ഐതരേയോപനിഷദ്

സ ഇമാഁല്ലോകാനസൃജത । അമ്ഭോ മരീചീര്മാപോഽദോഽമ്ഭഃ പരേണ ദിവം ദ്യൌഃ പ്രതിഷ്ഠാഽന്തരിക്ഷം മരീചയഃ । പൃഥിവീ മരോ യാ അധസ്താത്ത ആപഃ

അവൻ ഈ ലോകങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു: ജലം, പ്രകാശമുള്ള പ്രദേശം, മരണം അനുഭവിക്കുന്നവർ, ആകാശത്തിന് മുകളിലുള്ള ജലം. ആ ജലങ്ങൾ ആകാശത്തിന് മുകളിലാണ്; പ്രകാശമുള്ള പ്രദേശം ആകാശം തന്നെയാണ്; ഭൂമി മരണലോകം; താഴെ ഉള്ളത് ജലമാണ്.

സ ഈക്ഷതേമേ നു ലോകാ ലോകപാലാന്നു സൃജാ ഇതി ॥ സോഽദ്ഭ്യ ഏവ പുരുഷം സമുദ്ധൃത്യാമൂര്ഛയത്

അവൻ ചിന്തിച്ചു: 'ഇപ്പോൾ ഈ ലോകങ്ങളും അവയുടെ രക്ഷകരുമുണ്ട്. ഇനി ലോകങ്ങളുടെ രക്ഷകരെ സൃഷ്ടിക്കണം.' പിന്നെ, അവൻ ജലത്തിൽ നിന്ന് ഒരു മനുഷ്യനെ ഉയർത്തി രൂപം കൊടുത്തു.

താ ഏതാ ദേവതാ സൃഷ്ടാ അസ്മിന്മഹത്യര്ണവേ പ്രാപതന് । തമശനാപിപാസാഭ്യാമന്വവാര്ജത് । താ ഏനമബ്രുവന്നായതനം നഃ പ്രജാനീഹി യസ്മിന്പ്രതിഷ്ഠിതാ അന്നമദാമേതി

ഇങ്ങനെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ദേവതകൾ വലിയ സമുദ്രത്തിലേക്ക് വീണു. അവരെ വിശപ്പും ദാഹവും പിടിച്ചു. അവർ അവനോട് പറഞ്ഞു: 'ഞങ്ങൾ താമസിക്കാൻ കഴിയുന്നിടം കണ്ടെത്തി തരിക, അവിടെ ഞങ്ങൾ അന്നം കഴിക്കാം.'

താഭ്യോ ഗാമാനയത്താ അബ്രുവന്ന വൈ നോഽയമലമിതി । താഭ്യോഽശ്വമാനയത്താ അബ്രുവന്ന വൈ നോഽയമലമിതി

അവർക്കായി അവൻ ഒരു പശുവിനെ കൊണ്ടുവന്നു. അവർ പറഞ്ഞു: 'ഇത് ഞങ്ങൾക്ക് മതിയല്ല.' അവർക്കായി അവൻ ഒരു കുതിരയെ കൊണ്ടുവന്നു. അവർ വീണ്ടും പറഞ്ഞു: 'ഇതും മതിയല്ല.'

താഭ്യഃ പുരുഷമാനയത്താ അബ്രുവന് സുകൃതം ബതേതി പുരുഷോ വാവ സുകൃതമ് । താ അബ്രവീദ്യഥായതനം പ്രവിശതേതി

അവർക്കായി അവൻ ഒരു മനുഷ്യനെ കൊണ്ടുവന്നു. അവർ പറഞ്ഞു: 'ഇത് വളരെ നല്ലതാണ്!' മനുഷ്യൻ ശരിക്കും നല്ലതായാണ് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്. അവൻ പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾക്ക് വേണ്ടിടങ്ങളിൽ പ്രവേശിക്കൂ.'

