ഉഷാവാഅശ്വസ്യ മേധ്യസ്യ ശിരഃ, സൂര്യശ്ചക്ഷുഃ വാതഃ പ്രാണോ, വ്യാത്തമഗ്നിര്വൈശ്വാനരഃ, സംവത്സരആത്മാശ്വസ്യ മേധ്യസ്യ ദ്യൌഷ് പൃഷ്ഠമ് അന്തരിക്ഷമുദരം, പൃഥിവീപാജസ്യം, ദിശഃ പാര്ശ്വേ, അവാന്തരദിശഃ പര്ശവ, ഋതവോഽങ്ഗാനി, മാസാശ്ചാര്ധമാസാശ്ച പര്വാണി അഹോരാത്രാണി പ്രതിഷ്ഠാ, നക്ഷത്രാണ്യസ്ഥീനി, നഭോ മാഁസാനി ഊവധ്യഁ സികതാഃ, സിന്ധവോ ഗുദാ, യകൃച്ച ക്ലോമാനശ്ച പര്വതാ, ഓഷധയശ്ച വനസ്പതയശ്ച ലോമാനി ഉദ്യന്പൂര്വാര്ധോ, നിമ്ലോചങ്ജഘനാര്ധോ, യദ്വിജൃമ്ഭതേ, തദ്വിദ്യോതതേ, യദ്വിധൂനുതേ, തത്സ്തനയതി, യന്മേഹതി, തദ്വര്ഷതി, വാഗേവാസ്യ വാക്
യാഗത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന കുതിരയുടെ തല പ്രഭാതമാണ്, കണ്ണ് സൂര്യൻ, ശ്വാസം കാറ്റ്, തുറന്ന വായ് അഗ്നി, ശരീരം വർഷം. കുതിരയുടെ പുറം ആകാശം, വയറ് അന്തരീക്ഷം, കാൽ ഭൂമി, ഇരുവശങ്ങൾ ദിക്കുകൾ, വശക്കെട്ടുകൾ ഇടക്കാല ദിക്കുകൾ, കാലങ്ങൾ അവയുടെ അവയവങ്ങൾ, മാസങ്ങളും അർദ്ധമാസങ്ങളും സംയോജകങ്ങൾ, പകലും രാത്രിയും അടിസ്ഥാനങ്ങൾ, നക്ഷത്രങ്ങൾ അസ്ഥികൾ, ആകാശം മാംസം, മണൽ ഭക്ഷണം, നദികൾ കുടൽ, കരളും ശ്വാസകോശവും പർവ്വതങ്ങൾ, ഔഷധികളും വൃക്ഷങ്ങളും രോമങ്ങൾ. ഉദയഭാഗം മുൻവശം, അസ്തമയഭാഗം പിൻവശം. കുതിര പകർച്ചയിടുമ്പോൾ മിന്നൽ, തലയാട്ടുമ്പോൾ ഇടിമുഴക്കം, മൂത്രം ചെയ്യുമ്പോൾ മഴ. വാക്ക് അതിന്റെ വാക്കാണ്.
ആപോ വാഅര്കഃ॥ തദ്യദപാഁ ശര ആസീത് തത്സമഹന്യത, സാപൃഥിവ്യഭവത്॥ തസ്യാമശ്രാമ്യത്॥ തസ്യ ശ്രാന്തസ്യ തപ്തസ്യ തേജോ രസോ നിരവര്തതാഗ്നിഃ
വെള്ളം തന്നെയാണ് ആരാധന. വെള്ളത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന നുരയെ കടുപ്പിച്ചു; അത് ഭൂമിയായി. അതിന്റെ മേൽ അവൻ ക്ഷീണിച്ചു. അവന്റെ ക്ഷീണത്തിലും ചൂടിലും നിന്ന് പ്രകാശവും സാരവും ഉദിച്ചു—അത് അഗ്നിയാണ്.
