ఐతరేయోపనిషద్

స ఇమాఁల్లోకానసృజత । అమ్భో మరీచీర్మాపోఽదోఽమ్భః పరేణ దివం ద్యౌః ప్రతిష్ఠాఽన్తరిక్షం మరీచయః । పృథివీ మరో యా అధస్తాత్త ఆపః

ఆత్మ ఈ లోకాల్ని సృష్టించింది: నీళ్లు, వెలుగు ప్రాంతం, మరణశీలులు, పై నీళ్లు. ఆ నీళ్లు ఆకాశం పైన ఉన్నాయి. వెలుగు ప్రాంతం అంటే మధ్యాకాశం. భూమి అంటే మరణశీలుల లోకం. భూమికి కింద ఉన్నదంతా నీళ్లు.

స ఈక్షతేమే ను లోకా లోకపాలాన్ను సృజా ఇతి ॥ సోఽద్భ్య ఏవ పురుషం సముద్ధృత్యామూర్ఛయత్

ఆత్మ ఇలా ఆలోచించింది: "ఈ లోకాలు ఉన్నాయుగానీ, వీటికి రక్షకులను కూడా సృష్టించాలి." అప్పుడు ఆ నీళ్లలోంచి ఒక మనిషిని తీసి, ఆకారమిచ్చింది.

తా ఏతా దేవతా సృష్టా అస్మిన్మహత్యర్ణవే ప్రాపతన్ । తమశనాపిపాసాభ్యామన్వవార్జత్ । తా ఏనమబ్రువన్నాయతనం నః ప్రజానీహి యస్మిన్ప్రతిష్ఠితా అన్నమదామేతి

ఇలా ఆ దేవతలు సృష్టించబడి, పెద్ద సముద్రంలో పడిపోయాయి. ఆకలి, దాహం వాటిని వెంటాడాయి. అవి ఆత్మను అడిగాయి: "మేము నివసించడానికి, ఆహారం తినడానికి ఒక స్థలం చూపించు" అని.

తాభ్యో గామానయత్తా అబ్రువన్న వై నోఽయమలమితి । తాభ్యోఽశ్వమానయత్తా అబ్రువన్న వై నోఽయమలమితి

ఆత్మ వాటికి ఒక ఆవును తీసుకొచ్చింది. అవి, "ఇది మాకు సరిపోదు" అన్నాయి. ఆత్మ వాటికి ఒక గుర్రాన్ని తీసుకొచ్చింది. అవి, "ఇది కూడా మాకు సరిపోదు" అన్నాయి.

తాభ్యః పురుషమానయత్తా అబ్రువన్ సుకృతం బతేతి పురుషో వావ సుకృతమ్ । తా అబ్రవీద్యథాయతనం ప్రవిశతేతి

ఆత్మ వాటికి ఒక మనిషిని తీసుకొచ్చింది. అవి, "బాగుంది! నిజంగా మనిషి బాగా తయారైంది" అన్నాయి. ఆత్మ, "మీరు మీ మీ స్థలాల్లోకి ప్రవేశించండి" అని చెప్పింది.

తమశనాయాపిపాసే అబ్రూతామావాభ్యామభిప్రజానీహీతి తే అబ్రవీదేతాస్వేవ వాం దేవతాస్వాభజామ్యేతాసు భాగిన్యౌ కరోమీతి । తస్మాద్యస్యై కస్యై చ దేవతాయై హవిర్గృహ్యతే భాగిన్యావేవాస్యామశనాయాపిపాసే భవతః

ఆకలి, దాహం ఆత్మను అడిగాయి: "మాకు కూడా ఈ దేవతల్లో స్థానం ఇవ్వు" అని. ఆత్మ, "మీ ఇద్దరినీ ఈ దేవతల్లో భాగస్వాములుగా చేస్తున్నాను" అని చెప్పింది. అందుకే ఏ దేవతకు హవనం చేస్తే, ఆ దేవతతో పాటు ఆకలి, దాహం కూడా వాటి భాగస్వాములవుతాయి.

స ఈక్షతేమే ను లోకాశ్చ లోకపాలాశ్చాన్నమేభ్యః సృజా ఇతి

ఆత్మ ఇలా ఆలోచించింది: "ఈ లోకాలు, వాటి రక్షకులు ఉన్నారు. ఇప్పుడు వీరికి ఆహారం సృష్టించాలి" అని.

