દશ ગ્રામ્યાણિ ધાન્યાનિ ભવન્તિઃ વ્રીહિયવાસ્ તિલમાષા અણુપ્રિયંગવો ગોધૂમાશ્ચ મસૂરાશ્ચ ખલ્વાશ્ચ ખલકુલાશ્ચ; તાન્ત્સાર્ધં પિષ્ટ્વાદધ્નામધુના ઘૃતેનોપસિઙ્ચત્ય્ \^ ~ આજ્યસ્ય જુહોતિ॥ 4
દસ પ્રકારના ખેતીવાળા અનાજ થાય છે: ચોખા, જૌ, તલ, મગ, અનુપ્રિયંગુ, ઘઉં, મસૂર, ખલ્વ, અને ખલકુલા; એમાંથી અડધા-અડધા પીસીને દહીં, મધ અને ઘીથી ભેજવાય છે અને પછી ઘીનું આહુતિ આપવામાં આવે છે.
એષાં વૈભૂતાનાં પૃથિવીરસઃ, પૃથિવ્યાઆપો, અપામોષધય, ઓષધીનાં પુષ્પાણિ, પુષ્પાણાં ફલાનિ, ફલાનાં પુરુષઃ, પુરુષસ્ય રેતઃ
આ સર્વ જીવોમાં પૃથ્વીનો રસ છે વનસ્પતિ, વનસ્પતિનો રસ છે ફૂલ, ફૂલનો રસ છે ફળ, ફળનો સાર છે મનુષ્ય, અને મનુષ્યનો સાર છે વિરીય.
સહ પ્રજાપતિરીક્ષાં ચક્રેઃ હન્તાસ્મૈપ્રતિષ્ઠાં કલ્પયાનીતિ; સસ્ત્રિયઁ સસૃજે॥ તાઁ સૃષ્ટ્વાધઉપાસ્તઃ તસ્માત્સ્ત્રિયમધઉપાસીત, શ્રીર્હ્ય્ એશા . ॥. સએતં પ્રાઙ્ચં ગ્રાવાણમાત્મન એવસમુદપારયત્ તેનૈનામભ્યસૃજત
પ્રજાપતિએ વિચાર્યું: 'હવે હું અહીં આધાર સ્થાપું.' ઇચ્છાથી તેણે સ્ત્રીની રચના કરી; સર્જ્યા પછી તેણે તેની પૂજા કરી. એટલે સ્ત્રીની પૂજા કરવી જોઈએ, કારણ કે એ જ સમૃદ્ધિ છે. તેણે પૂર્વ દિશા તરફ પથ્થર ઉંચક્યો અને એથી તેને સર્જી.
તસ્યા વેદિરુપસ્થો, લોમાનિ બર્હિશ્, ચર્માધિષવણે, સમિદ્ધો મધ્યતસ્ તૌમુષ્કૌ॥ સયાવાન્હ વૈવાજપેયેન યજમનસ્ય લોકોભવતિ, તાવાનસ્ય લોકોભવતિ, યએવં વિદ્વાનધોપહાસં ચરતિ; આસ . સ્ત્રીણાઁ સુકૃતં વૃઙ્ક્તે॥ અથ યઇદમવિદ્વાનધોપહાસં ચરતિ આસ્ય સ્ત્રિયઃ સુકૃતં વૃઙ્જતે
તેની ગોદ જ વેદી છે, વાળ છે કુશ, ચામડી છે આવરણ, અને મધ્યમાં જ અગ્નિ પ્રગટે છે, એટલે યોનિ. જે આ રીતે જાણીને વાજપેય યજ્ઞની રીતથી સ્ત્રી સાથે સંયોગ કરે છે, તેને એટલો જ લોક મળે છે. પણ જે જાણ્યા વિના કરે છે, તેની પુણ્ય સ્ત્રી લઈ જાય છે.