അഗ്നിര്വാഗ്ഭൂത്വാ മുഖം പ്രാവിശദ്വായുഃ പ്രാണോ ഭൂത്വാ നാസികേ പ്രാവിശദാദിത്യശ്ചക്ഷുര്ഭൂത്വാഽക്ഷിണീ പ്രാവിശദ്ദിശഃ ശ്രോത്രം ഭൂത്വാ കര്ണൌ പ്രാവിശന്നോഷധിവനസ്പതയോ ലോമാനി ഭൂത്വാ ത്വചം പ്രാവിശംശ്ചന്ദ്രമാ മനോ ഭൂത്വാ ഹൃദയം പ്രാവിശന്മൃത്യുരപാനോ ഭൂത്വാ നാഭിം പ്രാവിശദാപോ രേതോ ഭൂത്വാ ശിശ്നം പ്രാവിശന്

തമശനായാപിപാസേ അബ്രൂതാമാവാഭ്യാമഭിപ്രജാനീഹീതി തേ അബ്രവീദേതാസ്വേവ വാം ദേവതാസ്വാഭജാമ്യേതാസു ഭാഗിന്യൌ കരോമീതി । തസ്മാദ്യസ്യൈ കസ്യൈ ച ദേവതായൈ ഹവിര്ഗൃഹ്യതേ ഭാഗിന്യാവേവാസ്യാമശനായാപിപാസേ ഭവതഃ

വിശപ്പും ദാഹവും അവനോട് പറഞ്ഞു: 'ഞങ്ങൾക്കും ഇവയിൽ ഇടം തരിക.' അവൻ പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾക്ക് ഈ ദേവതകളിൽ പങ്ക് നൽകുന്നു, ഇവയിൽ പങ്കാളികളാക്കുന്നു.' അതുകൊണ്ട് ഏത് ദേവതയ്ക്കും ഹോമം അർപ്പിക്കുമ്പോൾ, വിശപ്പും ദാഹവും അവയുടെ പങ്കാളികളാകും.

സ ഈക്ഷതേമേ നു ലോകാശ്ച ലോകപാലാശ്ചാന്നമേഭ്യഃ സൃജാ ഇതി

അവൻ ചിന്തിച്ചു: 'ഇപ്പോൾ ലോകങ്ങളും അവയുടെ രക്ഷകരുമുണ്ട്. ഇനി ഇവർക്കായി അന്നം സൃഷ്ടിക്കണം.'

സോഽപോഽഭ്യതപത്താഭ്യോഽഭിതപ്താഭ്യോ മൂര്തിരജായത । യാ വൈ സാ മൂര്തിരജായതാന്നം വൈ തത്

അവൻ ജലങ്ങളെ ചൂടാക്കി. ചൂടായ ജലങ്ങളിൽ നിന്ന് ഒരു രൂപം ഉദിച്ചു. ഉദിച്ച ആ രൂപം തന്നെയാണ് അന്നം.

തദേനത്സൃഷ്ടം പരാങ്ത്യജിഘാംസത്തദ്വാചാഽജിഘൃക്ഷത് തന്നാശക്നോദ്വാചാ ഗ്രഹീതുമ് । സ യദ്ധൈനദ്വാചാഽഗ്രഹൈഷ്യദഭിവ്യാഹൃത്യ ഹൈവാന്നമത്രപ്സ്യത്

അവൻ ആ അന്നം വാക്ക് കൊണ്ട് പിടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു, പക്ഷേ വാക്ക് കൊണ്ട് പിടിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. വാക്ക് കൊണ്ട് പിടിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ, അന്നം ഉച്ചരിച്ചാൽ തന്നെ തൃപ്തി ലഭിക്കുമായിരുന്നു.

തത്പ്രാണേനാജിഘൃക്ഷത് തന്നാശക്നോത്പ്രാണേന ഗ്രഹീതുമ് । സ യദ്ധൈനത്പ്രാണേനാഗ്രഹൈഷ്യദഭിപ്രാണ്യ ഹൈവാന്നമത്രപ്സ്യത്

അവൻ ശ്വാസം കൊണ്ട് പിടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു, പക്ഷേ ശ്വാസം കൊണ്ട് പിടിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ശ്വാസം കൊണ്ട് പിടിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ, അന്നം ശ്വസിച്ചാൽ തന്നെ തൃപ്തി ലഭിക്കുമായിരുന്നു.

