ଏହି ଉପନିଷଦର କଥାରେ, ହୃଦୟ ଓ ମନକୁ ନେଇ ଏକ ଗଭୀର ସତ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଉଛି। ଏହି ହୃଦୟ ଓ ମନ ମାନେ—ଅନୁଭୂତି, ଆଜ୍ଞା, ବୁଝିବା, ଜ୍ଞାନ, ବୁଦ୍ଧି, ଦୃଷ୍ଟି, ନିଶ୍ଚଳତା, ଚିନ୍ତା, ଉତ୍ସାହ, ସ୍ମୃତି, ଇଚ୍ଛା, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଜୀବନ, ଆକାଂକ୍ଷା, ନିୟନ୍ତ୍ରଣ—ଏହି ସମସ୍ତ ନାମ ମାନେ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଚେତନାର ଅନେକ ରୂପ। ଏହି ଚେତନା ହିଁ ସବୁ କିଛିର ମୂଳ। ଏହି ଚେତନା ହିଁ ବ୍ରହ୍ମା, ଏହି ହିଁ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏହି ହିଁ ପ୍ରଜାପତି। ଏହି ହିଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତ—ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଜଳ, ଆଲୋକ—ଏବଂ ସମସ୍ତ ଛୋଟ ଓ ମିଶ୍ର ଜିନିଷ। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମାନ୍ୟ ମାନେ, ଡିଉଁରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ପସିନାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଅଙ୍କୁରରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା; ଘୋଡା, ଗାଁ, ଲୋକ, ହାତୀ—ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି କିଛି ଶ୍ୱାସ ନେଇଛି, ଚଳିଛି, ଉଡୁଛି, କିମ୍ବା ଶାନ୍ତ ଅଛି—ଏସବୁ ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ନିୟତ, ଚେତନାରେ ନିମ୍ନିତ। ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଚେତନା ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ, ଚେତନା ହିଁ ତାହାର ଆଧାର, ଚେତନା ହିଁ ବ୍ରହ୍ମା।