ಸೋಽಯಾಸ್ಯ ಆಙ್ಗಿರಸೋ, ಅಙ್ಗಾನಾಁ ಹಿರಸಃ॥ ಪ್ರಾಣೋವಾಅಙ್ಗಾನಾಁ ರಸಃ॥ ಪ್ರಾಣೋಹಿವಾಅಙ್ಗಾನಾಁ ರಸಃ ತಸ್ಮಾದ್ಯಸ್ಮಾತ್ಕಸ್ಮಾಚ್ಚಾಙ್ಗಾತ್ಪ್ರಾಣಉತ್ಕ್ರಾಮತಿ, ತದೇವತಚ್ಛುಷ್ಯತಿ ಏಷಹಿವಾಅಙ್ಗಾನಾಁ ರಸಃ
ಅವನು ಅಂಗಗಳ ಜೀವಸಾರ, ರಸವಾಗಿದೆ. ಉಸಿರೇ ಅಂಗಗಳ ರಸ. ಉಸಿರೇ ಅಂಗಗಳ ಜೀವಸಾರ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವ ಅಂಗದಿಂದ ಉಸಿರು ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತದೋ, ಅದು ಒಣಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಉಸಿರೇ ಅಂಗಗಳ ಜೀವಸಾರ.
ಏಷಉ ಏವಬೃಹಸ್ಪತಿಃ ವಾಗ್ವೈಬೃಹತೀ, ತಸ್ಯಾ ಏಷಪತಿಃ ತಸ್ಮಾದು ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ
ಅವನೇ ಬೃಹಸ್ಪತಿ. ಮಾತೇ ಬೃಹತಿ, ಅವನು ಅವಳ ಪತಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಏಷಉ ಏವಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ಪತಿಃ ವಾಗ್ವೈಬ್ರಹ್ಮ, ತಸ್ಯಾ ಏಷಪತಿಃ ತಸ್ಮಾದು ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ಪತಿಃ
ಅವನೇ ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ಪತಿ. ಮಾತೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ಅವನು ಅವಳ ಪತಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ಪತಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಏಷಉ ಏವಸಾಮ; ವಾಗ್ವೈಸಾಮೈಷಸಾಚಾಮಶ್ಚೇತಿ, ತತ್ಸಾಮ್ನಃ ಸಾಮತ್ವಂ॥ ಯದ್ವೇವಸಮಃ ಪ್ಲುಷಿಣಾ, ಸಮೋಮಶಕೇನ, ಸಮೋನಾಗೇನ, ಸಮಏಭಿಸ್ ತ್ರಿಭಿರ್ಲೋಕೈಃ, ಸಮೋಽನೇನ ಸರ್ವೇಣ, ತಸ್ಮಾದ್ವೇವಸಾಮಾಶ್ನುತೇಸಾಮ್ನಃ ಸಾಯುಜ್ಯಁ ಸಲೋಕತಾಂ, ಯಏವಮೇತತ್ಸಾಮ ವೇದ
ಅವನೇ ಸಾಮ. ಮಾತೇ ಸಾಮ, ಅವನು ಅದರ ಗಾಯಕನು. ಇದು ಸಾಮನ ಸತ್ವ. ಕುದುರೆಗೂ, ಸೊಳ್ಳೆಗೂ, ಆನೆಗೋ, ಈ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಿಗೂ, ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಸಮನಾದವನು ಸಾಮವನ್ನು ಪಡೆದು, ಸಾಮನೊಂದಿಗೆ ಏಕತ್ವ ಮತ್ತು ಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಈ ಸಾಮವನ್ನು ತಿಳಿದವನು.
