పురాణ కాలంలో ఋషులు, మునులు పరమాత్మ తత్త్వాన్ని తెలుసుకోవడానికి శ్రద్ధగా విచారించేవారు. వారు ఉపనిషత్తుల వాక్యాలను పరిశీలిస్తూ, ఆత్మ-బ్రహ్మ సహజ సంబంధాన్ని వివరించడంలో వివిధ అంశాలను పరిశీలించారు. ఒకసారి, శిష్యులు గురువును ప్రశ్నించారు: "ప్రభో, శుద్ధి గురించి ప్రస్తావన ఉంది. ఇంకా, కొన్నిచోట్ల లేకపోవడం గురించి కూడా చెప్పబడింది. దీని ద్వారా ఏమి అర్థం?" గురువు సమాధానమిచ్చారు: "శుద్ధి ప్రస్తావన వల్ల, ఆత్మలోని కొన్ని అపవిత్రతలు తొలగిపోతాయని తెలుస్తోంది. అలాగే, లేకపోవడం గురించి చెప్పడంలో, ఆత్మలో కొన్ని కార్యకలాపాలు ఉండవని, అవి లేకపోవడం వల్లే ఆత్మ స్వరూపం తెలుస్తుందని గ్రహించాలి." "ఇంకా, శ్రవణం, అధ్యయనం కొన్ని సందర్భాల్లో నిషిద్ధం చేయబడింది. ఇది కూడా ఆత్మ విశిష్టతను సూచిస్తుంది. సంప్రదాయంలోనూ ఇదే విధంగా చెప్పబడింది. మరికొన్ని సందర్భాల్లో, భయంతో కంపించడాన్ని ప్రస్తావించారు. మరికొన్ని చోట్ల, వెలుగు కనిపించడాన్ని పేర్కొన్నారు. అంతరిక్షాన్ని వేరుగా, ఇతర పేర్లతో పేర్కొనడం జరిగింది." "గాఢనిద్రలో, మరణ సమయంలో కూడా భేదాన్ని గుర్తించారు. 'ప్రభు' వంటి పదాలతో కూడా ఆత్మను సూచించారు." ఇంకొంతమంది ఇలా ప్రశ్నించారు: "కొంతమందికి ఇది ఊహించబడినదే కదా?" దీనికి గురువు ఇలా వివరణ ఇచ్చారు: "ఇది శరీరానికి ఉపమానంగా స్థాపించబడింది. ఇది కూడా స్పష్టంగా చూపబడింది. ఆత్మ చాలా సూక్ష్మమైనది, ఎందుకంటే అది అలా ఉండటం తగినదే. అది దేనిపై ఆధారపడి ఉందో, అందులోనే అర్థం ఉంది. ఇంకా, దానిని తెలుసుకోవడం గురించి ఎక్కడా స్పష్టంగా చెప్పబడలేదు." "వాడు మాట్లాడతాడు అని చెప్పినా, అది సరైనది కాదు. ఎందుకంటే, పరిచ్ఛేదాన్ని బట్టి, జ్ఞానులు అలా అంగీకరించరు. అందువల్ల, మూడు విషయాలపైనే ప్రధానంగా వివరణ, విచారణ జరుగుతుంది. అలాగే, 'మహద్' అనే గొప్పదానిపైన కూడా ఉంది. యజ్ఞపాత్రల మధ్య భేదం లేనట్లే, ఇక్కడ కూడా భేదం లేదు." "కొంతమంది వెలుగుతో ప్రారంభిస్తారు, ఎందుకంటే కొంతమంది అలా అధ్యయనం చేస్తారు. తేనె మొదలైన ఉపమానాల ద్వారా ఉపదేశం చేయడం వల్ల ఏదీ విరుద్ధంగా ఉండదు. సంఖ్యల చేర్పు వల్ల కూడా విరోధం లేదు, ఎందుకంటే జ్ఞానం లేకపోవడం, అధికత కారణంగా అవి వర్తించవు. ప్రాణాదులు, ఇతరులు కూడా, శేష భాగాన్ని బట్టి అర్థం చేసుకోవాలి. కొంతమందికి వెలుగు నిజమైన ఆహారం కాదు. అంతరిక్షం మొదలైనవి కారణాలుగా పేర్కొనడమూ ఉంది." "ఆకర్షణ కారణంగా, లోకాన్ని గురించి చెప్పబడింది. కొన్ని లక్షణాలు వ్యక్తిగత ఆత్మ, ప్రధాన ప్రాణానికి చెందాయని అంటారు, కాని అది ఇప్పటికే వివరించబడింది." ఇంకా, జైమినీ మహర్షి ఇలా అభిప్రాయపడ్డారు: "ప్రశ్న, వివరణ ఆధారంగా, దీనికి వేరే ప్రయోజనం ఉంది." మరికొందరు కూడా అంగీకరించారు. వాక్యాల అనుసంధానం వల్ల కూడా అర్థం తెలుస్తుంది. ఆశ్మరథ్యుడు ఇలా అన్నాడు: "ప్రతిపాదన వల్ల లక్షణం స్థాపించబడింది." ఆడులోమి ఇలా అన్నాడు: "దీనికి బయలుదేరే స్థితి వల్ల అర్థం తెలుస్తుంది." కాశకృత్స్నుడు ఇలా అన్నాడు: "దాని నిరంతరత్వం వల్ల అర్థం." మూల స్వభావాన్ని కూడా ప్రతిపాదన, ఉపమానాల వల్ల వ్యతిరేకత లేదు. సంకల్పాన్ని గురించి బోధించడంవల్ల కూడా అర్థం. రెండు సంప్రదాయాలు కూడా దీనిని స్పష్టంగా ప్రకటించాయి. ఇది ఆత్మకోసం. పరిణామం వల్ల కూడా అర్థం. మూలాన్ని గురించి కూడా చెప్పబడింది. దీని ద్వారా అన్నీ వివరించబడ్డాయి, అన్నీ వివరించబడ్డాయి." ఇంకా, మరొక సందేహాన్ని శిష్యులు చెప్పారు: "ఇలా చెప్పితే, స్మృతికి స్థానం లేకపోవడం అనే దోషం వస్తుంది కదా?" గురువు సమాధానమిచ్చారు: "అది కాదు. అటువంటి దోషం ఇతర స్మృతుల్లో మాత్రమే వస్తుంది." ఇంకా, ఇతరులు గమనించబడలేదు. ఇలా, వేదాంత సిద్ధాంతాన్ని ఋషులు, మునులు, వివిధ దృష్టికోణాలతో పరిశీలించి, ఆత్మ-బ్రహ్మ తత్త్వాన్ని బోధించారు. శ్రద్ధగా విచారించినవారికి ఈ తత్త్వం స్పష్టంగా అవగాహనకు వస్తుంది.