ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಗಂಭೀರವಾದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಸ್ತೋತ್ರಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು, ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯ ಗುಟ್ಟನ್ನು, ಲೋಕಗಳ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು. ಒಮ್ಮೆ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: "ಸಾಮನ್ ಅಂದರೆ ಪ್ರಾಣವೇ. ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳೂ ಪ್ರಾಣದಿಂದ ಸಮನ್ವಿತವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪ್ರಾಣದ ಮೂಲಕ ಅವನು ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಈ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಸಾಮನಿನೊಂದಿಗೆ ಏಕೀಭೂತನಾಗಿ, ಅವಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಲ್ಲದ ಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ." ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಹೇಳಿದರು: "ಕ್ಷತ್ರ, ಅಂದರೆ ಶಕ್ತಿಯೂ ಪ್ರಾಣವೇ. ಪ್ರಾಣವೇ ಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸದಂತೆ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಕ್ಷತ್ರವನ್ನು, ಅವನೊಂದಿಗೆ ಏಕತ್ವವನ್ನು, ಆ ಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ." ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಗಾಯತ್ರಿಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು: "ಭೂಮಿ, ಅಂತರಿಕ್ಷ, ಸ್ವರ್ಗ—ಇವುಗಳು ಎಂಟು ಅಕ್ಷರಗಳು. ಗಾಯತ್ರಿಯ ಒಂದು ಪಾದವೂ ಎಂಟು ಅಕ್ಷರಗಳೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪಾದವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಈ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಷ್ಟು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ." "ಋಗ್ವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ—ಇವುಗಳೂ ಎಂಟು ಅಕ್ಷರಗಳೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗಾಯತ್ರಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ಪಾದವೂ ಇದೇ ರೀತಿ. ಈ ಪಾದವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಮೂರು ವೇದಗಳಷ್ಟು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ." "ಪ್ರಾಣ, ಅಪಾನ, ವ್ಯಾನ—ಇವುಗಳೂ ಎಂಟು ಅಕ್ಷರಗಳು. ಗಾಯತ್ರಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪಾದವೂ ಇದೇ ರೀತಿಯದು. ಈ ಪಾದವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಜೀವಿಗಳೆಲ್ಲರಷ್ಟು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ." "ನಾಲ್ಕನೇ, ದೃಶ್ಯವಾದ ಪಾದವೇ ಪರಮ, ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಲೋಕವಾಗಿದೆ. ಅದು ಮೇಲಿರುವ ದೇವತೆ. ಈ ಪಾದವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾಗುತ್ತಾನೆ." "ಗಾಯತ್ರಿಯು ಈ ನಾಲ್ಕನೇ, ದೃಶ್ಯವಾದ, ಪರಮ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಕಣ್ಣೇ ಸತ್ಯ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಕಣ್ಣು ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇಬ್ಬರು ವಾದಿಸಿದಾಗ, ಯಾರಾದರೂ 'ನಾನು ನೋಡಿದೆ' ಎಂದರೆ ಅವನ ಮಾತನ್ನು ನಂಬಬೇಕು." "ಈ ಸತ್ಯ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ; ಪ್ರಾಣವೇ ಶಕ್ತಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಗಾಯತ್ರಿಯು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ." "ಇಲ್ಲಿ ಗಾಯತ್ರಿಯೇ ಪ್ರಾಣ. ಪ್ರಾಣಗಳೆಲ್ಲವೂ ಅಲ್ಲಿವೆ. ಪ್ರಾಣಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಗಾಯತ್ರಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಜಪಿಸುವಾಗ ಅವಳನ್ನೇ ಜಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜಪಿಸುವಾಗ ಪ್ರಾಣವೇ ಅವನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ." "ಕೆಲವರು ಸಾವಿತ್ರಿಯನ್ನು ಅನುಷ್ಟುಪ್ಛಂದಸ್ಸು ಎಂದು, ವಾಕ್ಕೂ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಗಾಯತ್ರಿಯನ್ನೇ ಜಪಿಸಬೇಕು. ಅನೇಕ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದರೂ, ಗಾಯತ್ರಿಯ ಒಂದು ಪಾದಕ್ಕೂ ಸಮಾನವಲ್ಲ." "ಈ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಸಿದರೂ, ಅವನು ಅವಳ ಮೊದಲನೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಮೂರು ವೇದಗಳಷ್ಟು ಜ್ಞಾನ ಪಡೆದರೂ, ಅವಳ ಎರಡನೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಜೀವಿಗಳೆಲ್ಲರಷ್ಟು ಪಡೆದರೂ, ಅವಳ ಮೂರನೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಅವಳ ನಾಲ್ಕನೇ, ದೃಶ್ಯವಾದ ಹೆಜ್ಜೆ, ಅಂಧಕಾರದ ಪಾರಿರುವುದು, ಯಾರಿಗೂ ಲಭ್ಯವಲ್ಲ." "ಗಾಯತ್ರಿಯು ಒಂದೇ ಪಾದದೂ ಆಗಬಹುದು, ಎರಡು, ಮೂರು, ನಾಲ್ಕೂ ಪಾದಗಳೂ ಆಗಬಹುದು, ಪಾದವಿಲ್ಲದದೂ ಆಗಬಹುದು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅವಳನ್ನು ಹೆಜ್ಜೆಗಳಿಂದ ತಲುಪಲಾಗದು. 'ನಾಲ್ಕನೇ, ದೃಶ್ಯವಾದ ಹೆಜ್ಜೆ, ನೀನು ಅಸಾಧ್ಯವಾದವಳಾಗಿರಲಿ,' ಎಂದು ಶತ್ರುವಿಗೆ ಹೇಳಬಹುದು. ಹೀಗಾದವರು ಕಾಮ್ಯಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, 'ನಾನು ಅದನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ' ಎಂದು ಆಶಿಸಬಹುದು." ಒಂದು ವೇಳೆ, ವಿದ್ಯೆಯ ಹವಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿದೇಹ ರಾಜ ಜನಕನು ಬುದಿಲನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು: "ನೀನು ಗಾಯತ್ರಿಯು ಆನೆ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದೆ, ಆಕೆ ಹೇಗೆ ಹೊರುತ್ತಾಳೆ?" ಎಂದಾಗ, ಬುದಿಲನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: "ಮಹಾರಾಜ, ಅವಳ ಬಾಯೇ ಅವಳ ಮುಖ." "ಅವಳ ಬಾಯೇ ಅಗ್ನಿ. ಅಗ್ನಿಗೆ ಎಷ್ಟೇ ಹೋಮ ಮಾಡಿದರೂ, ಅದು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೀತಿ, ಈ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಎಷ್ಟೇ ಪಾಪ ಮಾಡಿದರೂ, ಅವನು ಎಲ್ಲವನ್ನು ದಹಿಸಿ ಶುದ್ಧನಾಗಿ, ನಿರ್ವಿಕಾರನಾಗಿ, ಅಮರನಾಗುತ್ತಾನೆ." ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು: "ಸತ್ಯದ ಮುಖವನ್ನು ಚಿನ್ನದ ಪಾತ್ರೆ ಮುಚ್ಚಿದೆ; ಓ ಪುಷನ್, ಅದನ್ನು ತೆರೆದು ನನಗೆ ಸತ್ಯದ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿಸು. ಓ ಪುಷನ್, ಏಕ ದೃಷ್ಟಿ, ಯಮ, ಸೂರ್ಯ, ಪ್ರಜಾಪತಿಪುತ್ರ, ನಿನ್ನ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದು, ನಿನ್ನ ಪರಮ ರೂಪವನ್ನು ನನಗೆ ತೋರಿಸು. ಆತನು ನಾನೇ. ಈ ದೇಹವು ಭಸ್ಮವಾಗಲಿ, ಪ್ರಾಣವು ಅಮರವಾದ ವಾಯುವಾಗಲಿ. ಮನಸ್ಸೇ, ನೆನೆಸು! ಅಗ್ನಿಯೇ, ನಮ್ಮನ್ನು ಸದ್ಗತಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯು, ಪಾಪಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡು, ನಾವು ನಿನಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಹೋಮ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ." ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಆರೂಣ ಪುತ್ರ ವೇಟಕೇತು ಪಂಚಾಲರ ಸಭೆಗೆ ಬಂದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಪ್ರವಹಣ ಪುತ್ರ ಜೈವಲಿಯನ್ನು ಕಾರ್ಯ ನಿರತನಾಗಿ ಕಂಡನು. ಅವನು ವೇಟಕೇತುಗೆ, "ಯುವಕ!" ಎಂದು ಕರೆದು, "ನಿನ್ನ ತಂದೆಯಿಂದ ವಿದ್ಯೆ ಪಡೆದಿದ್ದೀಯಾ?" ಎಂದು ಕೇಳಿದನು. ವೇಟಕೇತು "ಹೌದು" ಎಂದನು. ಆದರೆ ಜೈವಲಿ ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದನು: "ಈ ಜೀವಿಗಳು ಯಾಕೆ ವಿಭಿನ್ನ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ ಗೊತ್ತೆ? ಅವು ಯಾಕೆ ಮತ್ತೆ ಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ? ಅನೇಕರು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಈ ಲೋಕ ಯಾಕೆ ತುಂಬುವುದಿಲ್ಲ ಗೊತ್ತೆ? ಅಗ್ನಿಗೆ ಹೋಮ ಮಾಡಿದಾಗ, ನೀರು ಮನುಷ್ಯನ ವಾಕ್ಯವಾಗಿ ಏಳುತ್ತದೆಯೆಂದು ಗೊತ್ತೆ? ದೇವಯಾನ ಮತ್ತು ಪಿತೃಯಾನ ಮಾರ್ಗಗಳ ರಹಸ್ಯ ಗೊತ್ತೆ?" ವೇಟಕೇತು "ಇಲ್ಲ" ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು. ಅವನು ಹೇಳಿದನು: "ನಾನು ಋಷಿಗಳ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ, ಆದರೆ ನನ್ನ ತಂದೆ, ದೇವತೆಗಳು, ಮನುಷ್ಯರು, ಅಮರರು ಏನು ಹೇಳಿದರು ಎಂಬುದು ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು. ಈ ಎರಡು ನಡುವೆಯೇ ಈ ಲೋಕ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ನಾನು ಇದರ ಯಾವುದನ್ನೂ ತಿಳಿಯದು." ನಂತರ ವೇಟಕೇತು ತಂದೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದುದು, "ನೀನು ನನಗೆ ಪಾಠ ಕಲಿಸಿಲ್ಲವೆ?" ಎಂದು ಕೇಳಿದನು. ತಂದೆ, "ಏನು ಮಗನೇ?" ಎಂದನು. ವೇಟಕೇತು, "ಒಬ್ಬ ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಐದು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ನಾನು ಒಂದನ್ನೂ ಉತ್ತರಿಸಲಿಲ್ಲ," ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದನು. ತಂದೆ ಹೇಳಿದನು: "ನಾನು ತಿಳಿದವನ್ನೆಲ್ಲಾ ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಈಗ ನೀನು ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗು." ವೇಟಕೇತು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಸಲಹೆ ಪ್ರಕಾರ ಮತ್ತೆ ಜೈವಲಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಜೈವಲಿ, "ಒಂದು ವರವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ," ಎಂದನು. ವೇಟಕೇತು, "ನೀನು ಕೊಡುವ ವರವೇ ನನಗೆ ಬೇಕು. ನೀನು ಯುವಕನಿಗೆ ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು," ಎಂದನು. ಜೈವಲಿ ಹೇಳಿದನು: "ದೇವತೆಗಳ ನಡುವೆ ಇಂತಹ ವರಗಳು ಕೊಡುವುದುಂಟು, ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಹೇಳು." ವೇಟಕೇತು, "ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನರು ಹೇಳಿದಂತೆ ಸಮರ್ಪಣೆಯಿಂದ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ," ಎಂದನು. ಜೈವಲಿ ಸಮರ್ಪಣೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಹೇಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು: "ಈ ಲೋಕವೇ ಅಗ್ನಿ. ಅದಕ್ಕೆ ಸೂರ್ಯನು ಇಂಧನ, ಕಿರಣಗಳು ಧೂಮ, ಹಗಲು ಜ್ವಾಲೆ, ಚಂದ್ರನು ಕೆಂಡ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಚಿಂಚುಗಳು. ಈ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ಹೋಮ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಆ ಹೋಮದಿಂದ ಸೋಮರಾಜನು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ." "ಮಳೆ ಅಗ್ನಿಯಾಗಿದೆ. ವರ್ಷ ಇಂಧನ, ಮೋಡಗಳು ಧೂಮ, ಮಿಂಚು ಜ್ವಾಲೆ, ಮಿಂಚಿನ ಹೊಡೆತ ಕೆಂಡ, ಗುಡುಗು ಚಿಂಚುಗಳು. ಈ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಸೋಮವನ್ನು ಹೋಮ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಆ ಹೋಮದಿಂದ ಮಳೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ." "ಈ ಭೂಮಿಯೂ ಅಗ್ನಿಯಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿ ಇಂಧನ, ವಾಯು ಧೂಮ, ರಾತ್ರಿ ಜ್ವಾಲೆ, ದಿಕ್ಕುಗಳು ಕೆಂಡ, ಮಧ್ಯದಿಕ್ಕುಗಳು ಚಿಂಚುಗಳು. ಈ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಮಳೆಯನ್ನು ಹೋಮ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಆ ಹೋಮದಿಂದ ಅನ್ನ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ." "ಮಾನವನೂ ಅಗ್ನಿಯಾಗಿದೆ. ಬಾಯಾರ ಇಂಧನ, ಉಸಿರೇ ಧೂಮ, ವಾಕ್ಕೇ ಜ್ವಾಲೆ, ಕಣ್ಣೇ ಕೆಂಡ, ಕಿವಿಯೇ ಚಿಂಚು. ಈ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಅನ್ನವನ್ನು ಹೋಮ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಆ ಹೋಮದಿಂದ ವೀರ್ಯ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ." "ಸ್ತ್ರೀ ಅಗ್ನಿಯಾಗಿದೆ. ಅವಳ ಯೋನಿಯೇ ಇಂಧನ, ಕೂದಲು ಧೂಮ, ಯೋನಿಯೇ ಜ್ವಾಲೆ, ಒಳಗಿನ ಕ್ರಿಯೆ ಕೆಂಡ, ಆನಂದ ಚಿಂಚುಗಳು. ಈ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ವೀರ್ಯವನ್ನು ಹೋಮ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಆ ಹೋಮದಿಂದ ಪುರುಷನು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಹುಟ್ಟಿ, ಬದುಕಿ, ಸಾಯುವಾಗ..." "ಅವನು ಅಗ್ನಿಗೆ ಒಯ್ಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಗೆ ಅಗ್ನಿಯೇ ಅಗ್ನಿ, ಇಂಧನವೇ ಇಂಧನ, ಧೂಮವೇ ಧೂಮ, ಜ್ವಾಲೆಯೇ ಜ್ವಾಲೆ, ಕೆಂಡವೇ ಕೆಂಡ, ಚಿಂಚುವೇ ಚಿಂಚು. ಈ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಪುರುಷನನ್ನು ಹೋಮ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಆ ಹೋಮದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಪುರುಷನು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ." "ಈ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದವರು, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವವರು, ಜ್ವಾಲೆಗೆ, ಜ್ವಾಲೆಯಿಂದ ಹಗಲಿಗೆ, ಹಗಲಿಂದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷಕ್ಕೆ, ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಿಂದ ಉತ್ತರಾಯಣಕ್ಕೆ, ಉತ್ತರಾಯಣದಿಂದ ದೇವಲೋಕಕ್ಕೆ, ದೇವಲೋಕದಿಂದ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ, ಸೂರ್ಯದಿಂದ ಮಿಂಚಿಗೆ, ಮಿಂಚಿನಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ಥಿರರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಮರಳಿ ಜನ್ಮವಿಲ್ಲ." "ಯಜ್ಞ, ದಾನ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಲೋಕವನ್ನು ಗಳಿಸುವವರು ಧೂಮಕ್ಕೆ, ಧೂಮದಿಂದ ರಾತ್ರಿ, ರಾತ್ರಿ ಕ್ರಿಷ್ಣಪಕ್ಷ, ಕ್ರಿಷ್ಣಪಕ್ಷದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಾಯನ, ದಕ್ಷಿಣಾಯನದಿಂದ ಪಿತೃಲೋಕ, ಪಿತೃಲೋಕದಿಂದ ಚಂದ್ರ, ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿ ಆಹಾರವಾಗುತ್ತಾರೆ. ದೇವತೆಗಳು 'ವರ್ಧಿಸು, ಕುಗ್ಗಿಸು' ಎಂದು ಹೇಳುವಂತೆ ಅವರು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕ್ಷಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷಯವಾದಾಗ, ಆಕಾಶ, ನಂತರ ವಾಯು, ನಂತರ ಮಳೆ, ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದು, ಅನ್ನವಾಗಿ, ಪುನಃ ಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಅವರು ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಎರಡು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯದವರು ಕೀಟ, ಪಟಂಗ ಮತ್ತು ಇತರ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ." "ಯಾರು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವರು, ಅವರು ತಮ್ಮವರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಾಣವೇ ಹಿರಿಯ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗುತ್ತಾನೆ." "ಯಾರು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದುದನ್ನು ತಿಳಿದವರು, ಅವರು ತಮ್ಮವರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮರಾಗುತ್ತಾರೆ. ವಾಕ್ಕೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಅತ್ಯುತ್ತಮನಾಗುತ್ತಾನೆ." "ಯಾರು ಆಧಾರವನ್ನು ತಿಳಿದವರು, ಅವರು ಸುಗಮ ಮತ್ತು ದುರ್ಗಮ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಿರರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಕಣ್ಣೇ ಆಧಾರ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸ್ಥಿರನಾಗುತ್ತಾನೆ." ಹೀಗೆ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಜೀವನ, ವೇದ, ಗಾಯತ್ರಿ, ಅಗ್ನಿ, ಜನ್ಮ-ಮರಣ ಚಕ್ರ, ಮತ್ತು ಪರಮಾರ್ಥದ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರಹಸ್ಯಗಳು ಬಹಿರಂಗವಾದವು.