ಏಷಉ ವಾಉದ್ಗೀಥಃ॥ ಪ್ರಾಣೋವಾಉತ್ ಪ್ರಾಣೇನ ಹೀದಁ ಸರ್ವಮುತ್ತಬ್ಧಂ॥ ವಾಗೇವಗೀಥೋಚ್ಚ ಗೀಥಾ ಚೇತಿ, ಸಉದ್ಗೀಥಃ
ಅವನೇ ಉದ್ಗೀತ. ಉಸಿರೇ ಉದ್ಗೀತ, ಏಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಉಸಿರಿನಿಂದ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಮಾತೇ ಗೀತಿಯೂ, ಗಾಯಕನೂ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಉದ್ಗೀತ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
ತದ್ಧಾಪಿ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಶ್ಚೈಕಿತಾನೇಯೋರಾಜಾನಂ ಭಕ್ಷಯನ್ನುವಾಚಾಯಂ ತ್ಯಸ್ಯ ರಾಜಾ ಮೂರ್ಧಾನಂ ವಿಪಾತಯತಾದ್ ಯದಿತೋಽಯಾಸ್ಯ ಆಙ್ಗಿರಸೋಽನ್ಯೇನೋದಗಾಯದಿತಿ॥ ವಾಚಾಚ ಹ್ಯ್ ಏವಸಪ್ರಾಣೇನ ಚೋದಗಾಯದಿತಿ
ಒಮ್ಮೆ ಭೋಜನ ಮಾಡುವಾಗ ಚಿಕಿತಾನರ ರಾಜ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತನು ಹೇಳಿದನು: ಈ ರಾಜನು ತನ್ನ ತಲೆಯನ್ನು ಒಡೆದನು; ಏಕೆಂದರೆ ಅವನ ಜೀವಸಾರ ಬೇರೆ ದಾರಿಯಿಂದ ಹೊರಟಾಗ, ಅದು ಮಾತಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಉಸಿರಿನಿಂದ ಹೊರಟಿತು.
ತಸ್ಯ ಹೈತಸ್ಯ ಸಾಮ್ನೋ ಯಃ ಸುವರ್ಣಂ ವೇದ, ಭವತಿ ಹಾಸ್ಯ ಸುವರ್ಣಂ॥ ತಸ್ಯ ವೈಸ್ವರ ಏವಸುವರ್ಣಂ॥ ಭವತಿ ಹಾಸ್ಯ ಸುವರ್ಣಂ, ಯಏವಮೇತತ್ಸಾಮ್ನಃ ಸುವರ್ಣಂ ವೇದ
ಈ ಸಾಮನ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಚಿನ್ನ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಅವರಿಗೋಸ್ಕರ ಚಿನ್ನ ಎಂದರೆ ಸ್ವರವೇ ಆಗಿದೆ. ಈ ಸಾಮನ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಚಿನ್ನ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ತಸ್ಯ ಹೈತಸ್ಯ ಸಾಮ್ನೋ ಯಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ವೇದ, ಪ್ರತಿ ಹ ತಿಷ್ಠತಿ॥ ತಸ್ಯ ವೈವಾಗೇವಪ್ರತಿಷ್ಠಾ, ವಾಚಿಹಿಖಲ್ವೇಷಏತತ್ಪ್ರಾಣಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೋ ಗೀಯತೇ, ಅನ್ನ ಇತ್ಯ್ ಉ ಹೈಕ ಆಹುಃ
ಈ ಸಾಮನ ಆಧಾರವನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೋಸ್ಕರ ಆಧಾರ ಎಂದರೆ ಮಾತೇ ಆಗಿದೆ. ಪ್ರಾಣವು ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ, ಅದನ್ನು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವರು ಇದನ್ನು ಅನ್ನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಅಥಾತಃ ಪವಮಾನಾನಾಮೇವಾಭ್ಯಾರೋಹಃ॥ ಸವೈಖಲು ಪ್ರಸ್ತೋತಾಸಾಮ ಪ್ರಸ್ತೌತಿ॥ ಸಯತ್ರ ಪ್ರಸ್ತುಯಾತ್ ತದೇತಾನಿ ಜಪೇದ್ ಅಸತೋ ಮಾ ಸದ್ಗಮಯ ತಮಸೋ ಮಾ ಜ್ಯೋತಿರ್ಗಮಯ, ಮೃತ್ಯೋರ್ಮಾಮೃತಂ ಗಮಯೇತಿ
ಈಗ ಪವಮಾನಗಳ ಏರುವಿಕೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ: ಪ್ರಸ್ತೋತಾ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಸ್ತಾವದ ಸಾಮವನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಹಾಡುವಾಗ, ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು: 'ಅಸತ್ಯದಿಂದ ನನನ್ನು ಸತ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯು; ಅಂಧಕಾರದಿಂದ ಬೆಳಕಿನ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯು; ಮರಣದಿಂದ ಅಮೃತದ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯು.'
ಸಯದಾಹಾಸತೋ ಮಾ ಸದ್ಗಮಯೇತಿ, ಮೃತ್ಯುರ್ವಾಅಸತ್ ಸದಮೃತಮ್ ಮೃತ್ಯೋರ್ಮಾಮೃತಂ ಗಮಯಾಮೃತಂ ಮಾ ಕುರ್ವಿತ್ಯ್ ಏವೈತದಾಹ
ಅವನು 'ಅಸತ್ಯದಿಂದ ನನನ್ನು ಸತ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯು' ಎಂದು ಹೇಳುವಾಗ, ಅಸತ್ಯ ಎಂದರೆ ಮರಣ, ಸತ್ಯ ಎಂದರೆ ಅಮೃತತ್ವ. 'ಮರಣದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಅಮೃತದ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯು' ಎಂದರೆ, 'ನನ್ನನ್ನು ಮರಣಶೀಲನಾಗಿಸಬೇಡ' ಎಂದು ಅವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
ತಮಸೋ ಮಾ ಜ್ಯೋತಿರ್ಗಮಯೇತಿ, ಮೃತ್ಯುರ್ವೈತಮೋ, ಜ್ಯೋತಿರಮೃತಮ್ ಮೃತ್ಯೋರ್ಮಾಮೃತಂ ಗಮಯಾಮೃತಂ ಮಾ ಕುರ್ವಿತ್ಯ್ ಏವೈತದಾಹ॥ ಮೃತ್ಯೋರ್ಮಾಮೃತಂ ಗಮಯೇತಿ, ನಾತ್ರ ತಿರೋಹಿತಮಿವಾಸ್ತಿ
'ಅಂಧಕಾರದಿಂದ ನನನ್ನು ಬೆಳಕಿನ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯು' ಎಂದರೆ, ಮರಣವೇ ಅಂಧಕಾರ, ಬೆಳಕು ಎಂದರೆ ಅಮೃತತ್ವ. 'ಮರಣದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಅಮೃತದ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯು' ಎಂದರೆ, 'ನನ್ನನ್ನು ಮರಣಶೀಲನಾಗಿಸಬೇಡ' ಎಂದು ಅವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. 'ಮರಣದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಅಮೃತದ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯು' ಎಂದರೆ, ಇಲ್ಲಿ ಏನೂ ಗುಪ್ತವಿಲ್ಲ.
ಅಥ ಯಾನೀತರಾಣಿ ಸ್ತೋತ್ರಾಣಿ, ತೇಷ್ವಾತ್ಮನೇಽನ್ನಾದ್ಯಮಾಗಾಯೇತ್; ತಸ್ಮಾದು ತೇಷು ವರಂ ವೃಣೀತ, ಯಂ ಕಾಮಂ ಕಾಮಯೇತ, ತಁ॥ ಸಏಷಏವಂವಿದುದ್ಗಾತಾತ್ಮನೇ ವಾ ಯಜಮಾನಾಯ ವಾ ಯಂ ಕಾಮಂ ಕಾಮಯತೇ, ತಮಾಗಾಯತಿ॥ ತದ್ಧೈತಲ್ ಲೋಕಜಿದೇವ, ನಹೈವಾಲೋಕ್ಯತಾಯಾ ಆಶಾಸ್ತಿ, ಯಏವಮೇತತ್ಸಾಮ ವೇದ॥ 4 = 14.4.2.1-31 =
ಮತ್ತೆ ಇತರ ಸ್ತೋತ್ರಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ತಾನು ತಿನ್ನುವುದನ್ನೂ ಕುಡಿಯುವುದನ್ನೂ ಹಾಡಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೆ ಯಾವ ಇಚ್ಛೆಯಿದೆಯೋ, ಅದನ್ನು ಆರಿಸಬಹುದು. ಹೀಗೆ ತಿಳಿದ ಉದ್ಗಾತ, ತನ್ನಿಗೋ ಅಥವಾ ಯಜಮಾನನಿಗೋ ಯಾವ ಇಚ್ಛೆಯಿದೆಯೋ, ಅದನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇದುವೇ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುವುದು; ಈ ಸಾಮವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಕಾಣುವದನ್ನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಆತ್ಮೈವೇದಮಗ್ರ ಆಸೀತ್ಪುರುಷವಿಧಃ॥ ಸೋಽನುವೀಕ್ಷ್ಯ ನಾನ್ಯದಾತ್ಮನೋಽಪಶ್ಯತ್॥ ಸೋಽಹಮಸ್ಮೀತ್ಯಗ್ರೇ ವ್ಯಾಹರತ್॥ ತತೋಽಹಂನಾಮಾಭವತ್॥ ತಸ್ಮಾದಪ್ಯ್ ಏತರ್ಹ್ಯ್ ಆಮನ್ತ್ರಿತೋಃ ಅಹಮಯಮಿತ್ಯ್ ಏವಾಗ್ರ ಉಕ್ತ್ವಾಥಾನ್ಯನ್ನಾಮ ಪ್ರಬ್ರೂತೇ ಯದಸ್ಯ ಭವತಿ
ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಆತ್ಮನೇ ಇದ್ದನು, ಅದು ಮಾನವನ ರೂಪದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ನೋಡಿದಾಗ ತನ್ನ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾರನ್ನೂ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಮೊದಲು 'ನಾನು' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು 'ನಾನು' ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದನು. ಈಗಲೂ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಕರೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಮೊದಲು 'ನಾನು' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ನಂತರ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
ಸಯತ್ಪೂರ್ವೋಽಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಾನ್ಪಾಪ್ಮನ ಔಷತ್ ತಸ್ಮಾತ್ಪುರುಷ॥ ಓಷತಿ ಹ ವೈಸತಂ, ಯೋಽಸ್ಮಾತ್ಪೂರ್ವೋ ಬುಭೂಷತಿ, ಯಏವಂ ವೇದ
ಈ ಆತ್ಮನು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ದಹಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಪುರುಷ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮುಂಚಿನ ಪಾಪಗಳನ್ನು ದಹಿಸಲು ಬಯಸುವವನು, ಹೀಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಅವನ್ನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ದಹಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಸೋಽಬಿಭೇತ್; ತಸ್ಮಾದೇಕಾಕೀಬಿಭೇತಿ॥ ಸಹಾಯಮೀಕ್ಷಾಂ ಚಕ್ರೇಃ ಯನ್ಮದನ್ಯನ್ನಾಸ್ತಿ, ಕಸ್ಮಾನ್ನುಬಿಭೇಮೀತಿ॥ ತತ ಏವಾಸ್ಯ ಭಯಂ ವೀಯಾಯ॥ ಕಸ್ಮಾದ್ಧ್ಯಭೇಷ್ಯದ್ ದ್ವಿತೀಯಾದ್ವೈಭಯಂ ಭವತಿ
ಅವನು ಭಯಪಟ್ಟನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಒಬ್ಬನೇ ಇದ್ದವನು ಭಯಪಡುವನು. ನಂತರ ಅವನು ಯೋಚಿಸಿದನು: 'ನನ್ನ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ನಾನು ಯಾರಿಂದ ಭಯಪಡುವುದು?' ಎಂದು. ಈ ಯೋಚನೆಯಿಂದ ಅವನ ಭಯವು ಹೋಗಿಹೋಯಿತು; ಏಕೆಂದರೆ ಭಯವು ಎರಡನೆಯವನಿಂದ ಮಾತ್ರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ಸವೈನೈವರೇಮೇ; ತಸ್ಮಾದೇಕಾಕೀನರಮತೇ॥ ಸದ್ವಿತೀಯಮೈಚ್ಛತ್॥ ಸಹೈತಾವಾನಾಸ ಯಥಾ ಸ್ತ್ರೀಪುಮಾಁಸೌ ಸಮ್ಪರಿಷ್ವಕ್ತೌ
ಅವನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಒಬ್ಬನೇ ಇದ್ದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಒಬ್ಬನೇ ಇದ್ದವನು ಸಂತೋಷಪಡಲಾರನು. ಅವನು ಎರಡನೆಯವನನ್ನು ಬಯಸಿದನು. ಅವನು ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ ಸಮೀಪವಾಗಿ ಇರುವಷ್ಟು ದೊಡ್ಡವನಾದನು.
ಸಇಮಮೇವಾತ್ಮಾನಂ ದ್ವೇಧಾಪಾತಯತ್; ತತಃ ಪತಿಶ್ಚ ಪತ್ನೀ ಚಾಭವತಾಂ॥ ತಸ್ಮಾದಿದಮರ್ಧಬೃಗಲಮಿವ ಸ್ವ ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಃ॥ ತಸ್ಮಾದಯಮಾಕಾಶಃ ಸ್ತ್ರಿಯಾಪೂರ್ಯತ ಏವ॥ ತಾಁ ಸಮಭವತ್ ತತೋ ಮನುಷ್ಯಾಅಜಾಯನ್ತ
ಅವನು ತನ್ನನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದನು; ಅದರಿಂದ ಪತಿ ಮತ್ತು ಪತ್ನಿ ಉಂಟಾದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯರು 'ಇದು ಅರ್ಧ ಬೇಳೆಯಂತೆ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಆಕಾಶವು ಸ್ತ್ರೀಯಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ಅವನು ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾದನು; ಅದರಿಂದ ಮಾನವರು ಹುಟ್ಟಿದರು.
