ਐਤਰੇਯੋਪਨਿषਦ੍

ਇਹ ਸਭ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਮੇਰੀ ਬੋਲੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਹੋਵੇ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਮੇਰੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ। ਹੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ, ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬਚਾ, ਸਦਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਓਮ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ। ਹੁਣ, ਐਤਰੇਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਧਿਆਇ, ਪਹਿਲੀ ਖੰਡ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਆਤਮਾ ਹੀ ਸੀ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਆਓ, ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਰਚਾਂ।" ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਏ: ਪਾਣੀਆਂ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਹਨ; ਜੋਤਿ ਦਾ ਖੇਤਰ, ਅਰਥਾਤ ਆਕਾਸ਼; ਮਰਤ ਲੋਕ, ਅਰਥਾਤ ਧਰਤੀ; ਅਤੇ ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਪਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਵਿਚਾਰਿਆ, "ਹੁਣ ਇਹ ਲੋਕ ਤਾਂ ਬਣ ਗਏ, ਪਰ ਆਓ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਬਣਾਈਏ।" ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਤਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਅੰਡਾ ਫਟਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਬੋਲੀ ਨਿਕਲੀ, ਬੋਲੀ ਵਿਚੋਂ ਅੱਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਨੱਕ ਤੋਂ ਸਾਹ ਨਿਕਲਿਆ, ਸਾਹ ਤੋਂ ਵਾਯੂ। ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਜਾਗੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸੂਰਜ। ਕੰਨਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਆਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਦਿਸਾਵਾਂ। ਚਮੜੀ ਤੋਂ ਵਾਲ ਨਿਕਲੇ, ਅਤੇ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪੌਦੇ ਤੇ ਰੁੱਖ। ਦਿਲ ਤੋਂ ਮਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਮਨ ਤੋਂ ਚੰਦਰਮਾ। ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਅਪਾਨ ਵਾਯੂ ਨਿਕਲਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਮੌਤ। ਜਨਨ ਇੰਦ੍ਰੀ ਤੋਂ ਵੀਰਜ ਨਿਕਲਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਾਣੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੇ ਦੇਵਤੇ ਸਭ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਤਿਖਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਆਤਮਾ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ, "ਸਾਡੇ ਲਈ ਐਸਾ ਆਸਰਾ ਲੱਭੋ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਟਿਕ ਕੇ ਖਾਣ ਪੀ ਸਕੀਏ।" ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾਂ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।" ਫਿਰ ਘੋੜਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਵੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਆਖਿਰਕਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਵਾਹ! ਇਹ ਤਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" ਆਤਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸੋ।" ਅੱਗ ਬੋਲੀ ਬਣ ਕੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਹੋਈ। ਵਾਯੂ ਸਾਹ ਬਣ ਕੇ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ। ਸੂਰਜ ਨੈਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਜ਼ਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਦਿਸਾਵਾਂ ਸੁਣਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਬਣ ਕੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈਆਂ। ਪੌਦੇ ਤੇ ਰੁੱਖ ਵਾਲ ਬਣ ਕੇ ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਏ। ਚੰਦਰਮਾ ਮਨ ਬਣ ਕੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਮੌਤ ਅਪਾਨ ਵਾਯੂ ਬਣ ਕੇ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ। ਪਾਣੀ ਵੀਰਜ ਬਣ ਕੇ ਜਨਨ ਇੰਦ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਹੋਇਆ। ਭੁੱਖ ਤੇ ਤਿਖਾ ਨੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਥਾਂ ਦਿਓ।" ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸਾਥੀ ਹੋ।" ਇਸ ਲਈ, ਜਿਸ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਹਵਨ ਜਾਂ ਭੋਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਭੁੱਖ ਤੇ ਤਿਖਾ ਵੀ ਸਾਥੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਆਤਮਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਹੁਣ ਲੋਕ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਤਾਂ ਬਣ ਗਏ, ਪਰ ਆਉ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਖੁਰਾਕ ਬਣਾਈਏ।" ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰੂਪ ਉਭਰਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਖੁਰਾਕ ਨੂੰ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਫੜ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਜੇ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਫੜ ਲੈਂਦਾ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਆਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਹ ਨਾਲ, ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ, ਸੁਣਨ ਨਾਲ, ਛੂਹਣ ਨਾਲ, ਮਨ ਨਾਲ, ਜਨਨ ਇੰਦ੍ਰੀ ਨਾਲ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੀ ਫੜ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਜੇ ਫੜ ਲੈਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਆਖਰਕਾਰ, ਅਪਾਨ ਵਾਯੂ (ਨੀਵਾਂ ਸਾਹ) ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਖੁਰਾਕ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਖੁਰਾਕ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲੈਣਾ, ਇਹੀ ਅਸਲ ਵਾਯੂ ਹੈ, ਇਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਮੈਂ ਕਿਸ ਰਾਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਕਰਾਂ?" ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, "ਜੇ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੀ ਹੈ, ਸਾਹ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਨੈਣ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਕੰਨ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਛੂਹਣ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਮਨ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਅਪਾਨ ਵਾਯੂ ਖੁਰਾਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਨਨ ਇੰਦ੍ਰੀ ਵੀਰਜ ਛੱਡਦੀ ਹੈ—ਪਰ ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ?" ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਸੀਮਾ ਫਾੜ ਕੇ ਉਥੋਂ ਪਰਵਿਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਦਰਵਾਜ਼ਾ 'ਵਿਦ੍ਰਿਤੀ', ਅਨੰਦ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਆਸਰੇ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਸੁਪਨੇ—"ਇਹ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਇਹ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਇਹ ਆਸਰਾ ਹੈ।" ਜਨਮ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਹੁਣ ਹੋਰ ਮੈਂ ਕੀ ਆਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" ਉਸ ਨੇ ਕੇਵਲ ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। "ਇਹੀ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ," ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ 'ਇਦੰਦਰ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਂ 'ਇਦੰਦਰ' ਹੈ, ਪਰ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ 'ਇੰਦਰ' ਆਖਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵਤੇ ਅਲੰਕਾਰਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ, ਬੀਜ ਤੋਂ ਭ੍ਰੂਣ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੀਜ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪੁਰਖ ਇਸ ਨੂੰ ਨਾਰੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਨਮ ਹੈ। ਭ੍ਰੂਣ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਅੰਗ ਵਾਂਗ ਹੀ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪੁਰਖ ਉਸ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ। ਮਹਿਲਾ, ਜੋ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਕੋਖ ਵਿੱਚ ਆਏ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਲਣਯੋਗ ਹੈ। ਮਹਿਲਾ ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਿਤਾ, ਜਦ ਤਕ ਭ੍ਰੂਣ ਮਾਂ ਦੀ ਕੋਖ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਜਨਮ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦੂਜਾ ਆਤਮਾ, ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਧਾਪਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਜਾਂ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਤੀਜਾ ਜਨਮ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਅਜੇ ਕੋਖ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਨਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ। ਸੌ ਲੋਹੇ ਦੇ ਕਿਲਿਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਘੇਰਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਜ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਾੜ ਦਿੱਤਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਮਦੇਵ ਨੇ ਕੋਖ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਦੇਹ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਕੇ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਇਹ ਆਤਮਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਸੀਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ? ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਸੁੰਘਦੇ, ਸੁਣਦੇ, ਬੋਲਦੇ, ਚੰਗਾ ਮੰਦਾ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ? ਇਹ ਦਿਲ ਤੇ ਮਨ, ਗਿਆਨ, ਆਗਿਆ, ਸਮਝ, ਬੁੱਧੀ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਧੀਰਜ, ਸੋਚ, ਇੱਛਾ, ਯਾਦ, ਨਿਸ਼ਚਾ, ਉਦੇਸ਼, ਪ੍ਰਾਣ, ਇੱਛਾ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮ—ਇਹ ਸਭ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਹੀ ਨਾਮ ਹਨ। ਇਹੀ ਚੇਤਨਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਇਹੀ ਇੰਦਰ ਹੈ, ਇਹੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਪੰਜ ਮਹਾਬੂਤ (ਪૃਥਵੀ, ਵਾਯੂ, ਆਕਾਸ਼, ਪਾਣੀ, ਜੋਤਿ), ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਅੰਡਜ, ਜਰਾਇਜ, ਸਵੇਦਜ, ਉਤਪਾਦ, ਘੋੜੇ, ਗਾਂ, ਮਨੁੱਖ, ਹਾਥੀ—ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਇੱਥੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ, ਚਲਦਾ, ਉੱਡਦਾ ਜਾਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਚੇਤਨਾ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਡੋਲ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਚੇਤਨਾ ਦੁਆਰਾ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਇਸ ਗਿਆਨਵਾਨ ਆਤਮਾ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਤੋਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।