તદેષશ્લોકો ભવતિઃ તદેવસત્તત્ સહકર્મણૈતિ લિઙ્ગં મનો યત્ર નિષક્તમસ્ય પ્રાપ્યાન્તં કર્મણસ્ તસ્ય યત્કિઙ્ચેહકરોત્યયં તસ્માલ્ લોકાત્પુનરૈતિ અસ્મૈલોકાય કર્મણ, ઇતિ નુકામયમાનો; અથાકામયમાનો યોઽકામોનિષ્કામ આત્મકામ આપ્તકામો ભવતિ નતસ્માદ્ પ્રાણાઉત્ક્રામન્તિ અત્રૈવસમવનીયન્તે . ॥. બ્રહ્મૈવ સન્બ્રહ્માપ્યેતિ
એવો એક શ્લોક છે: 'જેના મન જે વસ્તુ સાથે જોડાય છે, એ પોતાના કર્મ સાથે ત્યાં જાય છે, અને કર્મ પૂરુ થાય પછી પાછો આ દુનિયામાં આવે છે. પણ જે ઇચ્છા રહિત છે, જેને કોઈ ઈચ્છા નથી, જે આત્મા દ્વારા તૃપ્ત છે, એની પ્રાણવાયુ બહાર જતી નથી; એ બ્રહ્મ બનીને બ્રહ્મમાં લીન થઈ જાય છે.'
તદેષશ્લોકો ભવતિઃ યદાસર્વે પ્રમુચ્યન્તે કામા યેઽસ્ય હૃદિશ્રિતા અથ મર્ત્યોઽમૃતો ભવત્ય્ અત્ર બ્રહ્મ સમશ્નુત ઇતિ
એવો એક શ્લોક છે: 'જ્યારે હૃદયમાં રહેલી બધી ઈચ્છાઓ છૂટી જાય છે, ત્યારે મરણશીલ મનુષ્ય અમર બની જાય છે; એ અહીં જ બ્રહ્મને પ્રાપ્ત કરે છે.'
તદ્યથાહિનિર્વ્લયનીવલ્મીકે મૃતાપ્રત્યસ્તા શયીતૈવમેવેદં શરીરં શેતે॥ અથાયમનસ્થિકોઽશરીરઃ પ્રાજ્ઞઆત્મા .\^ બ્રહ્મૈવલોક એવ, સમ્રાડ્, ઇતિ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ . ॥. સોઽહં ભગવતે સહસ્રાનિ દદામીતિ હોવાચ જનકોવૈદેહઃ
જેમ સાપ પોતાની ચામડી ઉતારીને વાંદળી પર પડેલી હોય છે, એ જ રીતે આ શરીર પણ પડી રહે છે; પણ આ નિર્દેહ, જ્ઞાનમય આત્મા સર્વોચ્ચને પ્રાપ્ત કરીને અમર બની જાય છે, રાજન,' એમ યાજ્ઞવલ્ક્યએ કહ્યું. 'હું આપને હજાર આપું છું, ભગવન,' એમ જનક વૈદેહએ કહ્યું.
તદપ્ય્ એતેશ્લોકા અણુઃ પન્થા વિતરઃ પુરાણો; માઁ સ્પૃષ્ટોઽનુવિત્તો મયૈવ તેન ધીરા અપિયન્તિ બ્રહ્મવિદ ઉત્ક્રમ્ય સ્વર્ગં લોકમિતોવિમુક્તાઃ
એવા કેટલાક શ્લોકો છે: 'પથ ખૂબ સાંકડી છે અને પ્રાચીન છે; એ મને સ્પર્શાયો પણ નથી, હું એ પર ગયો પણ નથી. એ પથ પર જેઓ બ્રહ્મને જાણે છે, એવા વિદ્વાનો અહીંથી મુક્ત થઈ સ્વર્ગલોકને પામે છે.'