એતદ્ધ સ્મ વૈતદ્વિદ્વાનૂદ્દાલક આરુનિરાહૈતદ્ધ સ્મ વૈતદ્વિદ્વાન્ણાકો મૌદ્ગલ્ય આહૈતદ્ધ સ્મ વૈતદ્વિદ્વાન્કુમારહારિતઆહઃ બહવો મર્યા બ્રાહ્મનાયનાનિરિન્દ્રિયાવિસુકૃતોઽસ્માલ્ લોકાત્પ્રયન્તિ, યઇદમવિદ્વાઁસોઽધોપહાસં ચરન્તીતિ
આ રીતે જ જાણીને ઉદ્દાલક આરુણી કહે છે; આ રીતે જ જાણીને નખ મૌદગલ્ય કહે છે; આ રીતે જ જાણીને કુમાર હરિત કહે છે: 'ઘણા સજ્જન બ્રાહ્મણ, સંયમ અને પુણ્ય વિના, આ જ્ઞાન વિના સંયોગ કરીને, આ લોકમાંથી વિદાય લે છે.'
બહુવાઇદઁ સુપ્તસ્ય વા જાગ્રતો વા રેતઃ સ્કન્દતિ
ખરેખર, ઘણા લોકોમાં સૂતાં કે જાગતાં વિરીય સ્રાવ થાય છે.
તદભિમૃશેદ્ અનુ વા મન્ત્રયેતઃ યન્મેઽદ્યરેતઃ પૃથિવીમસ્કાન્ત્સીદ્ યદોષધીરપ્યસરદ્ યદપ, ઇદમહં તદ્રેત આદદે; પુનર્મામૈતુ ઇન્દ્રિયં, પુનસ્ તેજઃ, પુનર્ભગઃ; પુનરગ્નયો ધિષ્ણ્યા યથાસ્થાનં કલ્પન્તામિત્ય્ અનામિકાઙ્ગુષ્ઠાભ્યામાદાયાન્તરેણ સ્તનૌ વા ભ્રુવૌ વા નિમૃજ્યાત્
તેને સ્પર્શ કરીને બોલવું જોઈએ: 'મારું જે વિરીય આજે પૃથ્વી પર પડ્યું, વનસ્પતિમાં કે પાણીમાં ગયું, એ બધું હું પાછું લઈ રહ્યો છું; મારી તાકાત પાછી આવે, તેજ પાછું આવે, ભાગ્ય પાછું આવે; ઘરનાં અગ્નિ પોતાના સ્થાન પર સ્થિર રહે.' અનામિકા અને અંગૂઠા વડે લઈ, છાતી વચ્ચે કે ભ્રૂ વચ્ચે સ્પર્શ કરવું.
અથ યદ્ય્ ઉદકઆત્માનં પશ્યેત્ તદભિમન્ત્રયેતઃ મયિ તેજ ઇન્દ્રિયં યશો દ્રવિણઁ સુકૃતમિતિ
જો તે પાણીમાં પોતાને જુએ, તો બોલવું: 'મારી અંદર તેજ, તાકાત, યશ, ધન અને પુણ્ય રહે.'
શ્રીર્હ વાએષાસ્ત્રીણાં યન્મલોદ્વાસાઃ॥ તસ્માન્મલોદ્વાસસં યશસ્વિનીમભિક્રમ્યોપમન્ત્રયેત
સ્ત્રીઓ માટે માસિક ધર્મનો વસ્ત્ર એ જ સમૃદ્ધિ છે. એટલે, જે સ્ત્રી એ વસ્ત્ર પહેરી હોય, તેની પાસે જઈને આદરપૂર્વક વાત કરવી.
સાચેદસ્મૈનદદ્યાત્ કામમેનામપક્રિણીયાત્ સાચેદસ્મૈનૈવદદ્યાત્ કામમેનાં યષ્ટ્યાવા પાણિના વોપહત્યાતિક્રામેદ્ ઇન્દ્રિયેન તે યશસા યશ આદદ, ઇત્ય્ અયશાએવભવતિ
જો એ સ્ત્રી એને આપે અને તેને ઈચ્છે, તો તેની ઈચ્છા પૂરી કરવી; જો એ સ્ત્રી પોતે આપે અને તેને ઈચ્છે, તો લાકડી કે હાથથી સ્પર્શ કરીને પછી સંયોગ કરવો; 'તારી તાકાત અને યશથી હું તારો યશ લઈ રહ્યો છું,' એમ બોલે તો પોતે યશહીન બને છે.