തച്ചക്ഷുഷാഽജിഘൃക്ഷത് തന്നാശക്നോച്ചക്ഷുഷാ ഗ്രഹീതുമ് । സ യദ്ധൈനച്ചക്ഷുഷാഽഗ്രഹൈഷ്യദ്ദൃഷ്ട്വാ ഹൈവാനമത്രപ്സ്യത്

അവൻ കാഴ്ച കൊണ്ട് പിടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു, പക്ഷേ കാഴ്ച കൊണ്ട് പിടിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. കാഴ്ച കൊണ്ട് പിടിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ, അന്നം കാണുമ്പോൾ തന്നെ തൃപ്തി ലഭിക്കുമായിരുന്നു.

തച്ഛ്രോത്രേണാജിഘൃക്ഷത് തന്നാശക്നോച്ഛ്രോത്രേണ ഗ്രഹീതുമ് । സ യദ്ധൈനച്ഛ്രോത്രേണാഗ്രഹൈഷ്യച്ഛ്രുത്വാ ഹൈവാന്നമത്രപ്സ്യത്

അവൻ കേൾവ് കൊണ്ട് പിടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു, പക്ഷേ കേൾവ് കൊണ്ട് പിടിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. കേൾവ് കൊണ്ട് പിടിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ, അന്നം കേൾക്കുമ്പോൾ തന്നെ തൃപ്തി ലഭിക്കുമായിരുന്നു.

തത്ത്വചാഽജിഘൃക്ഷത് തന്നാശക്നോത്ത്വചാ ഗ്രഹീതുമ് । സ യദ്ധൈനത്ത്വചാഽഗ്രഹൈഷ്യത് സ്പൃഷ്ട്വാ ഹൈവാന്നമത്രപ്സ്യത്

അവൻ സ്പർശം കൊണ്ട് പിടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു, പക്ഷേ സ്പർശം കൊണ്ട് പിടിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. സ്പർശം കൊണ്ട് പിടിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ, അന്നം തൊട്ടാൽ തന്നെ തൃപ്തി ലഭിക്കുമായിരുന്നു.

തന്മനസാഽജിഘൃക്ഷത് തന്നാശക്നോന്മനസാ ഗ്രഹീതുമ് । സ യദ്ധൈനന്മനസാഽഗ്രഹൈഷ്യദ്ധ്യാത്വാ ഹൈവാന്നമത്രപ്സ്യത്

അവൻ മനസ്സുകൊണ്ട് പിടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു, പക്ഷേ മനസ്സുകൊണ്ട് പിടിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. മനസ്സുകൊണ്ട് പിടിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ, അന്നം ചിന്തിച്ചാൽ തന്നെ തൃപ്തി ലഭിക്കുമായിരുന്നു.

തച്ഛിശ്നേനാജിഘൃക്ഷത് തന്നാശക്നോച്ഛിശ്നേന ഗ്രഹീതുമ് । സ യദ്ധൈനച്ഛിശ്നേനാഗ്രഹൈഷ്യദ്വിത്സൃജ്യ ഹൈവാനമത്രപ്സ്യത്

അവൻ ശിശ്നം കൊണ്ട് പിടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു, പക്ഷേ ശിശ്നം കൊണ്ട് പിടിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ശിശ്നം കൊണ്ട് പിടിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ, അന്നം പുറത്തുവിടുമ്പോൾ തന്നെ തൃപ്തി ലഭിക്കുമായിരുന്നു.

തദപാനേനാജിഘൃക്ഷത് തദാവയത് സൈഷോഽന്നസ്യ ഗ്രഹോ യദ്വായുരനായുര്വാ ഏഷ യദ്വായുഃ

അപാനവായുവിന്റെ സഹായത്തോടെ അവൻ ആഹാരം പിടിക്കാനാഗ്രഹിച്ചു; പിടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ആഹാരം പിടിക്കുന്നതും, ജീവൻ തന്നെയും, വായു തന്നെയാണ്.

സ ഏതമേവ സീമാനം വിദര്യൈതയാ ദ്വാരാ പ്രാപദ്യത । സൈഷാ വിദൃതിര്നാമ ദ്വാസ്തദേതന്നാഽന്ദനമ് । തസ്യ ത്രയ ആവസഥാസ്ത്രയഃ സ്വപ്നാ അയമാവസഥോഽയമാവസഥോഽയമാവസഥ ഇതി

അവൻ ഈ അതിരു പൊളിച്ച് ആ വാതിൽ വഴി അകത്തു കടന്നു. ആ തുറവാണ് 'വിദൃതി' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്; അതാണ് ആനന്ദത്തിന്റെ വാതിൽ. അവനു മൂന്ന് വാസസ്ഥലങ്ങൾ ഉണ്ട്: മൂന്ന് സ്വപ്നങ്ങൾ — 'ഇവിടം വാസം, ഇവിടം വാസം, ഇവിടം വാസം' എന്നു.

സ ജാതോ ഭൂതാന്യഭിവ്യൈഖ്യത് കിമിഹാന്യം വാവദിഷദിതി । സ ഏതമേവ പുരുഷം ബ്രഹ്മ തതമമപശ്യത് । ഇദമദര്ശനമിതീ ൩

ജനിച്ചശേഷം അവൻ എല്ലാ ജീവികളെയും കണ്ടു, അവരെ പ്രഖ്യാപിച്ചു. 'ഇവിടെ ഞാൻ മറ്റെന്ത് പറയാൻ ഉണ്ട്?' എന്ന് അവൻ വിചാരിച്ചു. അവൻ ഈ പുരുഷനേ, എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞ ബ്രഹ്മത്തേ മാത്രം കണ്ടു. 'ഇതാ ദർശനം,' എന്നു പറഞ്ഞു.

തസ്മാദിദന്ദ്രോ നാമേദന്ദ്രോ ഹ വൈ നാമ തമിദന്ദ്രം സന്തമിന്ദ്ര ഇത്യാചക്ഷതേ പരോക്ഷേണ । പരോക്ഷപ്രിയാ ഇവ ഹി ദേവാഃ പരോക്ഷപ്രിയാ ഇവ ഹി ദേവാഃ

അതിനാൽ അവനെ 'ഇദന്ദ്രൻ' എന്ന് പേരിടുന്നു. ശരിക്കും അവന്റെ പേര് ഇദന്ദ്രൻ തന്നെയാണ്, പക്ഷേ ആളുകൾ അവനെ പരോക്ഷമായി 'ഇന്ദ്രൻ' എന്നു വിളിക്കുന്നു; ദേവന്മാർക്ക് പരോക്ഷം ഇഷ്ടമാണ്, ദേവന്മാർക്ക് പരോക്ഷം ഇഷ്ടമാണ്.

പുരുഷേ ഹ വാ അയമാദിതോ ഗര്ഭോ ഭവതി യദേതദ്രേതഃ । തദേതത്സര്വേഭ്യോഽങ്ഗേഭ്യസ്തേജഃ സമ്ഭൂതമാത്മന്യേവഽഽത്മാനം ബിഭര്തി തദ്യദാ സ്ത്രിയാം സിഞ്ചത്യഥൈനജ്ജനയതി തദസ്യ പ്രഥമം ജന്മ

പുരുഷനിൽ, ഗർഭം വിത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദയിക്കുന്നത്; ആ വിത്ത്, അവന്റെ ശരീരത്തിലെ എല്ലാ അവയവങ്ങളുടെ സാരമാണ്, അത് ആത്മാവ് തന്നെ ശേഖരിക്കുന്നു. അവൻ അതു സ്ത്രീയിൽ ഒഴുക്കുമ്പോൾ, അവൻ അതിനെ ജനിപ്പിക്കുന്നു; അതാണ് അവന്റെ ആദ്യ ജനനം.

തത്സ്ത്രിയാ ആത്മഭൂയം ഗച്ഛതി യഥാ സ്വമങ്ഗം തഥാ । തസ്മാദേനാം ന ഹിനസ്തി । സാഽസ്യൈതമാത്മാനമത്ര ഗതം ഭാവയതി

അത് സ്ത്രീയിൽ അവളുടെ തന്നെ അവയവംപോലെ ഒന്നാകുന്നു; അതിനാൽ അവൻ അവളെ ഹാനിക്കാറില്ല. അവളാണ് തന്റെ ഉള്ളിലേക്ക് വന്ന ഈ ആത്മാവിനെ പോഷിപ്പിക്കുന്നത്.

