ಯಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಮಹರ್ಷಿಯವರು ಮಹಾಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಆತ್ಮನ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಂತರ್ಯಾಧಿಪತ್ಯದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಹೇಳಿದರು: "ನೀವು ಉಸಿರಿನಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿರುವ, ಉಸಿರಿನೊಳಗಿನ, ಆದರೆ ಉಸಿರಿಗೆ ತಿಳಿಯದ, ಉಸಿರೇ ಅವನ ದೇಹವಾದ, ಒಳಗಿಂದಲೇ ಉಸಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಆ ಆತ್ಮನನ್ನು ತಿಳಿಯಿರಿ—ಅವನೇ ನಿಮ್ಮ ಆಂತರ್ಯಾಮಿ, ಅಮೃತಸ್ವರೂಪಿ. ಹಾಗೆಯೇ, ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿರುವ, ಮಾತಿನೊಳಗಿನ, ಮಾತಿಗೆ ತಿಳಿಯದ, ಮಾತೇ ಅವನ ದೇಹವಾದ, ಒಳಗಿಂದಲೇ ಮಾತನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಆತ್ಮನೂ ಕೂಡ ಅವನೇ. ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿರುವ, ಕಣ್ಣಿನೊಳಗಿನ, ಕಣ್ಣಿಗೆ ತಿಳಿಯದ, ಕಣ್ಮೂಲೇ ಅವನ ದೇಹವಾದ, ಒಳಗಿಂದಲೇ ಕಣ್ಣನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಆತ್ಮನೂ ಅವನೇ. ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿರುವ, ಕಿವಿಯೊಳಗಿನ, ಕಿವಿಗೆ ತಿಳಿಯದ, ಕಿವಿಯೇ ಅವನ ದೇಹವಾದ, ಒಳಗಿಂದಲೇ ಕಿವಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಆತ್ಮನು ಕೂಡ ಅವನೇ. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿರುವ, ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗಿನ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತಿಳಿಯದ, ಮನಸೇ ಅವನ ದೇಹವಾದ, ಒಳಗಿಂದಲೇ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಆತ್ಮನು ಅವನೇ. ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿರುವ, ಚರ್ಮದೊಳಗಿನ, ಚರ್ಮಕ್ಕೆ ತಿಳಿಯದ, ಚರ್ಮವೇ ಅವನ ದೇಹವಾದ, ಒಳಗಿಂದಲೇ ಚರ್ಮವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಆತ್ಮನು ಅವನೇ. ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿರುವ, ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಒಳಗಿನ, ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ತಿಳಿಯದ, ಜ್ಞಾನವೇ ಅವನ ದೇಹವಾದ, ಒಳಗಿಂದಲೇ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಆತ್ಮನು ಅವನೇ. ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿರುವ, ಬೆಳಕಿನೊಳಗಿನ, ಬೆಳಕಿಗೆ ತಿಳಿಯದ, ಬೆಳಕೇ ಅವನ ದೇಹವಾದ, ಒಳಗಿಂದಲೇ ಬೆಳಕನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಆತ್ಮನು ಅವನೇ. ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿರುವ, ಅಂಧಕಾರದೊಳಗಿನ, ಅಂಧಕಾರಕ್ಕೆ ತಿಳಿಯದ, ಅಂಧಕಾರವೇ ಅವನ ದೇಹವಾದ, ಒಳಗಿಂದಲೇ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಆತ್ಮನು ಅವನೇ. ಬೀಜದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿರುವ, ಬೀಜದೊಳಗಿನ, ಬೀಜಕ್ಕೆ ತಿಳಿಯದ, ಬೀಜವೇ ಅವನ ದೇಹವಾದ, ಒಳಗಿಂದಲೇ ಬೀಜವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಆತ್ಮನು ಅವನೇ. ಸ್ವಯಂನಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿರುವ, ಸ್ವಯಂನಲ್ಲಿ ಒಳಗಿನ, ಸ್ವಯಂಗೆ ತಿಳಿಯದ, ಸ್ವಯಂನೇ ಅವನ ದೇಹವಾದ, ಒಳಗಿಂದಲೇ ಸ್ವಯಂನನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಆತ್ಮನು ಅವನೇ—ಈ ಆಂತರ್ಯಾಮಿ, ಅಮೃತಸ್ವರೂಪಿ. ಅವನನ್ನು ಕಣ್ಣು ಕಾಣದು, ಆದರೆ ಅವನೇ ದೃಷ್ಟಾ; ಕಿವಿ ಕೇಳದು, ಆದರೆ ಅವನೇ ಶ್ರೋತಾ; ಮನಸ್ಸು ಯೋಚಿಸದು, ಆದರೆ ಅವನೇ ಚಿಂತಕ; ಅವನನ್ನು ಯಾರೂ ತಿಳಿಯರು, ಆದರೆ ಅವನೇ ಜ್ಞಾತಾ. ಇವನ ಹೊರತು ಬೇರೆ ದೃಷ್ಟಾ ಇಲ್ಲ, ಬೇರೆ ಶ್ರೋತಾ ಇಲ್ಲ, ಬೇರೆ ಚಿಂತಕ ಇಲ್ಲ, ಬೇರೆ ಜ್ಞಾತಾ ಇಲ್ಲ. ಇವನೇ ನಿನ್ನ ಆತ್ಮ, ಆಂತರ್ಯಾಮಿ, ಅಮೃತನು. ಇತರ ಎಲ್ಲವು ದುಃಖಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ." ಇದನ್ನು ಹೇಳಿ, ಅರುಣಪುತ್ರ ಉದ್ದಾಲಕನು ಮೌನವಾಗಿದ್ದ. ಆಗ ವಾಚಕ್ನವಿ ಗಾರ್ಗಿ ಯಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಮುಂದಾದಳು. ಅವಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದಳು: "ಪೂಜ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ, ನಾನು ಯಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರನ್ನು ಎರಡು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವರು ಉತ್ತರಿಸಿದರೆ, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಯಾರೂ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಉತ್ತರಿಸದಿದ್ದರೆ, ಅವರ ತಲೆ ಬಿದ್ದುಹೋಗುವುದು." ಎಲ್ಲರೂ: "ಕೆಳಯಾ, ಗಾರ್ಗಿ," ಎಂದರು. ಗಾರ್ಗಿ ಯಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರ ಮುಂದೆ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಬಂದು, ಕಾಶಿ ಅಥವಾ ವಿದೇಹ ದೇಶದ ವೀರನಂತೆ, ಬಿಲ್ಲು ಎಳೆದು, ಎರಡು ಟೀಕಾಗುಳಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಸಿದ್ಧನಾದಂತೆ, ನಾನು ಎರಡು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ, ಉತ್ತರಿಸಿರಿ ಎಂದಳು. ಯಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರು: "ಕೆಳಯಾ, ಗಾರ್ಗಿ," ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಗಾರ್ಗಿ ಮೊದಲ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದಳು: "ಯಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ಆಕಾಶಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿರುವದು, ಭೂಮಿಗೆ ಕೆಳಗಿರುವದು, ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ನಡುವೆ ಇರುವದು, ಭೂತ, ಭವಿಷ್ಯ, ವರ್ತಮಾನ—ಇವುಗಳೆಲ್ಲವನ್ನು ಜನರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇವು ಎಲ್ಲವು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ನಾಟಿ, ಜೋಡಿಸಿವೆ?" ಯಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರು ಉತ್ತರಿಸಿದರು: "ಗಾರ್ಗಿ, ಆಕಾಶಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿರುವದು, ಭೂಮಿಗೆ ಕೆಳಗಿರುವದು, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರುವದು, ಭೂತ, ಭವಿಷ್ಯ, ವರ್ತಮಾನ—ಇವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನಾಟಿ, ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ." ಗಾರ್ಗಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, "ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಕೊಟ್ಟಿರಿ. ಇನ್ನೊಂದು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ," ಎಂದಳು. ಯಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರು: "ಕೆಳಯಾ," ಎಂದರು. ಗಾರ್ಗಿ ಮತ್ತೆ ಕೇಳಿದಳು: "ಯಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ಆಕಾಶಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿರುವದು, ಭೂಮಿಗೆ ಕೆಳಗಿರುವದು, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರುವದು, ಭೂತ, ಭವಿಷ್ಯ, ವರ್ತಮಾನ—ಇವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಯಾವದರಲ್ಲಿ ನಾಟಿ, ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ?" ಯಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರು ಹೇಳಿದರು: "ಗಾರ್ಗಿ, ಇವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಆಕಾಶದಲ್ಲೇ ನಾಟಿ, ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಆದರೆ ಆಕಾಶವೇ ಯಾವದರಲ್ಲಿ ನಾಟಿ, ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ?" ಅವರು