. સા ચેદસ્મૈ દદ્યાદ્ ઇન્દ્રિયેણ તે યશસા યશ આદધામીતિ યશસ્વિનાવેવ ભવતઃ
પણ જો એ સ્ત્રી આપે અને એ કહે, 'તારી તાકાત અને યશથી હું તારો યશ લઈ રહ્યો છું,' તો બંને યશસ્વી બને છે.
સયામિચ્છેત્ કામયેત મેતિ, તસ્યામર્થં નિષ્ઠાપ્ય ! મુખેન મુખઁ સંધાયોપસ્થમસ્યા અભિમૃશ્ય, જપેદ્ અઙ્ગાદઙ્ગાત્સંભવસિ, હૃદયાદધિજાયસે; સત્વમઙ્ગકષાયોઽસિ, દિગ્ધવિદ્ધામિવ માદયેતિ .
જો પોતે સંયમ રાખવા ઈચ્છે, તો કહેવું: 'હું તને ઈચ્છું છું.' મનમાં ઈચ્છા સ્થિર કરીને, મોઢું મોઢે લગાડી, યોનિ સ્પર્શી, પઠવું: 'તું અંગમાંથી અંગમાં ઉત્પન્ન થાય છે, હૃદયમાંથી જન્મે છે; તું અંગોનો સાર છે, જેમ કોઈ સુગંધિત તેલથી મલાયેલી હોય, એમ મને આનંદ આપ.'
અથ યામિચ્છેદ્ નગર્ભં દધીતેતિ, તસ્યામર્થં નિષ્ઠાપ્ય મુખેન મુખઁ સંધાયાભિપ્રાણ્યાપાન્યાદ્ ઇન્દ્રિયેણ તે રેતસા રેત આદદ, ઇત્યરેતાએવભવતિ
જો એ ઈચ્છે કે પત્ની ગર્ભવતી ન થાય, તો એ પ્રથમ મનમાં એ ઈચ્છા સ્થિર કરે છે. પછી મોઢું મોઢા પર મુકીને, શ્વાસ લે છે અને છોડે છે, અને અંગ દ્વારા બીજ પાછું ખેંચે છે, અને કહે છે: 'તમારા બીજથી હું બીજ પાછું ખેંચું છું.' આમ, પત્ની ગર્ભવતી થતી નથી.
અથ યામિચ્છેદ્ ગર્ભં દધીતેતિ, તસ્યામર્થં નિષ્ઠાપ્ય મુખેન મુખઁ સંધાયાપાન્યાભિપ્રાણ્યાદ્ ઇન્દ્રિયેણ તે રેતસા રેત આદધામીતિ; ગર્ભિણ્ય્ એવભવતિ
જો એ ઈચ્છે કે પત્ની ગર્ભવતી થાય, તો એ મનમાં એ ઈચ્છા સ્થિર કરે છે. પછી મોઢું મોઢા પર મુકીને, શ્વાસ છોડે છે અને લે છે, અને અંગ દ્વારા બીજ મૂકે છે, અને કહે છે: 'તમારા બીજથી હું બીજ મૂકી રહ્યો છું.' આમ, પત્ની ગર્ભવતી થાય છે.
અથ યસ્ય જાયામાર્તવં વિન્દેત્ ત્ર્યહં કઁસેનપિબેદહતવાસા; નૈનાં વૃષલો, નવૃષલ્ય્ ઉપહન્યાત્ ત્રિરાત્રાન્તઆપ્લૂય વ્રીહીનવઘાતયેત્
જો કોઈ પતિ પોતાની પત્નીને માસિક ધર્મમાં જોઈ, તો ત્રણ દિવસ સુધી કુશ ઘાસ સાથે ઘી પીવે અને મેલાં કપડાં પહેરે. એ સમયે ન તો કોઈ શૂદ્ર પુરુષ અને ન કોઈ શૂદ્ર સ્ત્રી એ સ્ત્રીને સ્પર્શે. ત્રણ રાત પછી સ્નાન કરીને ચોખા પીસે.