സോഽകാമയതഃ ദ്വിതീയോ മ ആത്മാജായേതേതി॥ സമനസാ വാചം മിഥുനഁ സമഭവദശനായാം മൃത്യുഃ॥ തദ്യദ്രേത ആസീത് സസംവത്സരോഽഭവന്॥ നഹ പുരാതതഃ സംവത്സരആസ॥ തമേതാവന്തം കാലമബിഭര്യാവാന്ത്സംവത്സരഃ॥ തമേതാവതഃ കാലസ്യ പരസ്താദസൃജത॥ തം ജാതമഭിവ്യാദദാത്; സഭാണകരോത് സൈവവാഗഭവത്
സോഽകാമയതഃ ഭൂയസാ യജ്ഞേന ഭൂയോ യജേയേതി॥ സോഽശ്രാമ്യത് സതപോഽതപ്യത॥ തസ്യ ശ്രാന്തസ്യ തപ്തസ്യ യശോ വീര്യമുദക്രാമത്॥ പ്രാണാവൈയശോ വീര്യം॥ തത്പ്രാണേഷൂത്ക്രാന്തേഷു ശരീരഁ ശ്വയിതുമധ്രിയത; തസ്യ ശരീര ഏവമന ആസീത്
അവൻ ആഗ്രഹിച്ചു: "വലിയ യാഗം നടത്തി ഞാൻ കൂടുതൽ വലിയവനാകട്ടെ." അവൻ ക്ഷീണിച്ചു, തപസ്സ് ചെയ്തു. അവന്റെ ക്ഷീണത്തിലും ചൂടിലും നിന്ന് മഹത്വവും ശക്തിയും ഉദിച്ചു. ശ്വാസം തന്നെയാണ് മഹത്വവും ശക്തിയും. ശ്വാസം വിട്ടുപോയപ്പോൾ ശരീരം വീർപ്പിച്ചു; ശരീരത്തിൽ മാത്രം മനസ്സ് ശേഷിച്ചു.
സോഽകാമയതഃ മേധ്യം മ ഇദഁ സ്യാദ് ആത്മന്വ്യനേന സ്യാമിതി॥ തതോഽശ്വഃ സമഭവദ്॥ യദശ്വത് തന്മേധ്യമഭൂദിതി॥ തദേവാശ്വമേധസ്യാശ്വമേധത്വമ്॥ ഏഷഹ വാഅശ്വമേധം വേദ, യഏനമേവം വേദ
അവൻ ആഗ്രഹിച്ചു: "യാഗകുതിര എനിക്ക് ലഭിക്കട്ടെ; അതിലൂടെ ഞാൻ സ്വയം നിലകൊള്ളട്ടെ." അപ്പോൾ കുതിര ജനിച്ചു. അതു കുതിരയായതിനാൽ യാഗകുതിരയായി. ഇതാണ് യഥാർത്ഥ യാഗകുതിരയുടെ സ്വഭാവം. ഇതു ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ യാഗകുതിരയെ അറിയുന്നു.
ദ്വയാഹ പ്രാജാപത്യാ, ദേവാശ്ചാസുരാശ്ച॥ തതഃ കാനീയസാഏവദേവാ, ജ്യായസാഅസുരാഃ॥ തഏഷുലോകേഷ്വസ്പര്ധന്ത
പ്രജാപതിയുടെ രണ്ട് സന്തതികൾ ഉണ്ടായിരുന്നു: ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും. അവരിൽ ദേവന്മാർ ചെറുതും അസുരന്മാർ വലിയവരുമായിരുന്നു. അവർ ഈ ലോകങ്ങളിൽ മത്സരിച്ചു.
തേഹ ദേവാഊചുഃ ഹന്താസുരാന്യജ്ഞഉദ്ഗീഥേനാത്യയാമേതി
അപ്പോൾ ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു: "നാം യാഗഗാനത്തിലൂടെ അസുരന്മാരെ ജയിക്കാം."
തേഹ വാചമൂചുഃ ത്വം ന ഉദ്ഗായേതി॥ തഥേതി॥ തേഭ്യോ വാഗുദഗായദ്॥ യോവാചിഭോഗസ് തം ദേവേഭ്യ ആഗായദ് യത്കല്യാണം വദതി തദാത്മനേ॥ തേഽവിദുഃ അനേന വൈന ഉദ്ഗാത്രാത്യേഷ്യന്തീതി॥ തമഭിദ്രുത്യ പാപ്മനാവിധ്യന്ത്॥ സയഃ സപാപ്മായദേവേദമപ്രതിരൂപം വദതി, സഏവസപാപ്മാ
അഥ ഹ പ്രാണമൂചുഃ ത്വം ന ഉദ്ഗായേതി॥ തഥേതി॥ തേഭ്യഃ പ്രാണഉദഗായദ്॥ യഃ പ്രാണേഭോഗസ് തം ദേവേഭ്യ ആഗായദ് യത്കല്യാണം ജിഘ്രതി തദാത്മനേ॥ തേഽവിദുഃ അനേന വൈന ഉദ്ഗാത്രാത്യേഷ്യന്തീതി॥ തമഭിദ്രുത്യ പാപ്മനാവിധ്യന്ത്॥ സയഃ സപാപ്മായദേവേദമപ്രതിരൂപം ജിഘ്രതി, സഏവസപാപ്മാ