സാ ഭാവയിത്രീ ഭാവയിതവ്യാ ഭവതി । തം സ്ത്രീ ഗര്ഭ ബിഭര്തി । സോഽഗ്ര ഏവ കുമാരം ജന്മനോഽഗ്രേഽധിഭാവയതി । സ യത്കുമാരം ജന്മനോഽഗ്രേഽധിഭാവയത്യാത്മാനമേവ തദ്ഭാവയത്യേഷാം ലോകാനാം സന്തത്യാ । ഏവം സന്തതാ ഹീമേ ലോകാസ്തദസ്യ ദ്വിതീയം ജന്മ

സോഽസ്യായമാത്മാ പുണ്യേഭ്യഃ കര്മഭ്യഃ പ്രതിധീയതേ । അഥാസ്യായാമിതര ആത്മാ കൃതകൃത്യോ വയോഗതഃ പ്രൈതി । സ ഇതഃ പ്രയന്നേവ പുനര്ജായതേ തദസ്യ തൃതീയം ജന്മ

അവന്റെ ഈ ആത്മാവ് നല്ല പ്രവൃത്തികൾക്കായി ഏല്പിക്കപ്പെടുന്നു. പിന്നെ, മറ്റൊരു ആത്മാവ്, കര്‍ത്തവ്യം പൂർത്തിയാക്കി, വയസ്സായപ്പോൾ, പുറത്ത് പോകുന്നു. ഇവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട്, അവൻ വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു; അതാണ് അവന്റെ മൂന്നാം ജനനം.

തദുക്തമൃഷിണാ ഗര്ഭേ നു സന്നന്വേഷാമവേദമഹം ദേവാനാം ജനിമാനി വിശ്വാ ശതം മാ പുര ആയസീരരക്ഷന്നധഃ ശ്യേനോ ജവസാ നിരദീയമിതി । ഗര്ഭ ഏവൈതച്ഛയാനോ വാമദേവ ഏവമുവാച

അത് ഇങ്ങനെ ഒരു ഋഷി പറഞ്ഞു: 'ഗർഭത്തിൽ തന്നെ ഞാൻ ദേവന്മാരുടെ എല്ലാ ജനനങ്ങളും അറിഞ്ഞു. നൂറ് ഇരുമ്പ് കോട്ടകൾ എന്നെ തടഞ്ഞു, പക്ഷേ പാറയിലേക്കു പറക്കുന്ന ശ്യേനപക്ഷിയെപ്പോലെ ഞാൻ അവയെ തകർത്തു.' ഗർഭത്തിൽ കിടക്കുമ്പോൾ വാമദേവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

സ ഏവം വിദ്വാനസ്മാച്ഛരീരഭേദാദൂര്ധ്വ ഉത്ക്രമ്യാമുഷ്മിന് സ്വര്ഗേ ലോകേ സര്വാന് കാമാനാപ്ത്വാഽമൃതഃ സമഭവത് സമഭവത്

ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവൻ, ഈ ശരീരം വിട്ട് പുറപ്പെട്ട്, ആ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ എത്തി, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും പ്രാപിച്ച്, അമൃതനായ് മാറി, അമൃതനായ് മാറി.

കോഽയമാത്മേതി വയമുപാസ്മഹേ കതരഃ സ ആത്മാ । യേന വാ പശ്യതി യേന വാ ശൃണോതി യേന വാ ഗന്ധാനാജിഘ്രതി യേന വാ വാചം വ്യാകരോതി യേന വാ സ്വാദു ചാസ്വാദു ച വിജാനാതി

നാം ആരെയാണ് ഈ ആത്മാവെന്ന് ആരാധിക്കുന്നത്? ഏതാണ് ആ ആത്മാവ്? അതുവഴിയാണ് കാണുന്നത്, അതുവഴിയാണ് കേൾക്കുന്നത്, അതുവഴിയാണ് ഗന്ധം അറിയുന്നത്, അതുവഴിയാണ് വാക്ക് പറയുന്നത്, അതുവഴിയാണ് രുചികരവും അരുചികരവുമായത് തിരിച്ചറിയുന്നത്.