સયઇચ્છેત્ પુત્રોમે ગૌરો જાયેત, વેદમનુબ્રુવીત, સર્વમાયુરિયાદિતિ, ક્ષીરૌદનં પાચયિત્વાસર્પિષ્મન્તમશ્નીયાતામ્; ઈશ્વરૌજનયિતવૈ
જો એ ઈચ્છે કે મને ગૌરવર્ણનો પુત્ર થાય, તો એ 'એ સંપૂર્ણ આયુષ્ય જીવે' એમ સંકલ્પ કરીને વેદના પાઠ કરે, પછી દૂધ અને ઘી સાથે ચોખા રાંધી બંને સાથે ખાય; એ રીતે તેઓ ઈચ્છ્યા મુજબ સંતાન પેદા કરી શકે.
અથ યઇચ્છેત્ પુત્રોમે કપિલઃ પિઙ્ગલોજાયેત, દ્વૌવેદાવનુબ્રુવીત, સર્વમાયુરિયાદિતિ, દધ્યોદનં પાચયિત્વાસર્પિષ્મન્તમશ્નીયાતામ્; ઈશ્વરૌજનયિતવૈ
જો એ ઈચ્છે કે મને કપિલ કે પિંગળ વર્ણનો પુત્ર થાય, તો એ બે વેદના પાઠ કરે અને 'એ સંપૂર્ણ આયુષ્ય જીવે' એમ સંકલ્પ કરે, પછી દહીં અને ઘી સાથે ચોખા રાંધી બંને સાથે ખાય; એ રીતે તેઓ ઈચ્છ્યા મુજબ સંતાન પેદા કરી શકે.
અથ યઇચ્છેત્ પુત્રોમે શ્યામોલોહિતાક્ષોજાયેત, ત્રીન્વેદાનનુબ્રુવીત, સર્વમાયુરિયાદિતિ ઉદૌદનં પાચયિત્વાસર્પિષ્મન્તમશ્નીયાતામ્; ઈશ્વરૌજનયિતવૈ
જો એ ઈચ્છે કે મને શ્યામ કે લાલ આંખો ધરાવતો પુત્ર થાય, તો એ ત્રણ વેદના પાઠ કરે અને 'એ સંપૂર્ણ આયુષ્ય જીવે' એમ સંકલ્પ કરે, પછી પાણી અને ઘી સાથે ચોખા રાંધી બંને સાથે ખાય; એ રીતે તેઓ ઈચ્છ્યા મુજબ સંતાન પેદા કરી શકે.
અથ યઇચ્છેદ્ દુહિતામે પણ્ડિતાજાયેત, સર્વમાયુરિયાદિતિ, તિલૌદનં પાચયિત્વાસર્પિષ્મન્તમશ્નીયાતામ્; ઈશ્વરૌજનયિતવૈ
જો એ ઈચ્છે કે મને પંડિત પુત્રી થાય, તો 'એ સંપૂર્ણ આયુષ્ય જીવે' એમ સંકલ્પ કરે, પછી તલ અને ઘી સાથે ચોખા રાંધી બંને સાથે ખાય; એ રીતે તેઓ ઈચ્છ્યા મુજબ સંતાન પેદા કરી શકે.
અથ યઇચ્છેત્ પુત્રોમે પણ્ડિતોવિજિગીથઃ સમિતિંગમઃ શુશ્રૂષિતાં વાચં ભાષિતા જાયેત, સર્વાન્વેદાનનુબ્રુવીત, સર્વમાયુરિયાદિતિ, માઁસૌદનં પાચયિત્વાસર્પિષ્મન્તમશ્નીયાતામ્; ઈશ્વરૌજનયિતવાઇ॥ અઉક્ષ્ણેણ વાર્ષભેણ વા
જો એ ઈચ્છે કે મને પંડિત, સભામાં વિજયી અને સમજદારીથી બોલતો પુત્ર થાય, તો એ બધા વેદના પાઠ કરે અને 'એ સંપૂર્ણ આયુષ્ય જીવે' એમ સંકલ્પ કરે, પછી માંસ અને ઘી સાથે ચોખા રાંધી બંને સાથે ખાય; એ રીતે તેઓ ઈચ્છ્યા મુજબ સંતાન પેદા કરી શકે, અને એ માંસ વાછરડા કે બળદનું હોય.