ಮುಂದುವರೆದು ವಿವರಿಸಿದರು: "ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞರು ಇದನ್ನು ಅವಿನಾಶಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಸ್ಥೂಲವಲ್ಲ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಲ್ಲ, ಚಿಕ್ಕವಲ್ಲ, ದೊಡ್ಡವಲ್ಲ, ಕೆಂಪಾಗಿಲ್ಲ, ದ್ರವವಲ್ಲ, ನೆರಳಲ್ಲ, ಅಂಧಕಾರವಲ್ಲ, ಗಾಳಿಯಲ್ಲ, ಆಕಾಶವಲ್ಲ, ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳದು, ಸ್ಪರ್ಶವಿಲ್ಲ, ವಾಸನೆ ಇಲ್ಲ, ರುಚಿ ಇಲ್ಲ, ಕಣ್ಣು ಇಲ್ಲ, ಕಿವಿ ಇಲ್ಲ, ಮಾತು ಇಲ್ಲ, ಮನಸ್ಸು ಇಲ್ಲ, ಪ್ರಕಾಶವಿಲ್ಲ, ಉಸಿರು ಇಲ್ಲ, ಬಾಯಿ ಇಲ್ಲ, ಹೆಸರು ಇಲ್ಲ, ವಂಶವಿಲ್ಲ, ಕ್ಷಯವಿಲ್ಲ, ಅಮೃತ, ನಿರ್ಭಯ, ಮರಣರಹಿತ, ಮಾಲಿನ್ಯವಿಲ್ಲ, ಶಬ್ದವಿಲ್ಲ, ಅವ್ಯಕ್ತ, ನಿರ್ಬಂಧ, ಆದಿಯಿಲ್ಲ, ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲ, ಒಳಗಿಲ್ಲ, ಹೊರಗಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಯಾರೂ ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಹಿಡಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಈ ಅವಿನಾಶಿಯ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದಲೇ ಗಾರ್ಗಿ, ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿವೆ; ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರು ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ, ಮಾಸ, ಋತು, ವರ್ಷಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ; ಪೂರ್ವದ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ನದಿಗಳು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ, ಪಶ್ಚಿಮದವು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ, ದಕ್ಷಿಣದವು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತವೆ; ಈ ಅವಿನಾಶಿಯ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದಲೇ ಮಾನವರು ದಾನಿಗಳನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ, ದೇವತೆಗಳು ಯಜಮಾನರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ, ಪಿತೃಗಳು ಪಿಂಡದಾಶ್ರಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಗಾರ್ಗಿ, ಯಾರು ಈ ಅವಿನಾಶಿಯನ್ನು ತಿಳಿಯದೇ ಯಜ್ಞ, ದಾನ, ತಪಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ ಸಹ, ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮಾಡಿದರೂ, ಅವರ ಲೋಕವು ಪರಿಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಯಾರು ಈ ಅವಿನಾಶಿಯನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ ಈ ಲೋಕವನ್ನು ತೊರೆದರೆ, ಅವರು ದಯನೀಯರು. ಆದರೆ ಯಾರು ಈ ಅವಿನಾಶಿಯನ್ನು ತಿಳಿದು ಲೋಕವನ್ನು ತೊರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞರಾಗುತ್ತಾರೆ." ಯಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹೇಳಿದರು: "ಗಾರ್ಗಿ, ಅದು ಅವಿನಾಶಿಯೇ—ಅದನ್ನು ಕಣ್ಣು ಕಾಣದು, ಆದರೆ ಅದು ದೃಷ್ಟಾ; ಕಿವಿ ಕೇಳದು, ಆದರೆ ಅದು ಶ್ರೋತಾ; ಮನಸ್ಸು ಯೋಚಿಸದು, ಆದರೆ ಅದು ಚಿಂತಕ; ಯಾರೂ ತಿಳಿಯರು, ಆದರೆ ಅದು ಜ್ಞಾತಾ. ಇದರ ಹೊರತು ಬೇರೆ ದೃಷ್ಟಾ ಇಲ್ಲ, ಬೇರೆ ಶ್ರೋತಾ ಇಲ್ಲ, ಬೇರೆ ಚಿಂತಕ ಇಲ್ಲ, ಬೇರೆ ಜ್ಞಾತಾ ಇಲ್ಲ. ಇದರಲ್ಲೇ ಆಕಾಶವು ನಾಟಿ, ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ." ಇದು ಕೇಳಿ, ಗಾರ್ಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದಳು: "ಪೂಜ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ, ನೀವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದೀರಿ. ಯಾರು ಈ ಯಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ." ಹೀಗೆ ವಾಚಕ್ನವಿ ಗಾರ್ಗಿ ಮೌನವಾಗಿದಳು. ಅದಾದಮೇಲೆ ವಿದಗ್ಧ ಶಾಕಲ್ಯ ಯಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು: "ಯಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ಎಷ್ಟು ದೇವತೆಗಳಿವೆ?" ಯಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರು ವೈಶ್ವದೇವ ನಿವಿದ್ನಂತೆ ಉತ್ತರಿಸಿದರು: "ಮೂರು ಮತ್ತು ಮೂರು ನೂರು, ಮೂರು ಮತ್ತು ಮೂರು ಸಾವಿರ." "ಹೌದು," ಎಂದನು ಶಾಕಲ್ಯ. ಮತ್ತೆ: "ಎಷ್ಟು ದೇವತೆಗಳು?" "ಮೂವತ್ತಮೂರು," ಎಂದರು. "ಹೌದು," ಎಂದನು. "ಎಷ್ಟು ದೇವತೆಗಳು?" "ಆರು," ಎಂದರು. "ಹೌದು," ಎಂದನು. "ಎಷ್ಟು ದೇವತೆಗಳು?" "ಮೂರು," ಎಂದರು. "ಹೌದು," ಎಂದನು. "ಎಷ್ಟು ದೇವತೆಗಳು?" "ಎರಡು," ಎಂದರು. "ಹೌದು," ಎಂದನು. "ಎಷ್ಟು ದೇವತೆಗಳು?" "ಒಂದು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ," ಎಂದರು. "ಹೌದು," ಎಂದನು. "ಎಷ್ಟು ದೇವತೆಗಳು?" "ಒಂದು," ಎಂದರು. "ಹೌದು," ಎಂದನು. "ಈ ಮೂರು ಮತ್ತು ಮೂರು ನೂರು, ಮೂರು ಮತ್ತು ಮೂರು ಸಾವಿರ ಯಾವವು?" ಯಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರು ಹೇಳಿದರು: "ಇವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಮಹಿಮೆಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಮಾತ್ರ; ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತಮೂರು ದೇವತೆಗಳಿವೆ. ಅವು ಯಾವುವು ಎನ್ನುವುದಾದರೆ: ಎಂಟು ವಸುಗಳು, ಹನ್ನೊಂದು ರುದ್ರಗಳು, ಹನ್ನೆರಡು ಆದಿತ್ಯಗಳು—ಇವು ಒಟ್ಟು ಮೂವತ್ತೊಂದು; ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪತಿ ಸೇರಿ ಮೂವತ್ತಮೂರು ಆಗುತ್ತವೆ. ವಸುಗಳು ಯಾವುವು? ಅಗ್ನಿ, ಭೂಮಿ, ವಾಯು, ಮಧ್ಯಮಂಡಲ, ಸೂರ್ಯ, ದ್ಯೌಲು, ಚಂದ್ರ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು—ಇವೇ ವಸುಗಳು. ಎಲ್ಲವೂ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿರುವುದರಿಂದ, ಅವುಗಳನ್ನು ವಸುಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ರೂದ್ರಗಳು ಯಾವುವು? ವ್ಯಕ್ತಿಯ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಪ್ರಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಹನ್ನೊಂದನೆಯದು ಆತ್ಮ. ಅವು ದೇಹವನ್ನು ತೊರೆದಾಗ ಅಳಿಸುವುದರಿಂದ ಅವು ರುದ್ರಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಆದಿತ್ಯಗಳು ಯಾವುವು? ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳುಗಳು—ಇವು ಆದಿತ್ಯಗಳು. ಅವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಂಡುಹೋಗುವುದರಿಂದ ಆದಿತ್ಯಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪತಿ ಯಾವುವು? ಮಿಂಚು ಇಂದ್ರ, ಯಜ್ಞ ಪ್ರಜಾಪತಿ. ಮಿಂಚು ಎಂದರೆ ವಿದ್ಯುತ್; ಯಜ್ಞ ಎಂದರೆ ಪಶುಗಳು. ಆರು ದೇವತೆಗಳು ಯಾವುವು? ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಭೂಮಿ, ವಾಯು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮಂಡಲ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಆಕಾಶ—ಇವೆ ಆರು. ಇವುಗಳಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ಆರು ಭಾಗವಾಗಿವೆ. ಮೂರು ದೇವತೆಗಳು ಯಾವುವು? ಮೂರು ಲೋಕಗಳು—ಅಂದರೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ನೆಲಸಿವೆ. ಎರಡು ದೇವತೆಗಳು ಯಾವುವು? ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣ. ಒಂದು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಯಾವುದು? ಅದು ವಾಯು. "ಈ ವಾಯು ಒಂದು ಮಾತ್ರವಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಒಂದು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಎಂದು ಹೇಗೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ?" ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಒಂದು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ದೇವತೆ ಯಾವುದು? ಅದು ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಭೂಮಿ ಅವನ ಆಧಾರ, ಕಣ್ಣು ಅವನ ಲೋಕ, ಮನಸ್ಸು ಅವನ ಪ್ರಕಾಶ. ಯಾರು ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು, ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೇ ಅವನ ಆಶ್ರಯ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಸರ್ವಜ್ಞನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಓ ಯಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ. ನಾನು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು, ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೇ ಅವನ ಆಶ್ರಯ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ; ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ಅವನು. ಹೇಳು ಶಾಕಲ್ಯ, ಅವನ ದೈವತೆ ಯಾವುದು? "ಮಹಿಳೆ," ಎಂದನು. ಕಾಮನೆ ಅವನ ಆಧಾರ, ಕಣ್ಣು ಅವನ ಲೋಕ, ಮನಸ್ಸು ಅವನ ಪ್ರಕಾಶ. ಯಾರು ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು, ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೇ ಅವನ ಆಶ್ರಯ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಸರ್ವಜ್ಞನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಓ ಯಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ. ನಾನು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು, ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೇ ಅವನ ಆಶ್ರಯ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ; ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿ ಇರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ಅವನು. ಹೇಳು ಶಾಕಲ್ಯ, ಅವನ ದೈವತೆ ಯಾವುದು? "ಮನಸ್ಸು," ಎಂದನು. ರೂಪಗಳು ಅವನ ಆಧಾರ, ಕಣ್ಣು ಅವನ ಲೋಕ, ಮನಸ್ಸು ಅವನ ಪ್ರಕಾಶ. ಯಾರು ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು, ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೇ ಅವನ ಆಶ್ರಯ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಸರ್ವಜ್ಞನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಓ ಯಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ. ನಾನು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು, ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೇ ಅವನ ಆಶ್ರಯ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ; ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಇರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ಅವನು. ಹೇಳು ಶಾಕಲ್ಯ, ಅವನ ದೈವತೆ ಯಾವುದು? "ಕಣ್ಣು," ಎಂದನು. ಆಕಾಶ ಅವನ ಆಧಾರ, ಕಣ್ಣು ಅವನ ಲೋಕ, ಮನಸ್ಸು ಅವನ ಪ್ರಕಾಶ. ಯಾರು ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು, ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೇ ಅವನ ಆಶ್ರಯ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಸರ್ವಜ್ಞನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಓ ಯಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ. ನಾನು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು, ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೇ ಅವನ ಆಶ್ರಯ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ; ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ಅವನು. ಹೇಳು ಶಾಕಲ್ಯ, ಅವನ ದೈವತೆ ಯಾವುದು? "ಉಸಿರು," ಎಂದನು. ಬೆಳಕು ಅವನ ಆಧಾರ, ಕಣ್ಣು ಅವನ ಲೋಕ, ಮನಸ್ಸು ಅವನ ಪ್ರಕಾಶ. ಯಾರು ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು, ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೇ ಅವನ ಆಶ್ರಯ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಸರ್ವಜ್ಞನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಓ ಯಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ. ನಾನು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು, ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೇ ಅವನ ಆಶ್ರಯ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ; ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ಅವನು. ಹೇಳು ಶಾಕಲ್ಯ, ಅವನ ದೈವತೆ ಯಾವುದು? "ಮಾತು," ಎಂದನು. ಅಂಧಕಾರ ಅವನ ಆಧಾರ, ಕಣ್ಣು ಅವನ ಲೋಕ, ಮನಸ್ಸು ಅವನ ಪ್ರಕಾಶ. ಯಾರು ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು, ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೇ ಅವನ ಆಶ್ರಯ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಸರ್ವಜ್ಞನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಓ ಯಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ. ನಾನು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು, ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೇ ಅವನ ಆಶ್ರಯ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ; ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ಅವನು. ಹೇಳು ಶಾಕಲ್ಯ, ಅವನ ದೈವತೆ ಯಾವುದು? "ಮರಣ," ಎಂದನು. ನೀರು ಅವನ ಆಧಾರ, ಕಣ್ಣು ಅವನ ಲೋಕ, ಮನಸ್ಸು ಅವನ ಪ್ರಕಾಶ. ಯಾರು ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು, ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೇ ಅವನ ಆಶ್ರಯ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಸರ್ವಜ್ಞನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಓ ಯಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ. ನಾನು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು, ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೇ ಅವನ ಆಶ್ರಯ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ; ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ಅವನು. ಹೇಳು ಶಾಕಲ್ಯ, ಅವನ ದೈವತೆ ಯಾವುದು? "ವರಣ," ಎಂದನು. ಬೀಜ ಅವನ ಆಧಾರ, ಕಣ್ಣು ಅವನ ಲೋಕ, ಮನಸ್ಸು ಅವನ ಪ್ರಕಾಶ. ಯಾರು ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು, ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೇ ಅವನ ಆಶ್ರಯ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಸರ್ವಜ್ಞನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಓ ಯಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ. ನಾನು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು, ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮವೇ ಅವನ ಆಶ್ರಯ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ; ಸಂತಾನದಲ್ಲಿ ಇರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ಅವನು. ಹೇಳು ಶಾಕಲ್ಯ, ಅವನ ದೈವತೆ ಯಾವುದು? "ಪ್ರಜಾಪತಿ," ಎಂದನು. ಹೀಗೆ ಮಹಾಭಾರತದ ಮಹಾಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರು, ಗಾರ್ಗಿ, ಶಾಕಲ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಆತ್ಮ, ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಗುಹ್ಯತತ್ತ್ವವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿದರು. ಎಲ್ಲವೂ ಆ ಅವಿನಾಶಿ, ಆಂತರ್ಯಾಮಿ, ಸ್ವರೂಪಬೋಧ ಆದಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿವೆ ಎಂಬ ಮಹಾಸತ್ಯವನ್ನು ಯಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು.