ಅಯಂ ವೈಲೋಕೋಽಗ್ನಿಃ ಗೌತಮ॥ ತಸ್ಯ ಪೃಥಿವ್ಯ್ ಏವಸಮಿದ್ ವಾಯುರ್ ? ಧೂಮೋ, ರಾತ್ರಿರರ್ಚಿಃ ದಿಶೋ ಅಙ್ಗಾರಾ, ಅವನ್ತರದಿಶೋ ವಿಷ್ಫುಲಿಙ್ಗಾಃ॥ ತಸ್ಮಿನ್ನೇತಸ್ಮಿನ್ನಗ್ನೌದೇವಾವೃಷ್ಟಿಂ ಜುಹ್ವತಿ; ತಸ್ಯಾ ಆಹುತೇರನ್ನಁ ಸಂಭವತಿ
ಈ ಭೂಮಿಯೂ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಇದೆ, ಗೌತಮ. ಅದರಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ಇಂಧನ, ಗಾಳಿ ಹೊಗೆ, ರಾತ್ರಿ ಜ್ವಾಲೆ, ದಿಕ್ಕುಗಳು ಕೆಂಡ, ಮಧ್ಯದಿಕ್ಕುಗಳು ಕಿಡಿಗಳು. ಈ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಮಳೆಯನ್ನು ಹೋಮಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಆ ಹೋಮದಿಂದ ಅನ್ನವು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
ಪುರುಷೋ ವಾಅಗ್ನಿಃ ಗೌತಮ॥ ತಸ್ಯ ವ್ಯಾತ್ತಮೇವಸಮಿತ್ ಪ್ರಾಣೋಧೂಮೋ, ವಾಗರ್ಚಿಶ್, ಚಕ್ಷುರಙ್ಗಾರಾಃ, ಶ್ರೋತ್ರಂ ವಿಷ್ಫುಲಿಙ್ಗಾಃ॥ ತಸ್ಮಿನ್ನೇತಸ್ಮಿನ್ನಗ್ನೌದೇವಾಅನ್ನಂ ಜುಹ್ವತಿ; ತಸ್ಯಾ ಆಹುತೇ ರೇತಃ ಸಂಭವತಿ
ಮಾನವನೂ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಇದ್ದಾನೆ, ಗೌತಮ. ಅವನ ಬಾಯೇ ಇಂಧನ, ಉಸಿರು ಹೊಗೆ, ಮಾತು ಜ್ವಾಲೆ, ಕಣ್ಣು ಕೆಂಡ, ಕಿವಿ ಕಿಡಿ. ಈ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಅನ್ನವನ್ನು ಹೋಮಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಆ ಹೋಮದಿಂದ ಬೀಜವು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
ಯೋಷಾ ವಾಆಗ್ನಿಃ ಗೌತಮ॥ ತಸ್ಯಾ ಉಪಸ್ಥ ಏವಸಮಿಲ್, ಲೋಮಾನಿ ಧೂಮೋ, ಯೋನಿರರ್ಚಿಃ ಯದನ್ತಃ ಕರೋತಿ, ತೇಽಙ್ಗಾರಾ, ಅಭಿನನ್ದಾ ವಿಷ್ಫುಲಿಙ್ಗಾಃ॥ ತಸ್ಮಿನ್ನೇತಸ್ಮಿನ್ನಗ್ನೌದೇವಾರೇತೋ ಜುಹ್ವತಿ; ತಸ್ಯಾ ಆಹುತೇಃ ಪುರುಷಃ ಸಂಭವತಿ॥ ಸಜಾಯತೇ . ಸಜೀವತಿ ಯಾವಜ್ ಜೀವತಿ ಅಥ ಯದಾಮ್ರಿಯತೇ,
ಹೆಂಗಸೂ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಇದ್ದಾಳೆ, ಗೌತಮ. ಅವಳ ಯೋನಿಯೇ ಇಂಧನ, ಕೂದಲು ಹೊಗೆ, ಯೋನಿ ಜ್ವಾಲೆ, ಒಳಗೆ ನಡೆಯುವ ಕ್ರಿಯೆ ಕೆಂಡ, ಆನಂದಗಳು ಕಿಡಿಗಳು. ಈ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಬೀಜವನ್ನು ಹೋಮಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಆ ಹೋಮದಿಂದ ಪುರುಷನು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ, ಬದುಕುತ್ತಾನೆ, ಜೀವ ಇರುವವರೆಗೆ ಇರುತ್ತಾನೆ, ನಂತರ ಸಾಯುತ್ತಾನೆ.
ಅಥೈನಮಗ್ನಯೇ ಹರನ್ತಿ
ಆಮೇಲೆ ಅವನನ್ನು ಅಗ್ನಿಯ ಬಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ.
ತಸ್ಯಾಗ್ನಿರೇವಾಗ್ನಿರ್ಭವತಿ, ಸಮಿತ್ಸಮಿದ್ ಧೂಮೋಧೂಮೋ, ಅರ್ಚಿರರ್ಚಿಃ ಅಙ್ಗಾರಾ ಅಙ್ಗಾರಾ, ವಿಷ್ಫುಲಿಙ್ಗಾ ವಿಷ್ಫುಲಿಙ್ಗಾಃ॥ ತಸ್ಮಿನ್ನೇತಸ್ಮಿನ್ನಗ್ನೌದೇವಾಃ ಪುರುಷಂ ಜುಹ್ವತಿ; ತಸ್ಯಾ ಆಹುತೇಃ ಪುರುಷೋ ಭಾಸ್ವರವರ್ಣಃ ಸಂಭವತಿ
ಅವನಿಗೆ ಅಗ್ನಿಯೇ ಅಗ್ನಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಇಂಧನವೇ ಇಂಧನ, ಹೊಗೆಯೇ ಹೊಗೆ, ಜ್ವಾಲೆಯೇ ಜ್ವಾಲೆ, ಕೆಂಡವೇ ಕೆಂಡ, ಕಿಡಿಯೇ ಕಿಡಿ. ಈ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಪುರುಷನನ್ನು ಹೋಮಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಆ ಹೋಮದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ರೂಪದ ಪುರುಷನು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ.