અથૈનામભિપદ્યતેઃ અમોઽહમસ્મિ, સાત્વઁ; સાત્વમસિ અમોઽહઁ; સામાહમસ્મિ ઋક્ત્વં; દ્યૌરહં, પૃથિવીત્વં॥ તાવેહિ સઁરભાવહૈ, સહરેતો દધાવહૈ પુઁસેપુત્રાય વિત્તય ઇતિ
પછી એ પત્ની પાસે જાય છે અને કહે છે: 'હું પ્રાણશક્તિ છું, તું શરીર છે; તું પ્રાણશક્તિ છે, હું શરીર છું; હું સામવેદ છું, તું ઋગ્વેદ છે; હું આકાશ છું, તું ધરતી છે. આવ, આપણે એક થઈએ, પુત્ર માટે બીજ મૂકીશું.'
અથાસ્યા ઊરૂવિહાપયતિઃ વિજિહીથાં દ્યાવાપૃથિવીઇતિ॥ તસ્યામર્થં નિષ્ઠાપ્ય મુખેન મુખઁ સંધાય, ત્રિરેનામનુલોમામનુમાર્ષ્ટિઃ વિષ્ણુર્યોનિં કલ્પયતુ, ટ્વષ્ટા રૂપાણિ પિંશતુ આસિન્ચતુ પ્રજાપતિઃ ધાતા ગર્ભં દધાતુ તે॥ ગર્ભં ધેહિ, ષિનીવાલિ; ગર્ભં ધેહિ, પૃથુષ્ટુકે॥ ગર્ભં તે આશ્વિનૌ દેવાવ્ આધત્તાં પુષ્કરસ્રજૌ
હિરણ્યની અરણી યાભ્યાં નિર્મન્થતામાશ્વિનૌ દેવૌ . તં તે ગર્ભઁ હવામહે, દશમેમાસિસૂતવે યથાગ્નિગર્ભા પૃથિવી, યથા દ્યૌર્૯ન્દ્રેણ ગર્ભિણી, વાયુર્દિશાં યથા ગર્ભ, એવં ગર્ભં દધામિ તે, અસાવિતિ નામ ગૃહ્ણાતિ . \`॥.
સુવર્ણની બે અરણી, જેને અશ્વિનીકુમારો ઘસે છે, એથી અમે તને ગર્ભ માટે બોલાવીએ છીએ, દસમો મહિનો પૂરું થાય ત્યાં સુધી. જેમ ધરતી અગ્નિને ગર્ભ ધરાવે છે, જેમ આકાશ ઇન્દ્રને ગર્ભ ધરાવે છે, જેમ વાયુ દિશાઓને ગર્ભ ધરાવે છે, તેમ હું તારા અંદર ગર્ભ મૂકી રહ્યો છું, એમ નામે ઉચ્ચારે છે.
સોષ્યન્તીમદ્ભિરભ્યુક્ષતિઃ યથા વાતઃ પુષ્કરિણીઁ સમિઙ્ગયતિ સર્વત એવાતે ગર્ભ એજતુ, સહાવૈતુ જરાયુણે- -ન્દ્રસ્યાયં વ્રજઃ કૃતઃ સાર્ગલઃ સપરિશ્રયસ્; તમ્ ઈન્દ્ર, નિર્જહિ ગર્ભેણ સાવરાઁ સહેતિ
પાણી છાંટીને, જેમ પવન સરોવરનાં કમળને ચારે બાજુ હલાવે છે, તેમ તારા અંદર ગર્ભ સર્વત્ર હલનચલન કરે, અને ગર્ભ જરાયુમાં મજબૂત રહે. ઇન્દ્ર માટે આ રક્ષણનું ઘેરું બનાવાયું છે, દરવાજા અને આવરણ સાથે; હે ઇન્દ્ર, તું એનું રક્ષણ કર, ગર્ભ મજબૂત રહે.