సోఽపోఽభ్యతపత్తాభ్యోఽభితప్తాభ్యో మూర్తిరజాయత । యా వై సా మూర్తిరజాయతాన్నం వై తత్

ఆత్మ నీళ్లను వేడి చేసింది. ఆ వేడి నీళ్లలోంచి ఒక రూపం పుట్టింది. ఆ రూపమే ఆహారం.

తదేనత్సృష్టం పరాఙ్త్యజిఘాంసత్తద్వాచాఽజిఘృక్షత్ తన్నాశక్నోద్వాచా గ్రహీతుమ్ । స యద్ధైనద్వాచాఽగ్రహైష్యదభివ్యాహృత్య హైవాన్నమత్రప్స్యత్

ఆత్మ ఆ ఆహారాన్ని మాటతో పట్టుకోవాలని ప్రయత్నించింది, కానీ మాటతో పట్టుకోలేకపోయింది. మాటతో పట్టుకుని ఉంటే, కేవలం పలకడం వల్లే తృప్తి కలిగేది.

తత్ప్రాణేనాజిఘృక్షత్ తన్నాశక్నోత్ప్రాణేన గ్రహీతుమ్ । స యద్ధైనత్ప్రాణేనాగ్రహైష్యదభిప్రాణ్య హైవాన్నమత్రప్స్యత్

ఆత్మ ఊపిరితో పట్టుకోవాలని ప్రయత్నించింది, కానీ ఊపిరితో పట్టుకోలేకపోయింది. ఊపిరితో పట్టుకుని ఉంటే, కేవలం ఊపిరి పీల్చడం వల్లే తృప్తి కలిగేది.

తచ్చక్షుషాఽజిఘృక్షత్ తన్నాశక్నోచ్చక్షుషా గ్రహీతుమ్ । స యద్ధైనచ్చక్షుషాఽగ్రహైష్యద్దృష్ట్వా హైవానమత్రప్స్యత్

ఆత్మ చూపుతో పట్టుకోవాలని ప్రయత్నించింది, కానీ చూపుతో పట్టుకోలేకపోయింది. చూపుతో పట్టుకుని ఉంటే, కేవలం చూడడం వల్లే తృప్తి కలిగేది.

తచ్ఛ్రోత్రేణాజిఘృక్షత్ తన్నాశక్నోచ్ఛ్రోత్రేణ గ్రహీతుమ్ । స యద్ధైనచ్ఛ్రోత్రేణాగ్రహైష్యచ్ఛ్రుత్వా హైవాన్నమత్రప్స్యత్

ఆత్మ వినికిడితో పట్టుకోవాలని ప్రయత్నించింది, కానీ వినికిడితో పట్టుకోలేకపోయింది. వినికిడితో పట్టుకుని ఉంటే, కేవలం వినడం వల్లే తృప్తి కలిగేది.

తత్త్వచాఽజిఘృక్షత్ తన్నాశక్నోత్త్వచా గ్రహీతుమ్ । స యద్ధైనత్త్వచాఽగ్రహైష్యత్ స్పృష్ట్వా హైవాన్నమత్రప్స్యత్

ఆత్మ తాకుడుతో పట్టుకోవాలని ప్రయత్నించింది, కానీ తాకుడుతో పట్టుకోలేకపోయింది. తాకుడుతో పట్టుకుని ఉంటే, కేవలం తాకడం వల్లే తృప్తి కలిగేది.

తన్మనసాఽజిఘృక్షత్ తన్నాశక్నోన్మనసా గ్రహీతుమ్ । స యద్ధైనన్మనసాఽగ్రహైష్యద్ధ్యాత్వా హైవాన్నమత్రప్స్యత్

ఆత్మ మనసుతో పట్టుకోవాలని ప్రయత్నించింది, కానీ మనసుతో పట్టుకోలేకపోయింది. మనసుతో పట్టుకుని ఉంటే, కేవలం ఆలోచించడం వల్లే తృప్తి కలిగేది.

తచ్ఛిశ్నేనాజిఘృక్షత్ తన్నాశక్నోచ్ఛిశ్నేన గ్రహీతుమ్ । స యద్ధైనచ్ఛిశ్నేనాగ్రహైష్యద్విత్సృజ్య హైవానమత్రప్స్యత్

ఆత్మ శిశ్నంతో పట్టుకోవాలని ప్రయత్నించింది, కానీ శిశ్నంతో పట్టుకోలేకపోయింది. శిశ్నంతో పట్టుకుని ఉంటే, కేవలం విడిచిపెట్టడం వల్లే తృప్తి కలిగేది.