તસ્મિઙ્છુક્લમુતનીલમાહુઃ પિઙ્ગલઁ હરિતં લોહિતં ચૈ- -ષપન્થા બ્રહ્મણા હાનુવિત્તસ્ તેનૈતિ બ્રહ્મવિત્તૈજસઃ પુણ્યકૃચ્ચ \^
એ પથ પર સફેદ, વાદળી, પીળો, લીલો અને લાલ રંગ છે, એવું કહે છે; એ બ્રહ્મનો પથ છે. એ પથ પર બ્રહ્મને જાણનારો, તેજસ્વી અને પુણ્યવાન જાય છે.
અન્ધં તમઃ પ્રવિશન્તિ યેઽસમ્ભૂતિમ્ . ઉપાસતે; તતો ભૂય ઇવ તેતમો યઉ સમ્ભૂત્યાઁ . રતાઃ
જે લોકો અવ્યક્તની ઉપાસના કરે છે, તેઓ અંધકારમાં જાય છે; અને જે લોકો વ્યક્તમાં રુચિ રાખે છે, તેઓ તો એથી પણ વધુ અંધકારમાં જાય છે.
અસુર્યા નામ તેલોકા અન્ધેન તમસાવૃતાસ્ તાઁસ્ તેપ્રેત્યાપિગચ્છત્ય્ ય્ અવિદ્વાઁસોઽબુધાજનાઃ
'અસુર્ય' નામના લોક અંધકારથી ઢંકાયેલા છે; એ લોકમાં અજ્ઞાની અને મૂર્ખ લોકો મૃત્યુ પછી જાય છે.
તદેવસન્તસ્ તદુ ભવામો . નચેદવેદી મહતી વિનષ્ટિર્ યેતદ્વિદુરમૃતાસ્ તેભવન્ત્ય્ અથેતરે દુઃખમેવોપયન્તિ
જે છે, એ જ આપણે બનીએ છીએ. જો આ જાણવામાં ન આવે, તો મોટું નુકસાન થાય છે. જે આ જાણે છે, તેઓ અમર બને છે; બીજાઓ દુઃખમાં જ જાય છે.
આત્માનં ચેદ્વિજાનીયાદ્ અયમસ્મીતિ પુરુષઃ કિમિચ્છન્કસ્ય કામાય શરીરમનુ સંચરેત્
જો કોઈ મનુષ્ય પોતાને 'હું આ છું' એમ ઓળખે, તો પછી એ શેની ઈચ્છા રાખે અને કોના માટે શરીર સાથે જોડાય?
યસ્યાનુવિત્તઃ પ્રતિબુદ્ધ આત્મા- -સ્મિન્ત્સંદેહ્યેગહને પ્રવિષ્ટઃ સવિશ્વકૃત્ સહિસર્વસ્ય કર્તા તસ્ય લોકઃ, સઉ લોકએવ
જેનું આત્મા જાગૃત અને સમજથી ભરપૂર છે, જે આ ઘન શરીરમાં પ્રવેશી ગયો છે, જે બધાનું સર્જન અને કર્તા છે—એનો લોક એજ છે, એજ સાચો લોક છે.
યદૈતમનુપશ્યતિ અત્માનં દેવમઙ્જસે- -શાનં ભૂતભવ્યસ્ય નતદા વિચિકિત્સતિ \`
જ્યારે કોઈ આ આત્માને દેવરૂપે, સીધા અને ભૂત-ભવિષ્યના સ્વામી તરીકે જુએ છે, ત્યારે એમાં કોઈ શંકા રહેતી નથી.
યસ્મિન્પઙ્ચ પઙ્ચજના આકાશશ્ચ પ્રતિષ્ઠિતસ્ તમેવમન્ય આત્માનં વિદ્વાન્બ્રહ્મામૃતોઽમૃતં
જેમાં પાંચ પ્રકારના પાંચ જન અને આકાશ સ્થિર છે—એવો આત્મા જે જાણે છે, એ અમર બ્રહ્મરૂપ બને છે.
યસ્માદર્વાક્સંવત્સરો અહોભિઃ પરિવર્તતે તદ્દેવાજ્યોતિષાં જ્યોતિર્ આયુર્હ્ય્ ઉપાસતે અમૃતં
જેથી વર્ષ દિવસો સાથે ફરતું રહે છે—દેવતાઓ એને જ પ્રકાશનું પ્રકાશ, આયુષ્ય અને અમરતા તરીકે પૂજે છે.
પ્રાણસ્ય પ્રાણમુતચક્ષુષશ્ચક્ષુર્ ઉતશ્રોત્રસ્ય શ્રોત્રમન્નસ્યાન્નં મનસો યેમનો વિદુઃ તેનિચિક્યુર્બ્રહ્મ પુરાણમગ્ર્યં 19 મનસૈવાપ્તવ્યં નેહનાનાસ્તિ કિં ચન
પ્રાણનો પણ પ્રાણ, આંખની પણ આંખ, કાનનું પણ કાન, અન્નનું પણ અન્ન, મનનું પણ મન—જે આ જાણે છે, એ પ્રાચીન શ્રેષ્ઠ બ્રહ્મને પામે છે. એ માત્ર મનથી જ પ્રાપ્ત થાય છે. અહીં કોઈ ભિન્નતા નથી.
મૃત્યોઃ સમૃત્યુમાપ્નોતિ યઇહનાનેવ પશ્યતિ 20 મનસૈવાનુદ્રષ્ટવ્યં એતદપ્રમયં ધ્રુવમ્
જે અહીં ભિન્નતા જુએ છે, એ મૃત્યુ પછી મૃત્યુ પામે છે. એ માત્ર મનથી જ જાણી શકાય છે; આ અપરિમિત અને અવિચલ છે.
વિરજઃ પર આકાશાદ્ અજઆત્મામહાન્ધ્રુવસ્ 21 તમેવધીરો વિજ્ઞાય પ્રજ્ઞાં કુર્વીત બ્રાહ્મણો નાનુધ્યાયાદ્બહૂઙ્છબ્દાન્ વાચોવિગ્લાપનઁ હિતદ્ ઇતિ
જે શુદ્ધ, સર્વોપરી, આકાશથી પણ મહાન, જન્મરહિત, મહાન અને અચલ છે—એને જ જાણીને વિદ્વાન બ્રાહ્મણે જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવું જોઈએ, અનેક શબ્દોમાં મન લગાવવું નહીં, કારણ કે એથી વાણી થાકી જાય છે.
સવાઅયમાત્મા . ; ય એષોઽન્તર્હૃદય આકાશઃ ~ સર્વસ્ય વશી સર્વસ્યેશાનઃ સર્વસ્યાધિપતિઃ સર્વમિદં પ્રશાસ્તિ યદિદં કિઙ્ચ . ॥. સનસાધુના કર્મણા ભૂયાન્નોએવાસાધુના કનીયાન્ . એષભૂતાધિપતિર્ . એષલોકેશ્વરએશલોકપાલ . સસેતુર્વિધરણ એષાં લોકાનામસંભેદાય
આ આત્મા એજ છે, જે હૃદયની અંદર આવેલા આકાશમાં છે—બધાનો શાસક, બધાનો સ્વામી, બધાનો અધિપતિ, જે બધું શાસે છે. સારા કર્મથી એ મહાન બને છે, ખરાબ કર્મથી નાનો. એ ભૂતોનો સ્વામી, લોકનો ઈશ્વર, લોકનો રક્ષક અને લોકોએ ભેળાઈ ન જાય એ માટે પુલ છે.
તમેતં વેદાનુવચનેન . વિવિદિષન્તિ, બ્રહ્મચર્યેન તપસા શ્રદ્ધયા યજ્ઞેનાનાશકેન ચૈતમ્ એવવિદિત્વામુનિર્ભવતિ એતમેવપ્રવ્રાજિનો લોકમીપ્સન્તઃ પ્રવ્રજન્તિ
આ જ છે જેને વેદના પાઠ, બ્રહ્મચર્ય, તપ, શ્રદ્ધા અને અવિનાશી યજ્ઞ દ્વારા જાણવાની ઈચ્છા રાખે છે. આને જાણ્યા વિના કોઈ મુનિ બને છે; જે આ જ લોકને ઈચ્છે છે, તેઓ સંસાર ત્યાગીને એના માટે પ્રયત્ન કરે છે.
એતદ્ધ સ્મ વૈતત્પૂર્વે બ્રહ્મણાઅનુચાના . વિદ્વાઁસઃ પ્રજાં નકામયન્તેઃ કિં પ્રજયા કરિષ્યામો યેષાં નોઽયમાત્માયમ્લોકઇતિ॥ તેહ સ્મ પુત્રૈષણાયાશ્ચ વિત્તૈષણાયાશ્ચ લોકૈષણાયાશ્ચ વ્યુત્થાયાથ ભિક્ષાચર્યં ચરન્તિ; યાહ્ય્ એવપુત્રૈષણાસાવિત્તૈષણા, યાવિત્તૈષણાસાલોકૈષણોભેહ્ય્ એતેએષણે એવભવતઃ
આ જ રીતે પૂર્વજ બ્રહ્મજ્ઞાની લોકો, આ જાણ્યા પછી, સંતાનની ઈચ્છા રાખતા નહોતા: 'જ્યારે આપણો આત્મા આ લોક બની ગયો છે, ત્યારે સંતાનથી શું થાય?' તેથી તેઓ પુત્ર, ધન અને લોકની ઈચ્છા ત્યજી ભિક્ષુજીવન જીવે છે. પુત્રની ઈચ્છા અને ધનની ઈચ્છા એક છે, અને ધનની ઈચ્છા અને લોકની ઈચ્છા પણ એક જ છે—બન્ને માત્ર ઈચ્છા જ છે.
સએષનેતિ નેત્ય્ આત્માગૃહ્યો નહિગૃહ્યતે, અશીર્યો નહિશીર્યતે, અસઙ્ગોઽસિતો નસજ્યતે નવ્યથતે .\^ , . ય્ અતઃ [+]+[/+]પાપમકરવમિત્યતઃ કલ્યાણમકરવમિત્ય્ ઉભે-ઉભે હ્ય્ એષ એતેતરતિ અમૃતઃ સાધ્વસાધુની . \^॥. નૈનં કૃતાકૃતે તપતઃ
આ આત્મા 'નેતિ, નેતિ' છે—એ પકડાય નહીં, કેમ કે એ પકડાતો નથી; એ ક્યારેય નાશ પામતો નથી; એ કોઈ સાથે જોડાતો નથી કે દુઃખ પામતો નથી. 'હું પાપ કર્યું' કે 'હું પુણ્ય કર્યું' એમ માનવાથી એ બંનેને પાર કરી જાય છે; એ અમર છે, સારા-ખરાબથી પર છે. એને કોઈ કર્મ સ્પર્શતું નથી.
સવાએષમહાનજઆત્માન્નાદોવસુદાનઃ॥ સયોહૈવમેતં મહાન્તમજમાત્માનમન્નાદં વસુદાનં વેદ, વિન્દતે વસુ . વિન્દતે વસુ,
આ મહાન, જન્મરહિત આત્મા જ અન્નભક્ષક અને ધનદાતા છે. જે આ મહાન, જન્મરહિત આત્માને અન્નભક્ષક અને ધનદાતા જાણે છે, એ ધન પામે છે.
સવાએષમહાનજઆત્માજરોઽમરોઽભયોઽમૃતો .\^. બ્રહ્માભયં વૈ, જનક, પ્રાપ્તોઽસીતિ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ .: સોઽહં ભગવતે વિદેહાન્દદામિ મામ્ચાપિ સહદાસ્યાયેતિ . ॥. 5 = 14.7.3 =
આ મહાન, જન્મરહિત આત્મા, ક્યારેય ન બગડતો, અમર, નિર્ભય અને અમૃત છે. 'જનક, તમે નિર્ભય બ્રહ્મને પામ્યા છો,' એમ યાજ્ઞવલ્ક્યએ કહ્યું. 'હું, ભગવાન, વિદેહનું રાજ્ય અને પોતાને પણ તમારી સેવા માટે અર્પણ કરું છું.'
