श्रूयतां, मुने, आत्मविद्यायाः गम्भीरं प्रवाहम्। यावत् जीवस्य शरीरात् प्रस्थानपर्यन्तं, तस्य कर्मणां फलानां च संयोगः दृश्यते—एष एव नियमः। यदा तु स आत्मा तद् ब्रह्म सम्प्राप्नोति, तदा पूर्वकृतानि पापानि च, अनन्तरकृतानि च, तदनुप्रवेशाभावात् विनश्यन्ति, यथोक्तम्। अन्यस्यापि, यः पतनकाले अस्ति, तस्यापि तदा पापेन संयोगो नास्ति। किन्तु येषां कर्माणि आरब्धानि न सन्ति, तेषां पूर्वकर्माणि तावत्त एव परिणमन्ति। अग्निहोत्रादीनि यज्ञकर्माणि अपि केवलं स्वफलार्थानि भवन्ति, यथा दृष्टम्। तस्मात् केषांचित् अन्यानि कर्माणि द्वयोरपि फलयोः कारणानि भवन्ति। एवम्, सर्वं ज्ञानद्वारा एव सिध्यति। ये पुनः अन्यानि कर्मफलानि भुक्त्वा क्षपयन्ति, ते ततः परमं फलम् आप्नुवन्ति। तत्र, वदन्ति—वाक् मनसि लीयते, यथा दृश्यते, यथा च श्रूयते। तस्मात् अन्येन्द्रियाणि अपि तदनुसारेण एव प्रवर्तन्ते। मनः पुनः प्राणे लीयते, यथा उत्तरभागे निर्दिष्टम्। स आत्मा साक्षी, इति समीपगमनादिना ज्ञायते। स च पञ्चमहाभूतेषु लीयते, यथा श्रुतम्। न हि केवलं एकस्मिन्नेव एषः दृश्यते। तथा च, तस्य समप्रवेशात् समारम्भाच्च, उपवासवर्जनेन अमृतत्वं न सिध्यति। सोमपानकाले गत्यन्तरस्य निर्दिष्टत्वात्, आत्मा सूक्ष्मत्वात् तथा प्रत्यक्षानुमानाभ्यां ज्ञायते। तस्मात् न विनाशेन तस्य लयः। अत्रैव, ऊष्मा अपि युक्त्या प्रतीयते। यदि च 'निषेधात् नास्ति' इति उक्तं स्यात्, तर्हि न तथा; किञ्चिदेव देहिनः स्पष्टं दृश्यते। स्मृतिषु अपि एवं निर्दिष्टम्। एते स्थितयः परमात्मनः, इति हि उक्तम्। तत्र अभेदः, श्रुत्युक्तत्वात्। यः अग्निः सम्यग् देशे प्रज्वलितः, यस्य द्वारं ज्ञानशक्त्या उद्घाटितम्, तस्य मार्गस्मरणसंयोगात् फलप्राप्तिः। स आत्मा रश्मिमार्गं अनुसरति। यदि 'निशि न स्यात्' इति उच्यते, तर्हि न एवम्; यावत् शरीरम् अस्ति, तावत् संबंधः अस्ति, इति दर्शितम्। अतः दक्षिणायनेऽपि तद्वैद्यते। एषा योगिनां, यज्ञकर्मिणां च, श्रुतिषु स्मर्यते। रश्म्यादिमार्गेण गमनस्य प्रतिपादनात्, वायोः आपः च भेदाभेदात्, ततो विद्युत्, तदनन्तरं वरुणः, सम्बन्धात्, इति क्रमः। वहनकर्तारः अपि लक्षणात् निर्दिष्टाः। केवलं विद्युतः, शास्त्रवचनात्। बादर्यः पक्षः ग्राह्यः, यतः गमनं युक्तिसंगतम्। तथा च विशेषणात्। समीपत्वात् अपि तद्व्यपदेशः युक्तः। कर्मसमाप्तौ, अधिष्ठानदेवतया सहितः, परमात्मा निर्दिश्यते। स्मृतिषु अपि एवं दृश्यते। जैमिनिः 'परमात्मा' इति वदति, मुख्यत्वात्। तथा च दृश्यते। एवं, आत्मविद्यायाः रहस्यं क्रमशः प्रवहति, श्रद्धालूनां हृदि प्रकाशयन् ब्रह्मगम्यमार्गम्।