ಸೋಹೇಯಮೀಕ್ಷಾಂ ಚಕ್ರೇಃ ಕಥಂ ನುಮಾತ್ಮನ ಏವಜನಯಿತ್ವಾಸಮ್ಭವತಿ॥ ಹನ್ತ ತಿರೋಽಸಾನೀತಿ
ಅವಳು ಯೋಚಿಸಿದಳು: 'ಅವನು ನನ್ನನ್ನೇ ತನ್ನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಒಂದಾಗಬಹುದು?' ಎಂದು. ಅವಳು ತನ್ನನ್ನು ಅಡಗಿಸಿಕೊಂಡಳು.
ಸಾಗೌರಭವದ್ ವೃಷಭಇತರಸ್; ತಾಁ ಸಮೇವಾಭವತ್ ತತೋ ಗಾವೋಽಜಾಯನ್ತ
ಅವನು ಎಮ್ಮೆ ಆಗಿ, ಅವಳು ಹಸು ಆಗಿದರು; ಅವನು ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾದನು; ಅದರಿಂದ ಹಸುಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು.
ವಡವೇತರಾಭವದ್ ಅಶ್ವವೃಷಇತರೋ; ಗರ್ದಭೀತರಾ, ಗರ್ದಭಇತರಸ್; ತಾಁ ಸಮೇವಾಭವತ್ ತತ ಏಕಶಫಮಜಾಯತ
ಅವನು ಕುದುರೆ, ಅವಳು ಕುದುರೆಮರಿ; ಅವನು ಕತ್ತೆ, ಅವಳು ಕತ್ತೆಮರಿ; ಅವನು ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾದನು; ಅದರಿಂದ ಏಕಶಫ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು.
ಅಜೇತರಾಭವದ್ ಬಸ್ತಇತರೋ; ಅವಿರಿತರಾ, ಮೇಷಇತರಸ್; ತಾಁ ಸಮೇವಾಭವತ್ ತತೋಽಜಾವಯೋಽಜಾಯನ್ತೈವಮೇವಯದಿದಂ ಕಿಙ್ಚ ಮಿಥುನಮಾಪಿಪೀಲಿಕಾಭ್ಯಃ ತತ್ಸರ್ವಮಸೃಜತ
ಅವನು ಮೇಯ್ದೋಣಿ, ಅವಳು ಮೇಯ್ದೋಣಿಮರಿ; ಅವನು ಕುರಿ, ಅವಳು ಕುರಿಮರಿ; ಅವನು ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾದನು; ಅದರಿಂದ ಮೇಯ್ದೋಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಕುರಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು. ಹೀಗೆ,ありಯಾವುದೇ ಜೋಡಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿದ್ದರೂ, ಚಿಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸೊಳ್ಳೆಗಳವರೆಗೆ, ಅವನು ಅವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.
ಸೋಽವೇದ್ ಅಹಂ ವಾವಸೃಷ್ಟಿರಸ್ಮಿ ಅಹಁ ಹೀದಁ ಸರ್ವಮಸೃಕ್ಷೀತಿ॥ ತತಃ ಸೃಷ್ಟಿರಭವತ್॥ ಸೃಷ್ಟ್ಯಾಁ ಹಾಸ್ಯೈತಸ್ಯಾಂ ಭವತಿ, ಯಏವಂ ವೇದ
ಅವನು ತಿಳಿದನು: 'ನಾನು ಸೃಷ್ಟಿಯೇ, ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದೇನೆ.' ಆದ್ದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿ ಉಂಟಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ತಿಳಿದವನಿಗೆ ಈ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸೃಷ್ಟಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
ಅಥೇತ್ಯಭ್ಯಮನ್ಥತ್॥ ಸಮುಖಾಚ್ಚ ಯೋನೇರ್ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಚಾಗ್ನಿಮಸೃಜತ॥ ತಸ್ಮಾದೇತದುಭಯಮಲೋಮಕಮನ್ತರತೋ, ಅಲೋಮಕಾ ಹಿಯೋನಿರನ್ತರತಃ
ನಂತರ ಅವನು ತನ್ನನ್ನು ಒತ್ತಿದನು; ಅವನ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಕೈಗಳಿಂದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಬಾಯಿಯ ಒಳಭಾಗ ಮತ್ತು ಯೋನಿಯ ಒಳಭಾಗ ಎರಡೂ ಕೂದಲು ಇಲ್ಲದೆ ಇರುತ್ತದೆ; ಯೋನಿಯ ಒಳಭಾಗ ಕೂದಲಿಲ್ಲದೆ ಇರುತ್ತದೆ.
