તસ્ય હૈતસ્ય પુરુષસ્ય રૂપં યથા માહારજનં વાસો, યથા પાણ્ડ્વાવિકં, યથેન્દ્રગોપો, યથાગ્ન્યર્ચિઃ યથા પુણ્ડરીકં, યથા સકૃદ્વિદ્યુત્તઁ॥ સકૃદ્વિદ્યુત્તેવ હ વાઅસ્ય શ્રીર્ભવતિ, યએવં વેદ
એ પુરુષનું રૂપ રાજવી વસ્ત્ર જેવું છે, સફેદ ઓણ જેવું છે, અગ્નિની જ્યોત જેવું છે, કમળ જેવું છે, વીજળીની ઝલક જેવું છે. વીજળીની ઝલક જેવી જ એની તેજસ્વિતા છે; જે આ રીતે જાણે છે.
અથાત આદેશઃ નેતિ નેતિ, નહ્ય્ એતસ્માદિતિ નેત્યન્યત્પરમસ્તિ॥ અથ નામધેયઁ સત્યસ્ય સત્યમિતિઃ પ્રાણાવૈસત્યં, તેષામેષસત્યમ્॥ 4
હવે, આ ઉપદેશ છે: 'આ નથી, આ નથી.' કેમ કે આ 'આ નથી' કરતાં વધુ કંઈ નથી. હવે એનું નામ: 'સત્યનું સત્ય.' શ્વાસ એ સત્ય છે; એમાં આ જ સત્ય છે.
મૈત્રેયીતિ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્ય, ઉદ્યાસ્યન્વાઅરેઽહમસ્માત્સ્થાનાદસ્મિ॥ હન્ત તેઽનયા કાત્યાયન્યાન્તં કરવાણીતિ
મૈત્રેયી, યાજ્ઞવલ્ક્યએ કહ્યું: હું આ સ્થાનમાંથી જવા તૈયાર છું. આવો, હું તને અને કાત્યાયની માટે અંતિમ વ્યવસ્થા કરું.
સાહોવાચ મૈત્રેયીઃ યન્મ ઇયં, ભગોઃ, સર્વા પૃથિવીવિત્તેન પૂર્ણાસ્યાત્ કથં તેનામૃતા સ્યામિતિ॥ નેતિ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યો; યથૈવોપકરણવતાં જીવિતં, તથૈવતે જીવિતઁ સ્યાદ્; અમૃતત્વસ્ય તુનાશાસ્તિ વિત્તેનેતિ
મૈત્રેયીએ કહ્યું: જો, ભગવંત, આખી પૃથ્વી ધનથી ભરાઈ જાય, તો એથી હું અમર કેવી રીતે બની શકું? યાજ્ઞવલ્ક્યએ કહ્યું: જેમ સાધન ધરાવનારનું જીવન હોય છે, તેમ તું જીવી શકીશ; પણ ધનથી અમરત્વની આશા નથી.
સાહોવાચ મૈત્રેયીઃ યેનાહં નામૃતા સ્યાં, કિમહં તેન કુર્યાં॥ યદેવભગવાન્વેદ, તદેવમે બ્રૂહીતિ
મૈત્રેયીએ કહ્યું: જેનાથી હું અમર ન બની શકું, એથી હું શું કરું? જે ભગવંત જાણે છે, એ જ મને કહો.
સહોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ પ્રિયાવતારે નઃ સતીપ્રિયં ભાષસ॥ એહિ આસ્વ વ્યાખ્યાસ્યામિ તે॥ વ્યાચક્ષાણસ્ય તુમે નિદિધ્યાસસ્વેતિ॥ બ્રવિતુ ભગવાનિતિ . ॥.
યાજ્ઞવલ્ક્યએ કહ્યું: તું પ્રિય શબ્દો બોલી છે, જેમ પ્રિય હોય તેમ. આવ, બેસ; હું તને સમજાવું. હું સમજાવું ત્યારે તું ધ્યાન કરજે. બોલો, ભગવંત.
સહોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યો ==સંબંધિત કડ઼િયાઁ== #[[ઉપનિષદ્]] ##[[બૃહદારણ્યક ઉપનિષદ્]] ###[[બૃહદારણ્યક ઉપનિષદ્ 1]] ###[[બૃહદારણ્યક ઉપનિષદ્ 2]] ###[[બૃહદારણ્યક ઉપનિષદ્ 3]] ###[[બૃહદારણ્યક ઉપનિષદ્ 4]] ###[[બૃહદારણ્યક ઉપનિષદ્ 5]] ==બાહરી કડિયાઁ== [[વર્ગઃ:]] [[વર્ગઃ:]]
યાજ્ઞવલ્ક્યએ કહ્યું: આ જ સંબંધ છે — ઉપનિષદ — બૃહદારણ્યક ઉપનિષદ — બૃહદારણ્યક ઉપનિષદ ૧ — બૃહદારણ્યક ઉપનિષદ ૨ — બૃહદારણ્યક ઉપનિષદ ૩ — બૃહદારણ્યક ઉપનિષદ ૪ — બૃહદારણ્યક ઉપનિષદ ૫ — બાહ્ય વિભાગ — વિભાગ.
સયથા દુન્દુભેર્હન્યમાનસ્ય નબાહ્યાઙ્છબ્દાઙ્છક્નુયાદ્ગ્રહણાય, દુન્દુભેસ્ તુગ્રહણેન દુન્દુભ્યાઘાતસ્ય વા શબ્દો ગૃહીતઃ;
જેમ, જ્યારે ઢોલ વાગે છે, ત્યારે બહારના અવાજો પકડવા શક્ય નથી, પણ ઢોલ અથવા એના વાગવાથી ઢોલનો અવાજ પકડાઈ જાય છે;
સયથા વીણાયૈ વાદ્યમાનાયૈ નબાહ્યાઙ્છબ્દાઙ્છક્નુયાદ્ગ્રહણાય, વીણાયૈ તુગ્રહણેન વીણાવાદસ્ય વા શબ્દો ગ્ર્હીતઃ;
જેમ, જ્યારે વીણા વગાડવામાં આવે છે, ત્યારે બહારના અવાજો પકડવા શક્ય નથી, પણ વીણા અથવા એના વગાડવાથી વીણાનો અવાજ પકડાઈ જાય છે;
સયથા શઙ્ખસ્ય ધ્માયમાનસ્ય નબાહ્યાઙ્છબ્દાઙ્છક્નુયાદ્ગ્રહણાય, શઙ્ખસ્ય તુગ્રહણેન શઙ્ખધ્મસ્ય વા શબ્દો ગૃહીતઃ;
જેમ, જ્યારે શંખ ફૂંકવામાં આવે છે, ત્યારે બહારના અવાજો પકડવા શક્ય નથી, પણ શંખ અથવા એના ફૂંકવાથી શંખનો અવાજ પકડાઈ જાય છે;
સયથાર્દ્રૈધાગ્નેરભ્યાહિતસ્ય પૃથગ્ધૂમાવિનિશ્ચરન્તિ એવવાઅરેઽસ્ય મહતોભૂતસ્ય નિશ્વસિતમ્ એતદ્યદૃગ્વેદોયજુર્વેદઃ સામવેદોઽથર્વાઙ્ગિરસ ઇતિહાસઃ પુરાણં વિદ્યાઉપનિષદઃ શ્લોકાઃ સૂત્રાણ્યનુવ્યાખ્યાનાનિ વ્યાખ્યાનનિ અસ્યૈવૈતાનિ સર્વાણિ નિશ્વસિતાનિ
જેમ ભીનું લાકડું અગ્નિમાં નાખવામાં આવે ત્યારે અલગ અલગ ધૂમો નીકળે છે, તેમ આ મહાન ભૂતમાંથી એનું શ્વાસ — એ જ ઋગ્વેદ, યજુરવેદ, સામવેદ, અથર્વાંગીરસ, ઇતિહાસ, પુરાણ, વિદ્યા, ઉપનિષદ, શ્લોક, સૂત્ર, અનુવ્યાખ્યાન, વ્યાખ્યાન — આ બધું એનું શ્વાસ છે.
સયથા સર્વાસામપાઁ સમુદ્રએકાયનમ્ એવઁ સર્વેષાઁ સ્પર્શાનાં ત્વગેકાયનમ્ એવઁ સર્વેષાં ગન્ધાનાં નાસિકે એકાયનમ્ એવઁ સર્વેષાઁ રસાનાં જિહ્વૈકાયનમ્ એવઁ સર્વેષાઁ રૂપાણાં ચક્ષુરેકાયનમ્ એવઁ સર્વેષઁ શબ્દાનાઁ શ્રોત્રમેકાયનમ્ એવઁ સર્વેષાઁ સઙ્કલ્પાનાં મન એકાયનમ્ એવઁ સર્વેષાં વેદાનાં વાગેકાયનમ્ એવઁ સર્વેષાં કર્મણાઁ હસ્તાવેકાયનમ્ એવઁ સર્વેષામધ્વનાં પાદાવેકાયનમ્ એવઁ સર્વેષામાનન્દાનામુપસ્થ એકાયનમ્ એવઁ સર્વેષાં વિસર્ગાણાં પાયુરેકાયનમ્ એવઁ સર્વાસાં વિદ્યાનાઁ હૃદયમેકાયનમ્
જેમ બધા પાણી એક સમુદ્રમાં મળે છે, તેમ બધાં સ્પર્શ ત્વચામાં, બધાં સુગંધ નાકમાં, બધાં સ્વાદ જીભમાં, બધાં રૂપ આંખમાં, બધાં અવાજ કાનમાં, બધાં વિચાર મનમાં, બધાં વેદો બોલમાં, બધાં કામ હાથમાં, બધાં ચાલ પગમાં, બધાં આનંદ ઉપસ્થમાં, બધાં વિસર્જન પાયુમાં, અને બધાં જ્ઞાન હૃદયમાં એકત્ર થાય છે.
સયથા સૈન્ધવખિલ્યઉદકેપ્રાસ્ત ઉદકમેવાનુવિલીયેત, નાહાસ્યોદ્ગ્રહણાયૈવ સ્યાદ્ યતો-યતસ્ ત્વાદદીત લવણમેવૈવં વાઅર ઇદં મહદ્ભૂતમનન્તમપારં વિજ્ઞાનઘનએવૈતેભ્યો ભૂતેભ્યઃ સમુત્થાય, તાન્ય્ એવાનુવિનશ્યતિ; નપ્રેત્ય સંજ્ઞાસ્તીત્યરે બ્રવીમીતિ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ
જેમ સાલનું ગોળ પાણીમાં નાખી દઈએ, તો તે પાણીમાં ઓગળી જાય છે અને પાછું કાઢી શકાય નહીં, અને જ્યાં પણ પાણીનો સ્વાદ લેવાય, ત્યાં લવણ જ મળે છે; એ જ રીતે, આ મહાન, અનંત, અપર, જ્ઞાનથી ભરેલું તત્વ આ ભૂતોમાંથી ઊભું થાય છે અને પાછું તેમાં ઓગળી જાય છે. મૃત્યુ પછી અલગ ઓળખ રહેતી નથી, એ જ હું કહું છું, એમ યાજ્ઞવલ્ક્યએ કહ્યું.
સાહોવાચ મૈત્રેયિ અત્રૈવમા ભગવાનમૂમુહદ્ નપ્રેત્ય સંજ્ઞાસ્તીતિ
મૈત્રીએએ કહ્યું: ભગવાન, તમે મૃત્યુ પછી ઓળખ રહેતી નથી એમ કહીને મને ગૂંચવી દીધા છો.
સહોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યો . નવાઅરેઽહં મોહં બ્રવીમિ અલં વાઅર ઇદં વિજ્ઞાનાય
યાજ્ઞવલ્ક્યએ કહ્યું: નહીં, વહાલી, હું ગૂંચવણ નથી બોલતો; આ જ સમજવા માટે પૂરતું છે.
યત્ર હિદ્વૈતમિવ ભવતિ, તદિતર ઇતરં જિઘ્રતિ, તદિતર ઇતરં પશ્યતિ તદિતર ઇતરઁ શૃણોતિ, તદિતર ઇતરમભિવદતિ, તદિતર ઇતરં મનુતે, તદિતર ઇતરં વિજાનાતિ
જ્યાં દ્વિત્વ હોય છે, ત્યાં એક બીજાને જુએ છે, એક બીજાને સુગંધ કરે છે, એક બીજાનો અવાજ સાંભળે છે, એક બીજાને બોલે છે, એક બીજાને વિચારે છે, એક બીજાને જાણે છે.
યત્ર ત્વસ્ય સર્વમાત્મૈવાભૂત્ તત્કેન કં પશ્યેત્ તત્કેન કં જિઘ્રેત્ તત્કેન કઁ શૃણુયાત્ તત્કેન કમભિવદેત્ તત્કેન કં મન્વીત, તત્કેન કં વિજાનીયાદ્॥ યેનેદઁ સર્વં વિજાનાતિ, તં કેન વિજાનીયાદ્ વિજ્ઞાતારમરે કેન વિજાનીયાદિતિ॥ 5
પણ જ્યાં બધું જ પોતાનો આત્મા બની જાય છે, ત્યાં કોણે કોને જુએ? કોણે કોને સુગંધ કરે? કોણે કોને સાંભળે? કોણે કોને બોલે? કોણે કોને વિચારે? કોણે કોને જાણે? જેનાથી બધું જાણવામાં આવે છે, એ જાણનારને કોણે જાણે?
ઇયં પૃથિવીસર્વેષાં ભૂતાનાં મધુ અસ્યૈપૃથિવ્યૈસર્વાણિ ભૂતાનિ મધુ; યશ્ચાયમસ્યાં પૃથિવ્યાં તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો, યસ્ ચાયમધ્યાત્મઁ શારીરસ્ તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો, અયમેવસયોઽયમાત્મેદમમૃતમ્ ઇદં બ્રહ્મ, ઇદઁ સર્વમ્
આ પૃથ્વી બધાં જીવોના મધ છે અને બધાં જીવ આ પૃથ્વીના મધ છે. જે તેજથી ભરેલો, અમર પુરુષ આ પૃથ્વીમાં છે અને જે તેજથી ભરેલો, અમર પુરુષ શરીરમાં છે, એ જ આ આત્મા છે, એ જ અમર છે, એ જ બ્રહ્મ છે, એ જ બધું છે.
ઇમાઆપઃ સર્વેષાં ભૂતાનાં મધુ આસામપાઁ સર્વાણિ ભૂતાનિ મધુ; યશ્ચાયમાસ્વપ્સુતેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો, યશ્ચાયમધ્યાત્મઁ રૈતસસ્ તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો, અયમેવસયોઽયમાત્મેદમમૃતમ્ ઇદં બ્રહ્મ, ઇદઁ સર્વમ્
આ પાણી બધાં જીવોના મધ છે અને બધાં જીવ આ પાણીના મધ છે. જે તેજથી ભરેલો, અમર પુરુષ આ પાણીમાં છે અને જે તેજથી ભરેલો, અમર પુરુષ બીજમાં છે, એ જ આ આત્મા છે, એ જ અમર છે, એ જ બ્રહ્મ છે, એ જ બધું છે.
અયમગ્નિઃ સર્વેષાં ભૂતાનાં મધુ અસ્યાગ્નેઃ સર્વાણિ ભૂતાનિ મધુ; યશ્ચાયમસ્મિન્નગ્નૌતેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો, યશ્ચાયમધ્યાત્મં વાઙ્મયસ્ તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો, અયમેવસયોઽયમાત્મેદમમૃતમ્ ઇદં બ્રહ્મ, ઇદઁ સર્વમ્
આ અગ્નિ બધાં જીવોના મધ છે અને બધાં જીવ આ અગ્નિના મધ છે. જે તેજથી ભરેલો, અમર પુરુષ આ અગ્નિમાં છે અને જે તેજથી ભરેલો, અમર પુરુષ વાણીમાં છે, એ જ આ આત્મા છે, એ જ અમર છે, એ જ બ્રહ્મ છે, એ જ બધું છે.
અયમાકાશઃ સર્વેષાં ભૂતાનાં મધુ અસ્યાકાશસ્ય સર્વાણિ ભૂતાનિ મધુ; યશ્ચાયમસ્મિન્નાકાશેતેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો, યશ્ચાયમધ્યાત્મઁ હૃદ્ય્ આકાશસ્ તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો, અયમેવસયોઽયમાત્મેદમમૃતમ્ ઇદં બ્રહ્મેદઁ સર્વમ્
આ આકાશ બધાં જીવોના મધ છે અને બધાં જીવ આ આકાશના મધ છે. જે તેજથી ભરેલો, અમર પુરુષ આ આકાશમાં છે અને જે તેજથી ભરેલો, અમર પુરુષ હૃદયના આકાશમાં છે, એ જ આ આત્મા છે, એ જ અમર છે, એ જ બ્રહ્મ છે, એ જ બધું છે.
અયં વાયુઃ સર્વેષાં ભૂતાનાં મધુ અસ્ય વાયોઃ સર્વાણિ ભૂતાનિ મધુ; યશ્ચાયમસ્મિન્વાયૌતેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો, યશ્ચાયમધ્યાત્મં પ્રાણસ્ તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો, અયમેવસયોઽયમાત્મેદં અમૃતમ્ ઇદં બ્રહ્મેદઁ સર્વમ્
આ વાયુ બધાં જીવોના મધ છે અને બધાં જીવ આ વાયુના મધ છે. જે તેજથી ભરેલો, અમર પુરુષ આ વાયુમાં છે અને જે તેજથી ભરેલો, અમર પુરુષ શ્વાસમાં છે, એ જ આ આત્મા છે, એ જ અમર છે, એ જ બ્રહ્મ છે, એ જ બધું છે.
અયમાદિત્યઃ સર્વેષાં ભૂતાનાં મધુ અસ્યાદિત્યસ્ય સર્વાણિ ભૂતાનિ મધુ; યશ્ચાયમસ્મિન્નાદિત્યેતેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો, યશ્ચાયમધ્યાત્મં ચાક્ષુષસ્ તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો, અયમેવસયોઽયમાત્મેદમમૃતમ્ ઇદં બ્રહ્મેદઁ સર્વમ્
આ Surya બધાં જીવોના મધ છે અને બધાં જીવ આ Suryaના મધ છે. જે તેજથી ભરેલો, અમર પુરુષ Suryaમાં છે અને જે તેજથી ભરેલો, અમર પુરુષ આંખમાં છે, એ જ આ આત્મા છે, એ જ અમર છે, એ જ બ્રહ્મ છે, એ જ બધું છે.
અયં ચન્દ્રઃ સર્વેષાં ભૂતાનાં મધુ અસ્ય ચન્દ્રસ્ય સર્વાણિ ભૂતાનિ મધુ; યશ્ચાયમસ્મિન્ચન્દ્રેતેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો, યશ્ચાયમધ્યાત્મં માનસસ્ તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો, અયમેવસયોઽયમાત્મેદમમૃતમ્ ઇદં બ્રહ્મેદઁ સર્વમ્
આ ચંદ્ર બધાં જીવોના મધ છે અને બધાં જીવ આ ચંદ્રના મધ છે. જે તેજથી ભરેલો, અમર પુરુષ ચંદ્રમાં છે અને જે તેજથી ભરેલો, અમર પુરુષ મનમાં છે, એ જ આ આત્મા છે, એ જ અમર છે, એ જ બ્રહ્મ છે, એ જ બધું છે.
ઇમાદિશઃ સર્વેષાં ભૂતાનાં મધુ આસાં દિશાઁ સર્વાણિ ભૂતાનિ મધુ; યશ્ચાયમાસુદિક્ષુતેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો, યશ્ચાયમધ્યાત્મઁ શ્રૌત્રઃ પ્રાતિશ્રુત્કસ્ તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો, અયમેવસયોઽયમાત્મેદમમૃતમ્ ઇદં બ્રહ્મેદઁ સર્વમ્
આ દિશાઓ બધાં જીવોના મધ છે અને બધાં જીવ આ દિશાઓના મધ છે. જે તેજથી ભરેલો, અમર પુરુષ દિશાઓમાં છે અને જે તેજથી ભરેલો, અમર પુરુષ કાનમાં, શ્રવણમાં છે, એ જ આ આત્મા છે, એ જ અમર છે, એ જ બ્રહ્મ છે, એ જ બધું છે.
ઇયં વિદ્યુત્સર્વેષાં ભૂતાનં મધુ અસ્યૈવિદ્યુતઃ સર્વાણિ ભૂતાનિ મધુ; યશ્ચાયમસ્યાં વિદ્યુતિ તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો, યશ્ચાયમધ્યાત્મં તૈજસસ્ તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો, અયમેવસયોઽયમાત્મેદમમૃતમ્ ઇદં બ્રહ્મેદઁ સર્વમ્
આ વીજળી બધાં જીવોના મધ છે અને બધાં જીવ આ વીજળીના મધ છે. જે તેજથી ભરેલો, અમર પુરુષ વીજળીમાં છે અને જે તેજથી ભરેલો, અમર પુરુષ સુક્ષ્મ શરીરમાં છે, એ જ આ આત્મા છે, એ જ અમર છે, એ જ બ્રહ્મ છે, એ જ બધું છે.