જાતેઽગ્નિમુપસમાધાયાઙ્કઆધાય, કઁસેપૃષદાજ્યઁ સંનીય, પૃષદાજ્યસ્યોપઘાતં જુહોતિ અસ્મિન્ત્સહસ્રં પુષ્યાસમ્ એધમાનઃ સ્વગૃહે \^ અસ્યોપસદ્યાં .\` માછૈત્સીત્ પ્રજયા ચ પશુભિશ્ચ, સ્વાહા॥ મયિ પ્રાણાઁસ્ ત્વયિ મનસા જુહોમિ, સ્વાહા
જ્યારે બાળક જન્મે, ત્યારે અગ્નિ પ્રગટાવી, બાળકને ગોદમાં બેસાડે, દહીં અને ઘી સાથે તૈયાર કરેલું પૃષદાજ્ય લાવે, અને એમાંથી ભાગ અર્પે છે: 'મારે મારા ઘરમાં હજારોની વૃદ્ધિ થાય, સંતાન અને પશુઓથી હું વિહોણો ન થાઉં, સ્વાહા. હું પ્રાણશક્તિ પોતામાં અને મન તારી અંદર અર્પું છું, સ્વાહા.'
અથાસ્ય દક્ષિણં કર્ણમભિનિધાયઃ વાગ્વાગિતિ ત્રિઃ॥ અથ, દધિ મધુ ઘૃતઁ સંનીયાનન્તર્હિતેન જાતરૂપેણ પ્રાશયતિઃ ભૂસ્ તે દધામિ, ભુવસ્ તે દધામિ, સ્વસ્ તે દધામિ; ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ સર્વં ત્વયિ દધામીતિ
પછી એ બાળકનું જમણું કાન પોતાના જમણા કાન સાથે લગાડે છે અને ત્રણ વાર 'વાણી, વાણી, વાણી' કહે છે. પછી દહીં, મધ અને ઘી સાથે છુપાવેલું સોનુ મિક્સ કરીને બાળકને ચટાવે છે અને કહે છે: 'મારે તારા પર ધરતી મૂકી, તારા પર આકાશ મૂકી, તારા પર સ્વર્ગ મૂકી, ભૂર્-ભુવઃ-સ્વઃ બધું તારા પર મૂકી.'
અથ યસ્ય જાયાયૈ જારઃ સ્યાત્ તં ચેદ્દ્વિષ્યાદ્ આમપાત્રેઽગ્નિમુપસમાધાય, પ્રતિલોમઁ શરબર્હિઃ સ્તીર્ત્વા, તસ્મિન્નેતાઃ તિસ્રઃ શરભૃષ્ટીઃ પ્રતિલોમાઃ સર્પિષાક્તાજુહુયાન્ મમ સમિદ્ધેઽહૌષીઃ અશાપરાકાશૌત આદદે, અસાવિતિ નામ ગૃભ્ણાતિ મમ સમિદ્ધેઽહૌષીઃ, પુત્રપશૂઁસ્ ત આદદે, અસાવિતિ નામ ગૃબ્ણાતિ મમ સમિદ્ધેઽહૌષીઃ, પ્રાણાપાનૌત આદદે, અસાવિતિ નામ ગૃબ્ણાતિ સવાએષનિરિન્દ્રિયોવિસુકૃદસ્માલ્ લોકાદ્પ્રૈતિ, યમેવંવિદ્બ્રાહ્મણઃ શપતિ॥ તસ્માદેવંવિત્શ્રોત્રિયસ્ય જાયાયોપહાસં નેચ્છેદ્; ઉતહ્ય્ એવંવિત્પરો ભવતિ
જો પત્નીએ કોઈ પરપુરુષ સાથે સંબંધ રાખ્યો હોય અને પતિને એનો રોષ હોય, તો એ કાચા માટીના વાસણમાં અગ્નિ પ્રગટાવે છે, પછી વલોણી ઘાસ ઉલટા દિશામાં પાથરે છે, અને એ પર ઘી લગાવેલી ત્રણ વલોણીની કડીઓ ઉલટા દિશામાં અર્પે છે, અને કહે છે: 'હું તારી દુર્ભાગ્યતા, બાંઝપણ, સંતાનનો અભાવ અને શક્તિનો અભાવ પ્રગટેલી અગ્નિમાં દૂર કરું છું.' દરેક વખતે એ 'હું દૂર કરું છું' એમ નામે ઉચ્ચારે છે. એ રીતે એ દુર્ભાગ્ય, સંતાનનો અભાવ અને શક્તિનો અભાવ દૂર કરે છે. જેને આવું જ્ઞાન ધરાવતો બ્રાહ્મણ શાપ આપે છે, એ પુરુષ શક્તિ અને પુણ્ય ગુમાવીને આ લોકમાંથી વિદાય લે છે. તેથી આવું જ્ઞાન ધરાવતી બ્રાહ્મણની પત્નીનું અપમાન કરવું જોઈએ નહીં, કારણ કે આવું જ્ઞાન ધરાવનાર ખરેખર શક્તિશાળી હોય છે.