અથ હ યાજ્ઞવલ્ક્યસ્ય દ્વેભાર્યેબભૂવતુર્મૈત્રેયી ચ કાત્યાયનીચ; તયોર્હ મૈત્રેયી બ્રહ્મવાદિની બભૂવ, સ્ત્રીપ્રજ્ઞૈવતર્હિ કાત્યાયની॥ સોઽન્યદ્વૃત્તમુપાકરિષ્યમાણ .\^
યાજ્ઞવલ્ક્યની બે પત્નીઓ હતી—મૈત્રેયી અને કાત્યાયની. એમાં મૈત્રેયી બ્રહ્મજ્ઞાનની ઈચ્છાવાળી હતી, જ્યારે કાત્યાયની સામાન્ય સમજવાળી હતી. યાજ્ઞવલ્ક્ય જીવનનો બીજો માર્ગ અપનાવવા જઇ રહ્યા હતા.
યાજ્ઞવલ્ક્યોઃ મૈત્રેયીતિ હોવાચ પ્રવ્રજિષ્યન્વાઅરેઽહમસ્માત્સ્થાનાદસ્મિ॥ હન્ત તેઽનયા કત્યાયન્યાન્તં કરવાણીતિ
યાજ્ઞવલ્ક્યએ કહ્યું: 'મૈત્રેયી, હું આ ઘર છોડીને સંન્યાસ લેવા જઇ રહ્યો છું. આવો, હું તને અને કાત્યાયનીને અંતિમ વહેચણી કરી દઉં.'
સાહોવાચ મૈત્રેયીઃ યન્નુમ ઇયં, ભગોઃ, સર્વા પૃથિવીવિત્તેન પૂર્ણાસ્યાત્ સ્યાં ન્વહં તેનામૃતાહો૩ નેતિ॥ નેતિ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યો, યથૈવોપકરણવતાં જીવિતં, તથૈવતે જીવિતઁ સ્યાદ્ અમૃતત્વસ્ય તુનાશાસ્તિ વિત્તેનેતિ
મૈત્રેયીએ પૂછ્યું: 'ભગવાન, જો આખી પૃથ્વી ધનથી ભરપૂર મારી હોય, તો શું હું એથી અમર બની શકું?' યાજ્ઞવલ્ક્યએ કહ્યું: 'ના, તારો જીવન એવાઓ જે ધનવાન છે એમ જ રહેશે, પણ ધનથી અમરતા મળતી નથી.'
સાહોવાચ મૈત્રેયીઃ યેનાહં નામૃતા સ્યાં, કિમહં તેન કુર્યાં॥ યદેવભગવાન્વેદ, તદેવમે બ્રૂહીતિ
મૈત્રેયીએ કહ્યું: જો આથી હું અમર ન બની શકું, તો એનો મને શું લાભ? ભગવાને જે જાણ્યું છે, એ જ મને કહો.
સહોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ પ્રિયા . ખલુ નો ભવતી સતી, પ્રિયમવૃતદ્ \^ ધન્ત ખલુ ભવતિ, તેઽહં તદ્વક્ષ્યામિ, વ્યાખ્યામિ તે; વાચં તુમે નિદિધ્યાસસ્વેતિ .: એતદ્વ્યાખ્યાસ્યામિ તે; \` બ્રવિતુ ભગવાનિતિ .
યાજ્ઞવલ્ક્યએ કહ્યું: તું અમને ખૂબ પ્રિય છે અને તું પણ પ્રિય વાત જ બોલી છે. એટલે હું તને એ સમજાવીશ, સ્પષ્ટ કરીશ; મારા શબ્દો પર ધ્યાન આપજે. હું તને એ સમજાવીશ. કહો, ભગવાન.
તદેતદૃચાભ્યુક્તમ્ એષનિત્યો મહિમાબ્રાહ્મણસ્ય નકર્મણા વર્ધતે નોકનીયાન્॥ તસ્યૈવસ્યાત્પદવિત્તં વિદિત્વા નકર્મણા લિપ્યતે પાપકેનેતિ॥ તસ્માદેવંવિચ્છાન્તોદાન્તઉપરતસ્ તિતિક્ષુઃ શ્રદ્ધાવિત્તો ભૂત્વાત્મન્ય્ એવાત્માનં પશ્યેત્! સર્વમાત્માનં પશ્યતિ, સર્વોઽઅસ્યાત્માભવતિ સર્વસ્યાત્માભવતિ . ॥., . સર્વં પાપ્માનં તરતિ, નૈનં પાપ્માતપતિ, સર્વં પાપ્માનં તપતિ, વિપાપોવિરજોવિજિઘત્સોઽપિપસો . , ॥ બ્રાહ્મણોભવતિ, યએવં વેદ . ॥., . , સમ્રાડ્, એનં પ્રાપ્તોઽસીતિ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ॥ .
આ જ વાત ઋચામાં કહેવામાં આવી છે: 'બ્રહ્મજ્ઞાનીની આ શાશ્વત મહિમા છે; એ કર્મથી વધતી કે ઘટતી નથી.' આત્માને જાણ્યા પછી, એ પાપથી અસ્પર્શ રહે છે. તેથી, જે આ રીતે જાણે છે, એ શાંત, દમય, ઉપરમ, સહનશીલ અને શ્રદ્ધાવાન બની, પોતાના આત્મામાં આત્માને જુએ. એ બધામાં આત્મા જુએ છે, બધું એને પોતાનું લાગે છે. એ બધાં પાપોને પાર કરે છે; પાપ એને દહાડતું નથી; એ બધું પાપ દહાડે છે. એ પાપરહિત, નિર્મળ, ભૂખ-તરસથી મુક્ત બને છે—જો એ આ રીતે જાણે છે તો બ્રહ્મજ્ઞાની બને છે. 'રાજા, તમે આ પામ્યું છે,' એમ યાજ્ઞવલ્ક્યએ કહ્યું.
સહોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યો . નવાઅરે પત્યુઃ કામાય પતિઃ પ્રિયોભવતિ આત્મનસ્ તુકામાય પતિઃ પ્રિયોભવતિ; નવાઅરે જાયાયૈ કામાય જાયાપ્રિયાભવતિ આત્મનસ્ તુકામાય જાયાપ્રિયાભવતિ; નવાઅરે પુત્રાણાં કામાય પુત્રાઃ પ્રિયાભવન્તિ આત્મનસ્ તુકામાય પુત્રાઃ પ્રિયાભવન્તિ; નવાઅરે વિત્તસ્ય કામાય વિત્તં પ્રિયં ભવતિ આત્મનસ્ તુકામાય વિત્તં પ્રિયં ભવતિ; નવાઅરે બ્રહ્મણઃ કામાય બ્રહ્મ પ્રિયં ભવતિ આત્મનસ્ તુકામાય બ્રહ્મ પ્રિયં ભવતિ; નવાઅરે ક્ષત્રસ્ય કામાય ક્ષત્રં પ્રિયં ભવતિ આત્મનસ્ તુકામાય ક્ષત્રં પ્રિયં ભવતિ; નવાઅરે લોકાનાં કામાય લોકાઃ પ્રિયાભવન્તિ આત્મનસ્ તુકામાય લોકાઃ પ્રિયાભવન્તિ; નવાઅરે દેવાનાં કામાય દેવાઃ પ્રિયાભવન્તિ આત્મનસ્ તુકામાય દેવાઃ પ્રિયાભવન્તિ; નવાઅરે ભૂતાનાં કામાય ભૂતાનિ પ્રિયાણિ ભવન્તિ આત્મનસ્ તુકામાય ભૂતાનિ પ્રિયાણિ ભવન્તિ; નવાઅરે સર્વસ્ય કામાય સર્વં પ્રિયં ભવતિ આત્મનસ્ તુકામાય સર્વં પ્રિયં ભવતિ આત્માવાઅરે દ્રષ્ટવ્યઃ શ્રોતવ્યો મન્તવ્યો નિદિધ્યાસિતવ્યો, મૈત્રેયિ આત્મનો વાઅરે દર્શનેન શ્રવણેન મત્યાવિજ્ઞાનેનેદઁ સર્વં વિદિતમ્
યાજ્ઞવલ્ક્યએ કહ્યું: પતિ માટે પતિ પ્રિય નથી, પણ આત્મા માટે પતિ પ્રિય છે; પત્ની માટે પત્ની પ્રિય નથી, પણ આત્મા માટે પત્ની પ્રિય છે; સંતાન માટે સંતાન પ્રિય નથી, પણ આત્મા માટે સંતાન પ્રિય છે; ધન માટે ધન પ્રિય નથી, પણ આત્મા માટે ધન પ્રિય છે; બ્રહ્મ માટે બ્રહ્મ પ્રિય નથી, પણ આત્મા માટે બ્રહ્મ પ્રિય છે; ક્ષત્ર માટે ક્ષત્ર પ્રિય નથી, પણ આત્મા માટે ક્ષત્ર પ્રિય છે; લોક માટે લોક પ્રિય નથી, પણ આત્મા માટે લોક પ્રિય છે; દેવો માટે દેવો પ્રિય નથી, પણ આત્મા માટે દેવો પ્રિય છે; સર્વ જીવ માટે જીવ પ્રિય નથી, પણ આત્મા માટે જીવ પ્રિય છે; બધું માટે બધું પ્રિય નથી, પણ આત્મા માટે બધું પ્રિય છે. એટલે, મૈત્રેયિ, આત્માને જોવું, સાંભળવું, વિચારવું અને ધ્યાનમાં લેવું જોઈએ; આત્માને જોઈને, સાંભળી, વિચારી અને જાણીને બધું જ જાણી શકાય છે.
બ્રહ્મ તં પરાદાદ્ યોઽન્યત્રાત્મનો વેદાન્વેદ; વેદાસ્ તં પરાદુઃ યોઽન્યત્રાત્મનો વેદાન્વેદ; યજ્ઞાસ્ તં પરાદુઃ યોઽન્યત્રાત્મનો યજ્ઞાન્વેદ .: યોઽન્યત્રાત્મનો બ્રહ્મ વેદ; ક્ષત્રં તં પરાદાદ્ યોઽન્યત્રાત્મનઃ ક્ષત્રં વેદ; લોકાસ્ તં પરાદુઃ યોઽન્યત્રાત્મનો લોકાન્વેદ; દેવાસ્ તં પરાદુઃ યોઽન્યત્રાત્મનો દેવાન્વેદ; વેદાસ્ તં પરાદુઃ . ભૂતાનિ તં પરાદુઃ યોઽન્યત્રાત્મનો ભૂતાનિ વેદ; સર્વં તં પરાદાદ્ યોઽન્યત્રાત્મનઃ સર્વં વેદ; ઇદં બ્રહ્મેદં ક્ષત્રમિમેલોકાઇમેદેવાઇમેવેદા ઇમાનિ ભૂતાનીદઁ સર્વં યદયમાત્મા
જે બ્રહ્મને આત્માથી અલગ જાણે છે, તેમાંથી બ્રહ્મ દૂર થઈ જાય છે; જે વેદોને આત્માથી અલગ જાણે છે, તેમાંથી વેદો દૂર થઈ જાય છે; જે યજ્ઞોને આત્માથી અલગ જાણે છે, તેમાંથી યજ્ઞો દૂર થઈ જાય છે; જે ક્ષત્રને આત્માથી અલગ જાણે છે, તેમાંથી ક્ષત્ર દૂર થઈ જાય છે; જે લોકને આત્માથી અલગ જાણે છે, તેમાંથી લોક દૂર થઈ જાય છે; જે દેવોને આત્માથી અલગ જાણે છે, તેમાંથી દેવો દૂર થઈ જાય છે; જે ભુતોને આત્માથી અલગ જાણે છે, તેમાંથી ભૂતો દૂર થઈ જાય છે; જે બધું આત્માથી અલગ જાણે છે, તેમાંથી બધું દૂર થઈ જાય છે. આ બ્રહ્મ છે, આ ક્ષત્ર છે, આ લોક છે, આ દેવો છે, આ વેદો છે, આ ભૂતો છે, આ બધું—જે કંઈ છે એ બધું આ આત્મા જ છે.