അഥ ഹ ചക്ഷുരൂചുഃ ത്വം ന ഉദ്ഗായേതി॥ തഥേതി॥ തേഭ്യശ്ചക്ഷുരുദഗായദ്॥ യശ്ചക്ഷുഷി ഭോഗസ് തം ദേവേഭ്യ ആഗായദ് യത്കല്യാണം പശ്യതി തദാത്മനേ॥ തേഽവിദുഃ അനേന വൈന ഉദ്ഗാത്രാത്യേഷ്യന്തീതി॥ തമഭിദ്രുത്യ പാപ്മനാവിധ്യന്ത്॥ സയഃ സപാപ്മായദേവേദമപ്രതിരൂപം പശ്യതി, സഏവസപാപ്മാ
അഥ ഹ ശ്രോത്രമൂചുഃ ത്വം ന ഉദ്ഗായേതി॥ തഥേതി॥ തേഭ്യഃ ശ്രോത്രമുദഗായദ്॥ യഃ ശ്രോത്രേ ഭോഗസ് തം ദേവേഭ്യ ആഗായദ് യത്കല്യാണഁ ശൃണോതി തദാത്മനേ॥ തേഽവിദുഃ അനേന വൈന ഉദ്ഗാത്രാത്യേഷ്യന്തീതി॥ തമഭിദ്രുത്യ പാപ്മനാവിധ്യന്ത്॥ സയഃ സപാപ്മായദേവേദമപ്രതിരൂപഁ ശൃണോതി, സഏവസപാപ്മാ
തേഹോചുഃ ക്വനു സോഽഭൂദ് യോന ഇത്ഥമസക്തേതി॥ അയമാസ്യേഽന്തരിതി, സോഽയാസ്യ; ആങ്ഗിരസോ, അങ്ഗാനാഁ ഹിരസഃ
അവര് ചോദിച്ചു: ഇങ്ങനെ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടവന് എവിടേക്ക് പോയി? അവന് ഈ വായ്ക്കുള്ളിലാണെന്ന് പറഞ്ഞു; അവന് അവന്റെ അവയവങ്ങളുടെ സാരമാണ്, അവയവങ്ങളുടെ രസം.
സാവാഏഷാദേവതാ ദൂര്നാമ, ദൂരഁ ഹ്യസ്യാ മൃത്യുഃ॥ ദൂരഁ ഹ വാഅസ്മാന്മൃത്യുര്ഭവതി, യഏവം വേദ
ഈ ദേവതയെ 'ദൂരം' എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്, കാരണം മരണത്തിന് അവളില്നിന്ന് ദൂരമാണ്. ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവനില്നിന്ന് മരണവും ദൂരമായിരിക്കും.
സാവാഏഷാദേവതൈതാസാം ദേവതാനാം പാപ്മാനം മൃത്യുമപഹത്യ, യത്രാസാം ദിശാമന്തഃ തദ്ഗമയാം ചകാര, തദാസാം പാപ്മനോ വിന്യദധാത്॥ തസ്മാന്നജനമിയാന് നാന്തമിയാന് നേത്പാപ്മാനം മൃത്യുമന്വവായാനീതി
ഈ ദേവത, അവിടെത്തന്നെ ദേവതകളുടെ പാപവും മരണവും മാറ്റി, അവരെ ദിശകളുടെ അറ്റത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി; അവിടെ അവളുടെ പാപം വെച്ചു. അതുകൊണ്ട്, മനുഷ്യനേക്കാള് താഴെയുള്ളതിലേക്കോ അറ്റത്തിലേക്കോ പോകരുത്, പാപത്തെയും മരണത്തെയും പിന്തുടരരുത്.
സാവാഏഷാദേവതൈതാസാം ദേവതാനാം പാപ്മാനം മൃത്യുമപഹത്യാഥൈനാ മൃത്യുമത്യവഹത്
ഈ ദേവത, ദേവതകളുടെ പാപവും മരണവും മാറ്റിയ ശേഷം, അവരെ മരണത്തിന് അപ്പുറത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.
സാവൈവാചമേവപ്രഥമാമത്യവഹത്॥ സായദാമൃത്യുമത്യമുച്യത, സോഽഗ്നിരഭവത്; സോഽയമഗ്നിഃ പരേണ മൃത്യുമതിക്രാന്തോ ദീപ്യതേ
അവള് ആദ്യം വാക്കിനെ മരണത്തിന് അപ്പുറത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. വാക്ക് മരണത്തില്നിന്ന് മോചിതമായപ്പോള് അതു അഗ്നിയായി; ഈ അഗ്നി മരണത്തിന് അപ്പുറം കടന്ന് ഇപ്പോൾ പ്രകാശിക്കുന്നു.
