനെ പിടിക്കാനാവില്ല.
ഏതസ്യ വാഅക്ഷരസ്യ പ്രശാസനേ, ഗാര്ഗി, ദ്യാവാപൃഥിവീവിധൃതേ തിഷ്ഠത; ഏതസ്യ വാഅക്ഷരസ്യ പ്രശാസനേ, ഗാര്ഗി, സൂര്യചന്ദ്രമസൌ വിധൃതൌ തിഷ്ഠത; ഏതസ്യ വാഅക്ഷരസ്യ പ്രശാസനേ, ഗാര്ഗി . അഹോരാത്രാണി~ . \` മാസാസ്~ ഋതവസ്~ സംവത്സരാസ്~ . \` വിധൃതാസ് തിഷ്ഠന്തി~ . അഹോരാത്രാണ്യ് . \` മാസാ ഋതവഃ സംവത്സരാ . \` വിധൃതാസ് തിഷ്ഠന്തി ഏതസ്യ വാഅക്ഷരസ്യ പ്രശാസനേ, ഗാര്ഗി, പ്രാച്യോഽന്യാനദ്യഃ സ്യന്ദന്തേ ശ്വേതേഭ്യഃ പര്വതേഭ്യഃ, പ്രതീച്യോഽന്യാ, യാംയാം ച ദിശമ് . ഏതസ്യ വാഅക്ഷരസ്യ പ്രശാസനേ, ഗാര്ഗി, ദദതം മനുഷ്യാഃ പ്രശസന്തി, യജമാനം ദേവാ, ദര്വ്യം പിതരോഽന്വായത്താഃ
ഗാർഗി, ഈ അക്ഷരന്റെ ആജ്ഞയാൽ ആകാശവും ഭൂമിയും നിലനിൽക്കുന്നു; ഈ അക്ഷരന്റെ ആജ്ഞയാൽ സൂര്യനും ചന്ദ്രനും നിലനിൽക്കുന്നു; ഈ അക്ഷരന്റെ ആജ്ഞയാൽ പകലും രാത്രിയും മാസങ്ങളും ঋതുക്കളും വർഷങ്ങളും നിലനിൽക്കുന്നു; ഈ അക്ഷരന്റെ ആജ്ഞയാൽ കിഴക്കൻ മലകളിൽ നിന്നുള്ള നദികൾ കിഴക്കോട്ടും, പടിഞ്ഞാറുള്ളവ പടിഞ്ഞാറോട്ടും, തെക്കോട്ടുള്ളവ തെക്കോട്ടും ഒഴുകുന്നു; ഈ അക്ഷരന്റെ ആജ്ഞയാൽ മനുഷ്യർ ദാനികളെ പ്രശംസിക്കുന്നു, ദേവന്മാർ യജമാനനെ പ്രശംസിക്കുന്നു, പിതാക്കന്മാർ ഹവിസുകളിൽ ആശ്രയിക്കുന്നു.