ಯೋಹ ವೈಜ್ಯೇಷ್ಠಂ ಚ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಚ ವೇದ, ಜ್ಯೇಷ್ಠಶ್ಚ ಶ್ರೇಷ್ಠಶ್ಚ ಸ್ವಾನಾಂ ಭವತಿ॥ ಪ್ರಾಣೋವೈಜ್ಯೇಷ್ಠಶ್ಚ ಶ್ರೇಷ್ಠಶ್ಚ॥ ಜ್ಯೇಷ್ಠಶ್ಚ ಶ್ರೇಷ್ಠಶ್ಚ ಸ್ವಾನಾಂ ಭವತಿ ಅಪಿ ಚ ಯೇಷಾಂ ಬುಭೂಷತಿ, ಯಏವಂ ವೇದ
ಯಾರು ಹಿರಿಯ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ತಮ್ಮವರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರೂ ಶ್ರೇಷ್ಠರೂ ಆಗುತ್ತಾರೆ. ಉಸಿರೇ ಹಿರಿಯವೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವೂ ಆಗಿದೆ; ಹೀಗೆ ತಿಳಿದವರು ತಮ್ಮವರಲ್ಲಿಯೂ, ಜಯಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುವವರಲ್ಲಿಯೂ ಹಿರಿಯರೂ ಶ್ರೇಷ್ಠರೂ ಆಗುತ್ತಾರೆ.
ಯೋಹ ವೈವಸಿಷ್ಠಾಂ ವೇದ, ವಸಿಷ್ಠಃ ಸ್ವಾನಾಂ ಭವತಿ॥ ವಾಗ್ವೈವಸಿಷ್ಠಾ॥ ವಸಿಷ್ಠಃ ಸ್ವಾನಾಂ ಭವತಿ . ಯಏವಂ ವೇದ
ಯಾರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ತಮ್ಮವರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಮಾತೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ; ಹೀಗೆ ತಿಳಿದವರು ತಮ್ಮವರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮರಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಯೋಹ ವೈಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ವೇದ, ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ಸಮೇ, ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ದುರ್ಗೇ॥ ಚಕ್ಷುರ್ವೈಪ್ರತಿಷ್ಠಾ; ಚಕ್ಷುಷಾ ಹಿಸಮೇಚ ದುರ್ಗೇಚ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ॥ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ಸಮೇ, ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ದುರ್ಗೇ, ಯಏವಂ ವೇದ
ಯಾರು ಆಧಾರ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಸಮತಲದಲ್ಲಿಯೂ ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಕಣ್ಣೇ ಆಧಾರ; ಕಣ್ಣಿಂದ ಸಮತಲದಲ್ಲಿಯೂ ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಬಹುದು. ಹೀಗೆ ತಿಳಿದವರು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
ಯೋಹ ವೈಸಂಪದಂ ವೇದ, ಸಁ ಹಾಸ್ಮೈ ಪದ್ಯತೇ, ಯಂ ಕಾಮಂ ಕಾಮಯತೇ॥ ಶ್ರೋತ್ರಂ ವೈಸಂಪಚ್; ಛ್ರೋತ್ರೇ ಹೀಮೇಸರ್ವೇ ವೇದಾ ಅಭಿಸಂಪನ್ನಾಃ॥ ಸಁ ಹಾಸ್ಮೈ ಪದ್ಯತೇ, ಯಂ ಕಾಮಂ ಕಾಮಯತೇ, ಯಏವಂ ವೇದ
ಯಾರು ಸಾಧನೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರಿಗೆ ಸಾಧನೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ಅವರು ಏನು ಬಯಸಿದರೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಕಿವಿಯೇ ಸಾಧನೆ; ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ವೇದಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ಹೀಗೆ ತಿಳಿದವರಿಗೆ ಏನು ಬಯಸಿದರೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಯೋಹ ವಾಆಯತನಂ ವೇದಾಯತನಁ ಸ್ವಾನಾಂ ಭವತಿ ಆಯತನಂ ಜನಾನಾಂ॥ ಮನೋ ವಾಆಯತನಮ್॥ ಆಯತನಁ ಸ್ವಾನಾಂ ಭವತಿ ಆಯತನಂ ಜನಾನಾಂ, ಯಏವಂ ವೇದ
ಯಾರು ಆಶ್ರಯ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ತಮ್ಮವರಿಗೂ ಜನರಿಗೂ ಆಶ್ರಯವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಮನಸೇ ಆಶ್ರಯ; ಹೀಗೆ ತಿಳಿದವರು ತಮ್ಮವರಿಗೂ ಜನರಿಗೂ ಆಶ್ರಯವಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಯೋಹ ವೈಪ್ರಜಾತಿಂ ವೇದ, ಪ್ರಜಾಯತೇ ಹ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭೀ॥ ರೇತೋ ವೈಪ್ರಜಾತಿಃ॥ ಪ್ರಜಾಯತೇ . ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿಃ ಯಏವಂ ವೇದ
ಯಾರು ಸಂತಾನ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಸಂತಾನ ಮತ್ತು ಪಶುಗಳೊಂದಿಗೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ಬೀಜವೇ ಸಂತಾನ; ಹೀಗೆ ತಿಳಿದವರು ಸಂತಾನ ಮತ್ತು ಪಶುಗಳೊಂದಿಗೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.
ತೇಹೇಮೇಪ್ರಾಣಾ, ಅಹಁಶ್ರೇಯಸೇ ವಿವದಮಾನಾ, ಬ್ರಹ್ಮ ಜಗ್ಮುಃ . \` ಕೋನೋ ವಸಿಷ್ಠ ಇತಿ॥ . ಯಸ್ಮಿನ್ವ ಉತ್ಕ್ರಾನ್ತ ಇದಁ ಶರೀರಂ ಪಾಪಿಯೋ ಮನ್ಯತೇ, ಸವೋ ವಸಿಷ್ಠ ಇತಿ
ಈ ಪ್ರಾಣಗಳು, ಯಾರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದವು. ಯಾರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂದು ಕೇಳಿದರು. ಯಾರ ಹೊರಡುವಿಕೆಯಿಂದ ಈ ದೇಹ ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ, ಅವನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ.
ವಾಗ್ಘೋಚ್ಚಕ್ರಾಮ॥ ಸಾಸಂವತ್ಸರಂ ಪ್ರೋಷ್ಯಾಗತ್ಯೋವಾಚಃ ಕಥಮಶಕತ ಮದೃತೇಜೀವಿತುಮಿತಿ॥ ತೇಹೋಚುಃ ಯಥಾ ಕಡಾ ಅವದನ್ತೋ ವಾಚಾ, ಪ್ರಾಣನ್ತಃ ಪ್ರಾಣೇನ, ಪಶ್ಯನ್ತಶ್ಚಕ್ಷುಷಾ, ಶೃಣ್ವನ್ತಃ ಶ್ರೋತ್ರೇಣ, ವಿದ್ವಾಁಸೋ ಮನಸಾ, ಪ್ರಜಾಯಮಾನಾ ರೇತಸೈವಮಜೀವಿಷ್ಮೇತಿ॥ ಪ್ರವಿವೇಶ ಹ ವಾಕ್
ಮಾತು ಹೊರಟುಹೋದಳು. ಒಂದು ವರ್ಷ ಹೋದ ಮೇಲೆ ಬಂದು, "ನಾನು ಇಲ್ಲದೆ ನೀವು ಹೇಗೆ ಬದುಕಿದಿರಿ?" ಎಂದು ಕೇಳಿದಳು. ಅವರು ಹೇಳಿದರು: "ಮೌನವಾಗಿದ್ದರೂ ಉಸಿರಿನಿಂದ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾ, ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾ, ಕಿವಿಯಿಂದ ಕೇಳುತ್ತಾ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಬೀಜದಿಂದ ಸಂತಾನ ಪಡೆಯುತ್ತಾ ಬದುಕಿದ್ದೆವು." ಅಂತ ಹೇಳಿ ಮಾತು ಮತ್ತೆ ಒಳಬಂದಿತು.
ಚಕ್ಷುರ್ಹೋಚ್ಚಕ್ರಾಮ॥ ತತ್ಸಂವತ್ಸರಂ ಪ್ರೋಷ್ಯಾಗತ್ಯೋವಾಚಃ ಕಥಮಶಕತ ಮದೃತೇಜೀವಿತುಮಿತಿ॥ ತೇಹೋಚುಃ ಯಥಾನ್ಧಾ, ಅಪಶ್ಯನ್ತಶ್ಚಕ್ಷುಷಾ, ಪ್ರಾಣನ್ತಃ ಪ್ರಾಣೇನ, ವದನ್ತೋ ವಾಚಾ, ಶೃಣ್ವನ್ತಃ ಶ್ರೋತ್ರೇಣ, ವಿದ್ವಾಁಸೋ ಮನಸಾ, ಪ್ರಜಾಯಮಾನಾ ರೇತಸೈವಮಜೀವಿಷ್ಮೇತಿ॥ ಪ್ರವಿವೇಶ ಹ ಚಕ್ಷುಃ
ಶ್ರೋತ್ರಁ ಹೋಚ್ಚಕ್ರಾಮ॥ ತತ್ಸಂವತ್ಸರಂ ಪ್ರೋಷ್ಯಾಗತ್ಯೋವಾಚಃ ಕಥಮಶಕತ ಮದೃತೇಜೀವಿತುಮಿತಿ॥ ತೇಹೋಚುಃ ಯಥಾ ಬಧಿರಾ, ಅಶೃಣ್ವನ್ತಃ ಶ್ರೋತ್ರೇಣ, ಪ್ರಾಣನ್ತಃ ಪ್ರಾಣೇನ, ವದನ್ತೋ ವಾಚಾ, ಪಶ್ಯನ್ತಶ್ಚಕ್ಷುಷಾ, ವಿದ್ವಾಁಸೋ ಮನಸಾ, ಪ್ರಜಾಯಮಾನಾ ರೇತಸೈವಮಜೀವಿಷ್ಮೇತಿ॥ ಪ್ರವಿವೇಶ ಹ ಶ್ರೋತ್ರಮ್
ಮನೋ ಹೋಚ್ಚಕ್ರಾಮ॥ ತತ್ಸಂವತ್ಸರಂ ಪ್ರೋಷ್ಯಾಗತ್ಯೋವಾಚಃ ಕಥಮಶಕತ ಮದೃತೇಜೀವಿತುಮಿತಿ॥ ತೇಹೋಚುಃ ಯಥಾ ಮುಗ್ಧಾ, ಅವಿದ್ವಾಁಸೋ ಮನಸಾ, ಪ್ರಾಣನ್ತಃ ಪ್ರಾಣೇನ, ವದನ್ತೋ ವಾಚಾ, ಪಶ್ಯನ್ತಶ್ಚಕ್ಷುಷಾ, ಶೃಣ್ವನ್ತಃ ಶ್ರೋತ್ರೇಣ, ಪ್ರಜಾಯಮಾನಾ ರೇತಸೈವಮಜೀವಿಷ್ಮೇತಿ॥ ಪ್ರವಿವೇಶ ಹ ಮನಃ
ಅಥ ಹ ಪ್ರಾಣಉತ್ಕ್ರಮಿಷ್ಯನ್ ಯಥಾ ಮಹಾಸುಹಯಃ ಸೈನ್ಧವಃ ಪಡ್ವೀಶಶಙ್ಖೂನ್ತ್ಸಂವೃಹೇದ್ ಏವಁ ಹೈವೇಮಾನ್ಪ್ರಾಣಾನ್ತ್ಸಂವವರ್ಹ॥ ತೇಹೋಚುಃ ಮಾ, ಭಗವ, ಉತ್ಕ್ರಮೀಃ ನವೈಶಕ್ಷ್ಯಾಮಸ್ ತ್ವದೃತೇಜೀವಿತುಮಿತಿ॥ ತಸ್ಯೋ ಮೇ ಬಲಿಂ ಕುರುತೇತಿ॥ ತಥೇತಿ
ನಂತರ ಉಸಿರು ಹೊರಡಲು ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಹೇಗೆಂದರೆ, ಸಿಂಧು ಪ್ರದೇಶದ ಒಳ್ಳೆಯ ಕುದುರೆ ತನ್ನ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಹಾಗೆ ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡವು. ಅವು ಹೇಳಿದವು: 'ಸ್ವಾಮಿ, ನೀನು ಹೊರಡಬೇಡ; ನಿನ್ನಿಲ್ಲದೆ ನಾವು ಬದುಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.' ಆಗ ಉಸಿರು ಹೇಳಿತು: 'ನೀವು ನನಗೆ ಬಲಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.' ಎಂದಿತು. ಅವು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡವು: 'ಹೌದು' ಎಂದು.