11 અથ યસ્ય જાયાયૈ જારઃ સ્યાત્ તં ચેદ્દ્વિષ્યાદ્ આમપાત્રેઽગ્નિમુપસમાધાય, પ્રતિલોમઁ શરબર્હિઃ સ્તીર્ત્વા, તસ્મિન્નેતાઃ શરભૃષ્ટીઃ પ્રતિલોમાઃ સર્પિષાક્તા જુહુયાન્ મમ સમિદ્ધેઽહૌષીઃ, પ્રાણાપાનૌ ત આદદે, અસાવિતિ॥ મમ સમિદ્ધેઽહૌષીઃ, પુત્રપશૂઁસ્ ત આદદે, અસાવિતિ॥ મમ સમિદ્ધેઽહૌષીઃ અશાપરાકાશૌ ત આદદે અસાવિતિ॥ મમ સમિદ્ધેઽહૌષીઃ ઇષ્ટાસુકૃતે ત આદદે, અસાવિતિ॥ સ વા એષ નિરિન્દ્રિયોવિસુકૃતોઽસ્માલ્ લોકાદ્પ્રૈતિ, યમેવંવિદ્બ્રાહ્મણઃ શપતિ॥ તસ્માદેવંવિત્શ્રોત્રિયસ્ય દારેણ નોપહાસમિચ્છેદ્; ઉત હ્ય્ એવંવિત્પરો ભવતિ
જો પત્નીએ કોઈ પરપુરુષ સાથે સંબંધ રાખ્યો હોય અને પતિને એનો રોષ હોય, તો એ કાચા માટીના વાસણમાં અગ્નિ પ્રગટાવે છે, પછી વલોણી ઘાસ ઉલટા દિશામાં પાથરે છે, અને એ પર ઘી લગાવેલી વલોણીની કડીઓ ઉલટા દિશામાં અર્પે છે, અને કહે છે: 'હું તારી દુર્ભાગ્યતા, શક્તિનો અભાવ, સંતાનનો અભાવ, બાંઝપણ અને પુણ્યનો અભાવ પ્રગટેલી અગ્નિમાં દૂર કરું છું.' જેને આવું જ્ઞાન ધરાવતો બ્રાહ્મણ શાપ આપે છે, એ પુરુષ શક્તિ અને પુણ્ય ગુમાવીને આ લોકમાંથી વિદાય લે છે. તેથી આવું જ્ઞાન ધરાવતી બ્રાહ્મણની પત્નીનું અપમાન કરવું જોઈએ નહીં, કારણ કે આવું જ્ઞાન ધરાવનાર ખરેખર શક્તિશાળી હોય છે.
