ಅದೃಷ್ಟೋ ದ್ರಷ್ಟಾಶ್ರುತಃ ಶ್ರೋತಾಮತೋ ಮನ್ತಾವಿಜ್ಞತೋ ವಿಜ್ಞಾತಾ॥ ನಾನ್ಯೋಽತೋಽಸ್ತಿ ದ್ರಷ್ಟಾ, ನಾನ್ಯೋಽತೋಽಸ್ತಿ ಶ್ರೋತಾ, ನಾನ್ಯೋಽತೋಽಸ್ತಿ ಮನ್ತಾ, ನಾನ್ಯೋಽತೋಽಸ್ತಿ ವಿಜ್ಞಾತೈಷತ ಆತ್ಮಾನ್ತರ್ಯಾಮ್ಯಮೃತೋ॥ ಅತೋಽನ್ಯದಾರ್ತಂ॥ ತತೋ ಹೋದ್ದಾಲಕ ಆರುಣಿರುಪರರಾಮ॥ 8
ಕಾಣದವನು, ಆದರೆ ನೋಡುವವನು; ಕೇಳದವನು, ಆದರೆ ಕೇಳುವವನು; ಯೋಚಿಸದವನು, ಆದರೆ ಯೋಚಿಸುವವನು; ತಿಳಿಯದವನು, ಆದರೆ ಅರಿಯುವವನು. ಇದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ನೋಡುವವನು ಇಲ್ಲ, ಬೇರೆ ಕೇಳುವವನು ಇಲ್ಲ, ಬೇರೆ ಯೋಚಿಸುವವನು ಇಲ್ಲ, ಬೇರೆ ಅರಿಯುವವನು ಇಲ್ಲ. ಅವನೇ ನಿನ್ನ ಆತ್ಮ, ಒಳಗಿರುವ ನಿಯಂತ್ರಕ, ಅಮರನು. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆದು ದುಃಖಕರ. ಆಗ ಉದ್ಧಾಲಕನು, ಆರുണಿಯ ಮಗನು, ಮೌನವಾಗಿದ್ದನು.
ಅಥ ಹ ವಾಚಕ್ನವ್ಯ್ ಉವಾಚಃ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಭಗವನ್ತೋ, ಹನ್ತಾಹಮಿಮಂ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಂ . ದ್ವೌಪ್ರಶ್ನೌಪ್ರಕ್ಷ್ಯಾಮಿ; ತೌಚೇನ್ಮೇ ವಿವಕ್ಷ್ಯತಿ . ನವೈ . ಜಾತು ಯುಷ್ಮಾಕಮಿಮಂ ಕಶ್ಚಿದ್ಬ್ರಹ್ಮೋದ್ಯಂ ಜೇತೇತಿ॥ ತೌಚೇದ್ಮೇ ನವಿವಕ್ಷ್ಯತಿ, ಮುರ್ಧಾಸ್ಯ ವಿಪತಿಷ್ಯತೀತಿ . ॥. ಪೃಚ್ಛ, ಗಾರ್ಗೀತಿ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾಚಕ್ನವಿ ಹೇಳಿದನು: 'ಪೂಜ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ, ನಾನು ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರಿಗೆ ಎರಡು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ. ಅವನು ಉತ್ತರಿಸಿದರೆ, ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾಗದು. ಉತ್ತರಿಸದಿದ್ದರೆ, ಅವನ ತಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ.' ಅವರು ಹೇಳಿದರು: 'ಕೇಳು, ಗಾರ್ಗಿ.'
ಸಾಹೋವಾಚಃ ಯದೂರ್ಧ್ವಂ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ದಿವೋ, ಯದವಾಕ್ಪೃಥಿವ್ಯಾ, ಯದನ್ತರಾದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಇಮೇ, ಯದ್ಭೂತಂ ಚ ಭವಚ್ಚ ಭವಿಷ್ಯಚ್ಚೇತ್ಯ್ ಆಚಕ್ಷತೇ, ಕಸ್ಮಿಁಸ್ ತದೋತಂ ಚ ಪ್ರೋತಂ ಚೇತಿ
ಆಕೆ ಕೇಳಿದಳು: ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ಆಕಾಶಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿರುವದು, ಭೂಮಿಗೆ ಕೆಳಗಿರುವದು, ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ನಡುವೆ ಇರುವದು, ಹಾಗೆಯೇ ಇದ್ದದು, ಇರುವದು ಮತ್ತು ಇರುವದಾಗುವದು—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಜನರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಯಾವದರಲ್ಲಿ ನೇಯ್ದಿವೆ, ಯಾವದರಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ?
ಸಹೋವಾಚಃ ಯದೂರ್ಧ್ವಂ, ಗಾರ್ಗಿ, ದಿವೋ, ಯದವಾಕ್ಪೃಥಿವ್ಯಾ, ಯದನ್ತರಾದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಇಮೇ, ಯದ್ಭೂತಂ ಚ ಭವಚ್ಚ ಭವಿಷ್ಯಚ್ಚೇತ್ಯ್ ಆಚಕ್ಷತ, ಆಕಾಶೇತದೋತಂ ಚ ಪ್ರೋತಂ ಚೇತಿ
ಅವನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: ಗಾರ್ಗಿ, ಆಕಾಶಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿರುವದು, ಭೂಮಿಗೆ ಕೆಳಗಿರುವದು, ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ನಡುವೆ ಇರುವದು, ಹಾಗೆಯೇ ಇದ್ದದು, ಇರುವದು ಮತ್ತು ಇರುವದಾಗುವದು—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಜನರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇವು ಎಲ್ಲವೂ ಆಕಾಶದಲ್ಲೇ ನೇಯ್ದಿವೆ, ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.