അഥ പ്രാണമത്യവഹത്॥ സയദാമൃത്യുമത്യമുച്യത, സവായുരഭവത്; സോഽയം വായുഃ പരേണ മൃത്യുമതിക്രാന്തഃ പവതേ
പിന്നീട് അവള് ശ്വാസത്തെ മരണത്തിന് അപ്പുറത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. ശ്വാസം മരണത്തില്നിന്ന് മോചിതമായപ്പോള് അതു വായുവായി; ഈ വായു മരണത്തിന് അപ്പുറം കടന്ന് ഇപ്പോൾ വീശുന്നു.
അഥ ചക്ഷുരത്യവഹത്॥ തദ്യദാമൃത്യുമത്യമുച്യത, സആദിത്യോഽഭവത്; സോഽസാവാദിത്യഃ പരേണ മൃത്യുമതിക്രാന്തസ് തപതി
പിന്നീട് അവള് കണ്ണിനെ മരണത്തിന് അപ്പുറത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. കണ്ണ് മരണത്തില്നിന്ന് മോചിതമായപ്പോള് അതു സൂര്യനായി; ഈ സൂര്യൻ മരണത്തിന് അപ്പുറം കടന്ന് ഇപ്പോൾ പ്രകാശിക്കുന്നു.
അഥ ശ്രോത്രമത്യവഹത്॥ തദ്യദാമൃത്യുമത്യമുച്യത, താദിശോഽഭവന്; താഇമാദിശഃ പരേണ മൃത്യുമതിക്രാന്താഃ
പിന്നീട് അവള് ചെവിയെ മരണത്തിന് അപ്പുറത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. ചെവി മരണത്തില്നിന്ന് മോചിതമായപ്പോള് അതു ദിശകളായി; ഈ ദിശകൾ മരണത്തിന് അപ്പുറം കടന്ന് നിലകൊള്ളുന്നു.
അഥ മനോഽത്യവഹത്॥ തദ്യദാമൃത്യുമത്യമുച്യത, സചന്ദ്രമാ അഭവത്; സോഽസൌചന്ദ്രഃ പരേണ മൃത്യുമതിക്രാന്തോ ഭാതി॥ ഏവഁ ഹ വാഏനമേഷാദേവതാ മൃത്യുമതിവഹതി, യഏവം വേദ
പിന്നീട് അവള് മനസ്സിനെ മരണത്തിന് അപ്പുറത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. മനസ്സ് മരണത്തില്നിന്ന് മോചിതമായപ്പോള് അതു ചന്ദ്രനായി; ഈ ചന്ദ്രൻ മരണത്തിന് അപ്പുറം കടന്ന് ഇപ്പോൾ പ്രകാശിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവനേയ്ക്ക് ഈ ദേവത മരണത്തിന് അപ്പുറത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു.
അഥാത്മനേഽന്നാദ്യമാഗായദ്॥ യദ്ധികിങ്ചാന്നമദ്യതേ, അനേനൈവതദദ്യത; ഇഹപ്രതിതിഷ്ഠതി
പിന്നീട് ആത്മാവിന് ഭക്ഷണം കൊണ്ടുവന്നു. എന്ത് ഭക്ഷണവും ഇവിടെ ഈ ആത്മാവാണ് കഴിക്കുന്നത്; അതിൽ തന്നെ എല്ലാം നിലകൊള്ളുന്നു.
യഉ ഹൈവംവിദഁ സ്വേഷു പ്രതിപ്രതിര്ബുഭൂഷതി, നഹൈവാലം ഭാര്യേഭ്യോ ഭവതി അഥ യഏവൈതമനുഭവതി, യോവൈതമനു ഭാര്യാന്ബുഭൂര്ഷതി, സഹൈവാലം ഭാര്യേഭ്യോ ഭവതി
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവന് തന്റെവരിൽ സന്താനാഗ്രഹം ഉണ്ടെങ്കിൽ, ഭാര്യകൾക്കു അവൻ അപര്യാപ്തനാവില്ല. എന്നാൽ ഇങ്ങനെ അറിയാതെ ഭാര്യകളിൽ സന്താനാഗ്രഹം ഉള്ളവന് അവര്ക്കു അപര്യാപ്തനാകും.
