ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ, മഹാനായ ബ്രഹദാരണ്യകോപനിഷദിന്റെ ഈ മഹത്തായ ഉപദേശം ഒരു കഥപോലെ ഞാൻ നിങ്ങളെക്ക് പറയുന്നു. ശ്വാസം സാമനാണ്, കാരണം എല്ലാ ജീവികളും ശ്വാസത്തിലൂടെ ഏകീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ രഹസ്യം അറിയുന്നവന്, അവൻ സാമനുമായി ഐക്യവും അതേ ലോകവും പ്രാപിക്കും. ക്ഷത്രം, അതായത് ഭരണാധികാരവും ശ്വാസമാണ്; ശ്വാസം ക്ഷത്രത്തെ ക്ഷയപ്പെടാതെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു. ഇതറിയുന്നവന്, ക്ഷത്രത്തിന്റെ പൂർണ്ണതയും അതിന്റെ ലോകവും ലഭിക്കും. ഭൂമി, അന്തരീക്ഷം, ദ്യൗസ്—ഇവ എട്ട് അക്ഷരങ്ങൾ; ഗായത്രിയുടെ ഒരു പാദം എട്ടു അക്ഷരങ്ങളാണ്. ഇവയാണ് അവളുടെ രൂപം. ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങൾ എത്ര ദൂരമുണ്ടോ, അത്രയും ദൂരം ഈ പാദം അറിയുന്നവൻ നേടുന്നു. ഋക്, യജുസ്, സാമൻ—ഇവയും എട്ട് അക്ഷരങ്ങൾ; ഇവയും ഗായത്രിയുടെ ഒരു പാദം. മൂന്നുവിധം വേദങ്ങൾ എത്ര ദൂരമുണ്ടോ, അത്രയും നേടുന്നു ഈ പാദം അറിയുന്നവൻ. പ്രാണ, അപാന, വ്യാന—ഇവയും എട്ട് അക്ഷരങ്ങൾ; ഇവയും ഗായത്രിയുടെ ഒരു പാദം. ജീവികൾ എത്രയാണോ, അത്രയും നേടുന്നു ഈ പാദം അറിയുന്നവൻ. ഇപ്പോൾ, അവളുടെ നാലാമത്തെ ദൃശ്യമായ പാദം പരമമായ പ്രകാശമുള്ള പ്രദേശമാണ്, അതിൽ ഭഗവാൻ പ്രകാശിക്കുന്നു. ഇത് നാലാമത്തേത്, ദൃശ്യപാദം എന്നത് അതിനെ കാണാനാവുന്നതുകൊണ്ടാണ്; പരമപ്രദേശമെന്നത് അതിൽ പ്രകാശം പരക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ്. ഈ പാദം അറിയുന്നവൻ മഹത്വത്തിലും കീർത്തിയിലും പ്രകാശിക്കുന്നു. ഗായത്രി ആ നാലാമത്തെ ദൃശ്യമായ പരമപ്രദേശത്തിലാണ് സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നത്; അതിനാൽ അവൾ സത്യത്തിൽ സ്ഥാപിതമാണ്. കണ്ണാണ് സത്യം, കാരണം കണ്ണ് സത്യമാണ്. അതുകൊണ്ട് രണ്ടുപേർ വാദിക്കുമ്പോൾ ഒരാൾ ‘ഞാൻ കണ്ടു’ എന്നും മറ്റൊന്ന് ‘ഞാൻ കേട്ടു’ എന്നും പറഞ്ഞാൽ, കണ്ടവനെ വിശ്വസിക്കണം. ഈ സത്യം ശക്തിയിൽ സ്ഥാപിതമാണ്; ശ്വാസം ശക്തിയാണ്; അതിൽ സത്യം സ്ഥാപിതമാണ്. അതുകൊണ്ട് അവർ പറയുന്നു, “ശക്തി സത്യത്തേക്കാൾ വലിയതാണ്.” അതുവഴി ഗായത്രി ആത്മാവിൽ സ്ഥാപിതമാണ്. ഇവിടെയാണ് ഗായത്രി; ശ്വാസമാണ് ഗായത്രി; അവിടെ ശ്വാസങ്ങളാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് അവൾക്ക് ഗായത്രി എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ആൾ ജപിക്കുമ്പോൾ, അവളെയാണ് ജപിക്കുന്നത്; ശ്വാസം അവനെ സംരക്ഷിക്കുന്നു. ചിലർ സാവിത്രി അനുഷ്ടുപ് ഛന്ദസ്സാണെന്നും, വാക്ക് അനുഷ്ടുപ് ആണെന്നും പറയുന്നു. “ഞാൻ വാക്ക് ജപിക്കുന്നു,” എന്ന് പറയുന്നത് ശരിയല്ല; ഗായത്രി മാത്രം ജപിക്കണം. ഒരാൾക്ക് എത്രയോ ആനുകൂല്യങ്ങൾ ലഭിച്ചാലും, അതിൽ പോലും ഗായത്രിയുടെ ഒരു പാദം പോലും സമം വരില്ല. മൂന്നു ലോകങ്ങൾ നിറഞ്ഞു കിട്ടിയാലും, അതു വഴി അവളുടെ ആദ്യപാദം മാത്രം ലഭിക്കും; മൂന്നു വേദങ്ങളിലെ അറിവ് മുഴുവൻ കിട്ടിയാൽ, രണ്ടാമത്തെ പാദം മാത്രം; എല്ലാ ജീവികളെയും ലഭിച്ചാൽ, മൂന്നാമത്തെ പാദം മാത്രം; നാലാമത്തെ, ദൃശ്യമായ, അന്ധകാരത്തിനപ്പുറത്തുള്ള പാദം ആരാലും ലഭ്യമല്ല—അത് എങ്ങനെ പ്രാപിക്കും? അവളിലേക്കുള്ള സമീപനം ഗായത്രിയാണ്: അവൾക്ക് ഒരു പാദം, രണ്ടുപാദം, മൂന്നു പാദം, നാലു പാദം, പാദമില്ലാത്തതും ഉണ്ട്; കാരണം അവളെ പടികൾ വഴി പ്രാപിക്കാനാവില്ല. “നാലാമത്തെ ദൃശ്യപാദത്തിന് നമസ്കാരം, അന്ധകാരത്തിനപ്പുറം.” ഒരാളെ ദ്വേഷിക്കുന്നവൻ, “ഇവൻ ആഗ്രഹം നേടാതിരിക്കട്ടെ,” അല്ലെങ്കിൽ “ഒരു മാസം ആഗ്രഹം നിറവേറാതിരിക്കട്ടെ,” എന്ന് പറയാം. അങ്ങനെ ഉപാസന ചെയ്യുന്നവന് ആഗ്രഹത്തിൽ പുരോഗതി ഉണ്ടാകില്ല. അല്ലെങ്കിൽ, “ഞാൻ അതു പ്രാപിക്കട്ടെ,” എന്നും പറയാം. വിദേഹരാജാവായ ജനകൻ ബുധിലന് ചോദിച്ചു: “നീ ഗായത്രി ആനയായെന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവൾ എങ്ങനെ വഹിക്കുന്നു?” “അവളുടെ വായാണ് മുഖം,” എന്ന് ബുധിലൻ മറുപടി പറഞ്ഞു. അവളുടെ വായ് അഗ്നിയാണ്; ഒരാൾ അഗ്നിയിൽ അനേകം ഹോമങ്ങൾ സമർപ്പിച്ചാൽ, അഗ്നി അവയെല്ലാം ദഹിപ്പിക്കും. അതുപോലെ, ഈ രഹസ്യം അറിയുന്നവൻ അനേകം പാപങ്ങൾ ചെയ്താലും, അവയെല്ലാം ദഹിപ്പിച്ച് ശുദ്ധനും, വയസ്സില്ലാത്തവനും, അമരനും ആകുന്നു. സത്യത്തിന്റെ മുഖം സ്വർണ്ണപാത്രംകൊണ്ട് മറച്ചിരിക്കുന്നു. “ഹേ പൂഷൻ, അതു നീക്കംചെയ്യ്, ഞാന് സത്യം കാണട്ടെ.” “ഹേ പൂഷൻ, ഏകദർശി, യമൻ, സൂര്യൻ, പ്രജാപതിയുടെ പുത്രാ, നിന്റെ കിരണങ്ങൾ നീക്കംചെയ്യ്, ഞാൻ നിന്റെ പുണ്യരൂപം കാണട്ടെ. അവിടെയുള്ള ആ പുരുഷൻ ഞാനാണ്. ഈ ശരീരം ചാരമായിക്കഴിഞ്ഞു, ശ്വാസം അമരപ്രാണനാകട്ടെ. മനസ്സേ, ഓർമ്മിക്കു, ചെയ്യപ്പെട്ടതെല്ലാം ഓർമ്മിക്കു. ഹേ അഗ്നേ, നല്ല വഴിയിൽ ഞങ്ങളെ നയിക്കു, നീ എല്ലാ വഴികളും അറിയുന്നവനാണ്; ഞങ്ങളുടെ പാപങ്ങൾ നീക്കംചെയ്യ്, ഞങ്ങൾ നിന്നെ മഹാഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കും.” ആരുൺപുത്രനായ വേതകേതു പാഞ്ചാലരുടെ സഭയിൽ എത്തി. അവിടെ അദ്ദേഹം പ്രവാഹണജൈവലിയുടെ പുത്രനായ ജൈവലിയെ തന്റെ കര്മ്മങ്ങളിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്നതായി കണ്ടു. അവനെ കണ്ടു, വേതകേതു ചോദിച്ചു: “കുഞ്ഞേ!” അവൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: “അവിടെ ഉണ്ട്.” “നിന്റെ അച്ഛൻ നിന്നെ ഉപദേശിച്ചോ?” “ഉപദേശിച്ചു,” എന്ന് അവൻ പറഞ്ഞു. “ഈ ജീവികൾ മരിച്ച ശേഷം എങ്ങോട്ട് പോകുന്നു എന്ന് അറിയാമോ?” “അറിയില്ല,” എന്നാണ് മറുപടി. “അവരെ തിരിച്ചു വരുത്തുന്നത് എന്താണെന്ന് അറിയാമോ?” “അറിയില്ല.” “അനേകം മരിച്ചാലും ലോകം എങ്ങനെ നിറയുന്നില്ലെന്ന് അറിയാമോ?” “അറിയില്ല.” “ഹോമത്തിൽ സമർപ്പിച്ച വെള്ളം മനുഷ്യന്റെ വാക്കായി ഉയർന്ന് സംസാരിക്കുന്നുവോ എന്ന് അറിയാമോ?” “അറിയില്ല.” “ദേവയാന, പിതൃയാന എന്നിങ്ങനെ ദേവന്മാരുടേയും പിതാക്കന്മാരുടേയും പാത എന്താണെന്ന് അറിയാമോ?” “അറിയില്ല.” അവൻ പറഞ്ഞു: “ഞാൻ ഋഷികളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്, പക്ഷേ അച്ഛനും ദേവന്മാരും മനുഷ്യരും അമരന്മാരും പറഞ്ഞതെന്താണെന്ന് ഞാൻ മനസ്സിലാക്കിയില്ല; അച്ഛനും അമ്മയും തമ്മിലുള്ള ഇടയിൽ ഈ ലോകം സഞ്ചരിക്കുന്നു. ഇതിൽ ഒന്നും പോലും എനിക്ക് അറിയില്ല.” അവൻ അങ്ങോട്ട് താമസിക്കാൻ അനുമതി ചോദിച്ചു. അനുമതി കിട്ടാതെ അവൻ അച്ഛനുമായി പോയി: “അച്ഛനെല്ലാം എന്നെ പഠിപ്പിച്ചില്ലേ?” “എന്തിനാണ്, മക്കളേ?” “ഒരു ക്ഷത്രിയൻ എന്നോട് അഞ്ച് ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിച്ചു, ഒന്നും അറിയില്ലായിരുന്നു.” അവൻ ചോദ്യങ്ങൾ ആവർത്തിച്ചു. അച്ഛൻ പറഞ്ഞു: “അച്ഛന്റെ അറിവ് മുഴുവൻ ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു. നീ അവിടെ പോയി, നമുക്ക് ശിഷ്യരായി ജീവിക്കാം.” “നീ തന്നെ പോകണം,” എന്ന് അച്ഛൻ പറഞ്ഞു. അവൻ പ്രവാഹണജൈവലിയുടെ പുത്രനായ ഗൗതമന്റെ അടുത്ത് എത്തിയപ്പോൾ, അവനു ഇരിപ്പിടവും കൈ കഴുകാനുള്ള വെള്ളവും ഒരുക്കി, ഹോമം ചെയ്തു. “ഒരു വരം നിനക്ക്,” എന്ന് ജൈവലി പറഞ്ഞു. “നീ വാഗ്ദാനം ചെയ്തതുപോലെ വരം തരിക; നീ ആ യുവാവിനോട് അവസാനത്തിൽ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ പറയൂ,” എന്ന് ഗൗതമൻ പറഞ്ഞു. “ദേവന്മാരുടെ ഇടയിൽ ഇതുപോലെയുള്ള വരങ്ങൾ നൽകപ്പെടുന്നു; മനുഷ്യരിൽ പറയൂ,” എന്ന് ജൈവലി പറഞ്ഞു. “പൊൻ, പശു, കുതിര, ദാസി, വസ്ത്രം—ഇവയുടെ ദാനങ്ങൾ അറിയാം; എന്നാൽ നീ തന്നെയാണ് അനന്തനും അതിരില്ലാത്തവനും. അതുകൊണ്ട് ഞാൻ അർഹമായ അർപ്പണത്തോടെ സമീപിക്കുന്നു,” എന്ന് ഗൗതമൻ പറഞ്ഞു. അർപ്പണം പറഞ്ഞശേഷം ജൈവലി സംസാരിച്ചു. “ഗൗതമേ, ഞങ്ങളെ ഉപേക്ഷിക്കരുത്, നിന്റെ പിതൃപുരുഷന്മാരെയും ഉപേക്ഷിക്കരുത്. ഈ ജ്ഞാനം മുമ്പ് ഒരുമാത്രം ബ്രാഹ്മണനും ലഭിച്ചിട്ടില്ല. അതിനാൽ ഞാൻ നിന്നോട് പറയാം. ഇങ്ങനെ പറയുന്നവനെ ആരാണ് നിരസിക്കേണ്ടത്?” “ഈ ലോകം അഗ്നിയാണ്, ഗൗതമേ. അതിന്റെ ഇന്ധനം സൂര്യൻ, പുക കിരണങ്ങൾ, ജ്വാല പകലാണ്, ചാര ചന്ദ്രൻ, ചിതകൾ നക്ഷത്രങ്ങൾ. ഈ അഗ്നിയിൽ ദേവതകൾ വിശ്വാസം ഹോമമായി അർപ്പിക്കുന്നു; അതിൽ നിന്ന് സോമരാജാവ് ഉത്ഭവിക്കുന്നു. മഴ അഗ്നിയാണ്, ഗൗതമേ. അതിന്റെ ഇന്ധനം വർഷം, പുക മേഘങ്ങൾ, ജ്വാല മിന്നൽ, ചാര ഇടിമിന്നൽ, ചിതകൾ ഇടിമുഴക്കം. ഈ അഗ്നിയിൽ ദേവതകൾ സോമം ഹോമമായി അർപ്പിക്കുന്നു; അതിൽ നിന്ന് മഴ ഉത്ഭവിക്കുന്നു. ഈ ഭൂമി അഗ്നിയാണ്, ഗൗതമേ. അതിന്റെ ഇന്ധനം ഭൂമി, പുക വായു, ജ്വാല രാത്രി, ചാര ദിശകൾ, ചിതകൾ ഇടത്തരം ദിശകൾ. ഈ അഗ്നിയിൽ ദേവതകൾ മഴ ഹോമമായി അർപ്പിക്കുന്നു; അതിൽ നിന്ന് അന്നം ഉത്ഭവിക്കുന്നു. മനുഷ്യൻ അഗ്നിയാണ്, ഗൗതമേ. അതിന്റെ ഇന്ധനം തുറന്ന വായ്, പുക ശ്വാസം, ജ്വാല വാക്ക്, ചാര കണ്ണ്, ചിതകൾ ചെവി. ഈ അഗ്നിയിൽ ദേവതകൾ അന്നം ഹോമമായി അർപ്പിക്കുന്നു; അതിൽ നിന്ന് വീര്യം ഉത്ഭവിക്കുന്നു. സ്ത്രീ അഗ്നിയാണ്, ഗൗതമേ. അവളുടെ ഇന്ധനം യോനിയാണ്, പുക മുടി, ജ്വാല യോനിദ്വാരം, ചാര യോനിയിൽ ഉള്ള കർമ്മം, ചിതകൾ ആനന്ദങ്ങൾ. ഈ അഗ്നിയിൽ ദേവതകൾ വീര്യം ഹോമമായി അർപ്പിക്കുന്നു; അതിൽ നിന്ന് മനുഷ്യൻ ജനിക്കുന്നു. അവൻ ജനിച്ചു, ജീവിക്കുന്നു, മരിക്കുമ്പോൾ, അവനെ അഗ്നിയിൽ അർപ്പിക്കുന്നു. അവനു വേണ്ടി അഗ്നി അഗ്നിയായും, ഇന്ധനം ഇന്ധനായും, പുക പുകയായും, ജ്വാല ജ്വാലയായും, ചാര ചാരമായും, ചിതകൾ ചിതകളായും മാറുന്നു. ഈ അഗ്നിയിൽ ദേവതകൾ മനുഷ്യനെ ഹോമമായി അർപ്പിക്കുന്നു; അതിൽ നിന്ന് ദീപ്തിമാനായ രൂപം ഉത്ഭവിക്കുന്നു. ഇത് അറിയുന്നവർ, കാട്ടിൽ വിശ്വാസവും സത്യവും ഉപാസിക്കുന്നവർ, അവർ ജ്വാലയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു; ജ്വാലയിൽ നിന്ന് പകലിലേക്ക്; പകൽ മുതൽ ശുക്ലപക്ഷം; ശുക്ലപക്ഷം മുതൽ ഉത്തരായണ മാസങ്ങൾ; മാസങ്ങളിൽ നിന്ന് ദേവതകളുടെ ലോകം; അവിടെ നിന്ന് സൂര്യൻ; സൂര്യനിൽ നിന്ന് മിന്നൽ. മിന്നലിൽ നിന്ന് മനസ്സിൽ ജനിച്ച ഒരു പുരുഷൻ അവരെ ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. അവിടെ അവർ എല്ലാം അതിജീവിച്ച് വസിക്കുന്നു; അവർക്കു തിരികെ വരവ് ഇല്ല. യജ്ഞം, ദാനം, തപസ്സ് മുതലായവയിലൂടെ ലോകം നേടുന്നവർ പുകയിലേക്ക്; പുകയിൽ നിന്ന് രാത്രി; രാത്രിയിൽ നിന്ന് കൃഷ്ണപക്ഷം; കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ നിന്ന് ദക്ഷിണായണ മാസങ്ങൾ; മാസങ്ങളിൽ നിന്ന് പിതൃലോകം; അവിടെ നിന്ന് ചന്ദ്രൻ. ചന്ദ്രനെത്തിയാൽ അവിടെ അന്നം ആകുന്നു; ദേവതകൾ സോമനെ നിറയ്ക്കുമ്പോൾ, അവർ അവരെ ഉപഭോഗിക്കുന്നു. അവരുടേത് പൂർത്തിയായാൽ, അവർ ഈ ആകാശത്തിലേക്ക്, അവിടെ നിന്ന് വായുവിലേക്ക്, വായുവിൽ നിന്ന് മഴയിലേക്ക്, മഴയിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്ക്; ഭൂമിയിൽ എത്തുമ്പോൾ അന്നം ആകുന്നു. അവിടെ നിന്ന് സ്ത്രീയുടെ ഗർഭത്തിൽ ജനിക്കുന്നു. അങ്ങനെ അവർ ചുറ്റി ചുറ്റി ഭ്രമിക്കുന്നു. ഈ രണ്ടു പാതകളും അറിയാത്തവർ കീടങ്ങൾ, പുഴുക്കൾ, ഇത്തരക്കാർ ആകുന്നു. ഏതാണ്ട് ഏറ്റവും പ്രാചീനവും ഉത്തമവുമായത് അറിയുന്നവൻ, തന്റെ കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രാചീനനും ഉത്തമനുമാകും. ശ്വാസം അതാണ്; അതറിയുന്നവൻ ഉത്തമനാകും. ഏതാണ്ട് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠം അറിയുന്നവൻ, തന്റെ കൂട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനാകും. വാക്ക് അതാണ്; അതറിയുന്നവൻ ശ്രേഷ്ഠനാകും. ഏതാണ്ട് ആധാരം അറിയുന്നവൻ, സമതലത്തിലും കഠിനത്തിലും നിലകൊള്ളുന്നു. കണ്ണ് ആധാരമാണ്; കണ്ണിലൂടെ ഒരാൾ നിലകൊള്ളുന്നു. അതറിയുന്നവൻ എല്ലായിടത്തും ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ, മഹത്തായ ബ്രഹദാരണ്യകോപനിഷദിന്റെ ഈ ഉപദേശങ്ങൾ, ശ്വാസത്തിന്റെ, വാക്കിന്റെ, കണ്ണിന്റെ, ഗായത്രിയുടെ, അഗ്നിയുടെ, പുനർജന്മത്തിന്റെയും മോക്ഷത്തിന്റെയും ഗൗരവം തുറന്നുകാട്ടുന്നു.