ಸಾಹೋವಚಃ ನಮಸ್ ತೇ ॥ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ಯೋಮ ಏತಂ ವ್ಯವೋಚೋ॥ ಅಪರಸ್ಮೈ ಧಾರಯಸ್ವೇತಿ॥ ಪೃಚ್ಛ, ಗಾರ್ಗೀತಿ
ಆಕೆ ಹೇಳಿದಳು: ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ನೀನು ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಕೊಟ್ಟೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸು. "ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳು, ಗಾರ್ಗಿ," ಎಂದು ಅವನು ಹೇಳಿದನು.
ಸಾಹೋವಾಚಃ ಯದೂರ್ಧ್ವಂ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ದಿವೋ, ಯದವಾಕ್ಪೃಥಿವ್ಯಾ, ಯದನ್ತರಾದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಇಮೇ, ಯದ್ಭೂತಂ ಚ ಭವಚ್ಚ ಭವಿಷ್ಯಚ್ಚೇತ್ಯ್ ಆಚಕ್ಷತೇ, ಕಸ್ಮಿಁಸ್ ತದೋತಂ ಚ ಪ್ರೋತಂ ಚೇತಿ
ಆಕೆ ಕೇಳಿದಳು: ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ಆಕಾಶಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿರುವದು, ಭೂಮಿಗೆ ಕೆಳಗಿರುವದು, ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ನಡುವೆ ಇರುವದು, ಹಾಗೆಯೇ ಇದ್ದದು, ಇರುವದು ಮತ್ತು ಇರುವದಾಗುವದು—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಜನರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಯಾವದರಲ್ಲಿ ನೇಯ್ದಿವೆ, ಯಾವದರಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ?
ಸಹೋವಾಚಃ ಯದೂರ್ಧ್ವಂ, ಗಾರ್ಗಿ, ದಿವೋ, ಯದವಾಕ್ಪೃಥಿವ್ಯಾ, ಯದನ್ತರಾದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಇಮೇ, ಯದ್ಭೂತಂ ಚ ಭವಚ್ಚ ಭವಿಷ್ಯಚ್ಚೇತ್ಯ್ ಆಚಕ್ಷತ, ಆಕಾಶಏವತದೋತಂ ಚ ಪ್ರೋತಂ ಚೇತಿ॥ ಕಸ್ಮಿನ್ನುಖಲ್ವಾಕಾಶಓತಶ್ಚ ಪ್ರೋತಶ್ಚೇತಿ
ಅವನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: ಗಾರ್ಗಿ, ಆಕಾಶಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿರುವದು, ಭೂಮಿಗೆ ಕೆಳಗಿರುವದು, ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ನಡುವೆ ಇರುವದು, ಹಾಗೆಯೇ ಇದ್ದದು, ಇರುವದು ಮತ್ತು ಇರುವದಾಗುವದು—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಜನರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇವು ಎಲ್ಲವೂ ಆಕಾಶದಲ್ಲೇ ನೇಯ್ದಿವೆ, ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಆದರೆ ಆಕಾಶವೇ ಯಾವದರಲ್ಲಿ ನೇಯ್ದಿದೆ, ಯಾವದರಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ?
ಯೋವಾಏತದಕ್ಷರಮವಿದಿತ್ವಾ, ಗಾರ್ಗಿ ಅಸ್ಮಿಁಲ್ ಲೋಕೇಜುಹೋತಿ, ದದಾತಿ ತಪಸ್ಯತಿ~ ಅಪಿ \` \` ಬಹೂನಿ ವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿ~ ಅನ್ತವನ್ ಏವ~ ಅಸ್ಯ ಸಲೋಕಸ್~ ಭವತಿ ಯೋವಾಏತದಕ್ಷರಮವಿದಿತ್ವಾ, ಗಾರ್ಗ್ಯ್ ಅಸ್ಮಾಲ್ ಲೋಕಾತ್ಪ್ರೈತಿ, ಸಕೃಪಣೋ; ಅಥ ಯಏತದಕ್ಷರಂ, ಗಾರ್ಗಿ, ವಿದಿತ್ವಾಸ್ಮಾಲ್ ಲೋಕಾತ್ಪ್ರೈತಿ, ಸಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ॥ ==ಸಂಬಂಧಿತ ಕಡ಼ಿಯಾಁ== #[[ಉಪನಿಷದ್]] ##[[ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉಪನಿಷದ್]] ###[[ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉಪನಿಷದ್ 1]] ###[[ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉಪನಿಷದ್ 2]] ###[[ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉಪನಿಷದ್ 3]] ###[[ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉಪನಿಷದ್ 4]] ###[[ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉಪನಿಷದ್ 5]] ==ಬಾಹರೀ ಕಡಿಯಾಁ== [[ವರ್ಗಃ:]]
ತದ್ವಾಏತದಕ್ಷರಂ, ಗಾರ್ಗಿ ಅದೃಷ್ಟಂ ದ್ರಷ್ಟ್ರಶ್ರುತಂ ಶ್ರೋತ್ರಮತಂ ಮನ್ತ್ರವಿಜ್ಞಾತಂ ವಿಜ್ಞಾತೃ; ನಾನ್ಯದ್ . ಅಸ್ತಿ ದ್ರಷ್ಟೃ, ನಾನ್ಯದ್ . ಅಸ್ತಿ ಶ್ರೋತೃ, ನಾನ್ಯದ್ . ಅಸ್ತಿ ಮನ್ತೃ, ನಾನ್ಯದ್ . ಅಸ್ತಿ ವಿಜ್ಞಾತ್ರೇತದ್ವೈಅಕ್ಷರಂ, ಗಾರ್ಗಿ, ಯಸ್ಮಿನ್ \` \`, ), ಆಕಾಶಓತಶ್ಚ ಪ್ರೋತಶ್ಚ
ಗಾರ್ಗಿ, ಅದು ಅಕ್ಷರ. ಅದು ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ನೋಡುವದು; ಕೇಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಕೇಳುವದು; ಯೋಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಯೋಚಿಸುವದು; ತಿಳಿಯಲಾಗದು, ಆದರೆ ತಿಳಿಯುವದು. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆ ನೋಡುವವನು ಇಲ್ಲ, ಕೇಳುವವನು ಇಲ್ಲ, ಯೋಚಿಸುವವನು ಇಲ್ಲ, ತಿಳಿಯುವವನು ಇಲ್ಲ. ಗಾರ್ಗಿ, ಇದರಲ್ಲಿ ಆಕಾಶವೇ ನೇಯ್ದಿದೆ, ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಸಾಹೋವಾಚಃ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಭಗವನ್ತಃ ತದೇವಬಹುಮನ್ಯಧ್ವಮ್~ ಯದಸ್ಮಾನ್ನಮಸ್ಕಾರೇಣ ಮುಚ್ಯಾಧ್ವಮ್~ ನವೈಜಾತು ಯುಷ್ಮಾಕಮಿಮಮ್~ ಕಶ್ಚಿದ್ಬ್ರಹ್ಮೋದ್ಯಮ್~ ಜೇತಾ~ ಇತಿ ತತೋ ಹ ವಾಚಕ್ನವ್ಯ್ ಉಪರರಾಮ॥ 9
ಆಕೆ ಹೇಳಿದಳು: ಪೂಜ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ, ನೀವು ಅವನನ್ನು ಗೌರವಿಸಬೇಕು. ಅವನ ಉತ್ತರಗಳಿಂದ ನೀವು ಪ್ರಶ್ನೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದೀರಿ. ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಬ್ರಹ್ಮನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಜಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆಗ ವಚಕ್ನವಿ ತನ್ನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದಳು.