അഹര്വാഅശ്വം പുരസ്താന്മഹിമാന്വജായത, തസ്യ പൂര്വേ സമുദ്രേയോനീ; രാത്രിരേനം പശ്ചാന്മഹിമാന്വജായത, തസ്യാപരേ സമുദ്രേയോനിഃ ഏതൌവാഅശ്വം മഹിമാനാവഭിതഃ സമ്ബഭൂവതുഃ॥ ഹയോ ഭൂത്വാദേവാനവഹദ് വാജീഗന്ധര്വാന് അര്വാസുരാന് അശ്വോ മനുഷ്യാന്ത്॥ സമുദ്രഏവാസ്യ ബന്ധുഃ, സമുദ്രോയോനിഃ॥ 2 = 10.6.5.1-3 =
പ്രഭാതത്തിൽ കുതിര മഹിമയോടെ മുന്നിൽ ജനിച്ചു; അതിന്റെ ജനനസ്ഥലം കിഴക്കൻ സമുദ്രം. രാത്രിയിൽ അതിന്റെ പിൻവശത്ത് മഹിമയോടെ ജനിച്ചു; അതിന്റെ ജനനസ്ഥലം പടിഞ്ഞാറൻ സമുദ്രം. ഇങ്ങനെ കുതിരയെ എല്ലാ ദിശകളിലും മഹത്വം ചുറ്റിപ്പറ്റി. കുതിരയായി മാറി, ദേവന്മാരെയും ഗാന്ധർവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും മനുഷ്യരെയും അതു വഹിച്ചു. സമുദ്രം അതിന്റെ ബന്ധുവും ജനനസ്ഥലവും ആകുന്നു.
നൈവേഹകിം ചനാഗ്ര ആസീന്॥ മൃത്യുനൈവേദമാവൃതമാസീദശനായയാശനായാഹിമൃത്യുഃ॥ തന്മനോഽകുരുതാത്മന്വീസ്യാമിതി॥ സോഽര്ചന്നചരത്॥ തസ്യാര്ചത ആപോഽജായന്താര്ചതേ വൈമേ കമഭൂദിതി॥ തദേവാര്ക്യസ്യാര്കത്വം॥ കഁ ഹ വാഅസ്മൈ ഭവതി, യഏവമേതദര്ക്യസ്യാര്കത്വം വേദ
ആദ്യത്തിൽ ഇവിടെ ഒന്നുമില്ലായിരുന്നു. എല്ലാം മരണവും വിശപ്പും കൊണ്ട് മൂടിയിരുന്നതായിരുന്നു, കാരണം വിശപ്പ് തന്നെ മരണമാണ്. അവൻ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു: "എനിക്ക് ഒരു സ്വയം ഉണ്ടായിരിക്കട്ടെ." അവൻ ആരാധിച്ചു, ചലിച്ചു. അവന്റെ ആരാധനയിൽ നിന്ന് വെള്ളം ജനിച്ചു. അവൻ വിചാരിച്ചു: "ഇത് സന്തോഷമാണ്." അതാണ് ആരാധനയുടെ സ്വഭാവം. ആരെങ്കിലും ഈ ആരാധനയുടെ സ്വഭാവം അറിയുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ സന്തോഷം നേടുന്നു.
സത്രേധാത്മാനം വ്യകുരുതാദിത്യം തൃതീയം, വായും തൃതീയഁ॥ സഏഷപ്രാണസ് ത്രേധാവിഹിതഃ॥ തസ്യ പ്രാചീ ദിക്ഷിരോഽസൌചാസൌചേര്മാഉ അഥാസ്യ പ്രതീചീ ദിക്പുച്ഛമ് അസൌചാസൌച സക്ഥ്യൌ; ദക്ഷിണാ ചോദീചീ ച പാര്ശ്വേ, ദ്യൌഷ് പൃഷ്ഠമ് അന്തരിക്ഷമുദരമ് ഇയമുരഃ, സഏഷോഽപ്സുപ്രതിഷ്ഠിതോ॥ യത്ര ക്വചൈതി, തദേവപ്രതിതിഷ്ഠത്യ് ഏവം വിദ്വാന്
അവൻ തന്റെ സ്വയം മൂന്നു ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ചു: സൂര്യൻ മൂന്നാമത്തേത്, വായു മൂന്നാമത്തേത്. ഇങ്ങനെ ഈ ശ്വാസം മൂന്നു രൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. അതിൽ കിഴക്കൻ ദിശ തല, ശുദ്ധവും അശുദ്ധവും അവയുടെ വായ്; പടിഞ്ഞാറൻ ദിശ വാൽ, ശുദ്ധവും അശുദ്ധവും തൈകൾ; തെക്കും വടക്കും വശങ്ങൾ; ആകാശം പുറം, അന്തരീക്ഷം വയറ്, ഈ ഭൂമി നെഞ്ച്. ഇങ്ങനെ അവൻ വെള്ളത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. അവൻ എവിടെയെങ്കിലും പോയാൽ, അവിടെ തന്നെ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു—ഇത് അറിയുന്നവൻക്ക്.
