ಐತರೇಯೋಪನಿಷದ್

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲವೂ ಶೂನ್ಯವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಸ್ವಯಂ ಮಾತ್ರ ಇದ್ದನು—ಅವನ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾವುದೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆ ಪರಮಾತ್ಮನು ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸಿದನು: "ನಾನು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಿ." ಆತನಿಂದ ಮೊದಲಿಗೆ ಲೋಕಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು: ಆಕಾಶದ ಪಾರಿನ ನೀರುಗಳು, ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಪ್ರಕಾಶಮಂಡಲ, ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮರಣಶೀಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಕೆಳಗಿನ ನೀರುಗಳು. ಆ ನೀರುಗಳು—ಅವನು ಹೇಳಿದಂತೆ—ಆಕಾಶದ ಪಾರಿನವು; ಪ್ರಕಾಶಮಂಡಲವೇ ಆಕಾಶ; ಭೂಲೋಕವೇ ಮರಣಶೀಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಲೋಕ; ಕೆಳಗಿನದು ನೀರುಗಳು. "ಈ ಲೋಕಗಳು ಇದ್ದರೂ, ಅವುಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಕರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬೇಕು," ಎಂದು ಅವನು ಯೋಚಿಸಿದನು. ಆಗ ಅವನು ನೀರಿನಿಂದ ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಆ ಪುರುಷನನ್ನು ರೂಪಿಸಿ, ಅವನು ಅವನನ್ನು ಉಷ್ಣಗೊಳಿಸಿದನು. ಆ ಪುರುಷನು ಉಷ್ಣದಿಂದ ಮುರಿದುಬಂದಾಗ ಮೊದಲು ಬಾಯಿಯು ಬಿಟ್ಟಿತು. ಬಾಯಿಯಿಂದ ವಾಣಿ, ವಾಣಿಯಿಂದ ಅಗ್ನಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದವು. ಮೂಗಿನಿಂದ ಉಸಿರಾಟ, ಉಸಿರಾಟದಿಂದ ವಾಯು; ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ದೃಷ್ಟಿ, ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸೂರ್ಯ; ಕಿವಿಯಿಂದ ಶ್ರವಣ, ಶ್ರವಣದಿಂದ ದಿಕ್ಕುಗಳು; ಚರ್ಮದಿಂದ ಕೂದಲು, ಕೂದಲಿನಿಂದ ಔಷಧಿಗಳು ಮತ್ತು ವೃಕ್ಷಗಳು; ಹೃದಯದಿಂದ ಮನಸ್ಸು, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಚಂದ್ರನು; ನಾಭಿಯಿಂದ ಅಪಾನ, ಅಪಾನದಿಂದ ಮರಣ; ಶಿಶ್ನದಿಂದ ರೇತಸ್ಸು, ರೇತಸ್ಸಿನಿಂದ ನೀರುಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು. ಈ ರೀತಿ ದೇವತೆಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾದವು. ಈ ದೇವತೆಗಳು ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದವು. ಅವುಗಳಿಗೆ ಭೂಕುಡಿತವಾದ ಹಸಿವೂ ದಾಹವೂ ತಟ್ಟಿದವು. ಅವುಗಳು ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: "ನಾವು ನೆಲೆಸುವ, ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಬಹುದಾದ ಒಂದು ನಿವಾಸವನ್ನು ನಮಗೆ ಒದಗಿಸು." ಅವನು ಮೊದಲು ಅವುಗಳಿಗೆ ಹಸುವನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು. ಅವುಗಳು, "ಇದು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ," ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಮತ್ತೆ ಅವನು ಕುದುರೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು. ಅದಕ್ಕೂ ಅವುಗಳು, "ಇದು ಕೂಡ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ," ಎಂದವು. ಕೊನೆಗೆ ಅವನು ಮಾನವನನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು. ಆಗ ಅವುಗಳು ಸಂತೋಷದಿಂದ, "ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿದೆ!" ಎಂದವು. ಮಾನವನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತನು ಎಂದು ಅವುಗಳು ಮೆಚ್ಚಿದವು. ಅವನು ಅವುಗಳಿಗೆ, "ನಿಮ್ಮ ನಿಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿರಿ," ಎಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು. ಅಗ್ನಿ ವಾಣಿಯಾಗಿ ಬಾಯಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ವಾಯು ಉಸಿರಾಗಿ ಮೂಗಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಸೂರ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯಾಗಿ ಕಣ್ಗಳಿಗೆ, ದಿಕ್ಕುಗಳು ಶ್ರವಣವಾಗಿ ಕಿವಿಗಳಿಗೆ, ಔಷಧಿಗಳು ಮತ್ತು ವೃಕ್ಷಗಳು ಕೂದಲಾಗಿ ಚರ್ಮಕ್ಕೆ, ಚಂದ್ರನು ಮನಸ್ಸಾಗಿ ಹೃದಯಕ್ಕೆ, ಮರಣ ಅಪಾನವಾಗಿ ನಾಭಿಗೆ, ನೀರುಗಳು ರೇತಸ್ಸಾಗಿ ಶಿಶ್ನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದವು. ಆಗ ಹಸಿವೂ ದಾಹವೂ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: "ನಮಗೂ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕೊಡು." ಅವನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: "ನಾನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಈ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಪಾಲುದಾರರಾಗಿ ನೇಮಿಸುತ್ತೇನೆ." ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಯಾವಾಗ ಅರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರೂ, ಹಸಿವೂ ದಾಹವೂ ಅವುಗಳಿಗೆ ಪಾಲುದಾರರಾಗುತ್ತವೆ. "ಈಗ ಲೋಕಗಳೂ, ಅವುಗಳ ರಕ್ಷಕರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸೋಣ," ಎಂದು ಪರಮಾತ್ಮನು ಚಿಂತಿಸಿದನು. ಅವನು ನೀರನ್ನು ಉಷ್ಣಗೊಳಿಸಿದನು. ಆ ಉಷ್ಣದಿಂದ ಒಂದು ರೂಪವು ಉದ್ಭವಿಸಿತು—ಅದು ಅನ್ನ, ಆಹಾರ. ಆಹಾರವನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಅವನು ಮೊದಲಿಗೆ ವಾಣಿಯನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು, ಆದರೆ ಹಿಡಿಯಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಹಿಡಿದಿದ್ದರೆ, ಆಹಾರವನ್ನು ಹೆಸರಿಸುವುದರಿಂದಲೇ ತೃಪ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಂತರ ಉಸಿರಿನಿಂದ, ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಶ್ರವಣದಿಂದ, ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಶಿಶ್ನದಿಂದ—all tried, but none could grasp food that way; food could not be seized by any of these. ಕೊನೆಗೆ ಅವನು ಅಪಾನದಿಂದ, ಅಂದರೆ ಕೆಳಗಿನ ಉಸಿರಿನಿಂದ ಹಿಡಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ಆಹಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ಅಪಾನವೇ, ಅದು ಜೀವವಾಯುವೂ ಹೌದು. ಪರಮಾತ್ಮನು ಮತ್ತೆ ಯೋಚಿಸಿದನು: "ಇದು ನನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಹೇಗೆ ಇರಬಹುದು? ನಾನು ಯಾವ ದ್ವಾರದಿಂದ ಒಳನುಗ್ಗಬೇಕು?" ಅವನು ಹೀಗೆ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದನು: "ವಾಣಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತದೆ, ಉಸಿರು ಉಸಿರಾಡುತ್ತದೆ, ದೃಷ್ಟಿ ನೋಡುವುದು, ಶ್ರವಣ ಕೇಳುವುದು, ಸ್ಪರ್ಶ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವುದು, ಮನಸ್ಸು ಯೋಚಿಸುವುದು, ಅಪಾನ ಆಹಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಶಿಶ್ನ ರೇತಸ್ಸನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವುದು—ಎಲ್ಲವೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನಾನು ಯಾರು?" ಅವನು ಆ ದೇಹದ ಗಡಿ ಒಡೆದು, ಆ ದ್ವಾರದಿಂದ ಒಳನುಗ್ಗಿದನು. ಆ ದ್ವಾರವನ್ನು 'ವಿದೃತಿಃ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ—ಅದು ಆನಂದದ ಬಾಗಿಲು. ಅವನಿಗೆ ಮೂರು ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ; ಅವು ಮೂರು ಕನಸುಗಳಂತೆ: "ಇದು ವಾಸಸ್ಥಾನ, ಇದು ವಾಸಸ್ಥಾನ, ಇದು ವಾಸಸ್ಥಾನ." ಹೀಗೆ ಅವನು ಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದು, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿದನು, ಅವುಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದನು. "ಇಲ್ಲಿಗೆ ನಾನು ಇನ್ನೇನು ಹೇಳಬಹುದು?" ಎಂದು ಅವನು ಆಶ್ಚರ್ಯಪಟ್ಟನು. ಅವನು ನೋಡಿದದ್ದು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನೇ—ಅದು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕ ಬ್ರಹ್ಮ. "ಇದು ದರ್ಶನ," ಎಂದು ಅವನು ಘೋಷಿಸಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು 'ಇದಂದ್ರ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವನ ನಿಜನಾಮ ಇದಂದ್ರ, ಆದರೆ ಜನರು ಅವನನ್ನು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ 'ಇಂದ್ರ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಪರೋಕ್ಷವಾದುದು ಪ್ರಿಯ. ಮಾನವನೊಳಗೆ, ಗರ್ಭವು ಬೀಜದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಬೀಜವು, ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳ ಸಾರ, ಆತ್ಮನಿಂದ ಆತ್ಮದೊಳಗೆ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ. ಪುರುಷನು ಅದನ್ನು ಸ್ತ್ರೀಯೊಳಗೆ ಧಾರಣೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಅವನು ಗರ್ಭವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಅದು ಅವನ ಮೊದಲ ಜನ್ಮ. ಆ ಗರ್ಭವು ಸ್ತ್ರೀಯ ಅಂಗದ ಭಾಗವಾಗುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಅವಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆ ಸ್ತ್ರೀ, ಒಳಗೆ ಬಂದ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಪೋಷಕಿಯಾದ ಆ ಸ್ತ್ರೀಯೂ ಪೋಷಣೆಗೆ ಅರ್ಹಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳೊಳಗೆ ಗರ್ಭ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ ಪುರುಷನು ಆ ಮಗುವನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಗರ್ಭಪೋಷಣೆಯಿಂದ ಅವನು ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು, ಲೋಕಗಳ ನಿರಂತರತೆಗೆ ಪೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಲೋಕಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿವೆ—ಅದು ಅವನ ಎರಡನೇ ಜನ್ಮ. ಆ ಆತ್ಮ ತನ್ನ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಆತ್ಮ, ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿ, ವಯಸ್ಸಾದ ಮೇಲೆ, ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ—ಅದು ಅವನ ಮೂರನೇ ಜನ್ಮ. ಈ ರೀತಿ ಋಷಿ ವಾಮದೇವನು ಹೇಳಿದನು: "ಗರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೇ ನಾನು ದೇವತೆಗಳ ಎಲ್ಲ ಜನ್ಮಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದೆ. ನೂರಾರು ಕಬ್ಬಿಣದ ಕೋಟೆಗಳೊಳಗೆ ಬಂಧಿತನಾಗಿದ್ದರೂ, ಗಿಡುಗದಂತೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಹೊರಬಂದೆ." ಹೀಗೆ ವಾಮದೇವನು ಗರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೇ ಮಾತನಾಡಿದನು. ಈ ರೀತಿ ತಿಳಿದು, ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಅವನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿ, ಆ ಸ್ವರ್ಗೀಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿಕೊಂಡು ಅಮರನಾದನು, ಅಮರನಾದನು. ಈ ಆತ್ಮ ಯಾರು? ನಾವು ಪೂಜಿಸುವ ಆತ್ಮ ಯಾವದು? ಯಾವ ಆತ್ಮದಿಂದ ನಾವು ನೋಡುವೆವು, ಕೇಳುವೆವು, ವಾಸನೆ ಅರಿಯುವೆವು, ಮಾತಾಡುವೆವು, ಸುಖ-ದುಃಖಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುವೆವು? ಈ ಹೃದಯ, ಈ ಮನಸ್ಸು: ಗ್ರಹಿಕೆ, ಆಜ್ಞೆ, ಬುದ್ಧಿ, ಪ್ರಜ್ಞೆ, ಧೀ, ದೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥೈರ್ಯ, ಚಿಂತನೆ, ಪ್ರೇರಣೆ, ಸ್ಮರಣೆ, ಅಭಿಪ್ರಾಯ, ಸಂಕಲ್ಪ, ಪ್ರಾಣ, ಕಾಮ, ವಶ—ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಚೈತನ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಹೆಸರುಗಳು. ಅದು ಬ್ರಹ್ಮ, ಅದು ಇಂದ್ರ, ಅದು ಪ್ರಜಾಪತಿ; ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು, ಭೂಮಿ, ವಾಯು, ಆಕಾಶ, ನೀರು, ಬೆಳಕು—ಈ ಐದು ಮಹಾಭೂತಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಸಣ್ಣ, ಮಿಶ್ರವಾದ ವಸ್ತುಗಳು; ಎಲ್ಲಾ ವಿಧದ ಬೀಜಗಳು, ಅಂಡಜ, ಜರಾಯುಜ, ಸ್ವೇದಜ, ಉದ್ಭಿಜ್ಜ—ಅಂಡದಿಂದ, ಗರ್ಭದಿಂದ, ಬೆವರಿನಿಂದ, ಮೊಳಕೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟುವವುಗಳು; ಕುದುರೆಗಳು, ಹಸುಗಳು, ಜನರು, ಆನೆಗಳು—ಯಾವುದೇ ಉಸಿರಾಡುವುದು, ಚಲಿಸುವುದು, ಹಾರುವುದು ಅಥವಾ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದೇ ಆಗಲಿ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಚೈತನ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ. ಲೋಕವು ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಚೈತನ್ಯವೇ ಅದರ ಆಧಾರ, ಚೈತನ್ಯವೇ ಬ್ರಹ್ಮ. ಈ ಬುದ್ಧ್ಯುಕ್ತ ಆತ್ಮದಿಂದ, ಈ ಲೋಕವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಅವನು ಆ ಸ್ವರ್ಗ ಲೋಕವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಎಲ್ಲ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿಕೊಂಡು ಅಮರನಾದನು, ಅಮರನಾದನು.