ಅಥ ಹೈನಂ ವಿದಗ್ಧಃ ಹಾಕಲ್ಯಃ ಪಪ್ರಚ್ಛಃ ಕತಿ ದೇವಾ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ॥ ಸಹೈತಯೈವನಿವಿದಾ ಪ್ರತಿಪೇದೇ, ಯಾವನ್ತಸ್~ ವೈಶ್ವದೇವಸ್ಯ ನಿವಿದಿ~ ಉಚ್ಯನ್ತೇ ತ್ರಯಶ್ಚ ತ್ರೀಚ ಶತಾತ್ರಯಸ್~ ಚ ತ್ರೀಚ ಸಹಸ್ರಾ~ ಇತಿ~ ಓಮ್ ಇತಿ ಹೋವಾಚ;
ಆಮೇಲೆ ವಿದಗ್ಧ ಶಾಕಲ್ಯನು ಅವನನ್ನು ಕೇಳಿದನು: "ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ದೇವತೆಗಳು ಎಷ್ಟು?" ಎಂದು. ಅವನು ವೈಶ್ವದೇವನ ವಿವರಣೆಯಂತೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು: ಮೂರು ಮತ್ತು ಮೂವತ್ತು, ಮೂರು ಮತ್ತು ಮೂರು ಸಾವಿರ. "ಹೌದು," ಎಂದನು.
ಸಹೋವಾಚಃ ಮಹಿಮಾನ ಏವೈಷಾಮೇತೇ, ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ತ್ವೇವದೇವಾಇತಿ॥ ಕತಮೇತೇತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಁಶದಿತಿ॥ ಅಷ್ಟೌವಸವ, ಏಕಾದಶ ಱುದ್ರಾ, ದ್ವಾದಶಾದಿತ್ಯಾಃ ತಏಕತ್ರಿಂಶದ್ ೯ನ್ದ್ರಶ್ಚೈವಪ್ರಜಾಪತಿಶ್ಚ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶಾವಿತಿ
ಅವನು ಹೇಳಿದನು: ಅವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಮಹಿಮೆ ಮಾತ್ರ; ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ದೇವತೆಗಳು ಮೂವತ್ತಮೂರು ಮಾತ್ರ. ಅವು ಯಾವವು? ಎಂಟು ವಸುಗಳು, ಹನ್ನೊಂದು ರುದ್ರರು, ಹನ್ನೆರಡು ಆದಿತ್ಯರು—ಇವು ಒಟ್ಟು ಮೂವತ್ತೊಂದು; ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪತಿ ಸೇರಿ ಮೂವತ್ತಮೂರು.
ಕತಮೇವಸವ ಇತಿ॥ ಆಗ್ನಿಶ್ಚ ಪೃಥಿವೀಚ ವಾಯುಶ್ಚಾನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಚಾದಿತ್ಯಶ್ಚ ಡ್ಯೌಃ ಚ ಚನ್ದ್ರಮಾಶ್ಚ ಣಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಚೈತೇವಸವ; ಏತೇಷು ಹೀದಁ ಸರ್ವಁ ವಸು . ಹಿತಂ . ಏತೇಹೀದಁ ಸರ್ವಂ ವಸಯನ್ತೇ॥ ತದ್ಯದಿದಁ ಸರ್ವಂ ವಸಯನ್ತೇ . .॥. ತಸ್ಮಾದ್ವಸವ ಇತಿ
ವಸುಗಳು ಯಾವವು? ಅಗ್ನಿ, ಭೂಮಿ, ವಾಯು, ಮಧ್ಯಾಕಾಶ, ಸೂರ್ಯ, ದ್ಯೌಲು, ಚಂದ್ರ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು—ಇವು ವಸುಗಳು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ನೆಲಸಿವೆ; ಎಲ್ಲವೂ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ವಸುಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಕತಮೇಱುದ್ರಾಇತಿ॥ ದಶೇಮೇಪುರುಷೇ ಪ್ರಾಣಾ, ಆತ್ಮೈಕಾದಶಸ್; ತೇಯದಾಸ್ಮಾನ್ಮರ್ತ್ಯಾಚ್ಛರೀರಾದ್ ಉತ್ಕ್ರಾಮನ್ತಿ ಅಥ ರೋದಯನ್ತಿಃ ತದ್ಯದ್ರೋದಯನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾದ್ಱುದ್ರಾಇತಿ
ರುದ್ರರು ಯಾವವರು? ಮನುಷ್ಯನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಪ್ರಾಣಗಳು, ಆತ್ಮ ಒಂದಾಗಿ ಹನ್ನೊಂದು. ಅವುಗಳು ಈ ಮರಣಶೀಲ ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟಾಗ, ಅಂದರೆ, ಅವು ಹೊರಟಾಗ, ಅತ್ತಾಟ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅತ್ತಾಟ ಉಂಟಾಗುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ರುದ್ರರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಕತಮಅದಿತ್ಯಾಇತಿ॥ ದ್ವಾದಶ . ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯೈತಅದಿತ್ಯಾ; ಏತೇಹೀದಁ ಸರ್ವಮಾದದಾನಾ ಯನ್ತಿ; ತದ್ ಯದಿದಁ ಸರ್ವಮಾದದಾನಾ ಯನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾದದಿತ್ಯಾಇತಿ