അവൻ ആഗ്രഹിച്ചു: "എന്നിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു സ്വയം ജനിക്കട്ടെ." മനസ്സും വാക്കും ചേർന്ന് അവൻ ഒരു ദമ്പതിയായി; വിശപ്പിൽ മരണം. രേതസ്സായത് വർഷമായി. അതിന് മുമ്പ് വർഷമൊന്നുമില്ലായിരുന്നു. അവൻ അതിനെ ഒരു വർഷം മുഴുവൻ ഗർഭം ധരിച്ചു. ആ സമയത്തിന് ശേഷം അവൻ പ്രസവിച്ചു. ജനിച്ചയുടൻ അവൻ അതിനെ ചേർത്ത് പിടിച്ചു; അത് സംസാരിച്ചു, അതാണ് വാക്ക്.
സഐക്ഷതഃ യദി വാഇമമഭിമഁസ്യേ, കനീയോഽന്നം കരിഷ്യ ഇതി॥ സതയാ വാചാതേനാത്മനേദഁ സര്വമസൃജത, യദിദം കിങ്ചര്ചോ യജൂഁഷി സാമാനി ഛന്ദാഁസി യജ്ഞാന്പ്രജാം പശൂന്ത്॥ സയദ്-യദേവാസൃജത, തത്-തദത്തുമധ്രിയത॥ സര്വം വാഅത്തീതി, തദദിതേരദിതിത്വഁ॥ സര്വസ്യാത്താഭവതി, സര്വമസ്യാന്നം ഭവതി, യഏവമേതദദിതേരദിതിത്വം വേദ
അവൾ വിചാരിച്ചു: "ഞാൻ ഇതുമായി ഒന്നിച്ചാൽ, ഞാൻ ചെറുതാകും; അതിനാൽ ഞാൻ തന്നെ ആഹാരമാക്കട്ടെ." ആ വാക്കിനാൽ അവൻ എല്ലാം സൃഷ്ടിച്ചു—ഇവിടെ ഉള്ളത് എല്ലാം: ഋക്, യജുർ, സാമവേദങ്ങൾ, ഛന്ദസ്സുകൾ, യാഗങ്ങൾ, സൃഷ്ടികൾ, മൃഗങ്ങൾ. അവൻ സൃഷ്ടിച്ചതെല്ലാം ആഹാരമായി പ്രവേശിച്ചു. എല്ലാം ആഹാരമാണ്; അതാണ് അദിതിയുടെ സ്വഭാവം. ഈ അദിതിയുടെ സ്വഭാവം അറിയുന്നവൻ എല്ലാം ആഹാരമായി നേടുന്നു; എല്ലാം അവന്റെ ആഹാരമാകും.
തമനവരുധ്യേവാമന്യത॥ തഁ സംവത്സരസ്യ പരസ്താദാത്മന ആലഭത, പശൂന്ദേവതാഭ്യഃ പ്രത്യൌഹത്॥ തസ്മാത്സര്വദേവത്യം പ്രോക്ഷിതം പ്രാജാപത്യമാലഭന്ത॥ ഏഷവാഅശ്വമേധോയഏഷതപതി; തസ്യ സംവത്സരആത്മായമഗ്നിരര്കഃ തസ്യേമേലോകാആത്മാനഃ॥ താവേതാവര്കാശ്വമേധൌ, സോപുനരേകൈവദേവതാ ഭവതി, മൃത്യുരേവാപ പുനര്മൃത്യും ജയതി, നൈനം മൃത്യുരാപ്നോതി, മൃത്യുരസ്യാത്മാഭവതി സര്വമായുരേതി ഏതാസാം ദേവതാനാമേകോ ഭവതി, യഏവം വേദ॥ 3 = 14.4.1.1-33 =
അവൻ അതിനെ തടയാതെ ആലോചിച്ചു. വർഷത്തിന് അപ്പുറത്ത്, അവൻ അതിനെ സ്വയം നിന്ന് എടുത്തു, മൃഗങ്ങളെ ദേവന്മാർക്ക് സമർപ്പിച്ചു. അതുകൊണ്ടാണ് യാഗത്തിൽ അർപ്പിതമായത് എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും പ്രജാപതിക്കും എന്നപോലെ കണക്കാക്കുന്നത്. ഇതാണ് യാഗകുതിര, ഇതാണ് യാഗങ്ങളുടെ നാഥൻ; അതിന്റെ സ്വയം വർഷം, അതിന്റെ അഗ്നി സൂര്യൻ. അതിന്റെ സ്വയം ഈ ലോകങ്ങൾ. അങ്ങനെ കുതിരയാഗവും സൂര്യയാഗവും ഒന്നാണ്; അവസാനം ഒരേയൊരു ദൈവം മാത്രം. മരണം തന്നെ വെള്ളമാണ്; മരണം വീണ്ടും ജയിച്ചാൽ, മരണം അവനെ ബാധിക്കില്ല. മരണം അവന്റെ സ്വയം ആകുന്നു; അവൻ മുഴുവൻ ആയുര് നേടുന്നു. ഈ ദേവതകളിൽ, ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ ഒന്നാകുന്നു.