ತದ್ಯದಿದಮಾಹುಃ ಅಮುಂ ಯಜಾಮುಂ ಯಜೇತ್ಯ್ ಏಕೈಕಂ ದೇವಮ್ ಏತಸ್ಯೈವಸಾವಿಸೃಷ್ಟಿಃ ಏಷಉ ಹ್ಯ್ ಏವಸರ್ವೇ ದೇವಾ
ಜನರು 'ಈ ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸೋಣ, ಆ ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸೋಣ' ಎಂದು ಹೇಳುವಾಗ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ದೇವರೂ ಈ ಒಬ್ಬನ ಭಾಗ ಮಾತ್ರ. ಏಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲ ದೇವರುಗಳು ಈ ಒಬ್ಬನೇ.
ಅಥ ಯತ್ಕಿಙ್ಚೇದಮಾರ್ದ್ರಂ, ತದ್ರೇತಸೋಽಸೃಜತ; ತದು ಸೋಮ॥ ಏತಾವದ್ವಾಇದಁ ಸರ್ವಮನ್ನಂ ಚೈವಾನ್ನಾದಶ್ಚ; ಸೋಮ ಏವಾನ್ನಮ್ ಅಗ್ನಿರನ್ನಾದಃ
ಇಲ್ಲಿ ಏನೇನಾದರೂ ತೇವವಿರುವುದೋ, ಅದನ್ನು ಅವನು ಬೀಜವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಅದು ಸೋಮ. ಹೀಗಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಆಹಾರವನ್ನು ತಿನ್ನುವವನು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ; ಸೋಮವೇ ಆಹಾರ, ಅಗ್ನಿಯೇ ಆಹಾರವನ್ನು ತಿನ್ನುವವನು.
ಸೈಷಾಬ್ರಹ್ಮಣೋಽತಿಸೃಷ್ಟಿಃ ಯಚ್ಛ್ರೇಯಸೋ ದೇವಾನಸೃಜತಾಥ ಯನ್ಮರ್ತ್ಯಃ ಸನ್ನಮೃತಾನಸೃಜತ, ತಸ್ಮಾದತಿಸೃಷ್ಟಿಃ ಅತಿಸೃಷ್ಟ್ಯಾಁ ಹಾಸ್ಯೈತಸ್ಯಾಂ ಭವತಿ, ಯಏವಂ ವೇದ
ಬ್ರಹ್ಮಣನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸೃಷ್ಟಿಯೆಂದರೆ, ಅವನು ದೇವರುಗಳನ್ನು ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ನಂತರ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿ ಮರಣಶೀಲರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದುವೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸೃಷ್ಟಿ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
ತದ್ಧೇದಂ ತರ್ಹ್ಯವ್ಯಾಕೃತಮಾಸೀತ್॥ ತನ್ನಾಮರೂಪಾಭ್ಯಾಮೇವವ್ಯಾಕ್ರಿಯತಾಸೌನಾಮಾಯಮಿದಁರೂಪ ಇತಿ॥ ತದಿದಮಪ್ಯ್ ಏತರ್ಹಿ ನಾಮರೂಪಾಭ್ಯಾಮೇವವ್ಯಾಕ್ರಿಯತ ಅಸೌನಾಮಾಯಮಿದಁರೂಪ ಇತಿ
ಆಗ ಇದು ಎಲ್ಲವೂ ಬೇರ್ಪಡದೆ ಒಂದೇ ಆಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ರೂಪದಿಂದಲೇ ವಿಭಜನೆ ಆಯಿತು: 'ಇವನಿಗೆ ಈ ಹೆಸರು, ಈ ರೂಪ' ಎಂದು. ಈಗಲೂ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ರೂಪದಿಂದಲೇ ವಿಭಜನೆ ಆಗುತ್ತದೆ: 'ಇವನಿಗೆ ಈ ಹೆಸರು, ಈ ರೂಪ' ಎಂದು.