અથાભિપ્રાતરેવસ્થાલીપાકાવૃતાજ્યઁ ચેષ્ટિત્વા, સ્થાલીપાકસ્યોપઘાતં જુહોતિ આગ્નયે સ્વાહા- -નુમતયે સ્વાહા દેવાય ષવિત્રેસત્યપ્રસવાય સ્વાહેતિ, હુત્વોદ્ધૃત્ય પ્રાશ્નાતિ॥ પ્રાશ્યેતરસ્યાઃ પ્રયચ્છતિ॥ પ્રક્ષાલ્ય પાણી, ઉદપાત્રં પૂરયિત્વા, તેનૈનાં ત્રિરભ્યુક્ષતિ ઉત્તિષ્ઠાતો, વિશ્વાવસૌ અન્યામિચ્છ પ્રફર્વ્યમ્ સં જાયાં પત્યા સહેતિ
પછી વહેલી સવારના સમયે, ઘી સાથે પકાવેલું ભોજન તૈયાર કરીને, એમાંથી ભાગ અગ્નિને અર્પે છે: 'અગ્નિ માટે સ્વાહા, અનુમતિ માટે સ્વાહા, દેવતા સવિતા માટે સાચા સંતાન માટે સ્વાહા.' આમ હવન કર્યા પછી, પોતે ખાય છે અને બચેલું પત્નીને આપે છે. પછી હાથ ધોઈ, પાણીના પાત્રમાં પાણી ભરી, એ પાણીથી પત્નીને ત્રણ વખત છાંટે છે અને કહે છે: 'ઉઠ, સુખી થા, બીજું ખેતર શોધ, તું અને તારો પતિ સાથે મળીને સંતાન પેદા કરો.'
પછી એ પત્નીના પગ ફેલાવે છે અને કહે છે: 'હું આકાશ અને ધરતી ખોલું છું.' પછી મનમાં ઈચ્છા સ્થિર કરીને, મોઢું મોઢા પર મુકીને, ત્રણ વખત સહેજ હાથ ફેરવે છે અને કહે છે: 'વિષ્ણુ યોનિ તૈયાર કરે, ત્વષ્ટા રૂપ ઘડે, પ્રજાપતિ વરસાવે, ધાતા તને ગર્ભ આપે. શિનીવાલી, તું ગર્ભ ધારણ કર, પૃથુષ્ટુકા, તું ગર્ભ ધારણ કર, અને અશ્વિનીકુમારો, કમળમાળા ધારણ કરનારા દેવતાઓ, તને ગર્ભ આપે.'
યત્કર્મણાત્યરીરિચં, યદ્વા ન્યૂનમિહાકરમ્ આગ્નિસ્ તત્સ્વિષ્ટકૃદ્વિદ્વાન્ત્ સ્વિષ્ટઁ સુહુતં કરોતુ નઃ, સ્વાહેતિ॥ 25 25 25-26; અથાસ્યાયુષ્યં કરોતિ દક્ષિણં કર્ણમભિનિધાયઃ વાગ્વાગિતિ ત્રિઃ॥ અથાસ્ય નામધેયં કરોતિઃ વેદોઽસીતિ, તદસ્યૈતદ્ગુહ્યમેવનામ સ્યાદ્॥ અથ દધિ મધુ ઘૃતઁ સઁસૃજ્યાનન્તર્હિતેન જાતરૂપેણ પ્રાશયતિઃ ભૂસ્ ત્વયિ દધામિ, ભુવસ્ ત્વયિ દધામિ, સ્વસ્ ત્વયિ દધામિ; ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ સર્વં ત્વયિ દધામીતિ
જે કર્મ મેં વધારે કર્યું હોય કે ઓછું કર્યું હોય, એ બધું અગ્નિ, જે યોગ્ય હવન જાણે છે, તે અમારા હવનને શ્રેષ્ઠ બનાવે, સ્વાહા. પછી એ બાળકનું જમણું કાન પોતાના જમણા કાન સાથે લગાડે છે અને ત્રણ વાર 'વાણી, વાણી, વાણી' કહે છે. પછી એ બાળકને નામ આપે છે: 'તું વેદ છે,' અને એ તેનું ગુપ્ત નામ ગણાય છે. પછી દહીં, મધ અને ઘી સાથે છુપાવેલું સોનુ મિક્સ કરીને બાળકને ચટાવે છે અને કહે છે: 'મારે તારા પર ધરતી મૂકી, તારા પર આકાશ મૂકી, તારા પર સ્વર્ગ મૂકી, ભૂર્-ભુવઃ-સ્વઃ બધું તારા પર મૂકી.'