ತದ್ವಿದ್ವಾಁಸಃ ಶ್ರೋತ್ರಿಯಾ ಅಶಿಷ್ಯನ್ತ ಆಚಾಮನ್ತಿ ಅಶಿತ್ವಾಚಾಮನ್ತಿ ಏತಮೇವತದನ್ನಮನಗ್ನಂ ಕುರ್ವನ್ತೋ ಮನ್ಯನ್ತೇ॥ ತಸ್ಮಾದೇವಂವಿದಶಿಷ್ಯನಾಚಮೇದ್ ಅಶಿತ್ವಾಚಮೇದ್॥ ಏತಮೇವತದನಮನಗ್ನಂ ಕುರುತೇ . ॥. 3
ಇದನ್ನು ತಿಳಿದ ಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಭಕ್ತರು ಊಟ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ನೀರು ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ, ಊಟವಾದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ನೀರು ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಆಹಾರ ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇದನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಊಟದ ಮೊದಲು ಮತ್ತು ನಂತರ ನೀರು ಕುಡಿಯಬೇಕು; ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅವನ ಆಹಾರ ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಯಃ ಕಾಮಯತೇಃ ಮಹತ್ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾಮಿತಿ ಉದಗಯನಆಪೂರ್ಯಮಾಣಪಕ್ಷೇ ಪುಣ್ಯಾಹೇ, ದ್ವಾದಶಾಹಮುಪಸದ್ವ್ರತೀಭೂತ್ವೌದುಮ್ಬರೇ ಕಁಸೇಚಮಸೇವಾ ಸರ್ವೌಷಧಂ ಫಲಾನೀತಿ ಸಂಭೃತ್ಯ, ಪರಿಸಮುಹ್ಯ, ಪರಿಲಿಪ್ಯಾಗ್ನಿಮುಪಸಮಾಧಾಯಾವೃತಾಜ್ಯಁ , \^. ಸಁಸ್ಕೃತ್ಯ, ಪುಁಸಾನಕ್ಷತ್ರೇಣ ಮನ್ಥಁ ಸಂನೀಯ, ಜುಹೋತಿಃ
ಯಾರಾದರೂ 'ನಾನು ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ' ಎಂದು ಬಯಸಿದರೆ, ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಗಿನ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ, ಶುಭದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಹನ್ನೆರಡು ದಿನ ಉಪವಾಸ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿ, ಉದುಂಬರ ಮರದ ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ, ಎಣ್ಣೆ ಹಚ್ಚಿ, ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡಿ, ತುಪ್ಪದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿ, ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ಪುಷ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಥಿಸಿ, ಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು.
ಯಾವನ್ತೋ ದೇವಾಸ್ ತ್ವಯಿ, ಜಾತವೇದಃ ತಿರ್ಯಙ್ಚೋ ಘ್ನನ್ತಿ ಪುರುಷಸ್ಯ ಕಾಮಾನ್ ತೇಭ್ಯೋಽಹಂ ಭಾಗಧೇಯಂ ಜುಹೋಮಿ, ತೇಮಾ ತೃಪ್ತಾಃ . ಕಾಮೈಸ್ ತರ್ಪಯನ್ತು, ಸ್ವಾಹಾ
ಓ ಜಾತವೇದ, ನಿನ್ನೊಳಗಿನ ಎಷ್ಟು ದೇವತೆಗಳು ಮಾನವನ ಆಸೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆಯೋ, ಅವರೆಲ್ಲರ ಪಾಲನ್ನು ನಾನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವರು ತೃಪ್ತರಾಗಲಿ, ನನ್ನ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲಿ. ಸ್ವಾಹಾ.
ಯಾತಿರಶ್ಚೀ ನಿಪದ್ಯಸೇಃ ಅಹಂ ವಿಧರಣೀಇತಿ, ತಾಂ ತ್ವಾ ಘೃತಸ್ಯ ಧಾರಯಾ ಯಜೇ ಸಁರಾಧನೀಮಹಁ॥ ಸ್ವಾಹಾ॥ ಪ್ರಜಾಯತೇ ನತ್ವದೇತಾನ್ಯನ್ಯಇತಿ ತೃತೀಯಂ ಜುಹೋತಿ. . \`॥.
ನೀನು ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿ ಮಲಗುವಾಗ, ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಧರಿಸುವವನು. ತುಪ್ಪದ ಹರಿವಿನಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತೇನೆ, ಓ ಪೋಷಕನೇ. ಸ್ವಾಹಾ. ಸಂತಾನ ಉಂಟಾಗಲಿ, ಇವು ಬೇರೆಡೆ ಹೋಗದಿರಲಿ ಎಂದು ಮೂರನೇ ಹೋಮವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
ಅಥೈನಮಭಿಮೃಶತಿಃ ಭ್ರಮ್ ಅಸಿ, ಜ್ವಲದಸಿ, ಪೂರ್ಣಮಸಿ, ಪ್ರಸ್ತಬ್ಧಮಸಿ ಏಕಸಭಮಸಿ, ಹಿಙ್ಕೃತಮಸಿ, ಹಿಙ್ಕ್ರಿಯಮಾನಮಸಿ ಉದ್ಗೀಥಮಸಿ ಉದ್ಗೀಯಮಾನಮಸಿ, ಶ್ರಾವಿತಮಸಿ, ಪ್ರತ್ಯಾಶ್ರಾವಿತಮಸಿ ಆರ್ದ್ರೇ ಸಂದೀಪ್ತಮಸಿ, ವಿಭೂರಸಿ, ಪ್ರಭೂರಸಿ, ಜ್ಯೋತಿರಸಿ ಅನ್ನಮಸಿ, , ನಿಧನಮಸಿ, ಸಂವರ್ಗೋಽಸೀತಿ
ಅಥೈನಮುದ್ಯಚ್ಛತಿ ಆಮೋಽಸ್ಯ್ . ಆಮಁ ಹಿತೇ ಮಯಿ ಸಹಿರಾಜೇಶಾನೋಽಧಿಪತಿಃ, ಸಮಾಁ ರಾಜೇಶನೋಽಧಿಪತಿಂ ಕರೋತ್ವಿತಿ
ನಂತರ ಅವನು ಅದನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: 'ನೀನು ಕಚ್ಚಾ. ನೀನು ನನ್ನೊಡನೆ ರಾಜಾಧಿರಾಜನಾಗು; ರಾಜಾಧಿರಾಜನು ನಿನ್ನೂ ರಾಜಾಧಿರಾಜನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಿ.'
ಅಥೈನಮಾಚಾಮತಿಃ ತತ್ಷವಿತುರ್ವರೇಣ್ಯಂ ಮಧು ವಾತಾ ಋತಾಯತೇ ಮಧು ಕ್ಷರನ್ತಿ ಸಿನ್ಧವೋ; ಮಾಧ್ವೀರ್ನಃ ಸನ್ತ್ವೋಷಧೀಃ॥ ಭೂಃ ಸ್ವಾಹಾ
ನಂತರ ಅವನು ನೀರು ಕುಡಿಯುತ್ತಾನೆ: 'ಅದು ಸವಿತೃ ದೇವರ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ, ಮಧುರವಾದ ಗಾಳಿಗಳು ಸತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಬೀಸಲಿ, ನದಿಗಳು ಮಧುರವಾಗಿ ಹರಿಯಲಿ; ಔಷಧಿಗಳು ನಮಗೆ ಮಧುರವಾಗಿರಲಿ.' ಭೂಃ ಸ್ವಾಹಾ.
ತೇಯಏವಮೇತದ್ವಿದುಃ ಯೇಚಾಮೀಅರಣ್ಯೇ ಶ್ರದ್ಧಾಁ ಸತ್ಯಮುಪಾಸತೇ, ತೇಽರ್ಚಿರಭಿಸಂಭವನ್ತಿ ಅರ್ಚಿಷೋಽಹಃ ಅಹ್ನ ಆಪೂರ್ಯಮಾಣಪಕ್ಷಮ್ ಆಪೂರ್ಯಮಾಣಪಕ್ಷಾದ್ಯಾನ್ಷಣ್ಮಾಸಾನುದಙ್ಙ್ ಆದಿತ್ಯಏತಿ, ಮಾಸೇಭ್ಯೋ ದೇವಲೋಕಂ, ದೇವಲೋಕಾದಾದಿತ್ಯಮ್ ಆದಿತ್ಯಾದ್ವೈದ್ಯುತಂ; ತಾನ್ವೈದ್ಯುತಾತ್ ಪುರುಷೋ ಮಾನಸಏತ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾನ್ಗಮಯತಿ; ತೇತೇಷು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇಷು ಪರಾಃ ಪರಾವತೋ ವಸನ್ತಿ॥ ತೇಷಾಂ ಇಹ . ನಪುನರಾವೃತ್ತಿರಸ್ತಿ .
ಇದನ್ನು ಅರಿವವರು, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯೂ ಸತ್ಯವನ್ನೂ ಆರಾಧಿಸುವವರು ಜ್ವಾಲೆಗೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ; ಜ್ವಾಲೆಯಿಂದ ಹಗಲು, ಹಗಲಿನಿಂದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಿಂದ ಉತ್ತರಾಯಣದ ಆರು ತಿಂಗಳು, ತಿಂಗಳುಗಳಿಂದ ದೇವಲೋಕ, ದೇವಲೋಕದಿಂದ ಸೂರ್ಯ, ಸೂರ್ಯದಿಂದ ಮಿಂಚು. ಆ ಮಿಂಚಿನಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅವರನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ. ಆ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಪರಮವಾದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವರಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಈ ಲೋಕಕ್ಕೆ ವಾಪಾಸು ಬರುವುದಿಲ್ಲ.