తదపానేనాజిఘృక్షత్ తదావయత్ సైషోఽన్నస్య గ్రహో యద్వాయురనాయుర్వా ఏష యద్వాయుః

అపానవాయువు ద్వారా ఆహారాన్ని పట్టుకోవాలని ఆశించాడు. పట్టుకునేందుకు ప్రయత్నించాడు. ఆహారాన్ని పట్టుకునే శక్తి వాయువు, అదే ప్రాణశక్తి. ఇదే వాయువు యొక్క స్వరూపం.

స ఈక్షత కథం న్విదం మదృతే స్యాదితి స ఈక్షత కతరేణ ప్రపద్యా ఇతి । స ఈక్షత యది వాచాఽభివ్యాహృతం యది ప్రాణేనాభిప్రాణితం యది చక్షుషా దృష్టం యది శ్రోత్రేణ శ్రుతం యది త్వచా స్పృష్టం యది మనసా ధ్యాతం యద్యపానేనాభ్యపానితం యది శిశ్నేన విసృష్టమథ కోఽహమితి

స ఏతమేవ సీమానం విదర్యైతయా ద్వారా ప్రాపద్యత । సైషా విదృతిర్నామ ద్వాస్తదేతన్నాఽన్దనమ్ । తస్య త్రయ ఆవసథాస్త్రయః స్వప్నా అయమావసథోఽయమావసథోఽయమావసథ ఇతి

అతడు ఆ అవరోధాన్ని చీల్చి, ఆ ద్వారం ద్వారా లోపలికి ప్రవేశించాడు. ఆ ద్వారాన్ని 'విదృతి' అంటారు, అది ఆనందానికి మార్గం. అతనికి మూడు నివాసస్థానాలు ఉన్నాయి: 'ఇది ఒక నివాసం, ఇది ఒక నివాసం, ఇది ఒక నివాసం' అని చెప్పబడే మూడు స్వప్నాలు.

స జాతో భూతాన్యభివ్యైఖ్యత్ కిమిహాన్యం వావదిషదితి । స ఏతమేవ పురుషం బ్రహ్మ తతమమపశ్యత్ । ఇదమదర్శనమితీ ౩

అతడు జన్మించిన తరువాత అన్ని జీవులను గ్రహించి ప్రకటించాడు. 'ఇక్కడ ఇంకేం చెప్పగలను?' అని తలచాడు. అంతట్లో, అంతటా వ్యాపించిన బ్రహ్మను, ఆ పురుషుని మాత్రమే చూశాడు. 'ఇదే దర్శనం' అన్నాడు.

తస్మాదిదన్ద్రో నామేదన్ద్రో హ వై నామ తమిదన్ద్రం సన్తమిన్ద్ర ఇత్యాచక్షతే పరోక్షేణ । పరోక్షప్రియా ఇవ హి దేవాః పరోక్షప్రియా ఇవ హి దేవాః

అందువల్ల అతడికి 'ఇదంద్ర' అనే పేరు వచ్చింది. నిజంగా అతని పేరు ఇదంద్ర. కానీ ప్రజలు అతన్ని 'ఇంద్ర' అని పరోక్షంగా పిలుస్తారు. దేవతలకు పరోక్షంగా చెప్పడమే ఇష్టము. దేవతలకు పరోక్షమే ప్రియము.

పురుషే హ వా అయమాదితో గర్భో భవతి యదేతద్రేతః । తదేతత్సర్వేభ్యోఽఙ్గేభ్యస్తేజః సమ్భూతమాత్మన్యేవఽఽత్మానం బిభర్తి తద్యదా స్త్రియాం సిఞ్చత్యథైనజ్జనయతి తదస్య ప్రథమం జన్మ

పురుషునిలో గర్భం ఆ వృద్ధి చెందే వీర్యం ద్వారా ఏర్పడుతుంది. ఆ వీర్యం, అన్ని అవయవాల సారం, ఆత్మ తనలోనే పోగుచేసుకుంటుంది. ఆ సారం స్త్రీలో పోయినప్పుడు, అతడు ఆ గర్భాన్ని సృష్టిస్తాడు. అదే అతని మొదటి జననం.