ಸಏಷಇಹಪ್ರವಿಷ್ಟ ಆನಖಾಗ್ರೇಭ್ಯೋ॥ ಯಥಾ ಕ್ಷುರಃ ಕ್ಷುರಧಾನೇಽವಹಿತಃ ಸ್ಯಾದ್ ವಿಶ್ವಮ್ಭರೋವಾ ವಿಶ್ವಮ್ಭರಕುಲಾಯೇ, ತಂ ನಪಶ್ಯನ್ತಿ ಅಕೃತ್ಸ್ನೋ ಹಿಸಃ;
ಅವನು ಇಲ್ಲಿ ನಖಗಳ ತುದಿವರೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಹೇಗೆ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಅದರ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೋ, ಅಥವಾ ಭೂಮಿಯು ತನ್ನ ಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ, ಅವನನ್ನು ಅವರು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿಲ್ಲ.
ಪ್ರಾಣನ್ನೇವಪ್ರಾಣೋನಾಮ ಭವತಿ, ವದನ್ವಾಕ್ ಪಶ್ಯಂಶ್ಚಕ್ಷುಃ, ಶೃಣ್ವಙ್ಛ್ರೋತ್ರಂ, ಮನ್ವಾನೋಮನಃ॥ ತಾನ್ಯಸ್ಯೈತಾನಿ ಕರ್ಮನಾಮಾನ್ಯ್ ಏವ॥ ಸಯೋಽತ ಏಕೈಕಮುಪಾಸ್ತೇ, ನಸವೇದಾಕೃತ್ಸ್ನೋ ಹ್ಯ್ ಏಷೋಽತ ಏಕೈಕೇನ ಭವತಿ
ಉಸಿರಾಡುವಾಗ ಅವನನ್ನು ಪ್ರಾಣ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಮಾತಾಡುವಾಗ ವಾಕ್, ನೋಡುವಾಗ ಕಣ್ಣು, ಕೇಳುವಾಗ ಕಿವಿ, ಯೋಚಿಸುವಾಗ ಮನಸ್ಸು. ಅವನಿಗೆ ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯಾನುಸಾರ ಹೆಸರಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಆರಾಧಿಸುವವನು ಸಂಪೂರ್ಣವನ್ನು ತಿಳಿಯನು; ಅವನು ಆ ಭಾಗದಷ್ಟೇ ಆಗುತ್ತಾನೆ.
ತಸ್ಯ ಹೈತಸ್ಯ ಸಾಮ್ನೋ ಯಃ ಸ್ವಂ ವೇದ, ಭವತಿ ಹಾಸ್ಯ ಸ್ವಂ॥ ತಸ್ಯ ವೈಸ್ವರ ಏವಸ್ವಂ॥ ತಸ್ಮಾದಾರ್ತ್ವಿಜ್ಯಂ ಕರಿಷ್ಯನ್ವಾಚಿಸ್ವರಮಿಚ್ಛೇತ, ತಯಾ ವಾಚಾಸ್ವರಸಮ್ಪನ್ನಯಾರ್ತ್ವಿಜ್ಯಂ ಕುರ್ಯಾತ್॥ ತಸ್ಮಾದ್ಯಜ್ಞೇಸ್ವರವನ್ತಂ ದಿದೃಕ್ಷನ್ತ ಏವಾಥೋ ಯಸ್ಯ ಸ್ವಂ ಭವತಿ॥ ಭವತಿ ಹಾಸ್ಯ ಸ್ವಂ, ಯಏವಮೇತತ್ಸಾಮ್ನಃ ಸ್ವಂ ವೇದ
ಈ ಸಾಮನ ಸತ್ಯವಾದ ಸ್ವಂತಿಕೆ ಯಾರು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸ್ವಂತಿಕೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಅವರಿಗೋಸ್ಕರ ಸ್ವಂತಿಕೆ ಎಂದರೆ ಸ್ವರವೇ ಆಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಅರ್ಚಕನ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುವವನು ತನ್ನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವರವನ್ನು ಬಯಸಬೇಕು. ಸ್ವರಪೂರ್ಣವಾದ ಮಾತಿನಿಂದ ಅರ್ಚಕನ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಸ್ವಂತಿಕೆಯನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸುವವರು ಸ್ವರಪೂರ್ಣ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಾಮನ ಸ್ವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸ್ವಂತಿಕೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.