ಅಥ ಯೇಯಜ್ಞೇನ ದಾನೇನ ತಪಸಾ ಲೋಕಂ ~ ಜಯನ್ತಿ, ತೇಧೂಮಮಭಿಸಂಭವನ್ತಿ, ಧೂಮಾದ್ರಾತ್ರಿಁ, ರಾತ್ರೇರಪಕ್ಷೀಯಮಾಣಪಕ್ಷಮ್ ಅಪಕ್ಷೀಯಮಾಣಪಕ್ಷಾದ್ಯಾನ್ಷಣ್ಮಾಸಾನ್ದಕ್ಷಿಣಾದಿತ್ಯಏತಿ, ಮಾಸೇಭ್ಯಃ ಪಿತೃಲೋಕಂ, ಪಿತೃಲೋಕಾಚ್ಚನ್ದ್ರಂ; ತೇಚನ್ದ್ರಂ ಪ್ರಾಪ್ಯಾನ್ನಂ ಭವನ್ತಿ; ತಾಁಸ್ ತತ್ರ ದೇವಾಯಥಾ ಸೋಮಁ ರಾಜಾನಮ್ ಆಪ್ಯಾಯಸ್ವ, ಅಪಕ್ಷೀಯಸ್ವೇತಿ ಏವಮೇನಾಁಸ್ ತತ್ರ ಭಕ್ಷಯನ್ತಿ॥ ತೇಷಾಂ ಯದಾತತ್ಪರ್ಯವೈತಿ ಅಥೇಮಮೇವಾಕಾಶಮಭಿನಿಷ್ಪದ್ಯನ್ತ, ಆಕಾಶಾದ್ವಾಯುಂ, ವಾಯೋರ್ವೃಷ್ಟಿಂ, ವೃಷ್ಟೇಃ ಪೃಥಿವೀಂ; ತೇಪೃಥಿವೀಂ ಪ್ರಾಪ್ಯಾನ್ನಂ ಭವನ್ತಿ; . , ತತೋ ಯೋಷಾಗ್ನೌ ಜಾಯನ್ತೇ॥ ತಏವಮೇವಾನುಪರಿವರ್ತನ್ತೇ॥ ಅಥ ಯಏತೌಪನ್ಥಾನೌ ನವಿದುಃ ತೇಕೀಟಾಃ, ಪತಙ್ಗಾ, ಯದಿದಂ ದನ್ದಶೂಕಮ್॥ 2/
ಯಾರು ಯಜ್ಞ, ದಾನ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಲೋಕವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಹೊಗೆಗೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ; ಹೊಗೆಯಿಂದ ರಾತ್ರಿ, ರಾತ್ರಿ ಇಳಿಜಾರಿನ ಪಕ್ಷ, ಇಳಿಜಾರಿನ ಪಕ್ಷದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಾಯಣದ ಆರು ತಿಂಗಳು, ತಿಂಗಳುಗಳಿಂದ ಪಿತೃಲೋಕ, ಪಿತೃಲೋಕದಿಂದ ಚಂದ್ರ. ಚಂದ್ರನನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆ ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಅನ್ನವಾಗುತ್ತಾರೆ; ದೇವತೆಗಳು ಸೋಮರಾಜನನ್ನು ತುಂಬಿಸುವಂತೆ, "ವೃದ್ಧಿಯಾಗು, ಕುಗ್ಗು" ಎಂದು ಹೇಳುವಂತೆ, ಅವರನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಭಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷಯವಾದಾಗ, ಅವರು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ, ಆಕಾಶದಿಂದ ಗಾಳಿಗೆ, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಮಳೆಗೆ, ಮಳೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ; ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆ ಅವರು ಅನ್ನವಾಗುತ್ತಾರೆ; ಅಲ್ಲಿಂದ ಅವರು ಹೆಂಗಸಿನ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಅವರು ಪುನಃ ಪುನಃ ಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ಎರಡು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಅರಿಯದವರು ಕೀಟಗಳು, ಪಟಂಗಗಳು, ಇಂತಹ ಜೀವಿಗಳಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.
ಕಣ್ಣು ಹೊರಟುಹೋಯಿತು. ಒಂದು ವರ್ಷ ಹೋದ ಮೇಲೆ ಬಂದು, "ನಾನು ಇಲ್ಲದೆ ನೀವು ಹೇಗೆ ಬದುಕಿದಿರಿ?" ಎಂದು ಕೇಳಿತು. ಅವರು ಹೇಳಿದರು: "ಅಂಧರು ಹೇಗೆ ನೋಡದೆ ಬದುಕುತ್ತಾರೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನಾವು ಉಸಿರಿನಿಂದ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾ, ಮಾತಿನಿಂದ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಕಿವಿಯಿಂದ ಕೇಳುತ್ತಾ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಬೀಜದಿಂದ ಸಂತಾನ ಪಡೆಯುತ್ತಾ ಬದುಕಿದ್ದೆವು." ಅಂತ ಹೇಳಿ ಕಣ್ಣು ಮತ್ತೆ ಒಳಬಂದಿತು.
ಕಿವಿ ಹೊರಡಲು ಯತ್ನಿಸಿತು. ಒಂದು ವರ್ಷ ದೂರವಿದ್ದು, ಮರಳಿ ಬಂದು ಕೇಳಿತು: 'ನೀವು ನನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಹೇಗೆ ಬದುಕಿದಿರಿ?' ಎಂದು. ಅವರೆಲ್ಲರು ಉತ್ತರಿಸಿದರು: 'ಹೆಂಗು, ಕಿವಿಯಿಂದ ಕೇಳದೆ ಇರುವ ಬದಿರರು ಉಸಿರಿನಿಂದ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾರೆ, ಬಾಯಿಂದ ಮಾತಾಡುತ್ತಾರೆ, ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾರೆ, ವೀರ್ಯದಿಂದ ಸಂತಾನ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾರೆ—ಹಾಗೆ ನಾವು ಬದುಕಿದೆವು.' ಆಗ ಕಿವಿ ಮತ್ತೆ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.
ಮನಸ್ಸು ಹೊರಡಲು ಯತ್ನಿಸಿತು. ಒಂದು ವರ್ಷ ದೂರವಿದ್ದು, ಮರಳಿ ಬಂದು ಕೇಳಿತು: 'ನೀವು ನನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಹೇಗೆ ಬದುಕಿದಿರಿ?' ಎಂದು. ಅವರೆಲ್ಲರು ಉತ್ತರಿಸಿದರು: 'ಹೆಂಗು, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಯೋಚಿಸದೆ ಇರುವ ಮೂಢರು ಉಸಿರಿನಿಂದ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾರೆ, ಬಾಯಿಂದ ಮಾತಾಡುತ್ತಾರೆ, ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಕಿವಿಯಿಂದ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ, ವೀರ್ಯದಿಂದ ಸಂತಾನ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾರೆ—ಹಾಗೆ ನಾವು ಬದುಕಿದೆವು.' ಆಗ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತೆ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.
ರೇತೋ ಹೋಚ್ಚಕ್ರಾಮ॥ ತತ್ಸಂವತ್ಸರಂ ಪ್ರೋಷ್ಯಾಗತ್ಯೋವಾಚಃ ಕಥಮಶಕತ ಮದೃತೇಜೀವಿತುಮಿತಿ॥ ತೇಹೋಚುಃ ಯಥಾ ಕ್ಲೀಬಾ, ಅಪ್ರಜಾಯಮಾನಾ ರೇತಾಸಾ, ಪ್ರಾಣನ್ತಃ ಪ್ರಾಣೇನ, ವದನ್ತೋ ವಾಚಾ, ಪಶ್ಯನ್ತಶ್ಚಕ್ಷುಷಾ, ಶೃಣ್ವನ್ತಃ ಶ್ರೋತ್ರೇಣ, ವಿದ್ವಾಁಸೋ ಮನಸೈವಮಜೀವಿಷ್ಮೇತಿ॥ ಪ್ರವಿವೇಶ ಹ ರೇತಃ
ವೀರ್ಯ ಹೊರಡಲು ಯತ್ನಿಸಿತು. ಒಂದು ವರ್ಷ ದೂರವಿದ್ದು, ಮರಳಿ ಬಂದು ಕೇಳಿತು: 'ನೀವು ನನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಹೇಗೆ ಬದುಕಿದಿರಿ?' ಎಂದು. ಅವರೆಲ್ಲರು ಉತ್ತರಿಸಿದರು: 'ಹೆಂಗು, ವೀರ್ಯದಿಂದ ಸಂತಾನ ಉಂಟುಮಾಡದೆ ಇರುವ ಶಕ್ತಿಹೀನರು ಉಸಿರಿನಿಂದ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾರೆ, ಬಾಯಿಂದ ಮಾತಾಡುತ್ತಾರೆ, ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಕಿವಿಯಿಂದ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾರೆ—ಹಾಗೆ ನಾವು ಬದುಕಿದೆವು.' ಆಗ ವೀರ್ಯ ಮತ್ತೆ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.
ಸಾಹ ವಾಗುವಾಚಃ ಯದ್ವಾಅಹಂ ವಸಿಷ್ಠಾಸ್ಮಿ, ತ್ವಂ ತದ್ವಸಿಷ್ಠೋಽಸೀತಿ॥ ಚಕ್ಷುರ್ ಯದ್ವಾಅಹಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಸ್ಮಿ, ತ್ವಂ ತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠೋ! ಽಸೀತಿ॥ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಯದ್ವಾಅಹಁ ಸಂಪದಸ್ಮಿ, ತ್ವಂ ತತ್ಸಂಪದಸೀತಿ॥ ಮನೋ ಯದ್ವಾಅಹಮಾಯತನಮಸ್ಮಿ, ತ್ವಂ ತದಾಯತನಮಸೀತಿ॥ ರೇತೋ ಯದ್ವಾಅಹಂ ಪ್ರಜಾತಿರಸ್ಮಿ, ತ್ವಂ ತತ್ಪ್ರಜಾತಿರಸೀತಿ॥ ತಸ್ಯೋ ಮೇ ಕಿಮನ್ನಂ, ಕಿಂ ವಾಸ ಇತಿ॥ ಯದಿದಂ ಕಿಙ್ಚಾಶ್ವಭ್ಯ, ಆಕ್ರಿಮಿಭ್ಯ \^ ಆಕೀಟಪತಙ್ಗೇಭ್ಯಃ ತತ್ತೇಽನ್ನಮ್; ಆಪೋ ವಾಸ ಇತಿ॥ ನಹ ವಾಅಸ್ಯಾನನ್ನಂ ಜಗ್ಧಂ ಭವತಿ, ನಾನನ್ನಂ ಪ್ರತಿಗೃಹೀತಂ ಯಏವಮೇತದನಸ್ಯಾನ್ನಂ ವೇದ
ಅವತ್ತು ಮಾತು ಹೇಳಿತು: 'ನಾನು ಶ್ರೇಷ್ಠ, ನೀನು ಕೂಡ ಶ್ರೇಷ್ಠ.' ಕಣ್ಣು ಹೇಳಿತು: 'ನಾನು ಆಧಾರ, ನೀನು ಕೂಡ ಆಧಾರ.' ಕಿವಿ ಹೇಳಿತು: 'ನಾನು ಐಶ್ವರ್ಯ, ನೀನು ಕೂಡ ಐಶ್ವರ್ಯ.' ಮನಸ್ಸು ಹೇಳಿತು: 'ನಾನು ನಿವಾಸ, ನೀನು ಕೂಡ ನಿವಾಸ.' ವೀರ್ಯ ಹೇಳಿತು: 'ನಾನು ಸಂತಾನ, ನೀನು ಕೂಡ ಸಂತಾನ.' ಉಸಿರು ಕೇಳಿತು: 'ನನ್ನ ಆಹಾರವೇನು? ನನ್ನ ವಸ್ತ್ರವೇನು?' ಅವು ಉತ್ತರಿಸಿದವು: 'ಅಶ್ವಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ, ಕೀಟಗಳಲ್ಲಿ, ಹಕ್ಕಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲವೂ ನಿನ್ನ ಆಹಾರ; ನೀರಿಗೆ ನಿನ್ನ ವಸ್ತ್ರ.' ಯಾರು ಇದನ್ನು ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಯಾವಾಗಲೂ ಶುದ್ಧವಾದ ಆಹಾರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೇವಿಸುತ್ತಾನೆ, ಎಂದೂ ಅಶುದ್ಧ ಆಹಾರವನ್ನು ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲ.
