श्रूयतां, ब्रह्मसूत्रेषु प्रवर्तमानेषु विचारेषु ऋषयः स्वस्वदृष्ट्या ब्रह्मणः स्वरूपं तत्त्वतः विविच्य प्राहुः। जैमिनिः आह—यद्यपि प्रत्यक्षतः, विरोधः नास्ति; आश्मरथ्यः तु मन्यते—प्रकटनात् एव एषा संगतिर्भवति। बादरिः पुनः स्मरणात् इत्याह, जैमिनिः च प्राप्तेः कारणं ददाति—यथा हि तद् दर्श्यते। तत्रैव च तं ब्रह्माणं प्राहुः। ततः, स्वशब्दात् दिवा पृथिव्योराश्रयः स एव, मुक्तैः च तत्र गन्तव्यम् इति निर्देशात्। न तु अनुमानतः, कारणं तद्वाच्यत्वाभावात्, प्राणाधारत्वाच्च। भेदनिर्देशात्, चोदनायाः प्रसङ्गाच्च, तद् एव निर्णीयते। तत्र च स्थित्यशनयोः कारणात्, भूमान् शान्तेन अभिन्नत्वेन उपदिश्यते। धर्माधारत्वात् अपि तद् एव। अक्षरं तु—यतो व्याप्तिम् आकाशपर्यन्ताम् अधत्ते, तेन एवम्। तदाज्ञया च सर्वं प्रवर्तते, अन्यत्वनिवृत्तेश्च। दृष्टिकर्मनिर्देशात्, स एव साक्षात्कर्ता। सूक्ष्मत्वं तु उत्तरग्रन्थैः प्रतिपाद्यते। 'गमन' 'वाक्' इत्यादिशब्दात्, तस्यैव लक्षणं दृश्यते। आधारात् च तदौदार्यं प्रतीयते, प्रसिद्धत्वाच्च। यदि 'परस्य निर्देशात्' इति उच्यते, न सम्भवति; यतः पश्चात् स एव स्वस्वरूपेण प्रकाशते। अन्यकार्यनिर्देशः तत्र भवति। यदि 'अल्पोक्तेः' इति, तद् पूर्वमेव निरूपितम्। अनुकरणात्, तदपि स्मृतम् अस्ति। शब्दात् एव निश्चितम् इति दृष्यते। हृदयस्य सन्दर्भे तु, मानवाधिकारात् तत्रैव संप्राप्तिः। तस्मात् अपि उर्ध्वं, बादरायणः आह—साध्यत्वात्। यदि 'कर्मविरोधः' इति, तद् न; बहुविधव्यवहारदर्शनात्। यदि 'शब्दमात्रम्' इति, तदपि न; प्रत्यक्षानुमानाभ्याम् तदुत्पत्तेः। अतः, सः नित्यः। नामरूपयोः साम्यादपि, पुनरुक्तौ विरोधः नास्ति, यथा दृश्यते स्मर्यते च। जैमिनिः तु मन्यते—मध्वादिषु अधिकारः नास्ति, अशक्यत्वात्। किन्तु, ज्योतिष्टोमादौ तदस्तित्वात्। बादरायणः पुनः—अस्तित्वम् एव इति स्थिरीकरोति। उपेक्षापाकशृण्गारश्रवणात्, अपाकत्वात्, तद् निर्दिश्यते। क्षत्रियत्वप्राप्तेः च। अनन्तरं, चित्ररथस्य निर्देशात् अपि तद् सूचितम्। एवं, ऋषयः तत्त्वदर्शिनः ब्रह्मणः स्वरूपं, तस्य प्राप्तिं, तदधिष्ठानत्वं च, विविधदृष्ट्या, प्रमाणैः च, एकस्मिन् प्रवाहेण निरूपयन्ति।