తత్స్త్రియా ఆత్మభూయం గచ్ఛతి యథా స్వమఙ్గం తథా । తస్మాదేనాం న హినస్తి । సాఽస్యైతమాత్మానమత్ర గతం భావయతి

ఆ గర్భం స్త్రీలో ఆమె స్వంత అవయవంలా కలిసిపోతుంది. అందువల్ల అతడు ఆమెను హానిచేయడు. ఆమె లోపలికి వచ్చిన ఆ ఆత్మను పోషిస్తుంది.

సా భావయిత్రీ భావయితవ్యా భవతి । తం స్త్రీ గర్భ బిభర్తి । సోఽగ్ర ఏవ కుమారం జన్మనోఽగ్రేఽధిభావయతి । స యత్కుమారం జన్మనోఽగ్రేఽధిభావయత్యాత్మానమేవ తద్భావయత్యేషాం లోకానాం సన్తత్యా । ఏవం సన్తతా హీమే లోకాస్తదస్య ద్వితీయం జన్మ

ఆమె పోషకురాలు, ఆమెను కూడా పోషించాలి. స్త్రీ గర్భాన్ని మోయుతుంది. ఆ గర్భంలో ఉన్నవాడే జననానికి ముందే శిశువును పోషిస్తాడు. జననానికి ముందే శిశువును పోషించడం ద్వారా తనను తాను, ఈ లోకాల సంతానాన్ని కొనసాగించడానికి పోషిస్తాడు. ఇలా ఈ లోకాలు కొనసాగుతుంటాయి. ఇదే అతని రెండవ జననం.

సోఽస్యాయమాత్మా పుణ్యేభ్యః కర్మభ్యః ప్రతిధీయతే । అథాస్యాయామితర ఆత్మా కృతకృత్యో వయోగతః ప్రైతి । స ఇతః ప్రయన్నేవ పునర్జాయతే తదస్య తృతీయం జన్మ

అతని ఆత్మను పుణ్యమైన కార్యాలకు అప్పగిస్తారు. తరువాత, ఇంకొక ఆత్మ, తన కర్తవ్యాలను పూర్తిచేసుకుని, వృద్ధాప్యానికి చేరుకుని, ఈ లోకాన్ని విడిచి వెళ్ళిపోతుంది. ఇక్కడినుంచి వెళ్ళిన తరువాత మళ్లీ జన్మిస్తుంది. అదే అతని మూడవ జననం.

తదుక్తమృషిణా గర్భే ను సన్నన్వేషామవేదమహం దేవానాం జనిమాని విశ్వా శతం మా పుర ఆయసీరరక్షన్నధః శ్యేనో జవసా నిరదీయమితి । గర్భ ఏవైతచ్ఛయానో వామదేవ ఏవమువాచ

ఒక ఋషి ఇలా అన్నాడు: 'గర్భంలో ఉన్నప్పుడే నేను దేవతల జన్మలను అన్నింటిని తెలుసుకున్నాను. వంద ఇనుప కోటలు నన్ను ఆపినా, పక్షిరాజు వలె వేగంగా వాటిని దాటి బయటపడ్డాను.' గర్భంలోనే వామదేవుడు ఇలా పలికాడు.

స ఏవం విద్వానస్మాచ్ఛరీరభేదాదూర్ధ్వ ఉత్క్రమ్యాముష్మిన్ స్వర్గే లోకే సర్వాన్ కామానాప్త్వాఽమృతః సమభవత్ సమభవత్

ఇలా తెలిసినవాడు, ఈ శరీరాన్ని విడిచిన తరువాత, పైలోకానికి చేరి, అక్కడ అన్ని కోరికలను పొందాడు. అప్పుడు అతడు అమృతత్వాన్ని పొందాడు, అమృతత్వాన్ని పొందాడు.

కోఽయమాత్మేతి వయముపాస్మహే కతరః స ఆత్మా । యేన వా పశ్యతి యేన వా శృణోతి యేన వా గన్ధానాజిఘ్రతి యేన వా వాచం వ్యాకరోతి యేన వా స్వాదు చాస్వాదు చ విజానాతి

మనము ఆరాధించే ఆత్మ ఎవరు? ఆత్మ అంటే ఏది? దానివల్లనే మనము చూస్తాము, వింటాము, వాసనలు గ్రహిస్తాము, మాటలు పలుకుతాము, మధురమైనదీ, అమధురమైనదీ తెలుసుకుంటాము.