ஒரு காலத்தில், ஆத்மா பற்றிய ஆழமான விசாரணை முன்னெடுக்கப்பட்டது. சிலர் ஆத்மாவை ஒரு கருவி போன்று கருதினார்கள். ஆனால், அது சரியானது அல்ல என்று அறிவிக்கப்பட்டது, ஏனென்றால் அனுபவம் போன்ற செயல்கள் நிகழ்வதை நாம் காண்கிறோம். ஆத்மா கருவி போன்று இருந்தால், அது எல்லாவற்றையும் அனுபவிக்க முடியாது; அந்த நிலையில் அது எல்லாம் அறிந்தவன், எல்லாம் பரவியவன் என்ற தன்மை குறைந்துவிடும், அல்லது எல்லாம் அறிந்த தன்மை இல்லாமல் போய்விடும். மேலும், ஆத்மாவிற்கு தோற்றம் இல்லை என்பதால், அது உருவாக முடியாது. கருவி என்பது சுயமாக செயல்படாது; அது செயற்பாட்டை நிகழ்த்தும் காரணம் அல்ல. ஆனால், அறிவு போன்ற நிகழ்வுகள் உள்ளன என்று கூறினால், அதற்கெதிராக எதுவும் மறுக்கப்படவில்லை. ஆனாலும், இந்த கருத்துகளில் ஒன்றுக்கொன்று முரண்கள் உள்ளன. பின்னர், ஆகாயத்திலிருந்து ஆத்மா தோன்றியது என்று சிலர் கூறினார்கள். ஆனால், வேதங்கள் அப்படிக் கூறுவதில்லை. இருப்பினும், அது ஏற்கத்தக்கது, ஏனென்றால் பிற்பொருள் மற்றும் சொல் இரண்டினாலும் ஆத்மாவின் இருப்பு உணரப்படுகிறது. ஒருவருக்குப் ‘பிரம்மம்’ என்ற சொல்லைப் போலவே, இதற்கும் பொருள் உண்டு. இதில் எந்த எதிர்மறை நிலையும் இல்லை, ஏனென்றால் பிரிவும் இல்லை. இதெல்லாம் வேதவாக்கியங்களிலிருந்து தெரிகிறது. ஆனால், இந்த வேறுபாடு மாற்றம் இருக்கும் வரை மட்டுமே உள்ளது; உலகத்தில் எப்படி மாற்றம் வரும்போது வேறுபாடு தோன்றுகிறதோ, அதுபோல. இதன்வழி, காற்றும் இப்படியே விளக்கப்படுகிறது. ஆனால், சிலவற்றில், இருப்பு பொருந்தாது என்பதால், அது சாத்தியமில்லை. அதனால், அடுத்தபடியாக, தீயை, பின்னர் நீரை, பின்பு பூமியை, வேறு வேதவாக்கியங்களிலிருந்து எடுத்துக்காட்டி, அவற்றின் உருவம் பற்றியும் விளக்கப்படுகிறது. ஆனால், இந்த அனைத்தும் தியானத்தின் மூலம் மட்டுமே உணரப்பட வேண்டும், ஏனென்றால் அதற்கான குறியீடு வேதங்களில் உள்ளது. சில சமயங்களில், வரிசை மாற்றமாக வருவது சரியானது என்று கூறப்படுகிறது. அறிவும் மனமும் நடுவில் வரிசையில் இருக்கின்றன என்று சிலர் கூறினாலும், அது சரியானதல்ல, ஏனென்றால் வேறுபாடு இல்லை. ஆனால், அசையாதவை மற்றும் அசையும் பொருள்களின் அடிப்படையில், அதன் பெயரிடல் உருவாகிறது; அது உருவாகும் காரணம் அவற்றின் இருப்பும் இல்லாமையும் தான். ஆத்மா பிறவவில்லை, ஏனென்றால் வேதம் அதைப் பிறவாதது என்றும், அது நித்தியம் என்றும் கூறுகிறது. அதனால், அறிவு உடையவனும் இப்படிப்பட்டவனே. பிரயாணம், இயக்கம், திரும்பிவருதல் ஆகியவை பற்றியும் விவாதிக்கப்படுகிறது. இதில், கடைசி இரண்டிலும், அது தானாகவே நிகழ்கிறது. சிலர், "அதிக நுட்பமானது அல்ல, ஏனென்றால் வேதம் அப்படிக் கூறுகிறது," என்று வாதிப்பவர்களுக்கும், மற்ற சூழ்நிலையை எடுத்துக்காட்டி அது பொருந்தும் என்று பதில் அளிக்கப்படுகிறது. மேலும், சொல் மற்றும் அளவை கொண்டு விளக்கப்படுகிறது. இதில் எந்த முரண்பாடும் இல்லை, சந்தனத்தில் காண்பதுபோல். "அது வேறுபட்ட நிலையில் இருக்கிறது," என்று கூறினாலும், அது ஏற்கப்படவில்லை; ஏனென்றால் அது உண்மையில் இதயத்தில் உள்ளது. அல்லது, உலகில் இருப்பது போல, குணத்தினால் வேறுபாடு ஏற்படலாம். வாசனைக்கு வேறுபாடு இருப்பது போலவே, இது காட்டப்படுகிறது. வேறு தனிப்பட்ட உபதேசங்களும் உள்ளன. ஆனால், அதன் குணத்தின் சாரம் காரணமாக, அது ஞானிகள் போல் அழைக்கப்படுகிறது. மேலும், அது ஆத்மாவுடன் இருக்கும் வரை மட்டுமே அந்த நிலை இருக்கும்; ஏனென்றால் அது உலகில் காணப்படுகிறது. ஆண்மை போன்ற தன்மைகள் போலவே, இந்த இருப்புக்கும் வெளிப்பாடோடு இணைப்பு உள்ளது. இல்லையேல், எப்போதும் காண்பது அல்லது காணாதது, அல்லது இரண்டில் ஒன்றாக மட்டுமே இருப்பது போன்ற முடிவுகள் வந்துவிடும். ஆத்மா செய்பவன் என்றும், ஏனென்றால் வேதவாக்கியங்கள் அதற்கு பொருள் தருகின்றன என்றும் கூறப்படுகிறது. மேலும், எடுப்பதும், பிரயாணிப்பதும் பற்றியும் வேதம் குறிப்பிடுகிறது. இந்த முறையில், ஆத்மாவின் தன்மை, அதன் பிறவாத தன்மை, அதன் அறிவு, அதன் செயல்பாடு, அதன் உடல் மற்றும் உலகுடன் உள்ள தொடர்பு ஆகியவை வேதவாக்கியங்களின் அடிப்படையில் தெளிவாக விளக்கப்படுகின்றன.