અયઁ સ્તનયિત્નુઃ સર્વેષાં ભુતાનાં મધુ અસ્ય સ્તનયિત્નોઃ સર્વાણિ ભૂતાનિ મધુ; યશ્ચાયમસ્મિન્ત્સ્તનયિત્નૌતેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો, યશ્ચાયમધ્યાત્મઁ શાબ્દઃ સૌવરસ્ તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો, અયમેવસયોઽયમાત્મેદમમૃતમ્ ઇદં બ્રહ્મેદઁ સર્વમ્
આ ગર્જન બધાં જીવોના મધ છે અને બધાં જીવ આ ગર્જનના મધ છે. જે તેજથી ભરેલો, અમર પુરુષ ગર્જનમાં છે અને જે તેજથી ભરેલો, અમર પુરુષ અવાજમાં, વાણીમાં છે, એ જ આ આત્મા છે, એ જ અમર છે, એ જ બ્રહ્મ છે, એ જ બધું છે.
અયં ધર્મઃ સર્વેષાં ભૂતાનાં મધુ અસ્ય ધર્મસ્ય સર્વાણિ ભૂતાનિ મધુ; યશ્ચાયમસ્મિન્ધર્મેતેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો, યશ્ચાયમધ્યાત્મં ધાર્મસ્ તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો, અયમેવસયોઽયમાત્મેદમમૃતમ્ ઇદં બ્રહ્મેદઁ સર્વમ્
આ ધર્મ બધાં જીવોના મધ છે અને બધાં જીવ આ ધર્મના મધ છે. જે તેજથી ભરેલો, અમર પુરુષ ધર્મમાં છે અને જે તેજથી ભરેલો, અમર પુરુષ આંતરિક ધર્મમાં છે, એ જ આ આત્મા છે, એ જ અમર છે, એ જ બ્રહ્મ છે, એ જ બધું છે.
ઇદઁ સત્યઁ સર્વેષાં ભૂતાનાં મધુ અસ્ય સત્યસ્ય સર્વાણિ ભૂતાનિ મધુ; યશ્ચાયમસ્મિન્ત્સત્યેતેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો, યશ્ચાયમધ્યાત્મઁ સાત્યસ્ તેજોમયોઽમૃતમયઃ પુરુષો, અયમેવસયોઽયમાત્મેદમમૃતમ્ ઇદં બ્રહ્મેદઁ સર્વમ્
આ સત્ય બધાં જીવોના મધ છે અને બધાં જીવ આ સત્યના મધ છે. જે તેજથી ભરેલો, અમર પુરુષ સત્યમાં છે અને જે તેજથી ભરેલો, અમર પુરુષ આંતરિક સત્યમાં છે, એ જ આ આત્મા છે, એ જ અમર છે, એ જ બ્રહ્મ છે, એ જ બધું છે.
બ્રહ્મ તં પરાદાદ્યોઽન્યત્રાત્મનો બ્રહ્મ વેદ; ક્ષત્રં તં પરાદાદ્યોઽન્યત્રાત્મનઃ ક્ષત્રં વેદ; લોકાસ્ તં પરાદુર્યોઽન્યત્રાત્મનો લોકાન્વેદ; દેવાસ્ તં પરાદુર્યોઽન્યત્રાત્મનો દેવાન્વેદ; ભૂતાનિ તં પરાદુર્યોઽન્યત્રાત્મનો ભૂતાનિ વેદ; સર્વં તં પરાદાદ્યોઽન્યત્રાત્મનઃ સર્વં વેદેદં બ્રહ્મેદં ક્ષત્રમ્ ઇમેલોકા, ઇમેદેવા, ઇમાનિ ભૂતાનીદઁ સર્વં, યદયમાત્મા
જે બ્રહ્મને આત્માથી અલગ જાણે છે, એ માટે બ્રહ્મ ગુમાઈ જાય છે; જે શક્તિને આત્માથી અલગ જાણે છે, એ માટે શક્તિ ગુમાઈ જાય છે; જે લોકને આત્માથી અલગ જાણે છે, એ માટે લોક ગુમાઈ જાય છે; જે દેવોને આત્માથી અલગ જાણે છે, એ માટે દેવો ગુમાઈ જાય છે; જે જીવોને આત્માથી અલગ જાણે છે, એ માટે જીવો ગુમાઈ જાય છે; જે બધાને આત્માથી અલગ જાણે છે, એ માટે બધું ગુમાઈ જાય છે. આ જ બ્રહ્મ છે, આ જ શક્તિ છે, આ જ લોક છે, આ જ દેવો છે, આ જ જીવો છે, આ જ બધું છે — આ જ આત્મા છે.