അവർ വാക്കിനോട് പറഞ്ഞു: "നീ പാടണം." അവൾ സമ്മതിച്ചു. വാക്ക് അവരുടെ വേണ്ടി പാടി. വാക്കിൽ ഉള്ള സുഖം ദേവന്മാർക്ക് പാടി; നല്ലത് അവൾക്ക് തന്നെ. അസുരന്മാർ മനസ്സിലാക്കി: "ഈ പാടുന്നവനിലൂടെ അവർ നമ്മെ ജയിക്കും." അവർ വാക്കിനെ ദോഷം കൊണ്ട് ആക്രമിച്ചു. ആരെങ്കിലും തെറ്റായതു സംസാരിച്ചാൽ, അവൻ ദോഷം കൊണ്ടു ബാധിക്കപ്പെടുന്നു.
അപ്പോൾ അവർ ശ്വാസത്തോട് പറഞ്ഞു: "നീ പാടണം." അവൻ സമ്മതിച്ചു. ശ്വാസം അവരുടെ വേണ്ടി പാടി. ശ്വാസത്തിൽ ഉള്ള സുഖം ദേവന്മാർക്ക് പാടി; നല്ലത് അവൻക്ക് തന്നെ. അസുരന്മാർ മനസ്സിലാക്കി: "ഈ പാടുന്നവനിലൂടെ അവർ നമ്മെ ജയിക്കും." അവർ ശ്വാസത്തെ ദോഷം കൊണ്ട് ആക്രമിച്ചു. ആരെങ്കിലും തെറ്റായതു വാസനയെടുക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ ദോഷം കൊണ്ടു ബാധിക്കപ്പെടുന്നു.
അപ്പോൾ അവർ കണ്ണിനോട് പറഞ്ഞു: "നീ പാടണം." അവൻ സമ്മതിച്ചു. കണ്ണ് അവരുടെ വേണ്ടി പാടി. കണ്ണിൽ ഉള്ള സുഖം ദേവന്മാർക്ക് പാടി; നല്ലത് അവൻക്ക് തന്നെ. അസുരന്മാർ മനസ്സിലാക്കി: "ഈ പാടുന്നവനിലൂടെ അവർ നമ്മെ ജയിക്കും." അവർ കണ്ണിനെ ദോഷം കൊണ്ട് ആക്രമിച്ചു. ആരെങ്കിലും തെറ്റായതു കാണുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ ദോഷം കൊണ്ടു ബാധിക്കപ്പെടുന്നു.
അപ്പോൾ അവർ ചെവിക്കോട് പറഞ്ഞു: "നീ പാടണം." അവൻ സമ്മതിച്ചു. ചെവി അവരുടെ വേണ്ടി പാടി. ചെവിയിൽ ഉള്ള സുഖം ദേവന്മാർക്ക് പാടി; നല്ലത് അവൻക്ക് തന്നെ. അസുരന്മാർ മനസ്സിലാക്കി: "ഈ പാടുന്നവനിലൂടെ അവർ നമ്മെ ജയിക്കും." അവർ ചെവിയെ ദോഷം കൊണ്ട് ആക്രമിച്ചു. ആരെങ്കിലും തെറ്റായതു കേൾക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ ദോഷം കൊണ്ടു ബാധിക്കപ്പെടുന്നു.
അഥ ഹ മന ഊചുഃ ത്വം ന ഉദ്ഗായേതി॥ തഥേതി॥ തേഭ്യോ മന ഉദഗായദ്॥ യോമനസി ഭോഗസ് തം ദേവേഭ്യ ആഗായദ് യത്കല്യാണഁ സങ്കല്പയതി തദാത്മനേ॥ തേഽവിദുഃ അനേന വൈന ഉദ്ഗാത്രാത്യേഷ്യന്തീതി॥ തമഭിദ്രുത്യ പാപ്മനാവിധ്യന്ത്॥ സയഃ സപാപ്മായദേവേദമപ്രതിരൂപഁ സങ്കല്പയതി, സഏവസപാപ്മൈവമു ഖല്വേതാദേവതാഃ പാപ്മഭിരുപാസൃജന്ന് ഏവമേനാഃ പാപ്മനാവിധ്യന്
അപ്പോൾ അവർ മനസ്സിനോട് പറഞ്ഞു: "നീ പാടണം." അവൻ സമ്മതിച്ചു. മനസ്സ് അവരുടെ വേണ്ടി പാടി. മനസ്സിൽ ഉള്ള സുഖം ദേവന്മാർക്ക് പാടി; നല്ലത് അവൻക്ക് തന്നെ. അസുരന്മാർ മനസ്സിലാക്കി: "ഈ പാടുന്നവനിലൂടെ അവർ നമ്മെ ജയിക്കും." അവർ മനസിനെ ദോഷം കൊണ്ട് ആക്രമിച്ചു. ആരെങ്കിലും തെറ്റായതു ചിന്തിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ ദോഷം കൊണ്ടു ബാധിക്കപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ ഈ ദേവതകൾ ദോഷങ്ങൾ കൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ടുവന്നു; അങ്ങനെ അസുരന്മാർ അവരെ ദോഷം കൊണ്ട് ആക്രമിച്ചു.