ಜ್ಯೇಷ್ಠಾಯ ಸ್ವಾಹಾ, ಶ್ರೇಷ್ಠಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ಪ್ರಾಣಾಯ ಸ್ವಾಹಾ, ವಸಿಷ್ಠಾಯೈ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ವಾಚೇಸ್ವಾಹಾ, ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯೈ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ಚಕ್ಷುಷೇ ಸ್ವಾಹಾ, ಸಂಪದೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ಶ್ರೋತ್ರಾಯ ಸ್ವಾಹಾಯತನಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ಮನಸೇ ಸ್ವಾಹಾ, ಪ್ರಜಾತ್ಯೈ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ರೇತಸೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ 5 3, ; ಭೂತಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ಭವಿಷ್ಯತೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ವಿಶ್ವಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ಸರ್ವಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ಪೃಥಿವ್ಯೈಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ದಿವೇಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ದಿಗ್ಭ್ಯಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ಕ್ಷತ್ರಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ 7 3, ; ಭೂಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ಭುವಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ಸ್ವಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ಭೂರ್ಭುವಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ 8 3, ; ಅಗ್ನಯೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ಸೋಮಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ತೇಜಸೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ಶ್ರಿಯೈಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ಲಕ್ಷ್ಮ್ಯೈಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ಸವಿತ್ರೇಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ಸರಸ್ವತ್ಯೈ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ವಿಶ್ವೇಭ್ಯೋ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ಪ್ರಜಾಪತಯೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ
ಹಿರಿಯನಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ, ಶ್ರೇಷ್ಠನಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ ಎಂದು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡಿ, ಮಥನದಿಂದ ಸಾರು ಸುರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಉಸಿರಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ, ಶ್ರೇಷ್ಠನಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ ಎಂದು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡಿ, ಮಥನದಿಂದ ಸಾರು ಸುರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಮಾತಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ, ಆಧಾರಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಹಾ ಎಂದು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡಿ, ಮಥನದಿಂದ ಸಾರು ಸುರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಕಣ್ಣಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ, ಐಶ್ವರ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಹಾ ಎಂದು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡಿ, ಮಥನದಿಂದ ಸಾರು ಸುರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಕಿವಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ, ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಹಾ ಎಂದು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡಿ, ಮಥನದಿಂದ ಸಾರು ಸುರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ, ಸಂತಾನಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಹಾ ಎಂದು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡಿ, ಮಥನದಿಂದ ಸಾರು ಸುರಿಯುತ್ತಾನೆ. ವೀರ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಹಾ ಎಂದು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡಿ, ಮಥನದಿಂದ ಸಾರು ಸುರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಭೂತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಹಾ, ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಹಾ, ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಹಾ, ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಸ್ವಾಹಾ, ಭೂಮಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ, ಮಧ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಹಾ, ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಹಾ, ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ, ಬ್ರಹ್ಮಣಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ, ಕ್ಷತ್ರಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಹಾ, ಭೂಃ ಸ್ವಾಹಾ, ಭುವಃ ಸ್ವಾಹಾ, ಸ್ವಃ ಸ್ವಾಹಾ, ಭೂರ್ಭುವಃ ಸ್ವಾಹಾ, ಅಗ್ನಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ, ಸೋಮನಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ, ತೇಜಸ್ಸಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ, ಶ್ರೀಗೆ ಸ್ವಾಹಾ, ಲಕ್ಷ್ಮಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ, ಸವಿತ್ರಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ, ಸರಸ್ವತಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ, ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ, ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ ಎಂದು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡಿ, ಮಥನದಿಂದ ಸಾರು ಸುರಿಯುತ್ತಾನೆ.
5-8; ಅಗ್ನಯೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌ ಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ಸೋಮಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌ ಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ಭೂಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌ ಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ಭುವಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌ ಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ಸ್ವಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌ ಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ಭೂರ್ಭುವಃ ಸ್ವಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌ ಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌ ಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ಕ್ಷತ್ರಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌ ಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ಭೂತಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌ ಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ಭವಿಷ್ಯತೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌ ಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ವಿಶ್ವಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌ ಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ಸರ್ವಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌ ಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ॥ ಪ್ರಜಾಪತಯೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌ ಹುತ್ವಾ, ಮನ್ಥೇ ಸಁಸ್ರವಮವನಯತಿ
ಅಗ್ನಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ ಎಂದು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡಿ, ಮಥನದಿಂದ ಸಾರು ಸುರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಸೋಮನಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ ಎಂದು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡಿ, ಮಥನದಿಂದ ಸಾರು ಸುರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಭೂಃ ಸ್ವಾಹಾ, ಭುವಃ ಸ್ವಾಹಾ, ಸ್ವಃ ಸ್ವಾಹಾ, ಭೂರ್ಭುವಃ ಸ್ವಾಹಾ, ಬ್ರಹ್ಮಣಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ, ಕ್ಷತ್ರಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಹಾ, ಭೂತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಹಾ, ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಹಾ, ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಹಾ, ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಸ್ವಾಹಾ, ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ ಎಂದು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡಿ, ಮಥನದಿಂದ ಸಾರು ಸುರಿಯುತ್ತಾನೆ.
ನಂತರ ಅವನು ಅದನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: 'ನೀನು ಚಲನೆ, ನೀನು ಹೊತ್ತಿರುವುದು, ನೀನು ಪರಿಪೂರ್ಣ, ನೀನು ಸ್ಥಿರತೆ, ನೀನು ಏಕತೆ, ನೀನು ಒಪ್ಪಿಗೆ, ನೀನು ಒಪ್ಪಲ್ಪಡುವುದು, ನೀನು ಉದ್ಗೀತ, ನೀನು ಉದ್ಗೀಯಮಾನ, ನೀನು ಕೇಳಲ್ಪಡುವುದು, ನೀನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವದು, ನೀನು ತೇವ ಮತ್ತು ಹೊತ್ತಿರುವದು, ನೀನು ಸಮೃದ್ಧಿ, ನೀನು ಮಹತ್ವ, ನೀನು ಬೆಳಕು, ನೀನು ಆಹಾರ, ನೀನು ಅಂತ್ಯ, ನೀನು ಲಯ.'