ಆದಿತ್ಯರು ಯಾವವರು? ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳುಗಳು—ಇವು ಆದಿತ್ಯರು. ಇವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತವೆ; ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಆದಿತ್ಯರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಕತಮ೯ನ್ದ್ರಃ, ಕತಮಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಿತಿ॥ ಸ್ತನಯಿತ್ನುರೇವೇನ್ದ್ರೋ, ಯಜ್ಞಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಿತಿ॥ ಕತಮಃ ಸ್ತನಯಿತ್ನುರಿತಿ॥ ಅಶನಿರಿತಿ॥ ಕತಮೋಯಜ್ಞಇತಿ॥ ಪಶವ ಇತಿ
ಇಂದ್ರನು ಯಾರು, ಪ್ರಜಾಪತಿ ಯಾರು? ಗರ್ಜನೆ ಇಂದ್ರನು, ಯಜ್ಞ ಪ್ರಜಾಪತಿ. ಗರ್ಜನೆ ಎಂದರೆ ಮಿಂಚು. ಯಜ್ಞ ಎಂದರೆ ಪಶುಗಳು.
ಕತಮೇಷಡ್ ಇತಿ॥ ಆಗ್ನಿಶ್ಚ ಪೃಥಿವೀಚ ವಾಯುಶ್ಚಾನ್ತರಿಕ್ಷಶ್ಚಾದಿತ್ಯಶ್ಚ ಡ್ಯೌಶ್ಚೈತೇಷಡ್ ಇತ್ಯ್ . ಏತೇಹ್ಯ್ ಏವೇದಁ . ಸರ್ವಂ ಷಡ್ ಇತಿ
ಆರು ಯಾವವು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ, ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ಭೂಮಿ, ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಾಕಾಶ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಆಕಾಶ—ಇವು ಆರು. ಇವುಗಳ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲವೂ ಆರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಕತಮೇತೇತ್ರಯೋ ದೇವಾಇತೀ- -ಮಏವತ್ರಯೋ ಲೋಕಾ, ಏಷುಹೀಮೇಸರ್ವೇ ದೇವಾಇತಿ॥ ಕತಮೌ . ದ್ವೌದೇವಾವಿತಿ॥ ಅನ್ನಂ ಚೈವಪ್ರಾಣಶ್ಚೇತಿ॥ ಕತಮೋಽಧ್ಯರ್ಧ ಇತಿ॥ ಯೋಽಯಂ ಪವತ ಇತಿ
ಮೂರು ದೇವತೆಗಳು ಯಾವವು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳೇ ದೇವತೆಗಳು; ಏಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ. ಎರಡು ದೇವತೆಗಳು ಯಾವವು ಎಂದರೆ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಉಸಿರು. ಒಂದು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಯಾವದು ಎಂದರೆ, ಅದು ಗಾಳಿಯೇ ಆಗಿದೆ.
ತದಾಹುಃ ಯದಯಮೇಕ ಏವ ಪವತೇ, ಅಥ ಕಥಮಧ್ಯರ್ಧ ಇತಿ॥ ಯದಸ್ಮಿನ್ನಿದಁ ಸರ್ವಮಧ್ಯಾರ್ಧ್ನೋತ್ ತೇನಾಧ್ಯರ್ಧ ಇತಿ॥ ಕತಮಏಕೋ ದೇವಇತಿ॥ ; ಸಬ್ರಹ್ಮ ತ್ಯದಿತ್ಯ್ ಆಚಕ್ಷತೇ
ಕೆಲವರು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ: ಈ ಗಾಳಿ ಒಂದೇ ಇದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ಒಂದು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ? ಏಕೆಂದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಪೂರ್ಣತೆ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ, ಅದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಒಂದು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಬ್ಬ ದೇವತೆ ಯಾರು ಎಂದರೆ, ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಪೃಥಿವ್ಯ್ ಏವಯಸ್ಯಾಯತನಂ, ಚಕ್ಷುರ್ ಲೋಕೋ, ಮನೋ ಜ್ಯೋತಿಃ ಯೋವೈತಂ ಪುರುಷಂ ವಿದ್ಯಾತ್ಸರ್ವಸ್ಯಾತ್ಮನಃ ಪರಾಯಣಁ, ಸವೈವೇದಿತಾಸ್ಯಾದ್ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ॥ ವೇದ ವಾಅಹಂ ತಂ ಪುರುಷಁ ಸರ್ವಸ್ಯಾತ್ಮನಃ ಪರಾಯಣಂ, ಯಮಾತ್ಥ; ಯಏವಾಯಁ ಶಾರೀರಃ ಪುರುಷಃ, ಸಏಷ॥ ವದೈವ, ಹಾಕಲ್ಯ, ತಸ್ಯ ಕಾದೇವತೇತಿ॥ ಸ್ತ್ರಿಯ \^ ಇತಿ ಹೋವಾಚ
ಕಾಮ ಏವಯಸ್ಯಾಯತನಂ, ಚಕ್ಷುರ್ \^ ಲೋಕೋ, ಮನೋ ಜ್ಯೋತಿಃ ಯೋವೈತಂ ಪುರುಷಂ ವಿದ್ಯಾತ್ಸರ್ವಸ್ಯಾತ್ಮನಃ ಪರಾಯಣಁ, ಸವೈವೇದಿತಾಸ್ಯಾದ್ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ॥ ವೇದ ವಾಅಹಂ ತಂ ಪುರುಷಁ ಸರ್ವಸ್ಯಾತ್ಮನಃ ಪರಾಯಣಂ, ಯಮಾತ್ಥ; ಯಏವಾಸೌಚನ್ದ್ರೇ ಪುರುಷಃ, ಸಏಷ॥ ವದೈವ, ಹಾಕಲ್ಯ, ತಸ್ಯ ಕಾದೇವತೇತಿ॥ ಮನ ಇತಿ ಹೋವಾಚ
ರೂಪಾಣ್ಯ್ ಏವಯಸ್ಯಾಯತನಂ, ಚಕ್ಷುರ್ಲೋಕೋ, ಮನೋ ಜ್ಯೋತಿಃ ಯೋವೈತಂ ಪುರುಷಂ ವಿದ್ಯಾತ್ಸರ್ವಸ್ಯಾತ್ಮನಃ ಪರಾಯಣಁ, ಸವೈವೇದಿತಾಸ್ಯಾದ್ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ॥ ವೇದ ವಾಅಹಂ ತಂ ಪುರುಷಁ ಸರ್ವಸ್ಯಾತ್ಮನಃ ಪರಾಯಣಂ, ಯಮಾತ್ಥ; ಯಏವಾಸಾವಾದಿತ್ಯೇಪುರುಷಃ, ಸಏಷ॥ ವದೈವ, ಹಾಕಲ್ಯ, ತಸ್ಯ ಕಾದೇವತೇತಿ॥ ಚಕ್ಷುರ್ ಇತಿ ಹೋವಾಚ
ತಮ ಏವಯಸ್ಯಾಯತನಂ, ಚಕ್ಷುರ್ \^ ಲೋಕೋ, ಮನೋ ಜ್ಯೋತಿಃ ಯೋವೈತಂ ಪುರುಷಂ ವಿದ್ಯಾತ್ಸರ್ವಸ್ಯಾತ್ಮನಃ ಪರಾಯಣಁ, ಸವೈವೇದಿತಾಸ್ಯಾದ್ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ॥ ವೇದ ವಾಅಹಂ ತಂ ಪುರುಷಁ ಸರ್ವಸ್ಯಾತ್ಮನಃ ಪರಾಯಣಂ, ಯಮಾತ್ಥ; ಯಏವಾಯಂ ಛಾಯಾಮಯಃ ಪುರುಷಃ, ಸಏಷ॥ ವದೈವ, ಹಾಕಲ್ಯ, ತಸ್ಯ ಕಾದೇವತೇತಿ॥ ಮೃತ್ಯುಇತಿ ಹೋವಾಚ
ಆಪಏವಯಸ್ಯಾಯತನಂ, ಚಕ್ಷುರ್ \^ ಲೋಕೋ, ಮನೋ ಜ್ಯೋತಿಃ ಯೋವೈತಂ ಪುರುಷಂ ವಿದ್ಯಾತ್ಸರ್ವಸ್ಯಾತ್ಮನಃ ಪರಾಯಣಁ, ಸವೈವೇದಿತಾಸ್ಯಾದ್ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ॥ ವೇದ ವಾಅಹಂ ತಂ ಪುರುಷಁ ಸರ್ವಸ್ಯಾತ್ಮನಃ ಪರಾಯಣಂ, ಯಮಾತ್ಥ; ಯಏವಾಯಂ ಅಪ್ಸುಪುರುಷಃ, ಸಏಷ॥ ವದೈವ, ಹಾಕಲ್ಯ, ತಸ್ಯ ಕಾದೇವತೇತಿ॥ ವರುಣ ಇತಿ ಹೋವಾಚ
ರೇತ ಏವಯಸ್ಯಾಯತನಂ, ಚಕ್ಷುರ್ \^ ಲೋಕೋ, ಮನೋ ಜ್ಯೋತಿಃ ಯೋವೈತಂ ಪುರುಷಂ ವಿದ್ಯಾತ್ಸರ್ವಸ್ಯಾತ್ಮನಃ ಪರಾಯಣಁ, ಸವೈವೇದಿತಾಸ್ಯಾದ್ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ॥ ವೇದ ವಾಅಹಂ ತಂ ಪುರುಷಁ ಸರ್ವಸ್ಯಾತ್ಮನಃ ಪರಾಯಣಂ, ಯಮಾತ್ಥ; ಯಏವಾಯಂ ಪುತ್ರಮಯಃ ಪುರುಷಃ, ಸಏಷ॥ ವದೈವ, ಹಾಕಲ್ಯ, ತಸ್ಯ ಕಾದೇವತೇತಿ॥ ಪ್ರಜಾಪತಿರಿತಿ ಹೋವಾಚ
ಸಾಹೋವಾಚಾಹಂ ವೈತ್ವಾ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ! , ಯಥಾ ಕಾಶ್ಯೋ ವಾ ವೈದೇಹೋ ವೋಗ್ರಪುತ್ರ, ಉಜ್ಜ್ಯಂ ಧನುರಧಿಜ್ಯಂ ಕೃತ್ವಾ, ದ್ವೌಬಾಣವನ್ತೌ ಸಪತ್ನಾತಿವ್ಯಾಧಿನೌ ಹಸ್ತೇ ಕೃತ್ವೋಪೋತ್ತಿಷ್ಠೇದ್ ಏವಮೇವಾಹಂ ತ್ವಾ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಶ್ನಾಭ್ಯಾಮುಪೋದಸ್ಥಾಂ॥ ತೌಮೇ ಬ್ರೂಹೀತಿ॥ ಪೃಚ್ಛ, ಗಾರ್ಗೀತಿ
ಆಕೆ ಹೇಳಿದಳು: ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ನಾನು ನಿನ್ನ ಬಳಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಹೇಗೆಂದರೆ ಕಾಶಿಯವನು ಅಥವಾ ವೈದೇಹನು ಅಥವಾ ಉಗ್ರನ ಮಗನು ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಎಳೆದು, ಎರಡು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು, ಎದುರಾಳಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಸಿದ್ಧನಾಗಿ ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನಾನು ನಿನ್ನ ಬಳಿ ಎರಡು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ನೀನು ಅವುಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕು. "ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳು, ಗಾರ್ಗಿ," ಎಂದು ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಹೇಳಿದನು.
ಸಹೋವಾಚೈತದ್ವೈತದಕ್ಷರಂ, ಗಾರ್ಗಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಅಭಿವದನ್ತಿ ಅಸ್ಥೂಲಮನಣು ಅಹ್ರಸ್ವಮದೀರ್ಘಮ್ ಅಲೋಹಿತಮಸ್ನೇಹಮ್ ಅಚ್ಛಾಯಮತಮೋ, ಅವಾಯ್ವನಾಕಾಶಮ್ ಅಸಙ್ಗಮ್ ಅಸ್ಪರ್ಶಮ್ . ಅಗನ್ಧಮ್ ಅರಸಮ್ . ಅಚಕ್ಷುಷ್ಕಮ್ ಅಶ್ರೋತ್ರಮ್ ಅವಾಗ್ ಅಮನೋ, ಅತೇಜಸ್ಕಮ್ ಅಪ್ರಾಣಮ್ ಅಮುಖಮ್ ಅನಾಮಾಗೋತ್ರಮ್ ಅಜರಮ್ ಅಮರಮ್ ಅಭಯಮ್ ಅಮೃತಮ್ ಅರಜೋ, ಅಶಬ್ದಮ್ ಅವಿವೃತಮ್ ಅಸಂವೃತಮ್ ಅಪೂರ್ವಮ್ ಅನಪರಮ್ ಅನನ್ತರಮ್ ॥. . . ಅಬಾಹ್ಯಂ; ನತದಶ್ನೋತಿ ಕಂ ಚನ ನತದಶ್ನೋತಿ ಕಶ್ಚನ
ಅವನು ಹೇಳಿದನು: ಗಾರ್ಗಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಇದನ್ನು 'ಅಕ್ಷರ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ದೊಡ್ಡದೂ ಅಲ್ಲ, ಸಣ್ಣದೂ ಅಲ್ಲ, ಚಿಕ್ಕದೂ ಅಲ್ಲ, ಉದ್ದವೂ ಅಲ್ಲ, ಕೆಂಪಾಗಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ದ್ರವವೂ ಅಲ್ಲ, ನೆರಳೂ ಅಲ್ಲ, ಕತ್ತಲೂ ಅಲ್ಲ, ಗಾಳಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಆಕಾಶವೂ ಅಲ್ಲ, ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ, ಸ್ಪರ್ಶವಿಲ್ಲ, ವಾಸನೆಯಿಲ್ಲ, ರುಚಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ಕಣ್ಣಿಲ್ಲ, ಕಿವಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ಮಾತಿಲ್ಲ, ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲ, ಪ್ರಕಾಶವಿಲ್ಲ, ಉಸಿರಿಲ್ಲ, ಬಾಯಿಲ್ಲ, ಹೆಸರಿಲ್ಲ, ವಂಶವಿಲ್ಲ, ಹಳೆಯದಾಗದು, ಸಾಯದು, ಭಯವಿಲ್ಲ, ಅಮೃತ, ಮಲಿನತೆ ಇಲ್ಲ, ಶಬ್ದವಿಲ್ಲ, ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿಲ್ಲ, ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಆರಂಭವಿಲ್ಲ, ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲ, ಒಳಗಿಲ್ಲ, ಹೊರಗಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಯಾರೂ ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಯಾರೂ ಹಿಡಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಏತಸ್ಯ ವಾಅಕ್ಷರಸ್ಯ ಪ್ರಶಾಸನೇ, ಗಾರ್ಗಿ, ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀವಿಧೃತೇ ತಿಷ್ಠತ; ಏತಸ್ಯ ವಾಅಕ್ಷರಸ್ಯ ಪ್ರಶಾಸನೇ, ಗಾರ್ಗಿ, ಸೂರ್ಯಚನ್ದ್ರಮಸೌ ವಿಧೃತೌ ತಿಷ್ಠತ; ಏತಸ್ಯ ವಾಅಕ್ಷರಸ್ಯ ಪ್ರಶಾಸನೇ, ಗಾರ್ಗಿ . ಅಹೋರಾತ್ರಾಣಿ~ . \` ಮಾಸಾಸ್~ ಋತವಸ್~ ಸಂವತ್ಸರಾಸ್~ . \` ವಿಧೃತಾಸ್ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ~ . ಅಹೋರಾತ್ರಾಣ್ಯ್ . \` ಮಾಸಾ ಋತವಃ ಸಂವತ್ಸರಾ . \` ವಿಧೃತಾಸ್ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಏತಸ್ಯ ವಾಅಕ್ಷರಸ್ಯ ಪ್ರಶಾಸನೇ, ಗಾರ್ಗಿ, ಪ್ರಾಚ್ಯೋಽನ್ಯಾನದ್ಯಃ ಸ್ಯನ್ದನ್ತೇ ಶ್ವೇತೇಭ್ಯಃ ಪರ್ವತೇಭ್ಯಃ, ಪ್ರತೀಚ್ಯೋಽನ್ಯಾ, ಯಾಂಯಾಂ ಚ ದಿಶಮ್ . ಏತಸ್ಯ ವಾಅಕ್ಷರಸ್ಯ ಪ್ರಶಾಸನೇ, ಗಾರ್ಗಿ, ದದತಂ ಮನುಷ್ಯಾಃ ಪ್ರಶಸನ್ತಿ, ಯಜಮಾನಂ ದೇವಾ, ದರ್ವ್ಯಂ ಪಿತರೋಽನ್ವಾಯತ್ತಾಃ
ಈ ಅಕ್ಷರನ ಆದೇಶದಿಂದ, ಗಾರ್ಗಿ, ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿವೆ; ಈ ಅಕ್ಷರನ ಆದೇಶದಿಂದ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಸ್ಥಿರವಾಗಿವೆ; ಈ ಅಕ್ಷರನ ಆದೇಶದಿಂದ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ, ತಿಂಗಳುಗಳು, ಋತುಗಳು, ವರ್ಷಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗಿವೆ; ಈ ಅಕ್ಷರನ ಆದೇಶದಿಂದ ಪೂರ್ವದ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ನದಿಗಳು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತವೆ, ಪಶ್ಚಿಮದ ನದಿಗಳು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ, ದಕ್ಷಿಣದ ನದಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತವೆ; ಈ ಅಕ್ಷರನ ಆದೇಶದಿಂದ, ಗಾರ್ಗಿ, ಮಾನವರು ದಾನಿಗಳನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾರೆ, ದೇವತೆಗಳು ಯಜಮಾನರನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾರೆ, ಪಿತೃಗಳು ಬಲಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಗಾರ್ಗಿ, ಈ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ ಯಾರು ಯಜ್ಞ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮಾಡಿದರೂ ಅವರ ಲೋಕವು ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಗಾರ್ಗಿ, ಈ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ ಈ ಲೋಕವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವವನು ದುಃಖಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ, ಗಾರ್ಗಿ, ಈ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ತಿಳಿದು ಈ ಲೋಕವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವವನು ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.
ಕತ್ಯ್ ಏವದೇವಾ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ॥ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಁಶದಿತಿ॥ ಓಮಿತಿ ಹೋವಾಚ॥ ಕತ್ಯ್ ಏವದೇವಾ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ॥ ಷಡ್ ಇತಿ॥ ಓಮಿತಿ ಹೋವಾಚ॥ ಕತ್ಯ್ ಏವದೇವಾ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ॥ ತ್ರಯ ಇತಿ॥ ಓಮಿತಿ ಹೋವಾಚ॥ ಕತ್ಯ್ ಏವದೇವಾ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ॥ ದ್ವಾವಿತಿ॥ ಓಮಿತಿ ಹೋವಾಚ॥ ಕತ್ಯ್ ಏವದೇವಾ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ॥ ಅಧ್ಯರ್ಧ ಇತಿ॥ ಓಮಿತಿ ಹೋವಾಚ॥ ಕತ್ಯ್ ಏವದೇವಾ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ॥ ಏಕ ಇತಿ॥ ಓಮಿತಿ ಹೋವಾಚ॥ ಕತಮೇತೇತ್ರಯಶ್ಚ ತ್ರೀಚ ಶತಾತ್ರಯಶ್ಚ ತ್ರೀಚ ಸಹಸ್ರೇತಿ
ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ದೇವತೆಗಳು ಎಷ್ಟು?" "ಮೂವತ್ತಮೂರು," ಎಂದನು. "ಹೌದು," ಎಂದನು. "ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ದೇವತೆಗಳು ಎಷ್ಟು?" "ಆರು," ಎಂದನು. "ಹೌದು," ಎಂದನು. "ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ದೇವತೆಗಳು ಎಷ್ಟು?" "ಮೂರು," ಎಂದನು. "ಹೌದು," ಎಂದನು. "ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ದೇವತೆಗಳು ಎಷ್ಟು?" "ಎರಡು," ಎಂದನು. "ಹೌದು," ಎಂದನು. "ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ದೇವತೆಗಳು ಎಷ್ಟು?" "ಒಂದು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ," ಎಂದನು. "ಹೌದು," ಎಂದನು. "ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ದೇವತೆಗಳು ಎಷ್ಟು?" "ಒಂದು," ಎಂದನು. "ಹೌದು," ಎಂದನು. ಈ ಮೂರು ಮತ್ತು ಮೂವತ್ತು, ಮೂರು ಮತ್ತು ಮೂರು ಸಾವಿರ ಯಾವವು?
ಭೂಮಿಯೇ ಆತನ ಆಧಾರ, ಕಣ್ಣು ಅವನ ಲೋಕ, ಮನಸ್ಸು ಅವನ ಬೆಳಕು. ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೇ ಪರಮಾಶ್ರಯ ಎಂದು ಈ ಪುರುಷನನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರಿಯುವವರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ. ನೀನು ಹೇಳಿದ ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೇ ಪರಮಾಶ್ರಯ ಎನ್ನುವ ಪುರುಷನನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ; ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಪುರುಷನೇ ಅವನು. ಹೇಳು ಹಾಕಲ್ಯ, ಅವನ ದೇವತೆ ಯಾವದು? 'ಹೆಣ್ಣು' ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ಕಾಮವೇ ಆತನ ಆಧಾರ, ಕಣ್ಣು ಅವನ ಲೋಕ, ಮನಸ್ಸು ಅವನ ಬೆಳಕು. ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೇ ಪರಮಾಶ್ರಯ ಎಂದು ಈ ಪುರುಷನನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರಿಯುವವರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ. ನೀನು ಹೇಳಿದ ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೇ ಪರಮಾಶ್ರಯ ಎನ್ನುವ ಪುರುಷನನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ; ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪುರುಷನೇ ಅವನು. ಹೇಳು ಹಾಕಲ್ಯ, ಅವನ ದೇವತೆ ಯಾವದು? 'ಮನಸ್ಸು' ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ರೂಪಗಳೇ ಆತನ ಆಧಾರ, ಕಣ್ಣು ಅವನ ಲೋಕ, ಮನಸ್ಸು ಅವನ ಬೆಳಕು. ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೇ ಪರಮಾಶ್ರಯ ಎಂದು ಈ ಪುರುಷನನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರಿಯುವವರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ. ನೀನು ಹೇಳಿದ ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೇ ಪರಮಾಶ್ರಯ ಎನ್ನುವ ಪುರುಷನನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ; ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪುರುಷನೇ ಅವನು. ಹೇಳು ಹಾಕಲ್ಯ, ಅವನ ದೇವತೆ ಯಾವದು? 'ಕಣ್ಣು' ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ಆಕಶಏವಯಸ್ಯಾಯತನಂ, ಚಕ್ಷುರ್ ಲೋಕೋ, ಮನೋ ಜ್ಯೋತಿಃ ಯೋವೈತಂ ಪುರುಷಂ ವಿದ್ಯಾತ್ಸರ್ವಸ್ಯಾತ್ಮನಃ ಪರಾಯಣಁ, ಸವೈವೇದಿತಾಸ್ಯಾದ್ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ॥ ವೇದ ವಾಅಹಂ ತಂ ಪುರುಷಁ ಸರ್ವಸ್ಯಾತ್ಮನಃ ಪರಾಯಣಂ, ಯಮಾತ್ಥ; ಯಏವಾಯಮ್ವಾಯೌ ಪುರುಷಃ, ಸಏಷ॥ ವದೈವ, ಹಾಕಲ್ಯ, ತಸ್ಯ ಕಾದೇವತೇತಿ॥ ಪ್ರಾಣ ಇತಿ ಹೋವಚ॥ 15/ ॥ ತೇಜ ಏವಯಸ್ಯಾಯತನಂ, ಚಕ್ಷುರ್ಲೋಕೋ, ಮನೋ ಜ್ಯೋತಿಃ ಯೋವೈತಂ ಪುರುಷಂ ವಿದ್ಯಾತ್ಸರ್ವಸ್ಯಾತ್ಮನಃ ಪರಾಯಣಁ, ಸವೈವೇದಿತಾಸ್ಯಾದ್ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ॥ ವೇದ ವಾಅಹಂ ತಂ ಪುರುಷಁ ಸರ್ವಸ್ಯಾತ್ಮನಃ ಪರಾಯಣಂ, ಯಮಾತ್ಥ; ಯಏವಾಯಮಗ್ನೌಪುರುಷಃ, ಸಏಷ॥ ವದೈವ, ಹಾಕಲ್ಯ, ತಸ್ಯ ಕಾದೇವತೇತಿ॥ ವಾಗಿತಿ ಹೋವಾಚ
ಆಕಾಶವೇ ಆತನ ಆಧಾರ, ಕಣ್ಣು ಅವನ ಲೋಕ, ಮನಸ್ಸು ಅವನ ಬೆಳಕು. ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೇ ಪರಮಾಶ್ರಯ ಎಂದು ಈ ಪುರುಷನನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರಿಯುವವರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ. ನೀನು ಹೇಳಿದ ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೇ ಪರಮಾಶ್ರಯ ಎನ್ನುವ ಪುರುಷನನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ; ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪುರುಷನೇ ಅವನು. ಹೇಳು ಹಾಕಲ್ಯ, ಅವನ ದೇವತೆ ಯಾವದು? 'ಉಸಿರು' ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು. ಬೆಳಕೇ ಆತನ ಆಧಾರ, ಕಣ್ಣು ಅವನ ಲೋಕ, ಮನಸ್ಸು ಅವನ ಬೆಳಕು. ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೇ ಪರಮಾಶ್ರಯ ಎಂದು ಈ ಪುರುಷನನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರಿಯುವವರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ. ನೀನು ಹೇಳಿದ ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೇ ಪರಮಾಶ್ರಯ ಎನ್ನುವ ಪುರುಷನನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ; ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪುರುಷನೇ ಅವನು. ಹೇಳು ಹಾಕಲ್ಯ, ಅವನ ದೇವತೆ ಯಾವದು? 'ಮಾತು' ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ಕತ್ತಲೇ ಆತನ ಆಧಾರ, ಕಣ್ಣು ಅವನ ಲೋಕ, ಮನಸ್ಸು ಅವನ ಬೆಳಕು. ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೇ ಪರಮಾಶ್ರಯ ಎಂದು ಈ ಪುರುಷನನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರಿಯುವವರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ. ನೀನು ಹೇಳಿದ ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೇ ಪರಮಾಶ್ರಯ ಎನ್ನುವ ಪುರುಷನನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ; ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪುರುಷನೇ ಅವನು. ಹೇಳು ಹಾಕಲ್ಯ, ಅವನ ದೇವತೆ ಯಾವದು? 'ಮರಣ' ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ನೀರೇ ಆತನ ಆಧಾರ, ಕಣ್ಣು ಅವನ ಲೋಕ, ಮನಸ್ಸು ಅವನ ಬೆಳಕು. ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೇ ಪರಮಾಶ್ರಯ ಎಂದು ಈ ಪುರುಷನನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರಿಯುವವರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ. ನೀನು ಹೇಳಿದ ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೇ ಪರಮಾಶ್ರಯ ಎನ್ನುವ ಪುರುಷನನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ; ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪುರುಷನೇ ಅವನು. ಹೇಳು ಹಾಕಲ್ಯ, ಅವನ ದೇವತೆ ಯಾವದು? 'ವರुण' ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ಬೀಜವೇ ಆತನ ಆಧಾರ, ಕಣ್ಣು ಅವನ ಲೋಕ, ಮನಸ್ಸು ಅವನ ಬೆಳಕು. ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೇ ಪರಮಾಶ್ರಯ ಎಂದು ಈ ಪುರುಷನನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರಿಯುವವರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ. ನೀನು ಹೇಳಿದ ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೇ ಪರಮಾಶ್ರಯ ಎನ್ನುವ ಪುರುಷನನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ; ಸಂತಾನದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪುರುಷನೇ ಅವನು. ಹೇಳು ಹಾಕಲ್ಯ, ಅವನ ದೇವತೆ ಯಾವದು? 'ಪ್ರಜಾಪತಿ' ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.