അഥ ഹേമമാസന്യം പ്രാണമൂചുഃ ത്വം ന ഉദ്ഗായേതി॥ തഥേതി॥ തേഭ്യ ഏഷപ്രാണഉദഗായത്॥ തേഽവിദുഃ അനേന വൈന ഉദ്ഗാത്രാത്യേഷ്യന്തീതി॥ തമഭിദ്രുത്യ പാപ്മനാവിവ്യത്സന്ത്॥ സയഥാശ്മാനമൃത്വാലോഷ്ടോവിധ്വഁസേതൈവഁ ഹൈവവിധ്വഁസമാനാ വിഷ്വങ്ചോ വിനേശുഃ॥ തതോ ദേവാഅഭവന് പരാസുരാ॥ ഭവത്യ് ആത്മനാ, പരാസ്യ ദ്വിഷന്ഭ്രാതൃവ്യോ ഭവതി, യഏവം വേദ
ശ്രാദ്ധാസനത്തിൽ അവർ ശ്വാസത്തോട് പറഞ്ഞു: "നീ പാടണം." അവൻ സമ്മതിച്ചു. ഈ ശ്വാസം അവരുടെ വേണ്ടി പാടി. അസുരന്മാർ മനസ്സിലാക്കി: "ഈ പാടുന്നവനിലൂടെ അവർ നമ്മെ ജയിക്കും." അവർ ശ്വാസത്തെ ദോഷം കൊണ്ട് ആക്രമിച്ചു, പക്ഷേ ഒരു പാറയോ മണ്ണ് കട്ടയോ അടിച്ചാൽ പൊട്ടിപറക്കുന്നപോലെ, അവരുടെ ദോഷം എല്ലായിടത്തും ചിതറിപ്പോയി. അപ്പോൾ ദേവന്മാർ വിജയിച്ചു, അസുരന്മാർ തോറ്റു. സ്വയം കൊണ്ടാണ് ഒരാൾ വിജയിക്കുന്നത്; ശത്രുവും വൈരിയും തോറ്റുപോകുന്നു—ഇത് അറിയുന്നവൻക്ക്.
തേദേവാഅബ്രുവന്ന് ഏതാവദ്വാഇദഁ സര്വം യദന്നം, തദാത്മന ആഗാസീഃ അനു നോഽസ്മിന്നന്ന ആഭജസ്വേതി॥ തേവൈമാഭിസംവിശതേതി॥ തഥേതി॥ തഁ സമന്തം പരിണ്യവിശന്ത॥ തസ്മാദ്യദനേനാന്നമത്തി, തേനൈതാസ് തൃപ്യന്തി॥ ഏവഁ ഹ വാഏനഁ സ്വാഅഭിസംവിശന്തി, ഭര്താ സ്വാനാഁ ശ്രേഷ്ഠഃ പുരഏതാഭവത്യന്നാദോഽധിപതിഃ യഏവം വേദ
അവര് പറഞ്ഞു: എല്ലാം ഭക്ഷണമായതിലവധിയാണ്; നീ ആത്മാവിലെത്തിയിരിക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ ഞങ്ങളിലേക്കും ഭക്ഷണം പങ്കിടുക. അവര് അവനിൽ പ്രവേശിച്ചു. അങ്ങനെ തന്നെ എന്നു അവൻ സമ്മതിച്ചു. അവര് മുഴുവനായും അവനിൽ ലയിച്ചു. അതുകൊണ്ട്, ആത്മാവ് ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നതിലൂടെ അവര്ക്ക് തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ ഉള്ളിലേക്ക് ലയിക്കുന്നു; തന്റെ ഉള്ളിൽ ഭർത്താവാണ് ശ്രേഷ്ഠനും മുഖ്യനും, ഭക്ഷണഭോക്താവും അധിപതിയും ആകുന്നു, ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവനു.