યોઽપ્સુતિષ્ઠન્નદ્ભ્યોઽન્તરો, યમાપો નવિદુઃ યસ્યાપઃ શરીરં, યોઽપોઽન્તરો યમયતિ સ ત આત્માન્તર્યામ્યમૃતઃ
જે પાણીમાં રહીને પણ પાણીથી જુદો છે, જેને પાણી જાણતું નથી, પાણી જેનું શરીર છે, જે પાણીને અંદરથી નિયંત્રિત કરે છે, એ તમારો આત્મા, આંતર્યામી, અમર છે.
યોઽગ્નૌતિષ્ઠન્નગ્નેરન્તરો, યમગ્નિર્નવેદ, યસ્યાગ્નિઃ શરીરં, યોઽગ્નિમન્તરો યમયતિ, સ ત આત્માન્તર્યામ્યમૃતઃ
જે અગ્નિમાં રહીને પણ અગ્નિથી જુદો છે, જેને અગ્નિ જાણતો નથી, અગ્નિ જેનું શરીર છે, જે અગ્નિને અંદરથી નિયંત્રિત કરે છે, એ તમારો આત્મા, આંતર્યામી, અમર છે.
યોઽન્તરિક્ષે તિષ્ઠન્નન્તરિક્ષાદન્તરો, યમન્તરિક્ષં નવેદ, યસ્યાન્તરિક્ષઁ શરીરં, યોઽન્તરિક્ષમન્તરો યમયતિ, સ ત આત્માન્તર્યામ્યમૃતઃ
જે અંતરિક્ષમાં રહીને પણ અંતરિક્ષથી જુદો છે, જેને અંતરિક્ષ જાણતું નથી, અંતરિક્ષ જેનું શરીર છે, જે અંતરિક્ષને અંદરથી નિયંત્રિત કરે છે, એ તમારો આત્મા, આંતર્યામી, અમર છે.
યોવાયૌતિષ્ઠન્વાયોરન્તરો, યં વાયુર્નવેદ, યસ્ય વાયુઃ શરીરં, યોવાયુમન્તરો યમયતિ, સ ત આત્માન્તર્યામ્યમૃતઃ
જે વાયુમાં રહીને પણ વાયુથી જુદો છે, જેને વાયુ જાણતો નથી, વાયુ જેનું શરીર છે, જે વાયુને અંદરથી નિયંત્રિત કરે છે, એ તમારો આત્મા, આંતર્યામી, અમર છે.
. યો દિવિ તિષ્ઠન્દિવોઽન્તરો, યં દ્યૌર્ન વેદ, યસ્ય દ્યૌઃ શરીરં, યો દિવમન્તરો યમયતિ એષ ત આત્માન્તર્યામ્યમૃતઃ
જે આકાશમાં સ્થિત છે, આકાશની અંદર છે, જેને આકાશ ઓળખતું નથી, જેના માટે આકાશ જ શરીર છે, અને જે અંદરથી આકાશને ચલાવે છે—એ તમારો આત્મા છે, અંતર્યામી, અમર છે.
યઆદિત્યેતિષ્ઠન્નાદિત્યાદન્તરો, યમાદિત્યોનવેદ, યસ્યાદિત્યઃ શરીરં, યઆદિત્યમન્તરો યમયતિ, સ ત આત્માન્તર્યામ્યમૃતઃ
જે સૂર્યમાં સ્થિત છે, સૂર્યની અંદર છે, જેને સૂર્ય ઓળખતો નથી, જેના માટે સૂર્ય જ શરીર છે, અને જે અંદરથી સૂર્યને ચલાવે છે—એ તમારો આત્મા છે, અંતર્યામી, અમર છે.
યશ્ચન્દ્રતારકેતિષ્ઠઙ્ચન્દ્રતારકાદન્તરો, યં ચન્દ્રતારકં નવેદ, યસ્ય ચન્દ્રતારકઁ શરીરં, યશ્ચન્દ્રતારકમન્તરો યમયતિ, સ ત આત્માન્તર્યામ્યમૃતઃ
જે ચંદ્ર અને તારાઓમાં સ્થિત છે, ચંદ્ર અને તારાઓની અંદર છે, જેને ચંદ્ર અને તારાઓ ઓળખતા નથી, જેના માટે ચંદ્ર અને તારાઓ જ શરીર છે, અને જે અંદરથી ચંદ્ર અને તારાઓને ચલાવે છે—એ તમારો આત્મા છે, અંતર્યામી, અમર છે.
. ય આકાશે તિષ્ઠન્નાકાશાદન્તરો, યમાકાશો ન વેદ, યસ્યાકાશઃ શરીરં, ય આકાશમન્તરો યમયતિ એષ ત આત્માન્તર્યામ્યમૃતઃ
જે અવકાશમાં સ્થિત છે, અવકાશની અંદર છે, જેને અવકાશ ઓળખતું નથી, જેના માટે અવકાશ જ શરીર છે, અને જે અંદરથી અવકાશને ચલાવે છે—એ તમારો આત્મા છે, અંતર્યામી, અમર છે.
યઃ સર્વેષુ ભૂતેષુ તિષ્ઠન્ત્સર્વેભ્યો ભૂતેભ્યોઽન્તરો, યઁ સર્વાણિ ભૂતાનિ નવિદુઃ યસ્ય સર્વાણિ ભુતાનિ શરીરં, યઃ સર્વાણિ ભૂતાન્યન્તરો યમયતિ, સ ત આત્માન્તર્યામ્યમૃત॥ ઇત્ય્ ઉ એવાધિભૂતમ્ . અથાધ્યાત્મમ્
જે બધા જીવોમાં સ્થિત છે, બધા જીવોની અંદર છે, જેને બધા જીવો ઓળખતા નથી, જેના માટે બધા જીવો જ શરીર છે, અને જે અંદરથી બધા જીવોને ચલાવે છે—એ તમારો આત્મા છે, અંતર્યામી, અમર છે. અહીં સુધી પૃથ્વી વિષેનું ઉપદેશ થયું. હવે આત્મા વિષે.
યઃ પ્રાણેતિષ્ઠન્પ્રાણાદન્તરો, યં પ્રાણોનવેદ, યસ્ય પ્રાણઃ શરીરં, યઃ પ્રાણમન્તરો યમયતિ, સ ત આત્માન્તર્યામ્યમૃતઃ
જે શ્વાસમાં સ્થિત છે, શ્વાસની અંદર છે, જેને શ્વાસ ઓળખતો નથી, જેના માટે શ્વાસ જ શરીર છે, અને જે અંદરથી શ્વાસને ચલાવે છે—એ તમારો આત્મા છે, અંતર્યામી, અમર છે.
યોવાચિતિષ્ઠન્વાચોઽન્તરો, યં વાઙ્ નવેદ, યસ્ય વાક્ષરીરં, યોવાચમન્તરો યમયતિ, સ ત આત્માન્તર્યામ્યમૃતઃ
જે વાણીમાં સ્થિત છે, વાણીની અંદર છે, જેને વાણી ઓળખતી નથી, જેના માટે વાણી જ શરીર છે, અને જે અંદરથી વાણીને ચલાવે છે—એ તમારો આત્મા છે, અંતર્યામી, અમર છે.
યશ્ચક્ષુષિ તિષ્ઠઙ્ચક્ષુષોઽન્તરો, યં ચક્ષુર્નવેદ, યસ્ય ચક્ષુઃ શરીરં, યશ્ચક્ષુરન્તરો યમયતિ, સ ત આત્માન્તર્યામ્યમૃતઃ
જે આંખમાં સ્થિત છે, આંખની અંદર છે, જેને આંખ ઓળખતી નથી, જેના માટે આંખ જ શરીર છે, અને જે અંદરથી આંખને ચલાવે છે—એ તમારો આત્મા છે, અંતર્યામી, અમર છે.
યઃ શ્રોત્રે તિષ્ઠઙ્છ્રોત્રાદન્તરો, યઁ શ્રોત્રં નવેદ, યસ્ય શ્રોત્રઁ શરીરં, યઃ શ્રોત્રમન્તરો યમયતિ, સ ત આત્માન્તર્યામ્યમૃતઃ
જે કાનમાં સ્થિત છે, કાનની અંદર છે, જેને કાન ઓળખતું નથી, જેના માટે કાન જ શરીર છે, અને જે અંદરથી કાનને ચલાવે છે—એ તમારો આત્મા છે, અંતર્યામી, અમર છે.
યોમનસિ તિષ્ઠન્મનસોઽન્તરો, યં મનો નવેદ, યસ્ય મનઃ શરીરં, યોમનોઽન્તરો યમયતિ, સ ત આત્માન્તર્યામ્યમૃતઃ
જે મનમાં સ્થિત છે, મનની અંદર છે, જેને મન ઓળખતું નથી, જેના માટે મન જ શરીર છે, અને જે અંદરથી મનને ચલાવે છે—એ તમારો આત્મા છે, અંતર્યામી, અમર છે.
યસ્ ત્વચિ તિષ્ઠઁસ્ ત્વચોઽન્તરો, યં ત્વઙ્ નવેદ, યસ્ય ત્વક્ષરીરં, યસ્ ત્વચમન્તરો યમયતિ, સ ત આત્માન્તર્યામ્યમૃતઃ
જે ચામડીમાં સ્થિત છે, ચામડીની અંદર છે, જેને ચામડી ઓળખતી નથી, જેના માટે ચામડી જ શરીર છે, અને જે અંદરથી ચામડીને ચલાવે છે—એ તમારો આત્મા છે, અંતર્યામી, અમર છે.
. યો વિજ્ઞાને તિષ્ઠન્વિજ્ઞાનાદન્તરો, યં વિજ્ઞાનં ન વેદ, યસ્ય વિજ્ઞાનઁ શરીરં, યો વિજ્ઞાનમન્તરો યમયતિ એષ ત આત્માન્તર્યામ્યમૃતઃ
જે જ્ઞાનમાં સ્થિત છે, જ્ઞાનની અંદર છે, જેને જ્ઞાન ઓળખતું નથી, જેના માટે જ્ઞાન જ શરીર છે, અને જે અંદરથી જ્ઞાનને ચલાવે છે—એ તમારો આત્મા છે, અંતર્યામી, અમર છે.
યસ્ તેજસિ તિષ્ઠઁસ્ તેજસોઽન્તરો, યં તેજો નવેદ, યસ્ય તેજઃ શરીરં, યસ્ તેજોઽન્તરો યમયતિ, સ ત આત્માન્તર્યામ્યમૃતઃ
જે પ્રકાશમાં સ્થિત છે, પ્રકાશની અંદર છે, જેને પ્રકાશ ઓળખતો નથી, જેના માટે પ્રકાશ જ શરીર છે, અને જે અંદરથી પ્રકાશને ચલાવે છે—એ તમારો આત્મા છે, અંતર્યામી, અમર છે.
યસ્ તમસિ તિષ્ઠઁસ્ તમસોઽન્તરો, યં તમો નવેદ, યસ્ય તમઃ શરીરં, યસ્ તમોઽન્તરો યમયતિ, સ ત આત્માન્તર્યામ્યમૃતઃ
જે અંધકારમાં સ્થિત છે, અંધકારની અંદર છે, જેને અંધકાર ઓળખતો નથી, જેના માટે અંધકાર જ શરીર છે, અને જે અંદરથી અંધકારને ચલાવે છે—એ તમારો આત્મા છે, અંતર્યામી, અમર છે.
યોરેતસિ તિષ્ઠઁ રેતસોઽન્તરો, યં રેતો નવેદ, યસ્ય રેતઃ શરીરં, યોરેતોઽન્તરો યમયતિ, સ ત આત્માન્તર્યામ્યમૃતઃ॥ 30/ ॥ યઆત્મનિ તિષ્ઠન્નાત્મનોઽન્તરો, યમાત્માનવેદ, યસ્યાત્માશરીરં, યઆત્માન્તરો યમયતિ, સત આત્માન્તર્યામ્યમૃતઃ
જે બીજમાં સ્થિત છે, બીજની અંદર છે, જેને બીજ ઓળખતું નથી, જેના માટે બીજ જ શરીર છે, અને જે અંદરથી બીજને ચલાવે છે—એ તમારો આત્મા છે, અંતર્યામી, અમર છે. જે આત્મામાં સ્થિત છે, આત્માની અંદર છે, જેને આત્મા ઓળખતો નથી, જેના માટે આત્મા જ શરીર છે, અને જે અંદરથી આત્માને ચલાવે છે—એ તમારો આત્મા છે, અંતર્યામી, અમર છે.
અદૃષ્ટો દ્રષ્ટાશ્રુતઃ શ્રોતામતો મન્તાવિજ્ઞતો વિજ્ઞાતા॥ નાન્યોઽતોઽસ્તિ દ્રષ્ટા, નાન્યોઽતોઽસ્તિ શ્રોતા, નાન્યોઽતોઽસ્તિ મન્તા, નાન્યોઽતોઽસ્તિ વિજ્ઞાતૈષત આત્માન્તર્યામ્યમૃતો॥ અતોઽન્યદાર્તં॥ તતો હોદ્દાલક આરુણિરુપરરામ॥ 8
જે અદૃશ્ય છે, પણ જોનાર છે; જે અશ્રાવ્ય છે, પણ સાંભળનાર છે; જે વિચારોમાં નથી, પણ વિચારનાર છે; જે અજ્ઞાત છે, પણ જાણનાર છે. આ સિવાય બીજો કોઈ જોનાર નથી, બીજો કોઈ સાંભળનાર નથી, બીજો કોઈ વિચારનાર નથી, બીજો કોઈ જાણનાર નથી. એ તમારો આત્મા છે, અંતર્યામી, અમર છે. આ સિવાય બધું દુઃખમય છે. એ પછી ઉદ્દાલક આરુણિ મૌન રહ્યા.
અથ હ વાચક્નવ્ય્ ઉવાચઃ બ્રાહ્મણા ભગવન્તો, હન્તાહમિમં યાજ્ઞવલ્ક્યં . દ્વૌપ્રશ્નૌપ્રક્ષ્યામિ; તૌચેન્મે વિવક્ષ્યતિ . નવૈ . જાતુ યુષ્માકમિમં કશ્ચિદ્બ્રહ્મોદ્યં જેતેતિ॥ તૌચેદ્મે નવિવક્ષ્યતિ, મુર્ધાસ્ય વિપતિષ્યતીતિ . ॥. પૃચ્છ, ગાર્ગીતિ
પછી વાચકનવિએ કહ્યું: 'મહાન બ્રાહ્મણો, હવે હું યાજ્ઞવલ્ક્યને બે પ્રશ્નો પુછવાનો છું. જો એ મને જવાબ આપશે, તો તમે કોઈ પણ બ્રહ્મવિચારની ચર્ચામાં એને કદી હરાવી શકશો નહીં. પણ જો એ જવાબ નહીં આપે, તો એની માથું પડી જશે.' 'પુછો, ગાર્ગી,' એમ બધાએ કહ્યું.
સાહોવાચાહં વૈત્વા, યાજ્ઞવલ્ક્ય ! , યથા કાશ્યો વા વૈદેહો વોગ્રપુત્ર, ઉજ્જ્યં ધનુરધિજ્યં કૃત્વા, દ્વૌબાણવન્તૌ સપત્નાતિવ્યાધિનૌ હસ્તે કૃત્વોપોત્તિષ્ઠેદ્ એવમેવાહં ત્વા દ્વાભ્યાં પ્રશ્નાભ્યામુપોદસ્થાં॥ તૌમે બ્રૂહીતિ॥ પૃચ્છ, ગાર્ગીતિ
તે કહે છે: યાજ્ઞવલ્ક્ય, હું તને એ રીતે મળવા આવી છું, જેમ કાશી કે વિદેહ દેશનો કોઈ વીર પુત્ર, તીક્ષ્ણ બાણો ભરેલું ધનુષ્ય હાથમાં લઈને યુદ્ધ માટે ઊભો થાય છે. એ જ રીતે, હું તને બે પ્રશ્નો લઈને આવી છું. મને એના જવાબ આપ. યાજ્ઞવલ્ક્યએ કહ્યું: પૂછ, ગાર્ગી.
સાહોવાચઃ યદૂર્ધ્વં, યાજ્ઞવલ્ક્ય, દિવો, યદવાક્પૃથિવ્યા, યદન્તરાદ્યાવાપૃથિવીઇમે, યદ્ભૂતં ચ ભવચ્ચ ભવિષ્યચ્ચેત્ય્ આચક્ષતે, કસ્મિઁસ્ તદોતં ચ પ્રોતં ચેતિ
ગાર્ગીએ કહ્યું: યાજ્ઞવલ્ક્ય, જે આકાશથી ઉપર છે, જે પૃથ્વીથી નીચે છે, જે આકાશ અને પૃથ્વી વચ્ચે છે, અને જે ભૂતકાળ, વર્તમાન અને ભવિષ્ય છે—લોકો એ બધાની વાત કરે છે. આ બધું કિસમાં ગૂંથાયેલું છે?
સહોવાચઃ યદૂર્ધ્વં, ગાર્ગિ, દિવો, યદવાક્પૃથિવ્યા, યદન્તરાદ્યાવાપૃથિવીઇમે, યદ્ભૂતં ચ ભવચ્ચ ભવિષ્યચ્ચેત્ય્ આચક્ષત, આકાશેતદોતં ચ પ્રોતં ચેતિ
યાજ્ઞવલ્ક્યએ કહ્યું: ગાર્ગી, જે આકાશથી ઉપર છે, જે પૃથ્વીથી નીચે છે, જે આકાશ અને પૃથ્વી વચ્ચે છે, અને જે ભૂતકાળ, વર્તમાન અને ભવિષ્ય છે—લોકો એ બધાની વાત કરે છે. આ બધું આકાશમાં જ ગૂંથાયેલું છે.
સાહોવચઃ નમસ્ તે ॥ યાજ્ઞવલ્ક્ય, યોમ એતં વ્યવોચો॥ અપરસ્મૈ ધારયસ્વેતિ॥ પૃચ્છ, ગાર્ગીતિ
ગાર્ગીએ કહ્યું: યાજ્ઞવલ્ક્ય, તને વંદન છે. તું આ પ્રશ્નનો યોગ્ય જવાબ આપ્યો છે. હવે બીજું પણ સમજાવ. યાજ્ઞવલ્ક્યએ કહ્યું: પૂછ, ગાર્ગી.
સાહોવાચઃ યદૂર્ધ્વં, યાજ્ઞવલ્ક્ય, દિવો, યદવાક્પૃથિવ્યા, યદન્તરાદ્યાવાપૃથિવીઇમે, યદ્ભૂતં ચ ભવચ્ચ ભવિષ્યચ્ચેત્ય્ આચક્ષતે, કસ્મિઁસ્ તદોતં ચ પ્રોતં ચેતિ
ગાર્ગીએ કહ્યું: યાજ્ઞવલ્ક્ય, જે આકાશથી ઉપર છે, જે પૃથ્વીથી નીચે છે, જે આકાશ અને પૃથ્વી વચ્ચે છે, અને જે ભૂતકાળ, વર્તમાન અને ભવિષ્ય છે—લોકો એ બધાની વાત કરે છે. આ બધું કિસમાં ગૂંથાયેલું છે?
સહોવાચઃ યદૂર્ધ્વં, ગાર્ગિ, દિવો, યદવાક્પૃથિવ્યા, યદન્તરાદ્યાવાપૃથિવીઇમે, યદ્ભૂતં ચ ભવચ્ચ ભવિષ્યચ્ચેત્ય્ આચક્ષત, આકાશએવતદોતં ચ પ્રોતં ચેતિ॥ કસ્મિન્નુખલ્વાકાશઓતશ્ચ પ્રોતશ્ચેતિ
યાજ્ઞવલ્ક્યએ કહ્યું: ગાર્ગી, જે આકાશથી ઉપર છે, જે પૃથ્વીથી નીચે છે, જે આકાશ અને પૃથ્વી વચ્ચે છે, અને જે ભૂતકાળ, વર્તમાન અને ભવિષ્ય છે—લોકો એ બધાની વાત કરે છે. આ બધું માત્ર આકાશમાં જ ગૂંથાયેલું છે. પણ આકાશ પોતે કિસમાં ગૂંથાયેલું છે?
યોદિક્ષુતિષ્ઠન્દિગ્ભ્યોઽન્તરો, યં દિશો નવિદુઃ યસ્ય દિશઃ શરીરં, યોદિશોઽન્તરો યમયતિ, સ ત આત્માન્તર્યામ્યમૃતઃ॥ 15/ ॥ યોવિદ્યુતિ તિષ્ઠન્વિદ્યુતોઽન્તરો, યં વિદ્યુન્નવેદ, યસ્ય વિદ્યુચ્છરીરં, યોવિદ્યુતોઽન્તરો યમયતિ, સત આત્માન્તર્યામ્યમૃતઃ॥ 16/ ॥ યોસ્તનયિત્નૌતિષ્ઠન્સ્તનયિત્નોરન્તરો, યઁ સ્તનયિત્નુર્નવેદ, યસ્ય સ્તનયિત્નુઃ શરીરં, યોસ્તનયિત્નોરન્તરો યમયતિ, સત આત્માન્તર્યામ્યમૃતઃ॥ 17/ ॥ યોસર્વેષુ લોકેષુ તિષ્ઠન્સર્વેભ્યો લોકેભ્યોઽન્તરો, યઁ સર્વે લોકાનવિદુઃ યસ્ય સર્વે લોકાઃ શરીરં, યોસર્વેભ્યો લોકેભ્યોઽન્તરો યમયતિ, સત આત્માન્તર્યામ્યમૃતઃ॥ 18/ ॥ યોસર્વેષુ વેદેષુ તિષ્ઠન્સર્વેભ્યો વેદેષ્વન્તરો, યઁ સર્વે વેદા નવિદુઃ યસ્ય સર્વે વેદાઃ શરીરં, યોસર્વેભ્યો વેદેભ્યોઽન્તરો યમયતિ, સત આત્માન્તર્યામ્યમૃતઃ॥ 19/ ॥ યોસર્વેષુ યજ્ઞેષુ તિષ્ઠન્સર્વેભ્યો યજ્ઞેભ્યોઽન્તરો, યઁ સર્વે યજ્ઞાનવિદુઃ યસ્ય સર્વે યજ્ઞાઃ શરીરં, યોસર્વેભ્યો યજ્ઞેભ્યોઽન્તરો યમયતિ, સત આત્માન્તર્યામ્યમૃતઃ
જે દિશાઓમાં સ્થિત છે, દિશાઓની અંદર છે, જેને દિશાઓ ઓળખતી નથી, જેના માટે દિશાઓ જ શરીર છે, અને જે અંદરથી દિશાઓને ચલાવે છે—એ તમારો આત્મા છે, અંતર્યામી, અમર છે. જે વીજળીમાં સ્થિત છે, વીજળીની અંદર છે, જેને વીજળી ઓળખતી નથી, જેના માટે વીજળી જ શરીર છે, અને જે અંદરથી વીજળીને ચલાવે છે—એ તમારો આત્મા છે, અંતર્યામી, અમર છે. જે ગર્જનામાં સ્થિત છે, ગર્જનાની અંદર છે, જેને ગર્જના ઓળખતી નથી, જેના માટે ગર્જના જ શરીર છે, અને જે અંદરથી ગર્જનાને ચલાવે છે—એ તમારો આત્મા છે, અંતર્યામી, અમર છે. જે બધા લોકોમાં સ્થિત છે, બધા લોકોની અંદર છે, જેને બધા લોકો ઓળખતા નથી, જેના માટે બધા લોકો જ શરીર છે, અને જે અંદરથી બધા લોકોને ચલાવે છે—એ તમારો આત્મા છે, અંતર્યામી, અમર છે. જે બધા વેદોમાં સ્થિત છે, બધા વેદોની અંદર છે, જેને બધા વેદો ઓળખતા નથી, જેના માટે બધા વેદો જ શરીર છે, અને જે અંદરથી બધા વેદોને ચલાવે છે—એ તમારો આત્મા છે, અંતર્યામી, અમર છે. જે બધા યજ્ઞોમાં સ્થિત છે, બધા યજ્ઞોની અંદર છે, જેને બધા યજ્ઞો ઓળખતા નથી, જેના માટે બધા યજ્ઞો જ શરીર છે, અને જે અંદરથી બધા યજ્ઞોને ચલાવે છે—એ તમારો આત્મા છે, અંતર્યામી, અમર છે.
સહોવાચૈતદ્વૈતદક્ષરં, ગાર્ગિ, બ્રાહ્મણાઅભિવદન્તિ અસ્થૂલમનણુ અહ્રસ્વમદીર્ઘમ્ અલોહિતમસ્નેહમ્ અચ્છાયમતમો, અવાય્વનાકાશમ્ અસઙ્ગમ્ અસ્પર્શમ્ . અગન્ધમ્ અરસમ્ . અચક્ષુષ્કમ્ અશ્રોત્રમ્ અવાગ્ અમનો, અતેજસ્કમ્ અપ્રાણમ્ અમુખમ્ અનામાગોત્રમ્ અજરમ્ અમરમ્ અભયમ્ અમૃતમ્ અરજો, અશબ્દમ્ અવિવૃતમ્ અસંવૃતમ્ અપૂર્વમ્ અનપરમ્ અનન્તરમ્ ॥. . . અબાહ્યં; નતદશ્નોતિ કં ચન નતદશ્નોતિ કશ્ચન
યાજ્ઞવલ્ક્યએ કહ્યું: ગાર્ગી, બ્રાહ્મણો જેને અવિનાશી કહે છે, એ ન તો મોટું છે, ન નાનું છે; ન ટૂંકું છે, ન લાંબું છે; ન લાલ છે, ન પદાર્થરૂપ છે; ન છાંયાવાળું છે, ન અંધકાર છે; ન વાયુ છે, ન આકાશ છે; એ કોઈ સાથે જોડાયેલું નથી, એ સ્પર્શાતીત છે; એમાં સુગંધ કે સ્વાદ નથી; એ આંખ, કાન, વાણી કે મનથી પર છે; એ તેજ વગરનું છે, શ્વાસ વગરનું છે, મોઢું, નામ, કુળ, વૃદ્ધાપન, મૃત્યુ, ભય, મરણ, કલમશ—કશું નથી; એ અવાજ વગરનું, પ્રગટ થતું નથી, બંધાયેલું નથી, શરૂઆત કે અંત નથી, અંદર કે બહાર નથી. એ સુધી કોઈ પહોંચી શકતું નથી, એને કોઈ પકડી શકતું નથી.
એતસ્ય વાઅક્ષરસ્ય પ્રશાસને, ગાર્ગિ, દ્યાવાપૃથિવીવિધૃતે તિષ્ઠત; એતસ્ય વાઅક્ષરસ્ય પ્રશાસને, ગાર્ગિ, સૂર્યચન્દ્રમસૌ વિધૃતૌ તિષ્ઠત; એતસ્ય વાઅક્ષરસ્ય પ્રશાસને, ગાર્ગિ . અહોરાત્રાણિ~ . \` માસાસ્~ ઋતવસ્~ સંવત્સરાસ્~ . \` વિધૃતાસ્ તિષ્ઠન્તિ~ . અહોરાત્રાણ્ય્ . \` માસા ઋતવઃ સંવત્સરા . \` વિધૃતાસ્ તિષ્ઠન્તિ એતસ્ય વાઅક્ષરસ્ય પ્રશાસને, ગાર્ગિ, પ્રાચ્યોઽન્યાનદ્યઃ સ્યન્દન્તે શ્વેતેભ્યઃ પર્વતેભ્યઃ, પ્રતીચ્યોઽન્યા, યાંયાં ચ દિશમ્ . એતસ્ય વાઅક્ષરસ્ય પ્રશાસને, ગાર્ગિ, દદતં મનુષ્યાઃ પ્રશસન્તિ, યજમાનં દેવા, દર્વ્યં પિતરોઽન્વાયત્તાઃ
ગાર્ગી, આ અવિનાશી પરમાત્માની આજ્ઞાથી આકાશ અને પૃથ્વી સ્થિર છે; એના આદેશથી સૂર્ય અને ચંદ્ર સ્થિર છે; એના આદેશથી દિવસ-રાત, મહિના, ઋતુઓ અને વર્ષો ચાલે છે; એના આદેશથી પૂર્વના પર્વતોમાંથી નદીઓ પૂર્વ તરફ વહે છે, પશ્ચિમના પર્વતોમાંથી પશ્ચિમ તરફ, દક્ષિણ તરફની દિશામાં દક્ષિણ તરફ વહે છે; એના આદેશથી મનુષ્યો દાતાઓની પ્રશંસા કરે છે, દેવતાઓ યજમાનની, અને પિતૃઓ દાનમાં અપાયેલ વસ્તુઓ પર આધાર રાખે છે.